Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kinooperator

**Kinooperator** kinematografdagi kasbdir. Kinooperator kinokamera orqali filmni suratga oladi. U filmning tasviriy koʻrinishi uchun javobgar sanaladi. Operator — kino- va videoapparaturalarning tasviriy yoritish xususiyatlari boʻyicha mutahassis.
# Bakalavr

**Bakalavr** (lotincha baccalaria — vassalning yer-mulki) — koʻp mamlakatlardagi dastlabki ilmiy daraja. Oʻrta asrda Gʻarbiy Yevropa universitetlarida taʼlimning birinchi bosqichini tugallagan talabalarga berilgan. Oʻzbekistonda „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun va „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ (1997) ga muvofiq universitet va boshqa oliy oʻquv yurtlarining 1- bosqichi — bakalavriatni tugatganlarga bakalavr darajasi beriladi hamda davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-hunar faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi. Baʼzi xorijiy mamlakatlar (masalan, Fransiya)da oʻrta maʼlumotga ega boʻlib, oliy oʻquv yurtiga kirib oʻqish huquqiga ega boʻlgan shaxs ham bakalavr deb ataladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi hindlar

**Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi hindlar** — Amerikada yashovchi kelib chiqishi hindistonlik boʻlgan aholi osiyoliklarning bir qismini tashkil qiladi.

Ingliz tilida *Indian* atamasi ikki tomonlama maʼnoga ega, chunki u tarixan Amerika qitʼasining tub aholisiga nisbatan xizmat qiladi. Noaniqliklarga yoʻl qoʻymaslik uchun *American Indian* yoki *East Indian* iboralari odatda qoʻllanadi, soʻnggi yillarda *Janubiy Osiyo* iborasi ham qoʻllanilmoqda.

## Tarixi

* 1899-1914: Hindiston migratsiyasining birinchi katta toʻlqini, ularning aksariyati Panjob viloyatidan boʻlgan sikxlar. Ular asosan dehqonchilik va ish qidirish uchun Kaliforniyaga koʻchib ketishgan.
* 1912: Kaliforniyaning Stokton shahrida birinchi sikx ibodatxonasi ochildi.
* 1917-yil: *Barred Zone Act* Kongressda osiyoliklarning, shu jumladan hindlarning mamlakatga immigratsiyasini taqiqlovchi taklif uchdan ikki ovoz bilan maʼqullandi.
* 1923-yil: AQSh Oliy sudi, AQSh Bagat Sigha Tindaga qarshi sudda hindlarning oq tanli boʻlmaganlar sifatida tan olinishini taqiqlab, qonun maqsadlari uchun odamlarni „ilmiy maʼnoda emas, balki umumeʼtirof etilgan“ oq tanli deb tasniflash kerakligini taʼkidladi.
* 1943-yil: Respublikachilar Qoʻshma Shtatlardagi hindularni naturalizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini kiritdilar. Mamlakat prezidenti Franklin Ruzvelt ham „hindglarga nisbatan meʼyoriy diskriminatsiya“ni toʻxtatishga chaqiradi.
* 1946-yil: Prezident Garri Trumen hindularga immigratsiya va fuqarolik huquqini qaytardi.
* 1965-yil: Prezident Jonson 1965 *yilgi INS qonunini* imzolash orqali immigratsiya kvotalari mamlakat boʻyicha bekor qilinadi va kasbiy tajriba va taʼlimga asoslangan immigratsiya dasturini joriy qiladi.

 Chikagodagi hind ibodatxonasi
## Raqamlar va tarqalishi

Statistik maʼlumotlarga koʻra, mamlakatda hindlar soni 2000-yildagi 1679 ming kishidan 2007-yilda 2570 ming kishiga koʻpaygan. Oʻsish sur’ati 53 % ni tashkil etdi — bu AQShning Osiyo aholisi orasida eng yuqori koʻrsatkich. Bu mamlakatdagi hind diasporasini osiyoliklar orasida xitoylik va filippinliklardan keyin uchinchi oʻrinda turadi. 2006-yilda Qoʻshma Shtatlardagi muhojirlarning umumiy sonidan (1266 ming kishi) Hindistondan kelgan immigrantlar 58 ming kishini tashkil etdi. Hindlarning migratsiyasi soʻnggi yillarda qayd etilgan eng yuqori koʻrsatkichdir. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1990-yildan 2000-yilgacha mamlakatda hindular sonining umumiy oʻsishi 105,87 % tashkil etdi.

Hindiston aholisi eng koʻp boʻlgan shtatlar: Kaliforniya , Nyu-York , Nyu-Jersi , Texas va Illinoys. Nyu-York aglomeratsiyasi va qoʻshni shtatlarning unga tutash hududlarida 2009-yilda 600 000 hindular yashaydi.

## Oʻxshash manbalar

* Hindiston diasporasi
* Kanadadagi hindlar
* AQShdagi xitoyliklar

## Manbalar
# Sanskrit

**Sanskrit** (qadimgi hindcha sam skrta – mukammal, sayqallangan) – hindevropa tillari oilasiga kiruvchi qadimgi hind tillaridan biri. Qadimgi hind lahjalari asosida shakllangan va miloddan avvalgi I asrda Shimoliy Hindistonda tarqalgan. Sanskritning bir necha turi bor: epik sanskrit („Mahabharata“ va „Ramayana“ tili), klassik sanskrit (qatʼiy meʼyorga tushirilgan til, miloddan avvalgi IV asrda yaratilgan Panini grammatikasida oʻz ifodasini topgan), budda (yoki gibrid) sanskrit (budda dini bilan bogʻliq adabiyot tili), jayn sanskrit (jayn diniga oid adabiyot tili), veda tili yoki veda sanskrit.

Bu Linga Purana qo'lyozmasidan olingan sahifa.

Sanskrit tilida 7 ta kelishik, 3 ta jins va 3 ta grammatik son kategoriyalari mavjud. Feʼlda zamon va mayl tizimi nihoyatda rivojlangan. Nutkda soʻz va morfemalarning qoʻshilishi qoidalari (sandhi) turlituman. Qoʻshma soʻzlar keng qoʻllanadi. Baʼzi hollarda bita qoʻshma soʻz butun bir gapga teng keladi. Sanskritda juda koʻp diniy, falsafiy, ilmiy asarlar yaratilgan, ayniqsa, badiiy adabiyot keng rivojlangan. Sanskrit tili Hindistonda gumanitar fanlar va ibodat tilidir. Tor doirada olim brahmanlar sanskrit tilidan soʻzlashuv tili sifatida foydalanadilar. Sanskrit va Sanskrit tilida yaratilgan madaniy meros qoʻshni mintaqalar (Janubiy-sharqiy Osiyo va Markaziy Osiyo)ga, XVIII asr oxirlaridan boshlab esa Yevropa va Amerikaga ham taʼsir oʻtkazgan. Qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning boshlanishi sanskrit tilining kashf etilishi va oʻrganilishi bilan bogʻliq.

Ushbu folio Bhagavad Gitaning Arjunaning qayg'usi mavzusiga bag'ishlangan birinchi bobidan 20-oyatning bir qismini va 21-oyatning boshini namunalar sifatida taqdim etadi.

Sanskrit tilidagi matnlarni yozuvda ifodalash uchun asli brahmi yozuvidan kelib chiqqan bir qator alifbolardan (kharoʻshthi, gupta, nagari, kushon yozuvi va boshqalar) foydalanilgan. Sanskrit tilini oʻrganish 2500-yil burun boshlangan (Panini va uning salaflari).

Li..Ivanov V. V., Toporov V. N., Sanskrit, M., 1960; Barrou T., Sanskrit, M., 1976.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Xarappa madaniyati

**Xarappa madaniyati**, Hind vodiysi tamadduni — jez davriga oid yuksak rivojlangan shahar madaniyati (miloddan avval 2500—1800 yillar). Hindistonning qadimiy aholisi — dravidlar tomonidan yaratilgan deb taxmin etiladi. Hindiston va Pokistonning Hind daryosi vodiysi va unga qoʻshni viloyatlardagi ulkan hududga (300 ming kv. km maydonga) tarqalgan. Xarappa savdo koloniyasi manzilgohi, Shimoliy Afgʻonistonda — Amudaryoning soʻl qirgʻogʻidagi Shoʻrtoʻqay qishloq xarobasidan aniklangan. Xarappa madaniyati aholisi dengiz va quruklik orqali Mesopotamiya va Oʻrta Osiyo bilan qizgʻin savdo aloqalari olib borgan. Xarappa madaniyatining iqtisodiy asosini sugʻorma dehqonchilik, shuningdek, uy chorvachiligi va hunarmandchilik tashkil etgan. Bu madaniyatga oid 2 asosiy shahar — Mohenjo Daro va Xarappada olib borilgan qazishma ishlari shaharsozlik sanʼati yuksak darajada taraqqiy etganidan dalolat beradi. Bu shaharlarning aholisi 100 ming kishiga yetgan. Shaharlar reja asosida qurilib, qalʼa (ark) va quyi shahar kismidan iborat boʻlgan shahar koʻchalariga pishiq gʻisht yotqizilgan, ariqlar oʻtkazilgan. Kengligi 10 m ga yetgan koʻchalar qatʼiy toʻrtburchak hosil qilib oʻzaro kesishgan. Koʻchalarning har 2 tomonida pishiq gʻishtdan ishlangan 2 va hatto 3 qavatli binolar qad. koʻtargan; ularning suv taʼminoti va kanalizatsiyasi tizimi puxta ishlab chiqilgan. Badavlat shaharliklar uylarida 30 tagacha xona boʻlgan. Xarappaliklar uzunlik va ogʻirlik oʻlchov birliklari tizimidan xabardor boʻlishgan. Xarappa madaniyati aholisining original yozuvni kashf etgani ushbu madaniyatning yorqin yutuqlaridan biridir. Bu yozuv bitilgan mingdan ortiq muhr, shuningdek, sopol va metall buyumlar topilgan, lekin, ularni hanuzgacha oʻqishga muvaffaq boʻlinmagan. Prof. Yu. Knorozov rahbarligidagi olimlar tomonidan matematik metodlar qoʻllanishi natijasida yozuv oʻngdan chapga yoʻnalgani va protodravidlarga mansubligi aniqlangan. Xarappa madaniyatining halokatga uchrashi (hasidoriylar istilosi, ekologik sharoitning oʻzgarishi, bezgak epidemiyasi) sabablari nomaʼlum.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Kosambi D., Kulturam sivilizatsiya drevney Indii. Istoricheskiy ocherk, M., 1968;
* Kultura drevney Indii, M., 1975;
* Beshem A., Chudo, kotoraya bila Indiya, M., 1977;
* Gʻiyosov T.Gʻ., Qadimgi Hindiston tarixi, T., 2000;
* Indiya i Sentralnaya Aziya (doislamskiy period), T., 2000.

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Bharatanatyam

**Bharatanatyam** ( tamilcha *பரதநாட்டியம்* ) - Tamilnaduda paydo bo'lgan hind klassik raqsining asosiy shakli. Bu sakkizta taniqli hind klassik raqs shakllaridan biri bo'lib,Janubiy Hindiston diniy mavzulari va ruhiy g'oyalarini,xususan,shaivizm va umuman hinduizmni ifodalaydi.

Milodiy II asrga oid Bharatanatyamning tavsifini qadimgi Tamil eposi *Silappatikaramda* topish mumkin, milodiy VI—IX asrlarga oid mabud haykallari esa bu miloddan avvalgi 1-ming yillik oʻrtalarida juda nafis ijrochilik sanʼati boʻlganligini koʻrsatadi. Bharatanatyam Hindistondagi eng qadimgi klassik raqs an'anasidir. Bharatanatyam - Tamil Nadu davlat raqs shakli.

Bharatanatyam turli xil *baanilarni* o'z ichiga oladi. *Baani* yoki "an'ana" tamilcha atama bo'lib, guru yoki maktabga xos raqs texnikasi va uslubini tasvirlash uchun ishlatiladi. Ular guru qishlog'iga ko'ra nomlanadi (ba'zi *baanilar* bundan mustasno.Bharatanatyam uslubi oʻzining mustahkam gavdasi, egilgan oyoqlari va tizzalari (Arai mandi) ajoyib oyoq harakatlari bilan uygʻunligi va qoʻllar, koʻzlar va yuz mushaklari imo-ishoralariga asoslangan imo-ishora tilining murakkab lugʻati bilan ajralib turadi. Raqs musiqa va qo'shiqchi bilan birga keladi va odatda raqqosaning guru Nattuvanar, rejissyor va ijro va san'at dirijyori sifatida ishtirok etadi. Bharatanatyamning ijro repertuariga, boshqa klassik raqslar singari, *nrita* (sof raqs), *nritya* (yakka ifodali raqs) va *natya* (guruh dramatik raqsi) kiradi.

Bharatanatyam XIX asr davomida hind ibodatxonalari uchun eksklyuziv bo'lib qoldi. Bu 1910-yilda mustamlakachi Britaniya hukumati tomonidan taqiqlangan edi , ammo hind jamoatchiligi taqiqga qarshi norozilik bildirgan va XX asrda ibodatxonalar tashqarisida faoliyatini kengaytirgan. Bharatanatyamning zamonaviy sahna asarlari butun Hindiston bo'ylab tarqaldi va mashhur bo'lib, ular turli yo'llar bilan bajarilgan va texnik spektakllarni, diniy bo'lmagan g'oyalarga asoslangan sof raqsni va uyg'un mavzularni o'z ichiga olgan. Tanjavur aka-uka Bharatanatyamni ohangdor san'at turiga rasmiylashtirish orqali Bharatanatyamning yaqindagi repertuarining haqiqiy shaklini berdi.
# Oriya tili

| Oriya tili |
| --- |
|  |
| Milliy nomi | ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା va ଓଡ଼ିଆ‎ |
| Mamlakatlar | Hindiston |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni | 34 500 000 |
| Alifbosi | Odia |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 | or |
| ISO 639-2 | ori |
| ISO 639-3 | ory |

**Oriya tili**, odri, utkali — hindevropa tillari oilasi hind-oriy tillari guruhiga mansub. Hin-distonning asosiy tillaridan biri va Orissa shtatining rasmiy tili. Qoʻshni Andhra Pradesh, Madhya Pardesh va Bihor shtatlarida ham Tap-kalgan. 25 mln.dan ortiq kishi soʻzla-shadi. Tuzilishi jihatidan koʻproq bengal tiliga oʻxshaydi. Asosiy xusu-siyatlaridan biri — soʻz oxirida qisqa unlilarning saqlanishi natijasida undosh bilan tugagan soʻzlarning juda ozligidir. Dialektal jihatdan Oriya tili nisbatan bir xil boʻlib, jan.-gʻarbda bhatri lahjasigina ajralib turadi. Yozma yodgorliklari 11 — XIII asrlardan mavjud boʻlsada, hozirgi til XIX asrning 2-yarmidan shakllangan. Qad. brahmi yozuvi asosida shakllangan, harflar shakli boshqa hind yozuvlaridan farq qiladigan oʻz yozuviga ega.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Minangkabau tili

| Minangkabau tili |
| --- |
| Milliy nomi |
Baso Minangkabau,
باسو مينڠكاباو‎ |
| Mamlakatlar |
Indoneziya |
| Rasmiylik holati |  (Shimoliy Sumatra, Riau, Jambi, Bengkulu, Jakarta va Gʻarbiy Java)  Singapur  Niderlandiya |
| Mintaqalar |
Gʻarbiy Sumatra, Riau, Jambi, Bengkulu, Shimoliy Sumatra, Aceh (Indoneziya), Negeri Sembilan (Malayziya) |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni |
5.5 million Indonezoyada (2007), 901,000 Malayziyada (2016)[*manba kerak*] |
| Turkumlanishi |
| Til oilasi |
Avstronez tillari
* Malayo-Polynesian
	+ Malayic
		- **Minangkabau**
 |
| Alifbosi |
Lotin alifbosi Arab alifbosi |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 |
min |

**Minangkabau** (Minangkabaucha: *Baso Minang(kabau)*; indonezcha: *Bahasa Minangkabau*), Avstronez tillari oilasiga kiruvchi, asosan Indoneziya va Malayziya mamalakatlarida qo‘llaniladigan til.

## Havolalar

* Rosetta Project: Minangkabau Swadesh List
# Deadline Hollywood

| Deadline Hollywood |
| --- |
| Sayt turi |
Film va koʻngilochar mavzudagi yangiliklar |
| Qaysi tillarda |
inglizcha |
| Muassisi |
Penske Media Corporation |
| Muallifi |
Nikki Finke |
| Ochilgan sanasi |
4-sentyabr, 2009-yil (2009-09-04) |
| Joylashuv |  AQSH |
| URL | deadline.com |

Deadline Hollywood (boshqa nomlari – Deadline, Deadline.com) onlayn yangiliklar vebsaytidir. 2006-yilda Nikki Finke tomonidan Deadline Hollywood Daily nomli yangiliklar blogi sifatida asos solingan. Sayt kuniga bir necha marotaba yangilanib, asosan koʻngilochar mavzudagi yangiliklarni yoritib boradi. 2009-yildan beri ushbu veb-sayt *Penske Media Corporation* brendi hisoblanadi.

## Tarixi

*Deadline* 2002-yil iyun oyida Nikki Finke tomonidan asos solingan, shuningdek u *LA Weekly* haftalik gazetani ham yuritgan. U 2006-yil mart oyida Deadline Hollywood Daily (DHD) blogini oʻz gazetasining onlayn versiyasi sifatida yaratgan. U 2006-yilda uni koʻngilochar savdo veb-sayti sifatida rasman ishga tushirgan. Sayt 2009-yilga kelib Hollywudning eng koʻp kuzatiladigan veb-saytlaridan biriga aylangan. 2009-yilda Finke *Deadline*ni Penske Media Corporationga (keyinchalik „Mail.com Media“ deb atalgan) sotgan. Bundan tashqari, unga „Los Angeles Times“ gazetasi tomonidan „million dollar“ deb baholangan besh yillik mehnat shartnomasi hamda sayt daromadining bir qismi berildi. 2009-yil sentyabr oyida saytning URL manzili deadline.com ga oʻzgartirildi va sayt nomi „Deadline Hollywood“ga almashtirildi.

Ushbu yangiliklar nashri 2010-yilda Nyu-York boʻylab keng tarqalgan. Bu kengayish *Variety* jurnali muxbiri Mike Fleming Jr.ni Nyu-York muharriri sifatida, *Financial Times* muharriri Tim Adlerni „Deadline“ning Londondagi rahbari sifatida va Nellie Andreevani saytning televideniye boʻlimida „Tlevideniya boʻyicha bosh muharrir“ lavozimlariga tayinlash bilan amalga oshirilgan. Finke 2013-yil noyabr oyigacha Deadline Hollywood muharriri sifatida faoliyat yuritgan. U oʻzi va *Penske Media Corporation* kompaniyasi oʻrtasidagi kelishmovchilikdan soʻng oʻz lavozimini tark etgan. Keyinchalik *Penske Media Corporation* raqobatdosh savdo jurnali va veb-sayti boʻlgan *Variety*ni sotib olgan..

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti (ingl.)
* *Deadline Hollywood* PMCda (ingl.)
# Bir aktyor teatri

**Bir aktyor teatri** — badiiy oʻqish turi. Ijrochining bir oʻzi butun bir afsona, rivoyat, doston, hajviya, monolog va boshqalarni hikoya qiladi va gavdalantiradi. Bir aktyor teatri t. kadim zamonlarda shakllangan va asrlar davomida takomillashib borgan. Yunonistonda ularni mim deb ataganlar. Oʻrta Sharq mamlakatlarida bunday teatr rivojlangan va rasm boʻlgan, oʻrta asrlarda esa maʼlum darajada islom dini va tasavvuf bilan bogʻlanib ketgan. Xuroson, Movarounnahr, Xorazmda bunday ijrochilar mukallid, qissaxon, goʻyanda, voiz, maddoh deb yuritilgan. Malakali xalqaktyorlari — masharabozlar ham baʼzan yakka holda tomosha koʻrsatganlar. Koʻpgina xonlar, beklar, lashkarboshilar, shahzodalarning xos qissagoʻylari va masharalari boʻlgan. Buxoro amirligida masharalar voqealarni chiroyli va kulgili qilib hikoya qilishgan boʻlsa, Xiva xonligida bunday sarguzashtlarni musiqa, raqs, muallaq unsurlari bilan aralashtirib gavdalantirishgan, Qoʻqon xonligidagi qiziqchilar esa kulgihikoya janrini kashf etib, unda yuksak mahorat koʻrsatishgan. XX asrda ham mazkur sanʼat anʼanalari maʼlum darajada saqlanib qoldi. Yevropa uslubidagi oʻzbek teatr sahnasida ham Bir aktyor teatri t.ni tuzish boʻyicha urinishlar boʻldi. Ammo bu janr koʻproq radio va televideniyeda yaxshi rivoj topdi. Muhsin Hamidov, Sharif Qayumov, Razzoq Hamroyev, Hamza Umarov kabi atoqli aktyorlar Oʻzbekiston radiosida Bir aktyor teatri t. janrida hikoya, qissa, doston va hatto romanlarni ijro etganlar. Televideniyedagi miniatyuralar teatrida ham bir kishi ijro etadigan hajviya, monolog va hikoyalar koʻp ishlatiladi. Bu sohada Hasan Yoʻldoshev katta ijro mahoratiga erishgan edi. Qizikchilardan Muhiddin Darveshov, Hojiboy Tojiboyev, Mirzabek Xolmedov va boshqalarning chiqishlarini Bir aktyor teatri t. deb atash mumkin.

Muhsin Qodirov.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Shivkumar Sharma

Pandit **Shivkumar Sharma** (1938-yil 13-yanvar 2022-yil 10-may) hind klassik musiqachisi. Musiqiy bastakor sifatida u Shiv-Hari nomi ostida hind fleytist Xariprasad Chaurasia bilan hamkorlik qilgan va koʻplab hind filmlari, jumladan *Faasle* (1985), *Chandni* (1989) va *Lamhe* (1991) uchun musiqa bastalagan. Sharma 1986-yilda Sangeet Natak Akademi mukofotiga, 1991-yilda Hindistonning toʻrtinchi oliy fuqarolik mukofoti Padma Shriga va 2001-yilda Hindistonning uchinchi oliy fuqarolik mukofoti Padma Bhushanga sazovor boʻlgan.

Sharma 1938-yil 13-yanvarda Jammu shahrida tugʻilgan. Uning otasi Uma Dutt Sharma vokalchi va tablachi boʻlgаn. Otasi unga vokal va tablani besh yoshida oʻrgatishni boshlagan. U soʻfiy notalarini anʼanaviy kashmir xalq musiqasi bilan uygʻunlashtirgan uslublarni koʻrdi va oʻgʻliga oʻsha paytda hind klassik musiqasi uchun yangi boʻlgan cholgʻuda chalishni buyurgan. Sharma oʻn uch yoshida santurni oʻrganishni boshladi va 1955-yilda Mumbayda birinchi marta ommaviy chiqish qilgan.

Sharma V. Shantaramning „*Jhanak Janak Payal Baje*“ (1955) filmidagi sahnalardan biri uchun fon musiqasini yaratgan, bu yerda Gopi Krishna Kathak raqs asarini ijro etgan. Bundan tashqari, u Chaurasia bilan hamkorlikda *Silsila* (1981) dan boshlab koʻplab hind filmlari uchun musiqa bastalagan. Ular Shiv-Xari musiqa dueti sifatida tanigani. Ular musiqa yaratgan filmlarning baʼzilari musiqiy xitlar edi, masalan, *Faasle* (1985), *Chandni* (1989), *Lamhe* (1991) va *Darr* (1993). Sharma musiqa direktori SD Burmanning talabiga binoan 1965-yilda „*Guide*“ filmida Lata Mangeshkar tomonidan kuylangan mashhur „Mo Se Chhal Kiye Jaaye“ qoʻshigʻida tablada ijro etgan. Sharmaning eʼtibori kino qoʻshiqlariga emas, balki klassik musiqaga qaratilgan edi. Sharma 1986-yilda Sangeet Natak Akadeemi mukofotiga, 1991-yilda Hindistonning toʻrtinchi oliy fuqarolik mukofoti Padma Shriga va 2001-yilda Hindistonning uchinchi oliy fuqarolik mukofoti Padma Bhushanga sazovor boʻlgan. Sharma Manorama bilan turmush qurgan.Ularning ikki oʻgʻil farzandi bor. 13 yoshida oʻrganishni boshlagan uning oʻgʻli Rahul ham santorchi va ular 1996-yildan beri birga chiqishadi. 1999-yilda bergan intervyusida Sharma oʻzining *shishyasi* sifatida Rahulni tanlaganini aytdi, chunki u „Xudoning inʼomi“ bor deb oʻylagan. Sharma 2022-yil 10-may kuni yurak hurujidan vafot etgan. U 84 yoshda boʻlgаn. U soʻnggi bir necha oy davomida buyrak yetishmovchiligi bilan kasallangan va muntazam ravishda dializdan oʻtgan. U 2022-yil 11-may kuni Mumbaydagi Pavan Xans Juxu aerodromida davlat dafn marosimini vafot etgan.

## Manbalar
# Bas-gitara

Bas gitara|  Fender Jazz Bas gitarasi. Pardalar zarang daraxti yogʻochidan qilingan. |
| Torli asbob |
| Turi |
Torli asbob |
| Hornbostel–Sachs klassifikatsiyasi |
321.322 (Kompozit xordofon) |
| Ixtirochi(lar) |
Paul Tutmarc, Leo Fender |
| Registri |
|
(standart sozlangan toʻrt torli bas gitara) |

**Bas gitara** — gitaraning bir turi. **Elektrik bas** yoki shunchaki **bas** deb ham ataladi. Bas gitara odatda panjalar bilan chalinadi. Bas gitaraning koʻrinishi elektrogitaraning koʻrinishiga oʻxshaydi. Lekin bas gitaraning dastasi uzunroq boʻladi. Bas gitaraning toʻrt, besh, olti va sakkiz torli turlari mavjud.

Bas gitaraning toʻrt torli turi eng keng tarqalgan. Toʻrt torli bas gitara kontrabas kabi sozlanadi. Bunda bas gitaraning torlari oddiy gitaraning toʻrt past simidan bir oktava past qilib sozlanadi. Bunday sozlangan bas gitara simlari ochiq chalinganda pastdan birinchi simdan sol (G), ikkinchi simdan re (D), uchinchi simdan lya (A) va toʻrtinchi simdan mi (E) notasi eshitiladi. Elektrogitara oʻxshab bas gitara ham jonli ijro paytida kuchaytirgich orqali radiokarnaylarga ulanadi.

1960-yillardan beri bas gitara ritm chalishda kontrabasni oʻrnini olib kelyapti. Bas gitarachilar turli xil bas kuylarni chalsa ham, musiqaning deyarli barcha turida bas gitarachinig roli bir: garmoniyani aniqlashtirish va ritmni belgilash. Bas gitaradan rok, metal, pop, punk rock, country, reggae, blues va jazz kabi turli xil musiqa stillarida qoʻllanadi. Bas gitara yana jazz, fusion, Latin va boshqa rock hamda metal musiqa stillarda solo chalish uchun ishlatiladi.

## Yana qarang

* Akustik gitara
* Elektrogitara
* Gitara

## Havolalar

* Gʻaroyib bas gitaralar (Tasvirlar)
* Bas gitarani panja bilan chalish jadvali (ingl.)
# Madras universiteti

**Madras universiteti** — Hindistondagi eng yirik va qad. untlardan biri. 1857-yil tashkil etilgan. Matematika, statistika, fizika, kimyo, zoologiya, botanika, antropologiya, geologiya va geofizika, geografiya, huquq, pedagogika, tibbiyot, sharqshunoslik, qishloq xoʻjaligi, texnologiya, veterinariya boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitet tarkibida 100 dan ortiq kollej bor. 100 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Universitet kutubxonasida 210 mingdan ortiq asar saqlanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Sudya

BMTning Xalqaro sudidagi sudyalar
**Sudya** — sud hokimiyatini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs. Sudyaga qonun bilan odil sudlovni amalga oshirish vakolatlari berilgan boʻlib, u oʻz vazifalarini professional asosda amalga oshiradi.
Qonunda belgilangan sudyalik vakolatlarini berish tartibi Sudya lavozimi zarur professional tayyorgarlik, tajriba va maʼnaviy fazilatlarga ega boʻlmagan shaxs tomonidan egallanishini mumkin qadar cheklaydi. Chunonchi, oliy yuridik maʼlumotga ega boʻlgan O’zbekiston fuqarosigina sudyalikka nomzod boʻlishi mumkin (O’zbekiston Konstitutsiyaviy sudining sudyaligiga nomzod esa, bunga qoʻshimcha ravishda, „huquq sohasida yuksak malakaga ega deb eʼtirof etilgan“ boʻlishi lozim).
Nomzodlarning yoshi va yuridik kasb boʻyicha ish tajribasiga qoʻyiladigan talablarga kelsak, ular turli daraja va boʻgʻinlar (kichik tizimlar) sudlari uchun har xil belgilangan. Asosiy boʻgʻin (shu jumladan harbiy va xoʻjalik) sudlariga tayinlash uchun nomzod 25 yoshga, oʻrta boʻgʻin sudlariga (shu jumladan harbiy sudlarga) tayinlash uchun — 30 yoshga, Oʻzbekiston Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudiga tayinlash uchun — 35 yoshga, Oʻzbekiston Konstitutsiyaviy sudiga tayinlash uchun esa — 40 yoshga toʻlgan boʻlishi lozim. Nomzodlar yoshining yuqori chegarasi rasman cheklanmagan.
O’zbekiston Konstitutsiyasi (112-moddasi)ga muvofiq, sudyalar mustaqildirlar, faqat qonunga boʻysunadilar. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi. Sudyalarning daxlsizligi qonun bilan kafolatlanadi. Sudyalar senator, davlat hokimiyati vakillik organlarining deputati boʻlishi mumkin emas. Sudyalar siyosiy partiyalarning aʼzosi boʻlishi, siyosiy harakatlarda ishtirok etishi, shuningdek ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa biron-bir faoliyat turlari bilan shugʻullanishi mumkin emas. Sudya vakolat muddati tugagunga qadar sudyalik vazifasidan qonunda koʻrsatilgan asoslar boʻlgandagina ozod etilishi mumkin.