# Yalpi talab

**Yalpi talab** (inglizcha: *Aggregate demand*) — iqtisodda yakunlangan mahsulotlar va xizmatlar uchun maʼlum bir paytda va narxda boʻlgan umumiy talab. Yalpi talab barcha mumkin boʻlgan narx darajalarida sotib olinadigan mahsulotlar va xizmatlar qiytmatini belgilaydi. Yalpi talab biror bir mamlakatning Yalpi ichki maxsulotga boʻlgan talabdir.

## Yalpi talab egri chiziqlari

Yalpi talab egri chizig‘ini tushunish, uning daromad o‘zgarishi yoki narx o‘zgarishi natijasida talab o‘zgarishiga asoslangan holda tekshirilishiga bog‘liq.

Ba’zan, ayniqsa darsliklarda, "yalpi talab" odatdagi Marshallian talab va taklif diagrammasidagiga *o‘xshab* ko‘rinadigan butun talab egri chizig‘iga ishora qiladi.

Yalpi taklif/talab grafigi
Shunday qilib, biz har qanday berilgan yalpi o‘rtacha narx darajasida (masalan, YaIM deflyatori), WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 da "yalpi talab qilinadigan miqdor"ga ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 real yoki inflyatsiyaga tuzatilgan shartlarda) murojaat qilishimiz mumkin.

Ushbu diagrammalarda, odatda WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 o‘rtacha narx darajasi ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) pasayganda ko‘tariladi, xuddi diagrammadagi WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 chizig‘i kabi. Buning asosiy nazariy sababi shundaki, agar nominal pul taklifi (**Ms**) doimiy bo‘lsa, pasayuvchi WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 real pul taklifining ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ) oshishini anglatadi, bu esa pastroq foiz stavkalari va yuqori xarajatlarni rag‘batlantiradi. Bu ko‘pincha "Keyns effekti" deb ataladi.

Talab va taklif nazariyasidan g‘oyalarni sinchkovlik bilan qo‘llagan holda, yalpi taklif yalpi talabning oshishi real mahsulotning oshishiga yoki buning o‘rniga narxlarning oshishiga (inflyatsiya) qanchalik olib kelishini aniqlashga yordam beradi. Diagrammada WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 ning har qanday tarkibiy qismining oshishi (har qanday berilgan WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 da) WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 egri chizig‘ini o‘ngga siljitadi. Bu real ishlab chiqarish darajasini ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 ) ham, o‘rtacha narx darajasini ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 ) ham oshiradi.

Ammo iqtisodiy faoliyatning turli darajalari mahsulot va narx oshishining turli aralashmalarini anglatadi. Ko‘rsatilganidek, real yalpi ichki mahsulotning juda past darajalari va shuning uchun katta hajmdagi foydalanilmayotgan resurslar bilan, Keyns maktabi iqtisodchilarining ko‘pchiligi o‘zgarishning asosiy qismi mahsulot va bandlik oshishi shaklida bo‘ladi deb ta’kidlaydilar. Iqtisodiyot potentsial mahsulotga ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 ) yaqinlashganda, WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 oshgan sari mahsulot oshishidan ko‘ra ko‘proq va ko‘proq narx oshishlarini ko‘ramiz.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 dan tashqarida bu yanada kuchayadi, shuning uchun narx oshishlari ustunlik qiladi. Bundan ham yomoni, WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 dan katta mahsulot darajalarini uzoq vaqt davomida saqlab bo‘lmaydi. WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 bu yerda *qisqa muddatli* munosabatdir. Agar iqtisodiyot potentsialdan yuqori ishlashda davom etsa, WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 egri chizig‘i chapga siljiydi, bu esa real mahsulotdagi oshishlarni vaqtinchalik qiladi.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 ning past darajalarida dunyo murakkabroq. Birinchidan, ko‘pgina zamonaviy sanoat iqtisodiyotlari narxlarning bir necha, hatto hech qanday pasayishini boshdan kechirmaydi. Shuning uchun WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 egri chizig‘ining pastga yoki o‘ngga siljishi ehtimoldan yiroq. Ikkinchidan, ular narxlarning pasayishiga duchor bo‘lganda (Yaponiyadagi kabi), bu halokatli deflyatsiyaga olib kelishi mumkin.

## Yana qarang

* Yalpi taklif

## Manbalar