Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Markgraf

**Markgraf** (nem. Markgraf, aynan — marka grafi)— VIII—IX asrlarda Frank davlatida chegara okrugi hokimi. Oʻrta asrlarda Germaniyada markgraflar feodal knyazliklar (markgrafliklar) hokimi boʻlganlar.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# XIX asr

**XIX asr**, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1801-yildan 31-dekabr 1900-yilgacha boʻlgan davr.

|  |  |
| --- | --- |
| Mingyilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Muddatlari: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1800-lar
* 1810-lar
* 1820-lar
* 1830-lar
* 1840-lar
* 1850-lar
* 1860-lar
* 1870-lar
* 1880-lar
* 1890-lar
 |
| Categories: | Births – Deaths Establishments – Disestablishments |

## Events

* 1804-yil dunyo aholisi 1000000000 kishiga yetdi.
* 1804-yil Napoleon Bonapart Fransiya imperatori boʻldi.
* 1812-yil Borodino jangi boʻldi. Natijada Napoleon qoʻshini inqirozga yuz tutdi.
* 1815-yil Vaterloo jangi boʻldi. Jangda Napoleon qoʻshini magʻlub boʻldi.
* 1815-yil Napoleon Bonapartni taxtdan Lyudovik XVIII qulatib, orolga surgun qildi . U yerda Napoleon qoʻshin toʻpladi va oʻzi 100 kun imperator boʻldi. Soʻng Lyudovik XVIII yana taxtdan qulatib,Avliyo Yelena oroliga surgun qiladi. Napoleon oʻsha yerda 1821-yil vafot etadi.
* 1843-yil 23-martda Fransiya Respublika deb eʼlon qilindi.
* 1850-53-yillarda Qrimm urushi boʻldi.
* 1861-65-yillarda Aqshda fuqarolar urushi boʻldi. Urushda Janubiy va shimoliy shtatlar urushdi.
* 1865-yil Aqshning 16-prezidenti Avraam Linkoln teatrda oʻldirildi.
* 1867-yil Avstriya-vengriya imperiyasi tashkil topdi.
* 1870-yil Prussiya qiroli Vilgelm 1 Germaniya imperatori deb eʼlon qilindi. Shundan soʻng Germaniya imperiyasi tashkil topdi.
* 1871-yil Fransiya Prussiya urushi boʻldi. Urushda Prussiya yutdi. Urushda Germaniya imperiyasi ham qatnashdi.
* 1879-yil Germaniya imperiyasi bilan Avstriya-vengriya Imperiyasi ittifoq tuzdilar.
* 1882-yil Avstriya-vengriya va Germaniya ittifoqiga Italiya qoʻshildi. Natijada uchlar ittifoqi tashkil topdi.
* 1889-yil Germaniya imperatori Vilgelm II Quddusga bordi.

## Oʻn yilliklar va yillar

## Havolalar

* XIX asr Memory Alphada
# Qurolsizlanish

**Qurolsizlanish** - urush olib borish vositalarini butunlay yoʻqo-tish yoki ularni qisman kamaytirish hamda urush xavfini bartaraf etish uchun shartsharoitlar yaratish maqsa-dida amalga oshiriladigan chora-tad-birlar tizimi. Q. xalqaro huquqning tamoyillaridan biri boʻlib, uning yuridik mohiyatini 3 meʼyoriy belgi: umumiy xarakterdagi majburiyatlar (qarang borasida amaliy choralarni ishlab chiqish); dasturiy xarakterdagi nor-malar (qurollar va qurolli kuchlarni toʻliq yoʻq qilish yoʻli bilan Q.ga eri-shish); kafolat xarakteriga ega boʻlgan majburiyatlar (amaldagi shartnomalar qoidalarini toʻliq bajarish) tashkil etadi.

Q. xalqaro doirada BMTning 2 asosiy organi — Bosh Assambleya va Xavfsizlik Kengashiga topshirilgan. BMT huzurida barcha tashkilot aʼzolaridan iborat Q. komissiyasi tashkil etilgan. Q.ning 2 turi: yalpi va qisman Q.ni ajratib koʻrsatish mumkin. Yalpi Q. deganda: 1dan, qurolli kuchlarni yoʻq qilish, harbiy tashkilotlarni bartaraf etish, qurol ishlab chiqarishni toʻxtatish, shuningdek, ularni yoʻq qilish hamda tinchlik davrida qurollardan foydalanishni man etish; 2dan, yadroviy, kimyoviy, bakteriologik va boshqa ommaviy qirgʻin qurollarining barcha zaxiralarini yoʻq qilish hamda shu turkumdagi qurollarni ishlab chiqarishni toʻxtatish; 3dan, ommaviy qirgʻin qurollarini eltib berish vositalarining barcha turlarini yoʻq qilish; 4dan, mamla-kat harbiy faoliyatini uyushtiruvchi muassasalar hamda tashkilotlarni bar-taraf etish, harbiy taʼlim berishni toʻxtatish, harbiy oʻquv yurtlarini yopish; 5dan, mablagʻlarni harbiy maqsadlarda ishlatishni toʻxtatish tushuniladi. Davlatlar faqat yadroviy boʻlmagan qurolli kuchlar, vositalar va tashkilotlarni saqlab qolishi mumkin. Ular kelishuvga binoan ichki tartib-qoida va fuqarolarning shaxsiy xavfsizligini taʼminlash uchun zarurdir. Qisman Q. yadroviy qurolsizlanish, yadroviy qurollardan foydalanishni, yadroviy qurollar sinovlarini man etish, yadroviy qurollarni tarqatmaslikni oʻz ichiga oladi (qarang Yadro quroli sinovlarini taqiqlash toʻgʻrisidagi shartnoma, Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma). Shuningdek, yadro qurollaridan xoli zonalar (qarang Yadro-siz zona) tashkil qilish, strategik qurol-yarogʻlarni cheklash va kamaytirish, kimyoviy va bakteriologik qurollarni man etish va nihoyat, oddiy qurollarni va qurolli kuchlarni qisqartirish ham qisman q. yoʻlida amalga oshiriladigan choralar hisoblanadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Periskop

**Periskop** (yun. periskopeo — atrofga qarayman, koʻzdan kechiraman) — bronemashina (tank)lar, suv osti kemalari, pana joylar, transheya va boshqalardan turib kuzatish uchun moʻljallangan optik asbob. P.ning piyodalar (okoplar), artilleriyachilar, tankchilar va dengiz qoʻshinlariga moʻljallangan turlari mavjud. P. prizmali vaoynali xillarga boʻlinadi. Prizmali P.ning bir oz (1,2—1,5-marta) kattalashtirilganda koʻrish maydoni 40° ni tashkil etadi, koʻproq (5—6-marta) kattalashtirib koʻrsatishida esa koʻrish maydoni kichrayadi. Baʼzi P.lar aylanasiga kuzatish imkonini beradi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |