Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ukrainada COVID-19 pandemiyasi

| Ukrainada COVID-19 pandemiyasi |
| --- |
|  |
| Kasallik |
COVID-19 |
| Virus shtammlari |
SARS-CoV-2 |
| Joylashuv |
Ukraina |
| Birinchi holati |
Chernvitsi viloyati |
| Aniqlangan sanasi |
3-mart 2020-yil |
| Boshlanishi |
Italiya, Ruminiya, Misr |
| Tasdiqlangan holatlar |
583,510 |
| Shubhali holatlar‡ |
81,125 |
| Tuzalish |
266,479 |
| Oʻlimlar |
10,369 |
| Rasmiy vebsayt |
| coronavirus.gov |

COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Ukrainada ilk bor 2020-yil 3-mart kunida tarqaldi.

## Epidemiyadan oldingi holat

2019-yil 31-dekabr kuni Xitoy Sogʻliqni Saqlash Tashkilotiga nomaʼlum sabablarga koʻra pnevmoniya holatlari toʻgʻrisida xabar berdi. 2020-yil 12-yanvarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Xubey provinsiyasida, Uxan shahrida yashovchi odamlar guruhida yangi koronavirus nafas olish kasalligi sababi boʻlganligini tasdiqladi.

COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.

## Vaqt jadvali

## Manbalar

## Havolalar
# Musiqiy albom

CD-albom
**Musiqiy albom** deb standart formatda chiqarilgan musiqiy asarlar toʻplamiga aytiladi. „Albom“ atamasidan foydalanishga birga sotilayotgan bir necha gramplastinkalarning albomsimon muqovaga solinishi turtki boʻlgan.

## Turlari

### Hajmiga koʻra

* **LP** (inglizcha: *long play*) yoki **standart albom** — bitta 12 dyuymlik plastinka yoki kompakt-diskda chiqarilgan albom; 30-80 daqiqa davomiylikdagi musiqa yoziladi.
* **EP** (inglizcha: *extended play*) yoki **mini-albom** — LPdan kichik, lekin singldan kattaroq albom.
* **Boks-set** (inglizcha: *box set*) — bir necha LPlardan iborat toʻplam.

### Tarkibiga koʻra

* **Studiyaviy albom** — ovoz yozish studiyasida yozilgan albom.
* **Jonli albom** — jonli ijro (konsertlar) paytida yozib olingan albom.
* **Terma** — bir yoki bir necha ijrochining asarlari yigʻilgan albom.

### Boshqa turlari

* **Butleg** — norasmiy albom. Yashirin, odatda noqonuniy yoʻl bilan chiqariladi.
* **Demo** — ijrochining asarlarini namoyish etish va baholash maqsadida chiqarilgan sinov albomi.
* **Konseptual albom** — tarkibidagi asarlari maʼlum bir gʻoya (konsepsiya) atrofida birlashgan albom.
* **Saundtrek** yoki **ovoz yoʻlakchasi** — filmda ishlatilgan musiqiy asarlar toʻplami.

## Manbalar
# Kali-durga

Kali-Durga (sanskrit. दुर्ग – yetish qiyin bo‘lgan) – Shivaning rafiqasi – Devining jangchi qiyofalaridan biri. Dunyo tartibini saqlovchi Shivaning shakti(energiya)si in`ikosi. Vindxya tog`ida sakkizta yordamchisi – qonxo`r yoginilar qurshovida yashaydi. Yo`lbars yoki sher ustida o`tirgan o`nta qo`lli ayol qiyofasida tasvirlanadi. Qo`llarida Shivaning uch shoxli nayzasi, Vishnuning gardishi, Vayuning kamonini tutib turadi.
# Shiva

**Shiva** — Hinduiy dinida Mehribon, Muruvvatli Zot nomi bo'lib, halokat farishtasi vazifasida.

Shiva sanskrit tilida शिव, śiva - o'zbek tilida mehribon, muruvvatli Braxma va Vishnu bilan birga ilohiy uchlik,ya'ni trimurtini tashkil etuvchi Xudo sifatlaridan biri. Ikki xil borliqqa ega: bir tomondan, tozalovchi vayronkorlik, ikkinchi tomonlama, urush homiysi. Bir kuni u 10 000 donishmand-rishining yoniga borsa, ular unga qarshi yoʻlbarsni joʻnatadilar, Shiva uni yengib, terisidan yopinchiq qilib oladi. Rishilar ilonni joʻnatishsa, uni boʻyniga marjon qilib taqib oladi. Rishilar pakana odamchani yuborishsa, uning ustiga chiqib raqs tusha boshlaydi va shundan soʻng rishilar unga iymon keltirishadi.
Xudo va farishtalar amrita tayyorlash uchun Vasuki(Shesha) ilonidan foydalanishayotganda, charchagan ilon dunyoni yoʻq qilib yuborishi mumkin boʻlgan zahar chiqarib yuboradi. Dunyoni saqlab qolish uchun Shiva zaharni yutadi va badani koʻk tusga kiradi.

Shivaning vahanasi(minib yuradigan jonivori) – Nandin nomli buqa, qurshovi – pramatxa ( ayol dev ) lar. Ismlari:
Blotanatx – oddiylar homiysi.
Maxeshvara – yaratuvchi.
Nataradja – raqs homiysi.
Nilagriva – eng koʻk.
Maxadeva – buyuk tangri.
Shiva dunyo qarama-qarshiliklarini aks ettiruvchi tangri boʻlib, shunga muvofiq ikki qiyofaga ega: Shiva Rudra – mehribon, yaxshi qiyofa va Shiva Bxayrava – jangovar, yovuz qiyofa.
# Svami Vivekananda

Svami Vivekananda (1893)
**Svami Vivekananda** (asl nomi Narendranatx Datta) (1863-yil, 1-dekabr, Kalkutta — 1902-yil, 7-aprel, Belur) — hind mutafakkiri, diniy islohotchi va jamoat arbobi. 1880—84 yillarda Kalkutta untida falsafani oʻrgandi. Ramakrishna taʼlimoti bilan tanishdi. 1893-yil vedanta taʼlimotini targʻib qilish maqsadida AQSH, Buyuk Britaniya, Xitoy, Yaponiyaga safar qildi. 1897-yil "Ramakrishna hidoyati" diniy-islohotchilik jamiyatiga asos soldi. V. "Hindistonni qayta tiklash" oqimining vakili sifatida mamlakat ozodligi va mustaqilligi uchun kurashchilar safiga qoʻshiddi. Xalq ommasini Hindistonning yagona umidi va asosiy kuchi deb, hinduizmnp mustaqillik uchun kurashning mafkuraviy vositasi deb billi. Diniy, tabaqaviy va milliy tengsizlikka qarshi chiqqan V. ijtimoiy tarkibni oʻzgarishsiz qoldirgan holda islohotlar oʻtkazish tarafdori edi. V. taklif etgan "islohot" maʼnaviy hayot doirasi bilan chegaralanib, jamiyat va shaxsni qayta tarbiyalash, ongda "inqilob" yasash, har bir shaxs va millatda maorif orqali vedanta gʻoyalarini yoyish bilan kifoyalanar edi. Isloh etilgan dinning vazifasi, V. fikricha, aholining eng kambagʻal doiralariga yordam berishdir. Sanʼat, ilm-fan va din — bularning hammasi haqiqatga yetishishning har xil yoʻllari, xolos Ammo haqiqatga erishishning zaruriy sharti Shankara (788—820)ning yagona qarashini bilishdir.

V. taʼlimoti Hindistonda ozodlik harakatiga yordam berdi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Shudrlar

**Shudrlar** — qadimiy Hindistondagi 4 ta ijtimoiy tabaqa (varna) ning eng quyisi. "Manu qonunlari"da aytilishicha, shahrining asosiy burchi "qayta tugʻilganlar" deb ataladigan yuqori varna vakillari (brahman, kshatriy, vayshi)ga xizmat qilishdan iborat boʻlgan. Sh. ning deyarli haqhuquqi boʻlmagan. Ular hindularning muqaddas kitoblari — "Veda"larni oʻqishi, hatto eshitishi ham man qilingan, "qayta tugʻilganlar" bilan birga maʼbudlarga qurbonlik marosimlarida qatnashish va hokazodan mahrum edi. Kastalar 4 ta varnadan kelib chiqqan, degan fikrni ayrim mutaxassislar xato deb biladi. Hozir Hindistonda quyi toifa vakillari "Roʻyxatga olingan kasta (toifa)lar" deb ataladi va ular Konstitutsiya himoyasiga olingan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Arslon

| Arslon |
| --- |
|  |
| Ilmiy tasniflash |
| Olam: |
Hayvonlar |
| Tip: |
Xordalilar |
| Sinf: |
Sut emizuvchilar |
| Turkum: |
Yirtqichlar |
| Oila: |
Mushuksimonlar |
| Turlari: | P. leo |
| Binar nomi |
| Panthera leo (Linnaeus, 1758-yil) |
|  |

Phinda qoʻriqxonasidagi sher va uning bolalari videosi
**Arslon** yoki **sher** (lotincha: *Panthera leo*) mushuksimonlar oilasiga mansub turdir. Uzunligi 240 sm gacha (urgʻochisi kichikroq), ogʻirligi 280 kg gacha boʻladi. Yuz qismi choʻziq, dumining uchida uzun qora qildan iborat popugi bor. Tanasi kalta jun bilan qoplangan, erkaklari tanasining oldingi qismi (boʻyni, koʻkragi va yuzi)dagi uzun yunglari yolni hosil qiladi. Rangi sargʻish, yoli qoramtir tusda. Qadimgi areali Afrika (gʻarbidan tashqari), Yevropa (Bolqon yarim oroli, Zakavkaze — Armaniston) hamda Osiyoni (Arabiston yarim oroli, Kichik, Old va Janubiy Osiyo — Sharqda Hindistongacha) oʻz ichiga olgan. Individlar soni va areali keskin kamayib ketgan, hozirgi areali asosan Markaziy Afrikaning qoʻriqlanadigan hududlari va qisman Janubiy Osiyodan iborat.

Arslon choʻl, savanna va daryo yaqinidagi oʻrmonlarda istiqomat qiladi. Poligam, oilaviy guruh hosil qiladi. Har 2 yilda bir marta 3—4 tadan bolalaydi. Homiladorlik davri 4—5 oy, 6—7 yoshida voyaga yetadi, erkagidan 3 yoshda yol chiqadi. Arslon kechasi guruh boʻlib ov qiladi, yirik tuyoqli hayvonlarni ovlaydi. Qari va yarador arslon odamga ham hujum qilishi mumkin. 70 yilgacha yashaydi. Arslon hamma joyda muhofaza qilinadi; hind kenja turi (*P. L. persica*) tabiatni muhofaza qilish xalqaro tashkilot Qizil kitobiga kiritilgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Havolalar

* *IUCN/SSC Cat Specialist Group.* „Arslon – *Panthera leo*“. 2019-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 31-avgust.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Telegramma

**Telegramma** (tele... va gramma.) — telegraf orqali uzatiladigan hujjatli xabar. Ichki (mamlakat doirasida) va xalqaro (mamlakatlararo)telegrammalar farqlanadi. Ichki telegramma oʻz navbatida, shaharlararo va mahalliy, shoshilinch va oddiy xillarga boʻlinadi.Telegrammalarning bir yoʻla bir necha manzilga uzatiladigan, xat telegramma, faksimil telegramma (foto telegramma.) va boshqa turlari bor (yana qarang Faksimil alowa).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# XVII asr

**XVII asr**, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1601-yildan 31-dekabr 1700-yilgacha boʻlgan davr.

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 16-asr
* **17-asr 18-asr
 |
| Muddatlari: | * 16-asr
* **17-asr 18-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1600-lar
* 1610-lar
* 1620-lar
* 1630-lar
* 1640-lar
* 1650-lar
* 1660-lar
* 1670-lar
* 1680-lar
* 1690-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* XVII asr Memory Alphada
# Neoimpressionizm

**Neoimpressionizm** (neo... va impressionizm) — XIX asr 2-yarmida Yevropa tasviriy sanʼati (rangtasvir) da yuzaga kelgan oqim. Dastlab Fransiya (1885)da paydo boʻlgan. XIX asr oxiri —XX asr boshlarida Belgiya, Italiya va boshqa mamlakatlarga tarqalgan. N. namoyandalari (J. Sera, P. Sinyak va boshqalar) impressionizmnnng subyektiv anʼanalarini rivojlantirdilar, optika sohasidagi zamonaviy kashfiyotlarni qoʻllagan holda uni ilmiy asoslashga urindilar: murakkab rang tuslanishlarini bos-qichmabosqich sof ranglarga ajratish usullari (boʻyoqlarni toʻrtburchak yoki dumaloq nuqtalar shaklidagi rang surt-malari tarzida yuzaga — xolstga yonma-yon joylashtirish)ga uslubiy xususiyatlar baxsh etib, yangi murakkab rang tuslanishlarini hosil qilishga hara-kat qildilar. N. asarlari mozaikani eslatadi, badiiy obrazni hayotiy vo-qealarga qarama-qarshi qoʻyib, hayotiy lavhalarning jonli tasviridan voz kechdilar, natijada asarlar hayotiy aniklik va nafislikdan mahrum boʻldi. N.ning rang borasidagi izlanishlari keyingi davr sanʼati (jumladan, fo-vmzlg)ning shakllanishida oʻz ifodasini topdi. N. uslubini rangtasvirning hajmli — fazoviy yechimi bilan uygʻunlashtirishga urinishlarni Belgiya (T. van Reyselberge) va Italiya (J. Segan-tini) rangtasvirida koʻrish mumkin. XIX asr oxirida Sharq mamlakatlariga ham bu oqim belgilari kirib kelgan. Oʻzbekistonda Oʻ. Tansiqboyevning ilk ijodida ("Karvon", 1920), A. Mirsoatov asarlarida bu xususiyatlar koʻzga tashlanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Konstruktivizm

**Konstruktivizm** (lot. constructs — qurish, yasash) — XX asrning 20-yillari sanʼat va adabiyotda vujudga kelgan oqim. Dastlab meʼmorlikda qurilish texnikasi va texnologiyasi yutuqlari taʼsirida yuzaga keldi va rivojlandi. K. badiiy loyihalash (dizayn)ni shakllanishiga har taraflama imkon yaratdi. K. tarafdorlari atrof muhitni „koʻrish“ vazifasini ilgari surdilar. Qurilgan bino va yaratilgan buyumlarni sodda va ixcham, qulay va maqsadga muvofiq boʻlishini eʼtirof etdilar. Meʼmor va rassomlar hamkorlikda odamlar yashaydigan muhitni yaratib, ularning kayfiyati, mehnat faoliyatiga taʼsir etish mumkin deb bildilar. K. nazariyotchilari ingliz J.Reskin, U.Morris, amerikalik X.Grinua, L. X. Salmiv, avstriyalik O.Loza, fransuz O. Perre, Le Korbyuzye, nemis meʼmorlari V. Gropius, X.Meyer, rossiyalik aka-uka Vesninlar, M.Ginzburg va boshqalarning amaliy va nazariy qarashlarida shu yoʻnalish gʻoyalari oʻz aksini topdi. Yevropa, Amerika, Osiyoda keng yoyilib „xalqaro uslub“ darajasiga koʻtarildi. Oʻzbekistonda meʼmorlardan G. P. Bauer, G. M. Svarichevskiy, S. N. Polupanov va boshqa K. uslubini keng qoʻllashga harakat qilishgan.

Tasviriy va amaliy sanʼatda idish, mebel, jihozlarning yangi nusxalari, gazlamalar uchun rasmlar yaratildi, kiyimlarning yangi va qulay shakllari ishlab chiqildi, K. grafika rivoji, kitob ishi, harf terish va boshqalarda muhim ahamiyat kasb etdi. Teatr dekoratsiyasida anʼanaviy bezaklar oʻrniga sahnadagi harakat mazmuniga xizmat qiladigan „dastgoh“lar yaratildi. Oʻzbekiston tasviriy sanʼatida V.Ufimsev ijodida K. taʼsiri kuzatiladi, 60—70-yillarda plakat janrida keng qoʻllandi. K. kridalari F. Kagarov, I.Abdullayev, H.Hasanov va boshqa ijodida oʻz aksini topdi.

Adabiyotdagi K. dastlab Rossiyadagi „soʻl“ oqim — futurizm ichida namoyon boʻldi. 1924—1930-yillarda konstruktivistlarning adabiy markazi guruhi mavjud boʻlib, unga I.Selvinskiy, K.Zelinskiy, V.Inberg, E.Bagritskiy, B.Agalov va boshqa kirgan edi. K. vakillari badiiy asarga „konstruksiya“ sifatida qarab, obrazning har bir unsuriga „maʼno yuklashga“ harakat qiddilar. Bu amalda sxematizmga, shior va reklama uslubiga olib keldi. Mumtoz merosning ahamiyatini yetarli baholamaslik K.ni futurizm bilan yaqinlashtirdi. Konstruktivizmga moyillik 20-yillarda Shokir Sulaymon, Gʻayratiy kabi oʻzbek shoirlarining ijodida ham sezilgan. Konstruktivistlarning adabiy markazi jamoatchilikning qattiq tanqidiga uchradi, faoliyatini 1930-yilda tugatdi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Pyer Bomarshe

BOMARSHE (Beaumarchais) Pyer Ogyusten Karon de (1732.24. 1— Parij — 1799. 18. 5) — fransuz dramaturgi. Dastlabki pesalari "Yevgeniya" (1767), "Ikki dust" (1770) da ijtimoiy tengsizlik qoralanadi. "Xotiralar" pamfleti (1773—74) da B. ning demokratik qarashlari oʻz aksini topgan. "Seviliya sartaroshi" (1775), "Figaroning uylanishi" (1784) B. ga jahonshumul shuhrat keltirdi. "Figaroning uylanishi" da yozuvchi oddiy xalq vakili — Figaroning aqlzakovatini ulugʻlab, aslzoda Almavivning johil va nodonligidan kuladi. B. komediyalari jahon teatr sahnalaridan munosib oʻrin egallagan. Ular asosida yaratilgan "Seviliya sartaroshi", "Figaroning uylanishi" operalari Navoiy nomidagi teatrda sahnalashtirilgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# XII asr

**XII asr**, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1101-yildan 31-dekabr 1200-yilgacha boʻlgan davr.

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 11-asr
* **12-asr 13-asr
 |
| Muddatlari: | * 11-asr
* **12-asr 13-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1100-lar
* 1110-lar
* 1120-lar
* 1130-lar
* 1140-lar
* 1150-lar
* 1160-lar
* 1170-lar
* 1180-lar
* 1190-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

## Events

* XII asrda Al xorazmiyning Arifmetika asari Ispaniyada lotin tiliga tarjima qilindi.
* 1155-yil Angliya qiroli Genrix II Oksford universitetida chet elliklarni oʻqishini taqiqladi.
* 1187-yil Misr sultoni Salohiddin Ayubiy Quddusni salibchilardan tortib oladi. Bu 3-salib yurishiga sabab boʻladi.

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* XII asr Memory Alphada
# Birodarlashgan shaharlar

**Birodarlashgan shaharlar** — turli davlatlarning doimiy doʻstona aloqalar oʻrnatgan shaharlari. Ular Birodarlashgan shaharlar jahon federatsiyasiga birlashgan. 1963-yildan boshlab har yili aprel oyining oxirgi yakshanba kuni Jahon Birodarlashgan shaharlar kuni sifatida nishonlanadi. Birodarlashgan shaharlar mahalliy hokimiyat vakillarining delegatsiyalari, mutaxassislar, badiiy havaskorlik va sport jamoalari koʻrgazmalar, sayyohlar almashish va boshqa tadbirlarda faol ishtirok etadilar. Birodarlashgan shaharlar bilan aloqalarning samarali usullaridan biri sifatida doʻstlik kunlari va haftaliklari oʻtkazib turiladi. Bu tadbirlar doʻstlik hamda hamkorlik aloqalarini kengaytirish uchun xizmat qiladi.

Toshkent shahri Sietl (AQSH, 1973), Shanxay (Xitoy, 1996), Kortrayk (Belgiya, 1982), Tunis (Tunis, 1973) shaharlari bilan birodarlashgan. Toshkent shahri bilan Seul (Koreya Respublikasi), Saratov, Yekaterinburg (RF) oʻrtasida hamkorlik bitimlari imzolangan (1997). Fargʻona viloyati Fiok-Txan viloyati (Vyetnam, 1981) bilan, Navoiy shahri — Chjuchjou shahri (Xunan viloyati, Xitoy, 1996) bilan, Angren shahri— Datun shahri (Shansi viloyati, Xitoy, 1995) bilan birodarlashgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Votanikos

**Votanikos** (grekcha: Βοτανικός , talaffuz qilinishi [votaniˈkos]) — Afina markazidagi mahalla, Afina shahar markazi qismidan 3km gʻarbda joylashgan yunon poytaxtidir. Hudud janubi-gʻarbda joylashgan yaqin atrofdagi botanika bogʻi (Afina botanika bogʻlari) sharafiga nomlangan. Sharqiy qismi turar joy, gʻarbiy qismi oʻrmonli va sanoatlashgan. Boʻlingan qismida esa maydonlar yoʻq, lekin yaqin joyda maktab bor. Ushbu boʻlinma bilan chegaradosh asosiy koʻchalar gʻarbda Patsi koʻchasi, shimolda Athinon prospekti, Konstantinopuleos prospekti va janubdagi temir yoʻl va janubda Petrou Ralli prospektini oʻz ichiga oladi. Iera Odos oʻrta qismida joylashgan. Aholisi 5000-6000 kishi atrofida, maydoni 0,5 ga yaqin km²ni tashkil etadi. Afinaning birinchi masjidi Votanikos tumanida boʻladi.

## Qoʻshni kvartiralar

* Akadimia Platonos, shimol
* Profitis Daniil, shimoli-sharq
* Asyrmatos, janub
* Kato Petralona, janub

## Tarix

Hudud 20-asrning boshlarida Afina shahri rivojlanishni boshlagan paytda, shuningdek, sanoat qoʻshilganda, Ikkinchi Jahon urushi va Gretsiya fuqarolar urushidan keyingi hududda balandroq binolar qoʻshilgan.

# "Panatinaikos" stadioni

Hududda Gretsiyadagi 40 000 oʻrindiqli eng yirik futbol stadioni joylashgan. Votanikos stadioni katta park va Panathinaikosning boshqa inshootlari bilan oʻralgan.

## Afina masjidi

Afinaning zamonaviy davrdagi birinchi maqsadli masjidi sobiq bosh vaziri Aleksis Tsiprasning bevosita buyrugʻi bilan foydalanilmay qolgan dengiz floti bazasida Votanikosda qurilmoqda. Masjid 1000 kvadrat metr (3300 kvadrat fut) boʻlib, 500 namozxon uchun etarli joy ajratilgan.

## Turar-joy koʻchalari

Bu yerda koʻchalar roʻyxati keltirilgan, ularning bir nechtasi Shimoliy Gretsiyadagi joylar, shuningdek Pelagonia va Falaisias nomi bilan atalgan. Mahalla koʻchalari NNW dan SSEgacha va SSW dan NNEgacha davom etadi. Ushbu roʻyxat yuqorida koʻrsatilgan asosiy koʻchalarni oʻz ichiga oladi. Ushbu boʻlinmada 287 ta koʻcha va xiyobon, shuningdek, bitta konnektor mavjud.

* Agias Markelas ko'chasi
* Agiou Orous ko'chasi
* Agistis ko'chasi
* Aimou ko'chasi
* Chalkidikis ko'chasi
* Doxatou ko'chasi
* Falaisias ko'chasi
* Flioudos ko'chasi
* Grevenon ko'chasi
* Karyon ko'chasi
* Kastorias ko'chasi
* Korytsas ko'chasi
* Naoussas ko'chasi
* Nevrokopiou ko'chasi
* Pangaio ko'chasi
* Pelagonias ko'chasi
* Pellis ko'chasi
* Profiti Daniil ko'chasi
* Rodopis ko'chasi
* Troizinas ko'chasi
* Volissou ko'chasi
* Vourbiani ko'chasi

## Manbalar
# Andorra-la-Velya

**Andorra-la-velya** — Andorra davlatining poytaxti. Sharqiy Pireney togʻlari orasida, *Valira daryosi* (Ebro havzasi) boʻyida, 1000 metr balandligida joylashgan. Aholisi - 21,7 ming kishi (1996). Ispaniyani Fransiya bilan bogʻlaydigan avtomobil yoʻlidagi savdo-transport manzili. Oziq-ovqat sanoati korxonalari, GES, radiostansiya bor. Xalqaro miqyosdagi turizm markazi. Esdalik buyumlari (suvenir) ishlab chiqariladi. Shahar IX asrda tashkil topgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan 1580-yilda qurilgan bino (hozirgi *Hukumat qarorgohi*) va cherkov (XI asr) bor.

Katalan tili rasmiy tildir, lekin ispan va fransuz tillarida ham gaplashiladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Epir

**Epir** – Shimoliy Gretsiyadagi qadimiy oʻlka. Epir yunon qabilalarining eng qadimiy yurti, shu yerdan ular keyinchalik Bolqon yarim oroli va Egey dengizi orollariga tarqalganlar degan fikrlar mavjud. Qadimiyda Epirda qardosh illiriy qabilalar: xaonlar, molosslar, fesprotlar va boshqalar yashagan. Bu qabilalar ehtimol Epirning qadimiy yunon aholisini siqib chiqarishgan. Miloddan avvalgi VI-V asrlarda xaonlar Epirda eng kuchli qabila hisoblangan. Keyinchalik ustunlik molosslarga oʻtgan, ularning shohlaridan biri – Pirr davrida (miloddan avvalgi IV asr oxiri – III asr boshi) Epirning butun hududi yagona davlatga birlashgan (shundan keyin Epir aholisi epirotlar deb atalgan). Miloddan avvalgi 168-yil Epirni rimliklar bosib olib, 70 dan ortiq shaharni vayron qilishgan va 150 mingga yaqin epirotlarni qul qilib haydab ketishgan. Avgust davrida (miloddan avvalgi 27—milodiy 14 yil) Epir hududi Rimning Axayya provinsiyasi tarkibiga kiritilgan. Imperator Trayan davrida Epir Akarnaniya bilan birlashtirilib Epir provinsiyasini tashkil qilgan, III asr oxirida Illiriyaning bir qismi bilan bitta provinsiyaga birlashtirilgan. Milodiy IV asrdan – Vizantiya tarkibida (XIII-XIV asrlarda Epir hududi Epir davlatiga kirgan), XV asr oʻrtalaridan – Usmonli turk imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan. 1881-yil Epirning bir qismi (Arta rayoni) Gretsiyaga qoʻshib yuborilgan; 1912—13-yillardagi Bolqon urushlaridan soʻng Epirning butun hududi Gretsiya tarkibiga kirgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Antisfen

**Antisfen** (miloddan avvalgi taxminan 450 — taxminan 360, Afina) — yunon faylasufi, kiniklar maktabi asoschisi, Sokrat shogirdi. Platonning gʻoyalar toʻgʻrisidagi taʼlimoti dushmani. Antisfen taʼlimoti asosan amaliy yoʻnalishda boʻlgan; u ehtiyojlardan voz kechishga, zohidlarcha hayot kechirishga daʼvat qilgan. Anʼanaviy din va anʼanaviy davlatni rad etgan. Uningcha, oqil kishi biron-bir davlatga tegishli boʻlmay, butun dunyo tabaasi (fuqarosi)dir.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Apostollar

**Apostollar** (yun. apostolos — elchi; islomda havoriy — shogird, izdosh maʼnosida) — ilk xristianlikning shakllanish davrida darbadar diniy targʻibotchilar. Apostollar hali ruhoniylar paydo boʻlmagan davrlarda jamoadan jamoaga koʻchib targʻibot yuritib, xristian dinining yoyilishida asosiy rol oʻynaganlar. Keyinchalik yepiskoplyar paydo boʻlgach, apostollar yoʻqolgan. Apostollar nomi faqat Iso Masihning shogirdlari hisoblangan 12 kishidagina (Ioann, Matfey, Pyotr, Pavel, Mark, Iakov, Iuda va boshqalar) saqlanib qolgan. Ularning dinni targʻib qilish maqsadida boshqa xalqlar nomiga yozgan xatlari (poslaniya), shuningdek ularning faoliyati bayon etilgan „Apostollarning qilmishlari“ kabi asarlar Bibliya rasmiy kanonining „Yangi ahd“ qismiga kiritilgan. Apostollardan Pyotr katolik xristianlari tasavvurida cherkov va papalar diniy hokimiyatining asoschisi hisoblanib, Rim papalari oʻzlarini Pyotr taxtining merosxoʻrlari deb daʼvo qiladilar. Xristianlik tarixi sohasida olib borilgan ilmiy tadqiqot natijasida 12 apostolning koʻpi tarixiy shaxslar emasligi aniqlangan. Ular toʻgʻrisida aniq tarixiy maʼlumotlar yoʻq.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Rim Papasi

**Rim Papasi** (lotincha: *Pontifex Romanus* — Rim pontifiki; yoki lotincha: *Pontifex Maximus* — oliy suveren pontifik) — katolik cherkovining boshligʻi. Katolitsizmda Rim Papasi Avliyo Pyotrning oʻrinbosari sifatida eʼtirof etiladi. Hozirgi Rim Papasi Fransisk 2013-yil 13-mart kuni konklavda saylandi.

## Yana qarang

* Katolitsizm
* Xristianlik
* Konklav

## Manbalar