Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Chaim Soutine

|  |
| --- |
| **Chaim Soutine** |
|   |
| **Tavalludi** | 13-yanvar, 1893  |
| **Vafoti** | 19-avgust, 1943  |

**Chaim Soutine** (1893-yil 13-yanvar — 1943-yil 9-avgust) — belarussiyalik yahudiy ekspressionist rassom. U mavhum ekspressionizmning salafi hisoblanadi. U, shuningdek, Rembrandt va Chardenning misoli boʻlgan anʼanaviy Yevropa rasmlari tarafdori sifatida tanilgan.

## Hayoti

Soutine Minsk yaqinidagi Smilavichy qishlogʻida tugʻilgan. U o‘n bir farzandi bor tikuvchining o‘ninchi o‘g‘li edi.

1910-1913-yillarda Vilnyusdagi Vilna tasviriy sanʼat akademiyasida tahsil oldi. 1913-yilda u doʻstlari Pinchus Kremegne va Mishel Kikoine bilan Fransiyaga hijrat qildi. U Parijdagi Tasviriy sanʼat maktabida (École des Beaux-Arts) Fernand Kormon ustozligida oʻqidi. Oʻqish davrida u shaxsiy nuqtai nazarni va rasm chizish texnikasini rivojlantirdi.

Bir muncha vaqt u doʻstlari bilan Monparnas tumanidagi La Rucheda qoldi. Bu yerda u Amedeo Modigliani bilan doʻstlashdi. Modigliani rassomning koʻplab portretlarini yaratdi. Ushbu portretlarning eng mashhuri 1917-yilda sanʼat tujjori Leopold Zborovski oʻz kvartirasi eshigida chizgan portretidir. Zoborowski Birinchi Jahon urushi paytida Soutine-ni qoʻllab-quvvatlashda davom etdi. Nemislar Parijni bombardimon qilganda, u oʻzi bilan Sutinni olib, Nitssaga qochib ketdi.

**Baʼzi ishlari: *Ceret manzarasi* — (1919)
* *Qandolatchi* — (1922), Parij
* *Cagnes-sur-Mer koʻchasi* — (1923-1924)
* *Mol tanasi* — (1925), Olbrayt-Noks sanʼat galereyasi, Buffalo, Nyu-York
* *Sinister Street* — (1921), Kunstmuseum, Lucerne, Shveysariya
* *Shamolli koʻcha* — (1939)

## Havolalar

* Hecht muzeyi
* Amedeo Modigliani, „Chaim Soutine“ (1917) (Wayback Machine saytida 2008-08-01 sanasida arxivlangan) 1 Ağustos 2008 tarihinde
* Marevna, „Chaim Soutine“ (taxminan 1916/7), Erich Lessing toʻplami 13 Ocak 2006 tarihinde

## Manba

* Kleeblatt, Norman L., „Parijdagi ekspressionist: Chaim Sutinning rasmlari“, 1998, Prestel, Nyu-York, isbn = 3-7913-1932-9
# Federico García Lorca

| Federico García Lorca |
| --- |
|  |
| Tavalludi | 5-iyun 1898 |
| Vafoti | 19-avgust 1936 |
| Fuqaroligi | Ispaniya |
| Otasi | Federico García Rodríguez |
| Onasi | Vicenta Lorca Romero |

**Federico García Lorca** (*qisqacha*: **Garcia Lorca**) (1898.5.6, Fuentevakeros — 1936.19.8, Granada yaqinida) — ispan shoiri va dramaturgi. Uning ijodi ispan xalq ogʻzaki ijodi anʼanalarini yangicha talqin etish asosida shakllandi. „Qoʻshiqlar“ (1927), „Loʻlilar romanserosi“ (1928) kabi asarlarida ogʻir va fojiali voqea-hodisalarni boshidan kechirgan jabrdiyda kishilarga, oddiy mehnatkashlarga hamdoʻstlik va xayrixohlik tuygʻulari kuchli va yorqin aks etgan. „Shoir Nyu-Yorkda“ sheʼrlar toʻplami (1935, nashri 1940), „Ajoyib kavushdoʻz ayol“ pyesasi (1930), „Qonli toʻy“.(1933), „Iyerma“ (1934) tragediyalari va „Bernard Alba uyi“ (1936) qahramonlik dramasida oddiy kishilarning zolimlar zulmiga qarshi nafrati ifodalangan. Granada isyonida fashistlar tomonidan otib oʻddirilgan. Asarlari oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan („Ispan jandarmlari haqida romans“, „Gitara“, „Teatr haqida soʻz“, „Chorraha“, „Chavandoz qoʻshigʻi“ va boshqalar).

## Yana qarang

* Eng qaygʻuli shodlik. Sheʼrlar va dostonlar (Ispanchadan Shavkat Rahmon tarjimasi), T., 1989.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Adolf Eichmann

Otto Adolf Eyxman (1906-yil 19-mart, Solingen, Reyn viloyati, Prussiya Qirolligi, Germaniya imperiyasi - 1962-yil 1 iyun, Ramla, Isroil) - 1939-yil dekabrdan D 4 , keyin IV B 4 ("Eyxman boʻlimi" yoki "Yahudiy boʻlimi") boshligʻi. Reyx Xavfsizlik Bosh boshqarmasi, yahudiylarni ta'qib qilish, haydab chiqarish va deportatsiya qilish va shu tariqa "yahudiy masalasining yakuniy yechimi" uchun bevosita javobgar edi. Buning natijasida 6 milliongacha odamning oʻlimiga olib keldi. "Xolokost arxitektori" sifatida tanilgan. Urushdan keyin u suddan Argentinaga qochib ketdi. 1960-yil may oyida Isroil razvedkasi Mossad agentlari Eyxmanni oʻgʻirlab Isroilga olib kelishadi va shu yerda sud hukmi bilan qatl etildi.

1906-yil 19-martda Solingen shahrida tugʻilgan.

## Oilasi

Otasi - Adolf Karl Eyxman - Elektr tramvay kompaniyasida (Solingen) hisobchi boʻlgan, 1913-yilda u Dunay boʻyidagi Linz shahridagi (Avstriya) elektr tramvay kompaniyasiga oʻtkazilgan va u yerda 1924-yilgacha tijorat direktori boʻlib ishlagan.  Oila shahar markazidagi Bishofshtrasse  3-da joylashgan koʻp qavatli uylarda yashashdi. Eyxmanning otasi bir necha oʻn yillar davomida Lintsdagi Evangelist cherkov jamoasining jamoat pastori boʻlgan.  Ikki marta uylangan (ikkinchi marta 1916-yilda).

Onasi - Mariya Eyxman, (asli Shefferlingdan) 1916-yilda vafot etadi.

Emil (1908-yilda tugʻilgan) Helmut ( Stalingradda vafot etgan).
Singlisi - Irmgard (1910 yoki 1911-yilda tugʻilgan).
Ukasi - Otto.

1935-yilda Adolf Eyxman katoliklardan boʻlgan  dehqon oilasida voyaga yetgan Veronika Libl bilan oila quradi. Adolf va Veronika toʻrt nafar oʻgʻil farzand koʻrishadi;

Klaus (Nikolas) Eyxman (1936, Berlin - 2015, Germaniya)

Horst Adolf "Adolfo" Eyxman (1940, Vena - 2015, Argentina)

Diter Helmut Eyxman (1942 y., Praga).

Rikardo Fransisko Libl (keyinchalik Eyxman) (1955-yilda Buenos-Ayres shahrida tugʻilgan), nemis arxeologi.
# Dow Jones sanoat indeksi

**Dow Jones sanoat indeksi** (lotincha: *Dow Jones Industrial Average*, qisqartirilgan holda DJIA; NYSE: DJI) — AQShning yetakchi kompaniyalari aksiyalari kursining Nyu-York birjasidagi oʻrtacha koʻrsatkichi, birja indikatori. Bu indeks dastlab 1884-yildan „DowJones end kompani“ firmasi tomonidan 11 kompaniya aksiyalari kursi boʻyicha „Uol strit jornel“da eʼlon qilinib borilgan. 1928-yildan 30 ta kompaniya aksiyalari boʻyicha hisoblanib, muntazam matbuotda eʼlon qilib boriladigan boʻldi. Hozir Dow Jones indeksi aksiyalar kursining birja yopiladigan chogʻda har kungi oʻrtacha qiymatlarini koʻrsatadi, muayyan vaqtdagi aksiyalarning oʻrtacha narxi oldingi davrdagi narxga solishtiriladi. Mas, oldingi narx indeksi 10, 100 yoki 1000 birlik deb qabul qilingan boʻlsa, keyingi narx shunga taqqoslanib, narx oshsa, yangi indeks 10,6, 106,1, 1010,5 deb baholanishi mumkin. Aksiyalar kursi indeksining koʻtarilishi uning haridorlarini koʻpaytiradi yoki aksincha. Kompaniyalar aksiyalarining kurs indeksiga qarab iqtisodiy vaziyatga baho beriladi. Dow Jones indeksi faqat iqtisodiy emas, balki siyosiy vaziyatga qarab ham oʻzgarib turadi. DJIA eng qadimgi va eng mashhur aksiyalar indekslaridan biri boʻlsa-da, koʻplab professionallar Dow Jones S&P 500 yoki Russell 2000 indekslari kabi kengroq bozor indekslari bilan solishtirganda AQShning umumiy fond bozorini yetarli darajada aks ettirmaydi, deb hisoblaydilar. Indeksdagi eng katta qulash 1987-yilndagi „qora dushanba“ kuni sodir boʻlgan, oʻshanda Dow Jones 22,6 % ni yoʻqotgan.

## Hisoblash va tanlash mezonlari

Indeks AQShning 30 ta eng yirik kompaniyasini qamrab oladi. „Sanoat“ taʼrifi tarixga boʻlgan hurmatdan boshqa narsa emas: endi bu kompaniyalarning koʻpchiligi bu sohaga tegishli emas. Dastlab, indeks qamrab olingan kompaniyalar aktsiyalari narxining oʻrtacha arifmetik qiymati sifatida hisoblab chiqilgan. Endilikda esa, barcha 30 ta aksiyalar narxlari yigʻindisini hisoblash uchun Dow Jones koeffisientiga boʻlinadi. 2021-yil 4 noyabrdan boshlab, Dow Jones koeffisienti 0,15172752595384 ni tashkil qiladi. Taʼsischi kompaniya aksiyalarining boʻlinishiga duchor boʻlganda nisbat oʻzgaradi, shuning uchun aksiyalarning boʻlinishi indeks qiymatiga taʼsir qilmaydi.

## Investitsiya usullari

Dow Jones indeksiga indeks fondlari, shuningdek, opsion shartnomalari va fyuchers shartnomalari kabi hosila vositalari orqali investitsiya qilish mumkin. Chicago opsionlar birjasi DJX ildiz belgisi orqali Dow-da opsion kontraktlarini chiqaradi. Indeksga koʻrsatkichlarini takrorlovchi ETF esa State Street Corporation tomonidan chiqariladi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Margaret Thatcher

| Margaret Hilda Thatcher |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
Margaret Hilda Roberts 13-oktyabr 1925-yil Grantham, Lincolnshire, Birlashgan Qirollik |
| Vafoti |
8-aprel 2013-yil(2013-04-08) (87 yoshda) Buyuk Britaniya |
| Fuqaroligi | Birlashgan Qirollik va United Kingdom of Great Britain and Ireland |
| Otasi | Alfred Roberts |
| Onasi | Beatrice Ethel Stephenson |

**Margaret Hilda Thatcher** (talaffuzi: *Margaret Hilda Tetcher*; qizlik familiyasi — **Roberts**; 13-oktabr 1925 – 8-aprel 2013) – Britan siyosatdoni, 1979—1990-yillarda Birlashgan Qirollik Bosh vaziri boʻlgan. Thatcher shu mansabdagi birinchi ayol kishi boʻlgan. Qattiqqoʻl siyosati va rahbarligi uchun bir Sovet muxbiri uni „Temir Xonim“ (inglizcha: *Iron Lady*; ruscha: *Железная Леди*) deb atagan, bu laqab keyinchalik keng tarqalib ketgan. Bosh vazirlik vaqtida konservativ siyosat yuritgan.

Avvaliga kimyo bilan shugʻullangan Thatcher keyinchalik huquqshunoslikka oʻtgan va 1959-yili parlament aʼzosi etib saylangan. 1970-yili Edward Heath uni Taʼlim va Fan davlat kotibi etib ishga olgan. 1975-yilgi Konservatorlar saylovida Thatcher rahbarini yengib, Birlashgan Qirollik tarixida katta partiyaning birinchi ayol-yetakchisi boʻldi. 1979-yilgi saylovda ham yengib chiqib, Buyuk Britaniya Bosh Vaziri boʻldi.

Thatcher yillari deregulatsiya bilan xarakterlanib, shu muhlat davomida u hukumat shirkatlarini xususiylashtirish, kasaba uyushmalari taʼsirini cheklash kabi konservativ islohotlar olib bordi. Ishsizlik va retsessiyadan susaygan Thatcher hukumati ostida mamlakat keyinchalik iqtisodiy oʻsish koʻrdi va 1982-yili Folklend urushida gʻalabaga erishdi. Bu muvaffaqiyat tufayli Thatcher 1983-yili qayta saylandi.

Thatcher 1987-yili uchinchi muhlatga saylandi, biroq uning jon boshidan olinadigan soliq ʼelon qilishi aholi orasida norozilikka sabab boʻldi, Yevropa Hamkorligiga nisbatan qarashlari esa uning mahkamasi tomonidan xush qarshilanmadi. Natijada 1990-yil noyabrida Thatcher isteʼfoga chiqdi va umrining oxirigacha baronessa unvonida va Lordlar uyida qoldi.

Margaret Thatcher 2013-yil 8-aprelida insultdan vafot etdi.

## Manbalar

## Havolalar

* Margaret Thatcher Foundation (ingl.)
# Gary Becker

| Gary Becker |
| --- |
| Gary Stanley Becker |
|  |
| Tavalludi |
1930-yil 2-dekabr Pottsville (Pennsylvania) |
| Vafoti |
3-may 2014-yil(2014-05-03) (83 yoshda) Chikago, Illinois, AQSh |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Kasbi |
Olim |
| Sohasi |
Iqtisodiyot |
| Institutlar |
Columbia universiteti (1957–1968) Chikago universiteti (1968–2014) |
| Taʼlimi |
Prinston universiteti (bakalavr) Chikago universiteti (PhD) |

**Gary Becker** (1930-yil 2-dekabr – 2014-yil 3-may) — amerikalik iqtisodchi, inson kapitali (ish kuchining shakllanishi) nazariyasi asoschilaridan biri. Ilmiy ishlari ijtimoiy muammolarni (oilaviy munosabatlar, jinoyatchilik, irqiy kamsitish va boshqalar) iqtisodiy tahlil qilish masalalariga bagʻishlangan. Nobel mukofoti laureati (1992).

## Manbalar
# Batal janri

**Batal janri** (frans. bataille -jang) — tasviriy sanʼatning urush va harbiy hayot mavzularini aks ettirishga bagʻishlangan janri. Jang koʻrinishlari, harbiy yurishlar, qurolli kuchlarning hayotini tasvirlash Batal janri da asosiy oʻrinda turadi. Aniq jang lavhasini ifodalash, uning mazmunini ochib berilishi bu janrni tarixiy janrga yaqinlashtiradi. Tasviriy sanʼatda jang lavhalari tasviri juda qadimdan mavjud. Podsho, firʼavn, shoxlarning zafarli yurishlarining tasvirlari Qad. Sharq sanʼatida, miniatyuralarda, Xitoy va Kampuchiya devoriy rasm va boʻrtma tasvirlari va boshqalarda koʻp uchraydi. Yevropa tasviriy sanʼatida Batal janri Italiya rassomlari (P. Uchchello, Pyero della Franchesko va boshqalar) ijodida oʻz ifodasini topdi. 15 — 16-alardan janr sifatida shakllandi. Rassomlar jang koʻrinishlarini tasvirlab, urushning kishilarga qanchalar ofatlar va baxtsizliklar keltirishini yorqin lavxalarda koʻrsatdilar. Fransuz inqilobi (1789 — 94) va Napoleon yurishlari ham koʻpgina rassomlar ijodida oʻz ifodasini topdi (A. Gro, T. Jeriko va boshqalar), ispan rassomi F. Goyya, fransuz rassomi E. Delakrua bu janrda salmoqli asarlar yaratdi. Rus sanʼatida Batal janri XVIII asrdan rivojlanish bosqichiga oʻtdi. Rus rassomlaridan V. Vereshchagin rus qoʻshinlarining Turkistonni mustamlakaga aylantirish yoʻlidagi urush harakatlarida qatnashib, urush ofatlarini gavdalantirgan "Turkiston" turkumini yaratgan.

XX asrga kelib jahon urushlari davrida yaratilgan, urush dahshatlari, xalq boshiga tushgan kulfatlar, ozodlik uchun kurash gʻoyalarini aks ettirgan asarlarda Batal janri , tarixiy va maishiy janrlar oʻzaro uygʻunlashib ketdi. Ijtimoiy va milliy ozodlik harakatlari Batal janri da burilish yasadi, uning imkoniyat doirasini kengaytirdi, badiiy mazmunini boyitdi.

Oʻzbek tasviriy sanʼatida bu janrning sarchashmalari qadimdan — arxeologik topilmalar (sanʼat namunalari) va miniatyura sanʼatida koʻrinadi. Qoʻlyozma kitoblar bezagining ajralmas qismiga aylangan moʻʼjaz rasmlarda bazmlar, qabul marosimlari va boshqa lavhalar bilan bir qatorda jang lavhalarini tasvirlash qatʼiy anʼanaga aylangan. Behzod, Muhammad Murod Samarqandiy va boshqa musavvirlar jang lavhalarini oʻziga xos tarzda tasvirlagan. Shuningdek yozma manbalarda taʼkidlanishicha, Amir Temur saroyi devorlariga sohibqironning qahramonlik yurishlarini aks ettirgan jang lavhalari ishlangan. XX asr rassomlari ijodida milliy ozodlik uchun kurash, Ikkinchi jahon urushidagi xalqning jasorati, vatanparvarligi yorkin ifodasini topdi. M. Nabiyev, Oʻ. Tansiqboyev, 3. Faxriddinov, A. Alimuhamedov va boshqa oʻzbek rassomlari ijodida jang manzaralarini aks ettirgan asarlar, shuningdek mahobatli sanʼatda ham bu janrga mansub lavhalar bor (jumladan, Ch. Ahmarovning Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti binosidagi devoriy rasmlari, tempera, 1969).

Neʼmat Abdullayev.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Gang

| Gang |
| --- |
|  Gang |
| Tavsif |
| Uzunligi | 2 700 |
| Suv sarfi | 12 000 m³/s |
| Joylashuvi |
|  |
| Davlat | Hindiston |
| Gang |

**Gang**, Ganga — Hindiston va Bangladeshdagi dare. Uzunligi 2700 km, havzasining maydoni 1120 ming km², Brahmaputra bilan birga 2055 ming km². Himolay togʻlarida 4500 m dan ham balandroq joylardan, irmoqdari Bhagirathi va Alaknandaning qoʻshilishidan boshlanadi. Irmoqlar qoʻshilgach, Ganga Himolay togʻlarining chuqur daralaridan oqadi. Hind okeanining Bengaliya qoʻltigʻiga quyiladi. Quyilish yerida Brahmaputra bilan qoʻshilib, juda katta (100 ming km²) delta hosil qiladi. Eng yirik irmoqlari: oʻngdan — Jamna, Soʻn, Damodar, chapdan — Gomati, Ghaghra, Gandak, Bagmati, Ghugri, Mahananda. Yuqori qismi togʻlardan, quyi oqimi keng Hindgang tekisligidan oqib oʻtadi. Oʻzanining kengligi 400-600 m, quyi oqimida 2 km, koʻpdan-koʻp shoxobcha, kanal, qoldiq oʻzanlar bor, baʼzan botqoqliklar uchraydi. Toʻyinishi turlicha: baland togʻlardagi qor, Himolay togʻlaridagi muzlik va quyi qismi musson yogʻinidan suv oladi. May-sentyabr oʻrtalarida toʻlib oqadi. Avgust-sentyabr oylarida suv sathi 10-12 m ga, baʼzan 15 m gacha koʻtariladi. Ganganing oʻrtacha suv sarfi 13 ming m³/sek., quyilish yerida 38 ming m³/sek. Ganga (Brahmaputra daryosi bilan birga) sersuvligi jihatidan yer sharida Amazonka va Kongodan keyin 3-oʻrinda turadi. Ganga okeanga yiliga oʻrta hisobda 350 mln. tonnaga yaqin oqiziq keltiradi. Quyilish joyidan Hardvar shahrigacha (1450 km) kema qatnaydi. Ganganing xoʻjalikdagi ahamiyati juda katta. Ganga va uning irmoqlarl boʻyida Ollohobod, Banoras (Varanasi), Patna, Agra, Dehli, Kalkutta kabi yirik shaharlar joylashadi. Gangadan ayniqsa, oʻrta oqimida sugʻorishda foydalaniladi. Ganga hindularning muqaddas daryosi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Choʻl

Eng katta qutbmas choʻllar.
  Choʻl
**Sahro** — 1) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida, xususan, arab va fors tillarida chul maʼnosida ishlatiladigan atama. Joy nomlari sifatida ham qoʻllanadi, Sahroi Kabir. Oʻzbek tilida, xususan, badiiy adabiyotlarda baʼzan choʻl soʻzining sinonimi sifatida ham ishlatiladi; 2) Arktika va Antarktikadagi sovuq, qor va muz qoplagan yerlar.

**Choʻl** yoki **sahro** deb juda oz miqdorda yogʻin sodir boʻladigan mintaqaga aytiladi. Aksariyat choʻllarda yogʻin yiliga 400 mm dan kam boʻladi. Yiliga 250 mm dan kam yogʻinli choʻllar *haqiqiy*, 250—400 mm orasida yogʻin oladigan choʻllar esa *yarimchoʻl* yoki *dasht*, deyiladi.

Choʻllar shuningdek „issiq“ va „sovuq“ tiplarga ajratiladi. Issiq choʻllar qum-tuproq bilan qoplangan boʻlsa (masalan, Qoraqum), sovuq choʻllar qor va muz bilan qoplangan boʻladi (masalan, Antarktida).

## Galereya

* Atakama
* Qum barhanlar, Saudiya Arabistoni
* Boʻrsiq qumlari
* Sahroi Kabir

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Robin Hood

| Robin Hood |
| --- |
| „Tales of Robin Hood and his Merry Men“ obrazi |
|  |
| Ilk bora koʻringan |
XIII asr—XIV asr |
| Muallif(lar) |
nomaʼlum |
| Umumiy maʼlumotlar |
| Taxalluslari | * Robyn Hode
* Robin of Sherwood
* Robin of Loxley (Locksley)
* Robert Fitzooth
* Robin de Courtenay
* Sir Robert Hode
* Robert Huntingdon
 |
| Aloqador boshqa obraz(lar) |
Maid Marian (ayrim versiyalarda uning rafiqasi) |
| Dini |
katolik |
| Millati |
ingliz |

**Robin Hood** (talaffuzi: *Robin Gud*) afsonaviy qahramondir. Dastlab ingliz folklorida paydo boʻlgan, keyinchalik yozma adabiyotlarda yaratilgan. Afsonaga qaraganda, u mohir kamonboz va qilichbozdir. Anʼanaviy ravishda Robin Hood yashil rangli kiyimda tasvirlanadi. Afsonalarda uning boylardan olib (oʻmarib), kambagʻallarga tarqatgani aytiladi.

## Manbalar
# Lyuminessent lampa

**Lyuminessent lampa** - ishi Lyumines sinsiya hodisasiga asoslangan lampa; Gaz-Zaryadli yorugʻlik manbai. Ichki devoriga Lyuminoforlar qatlami surkalgan, ichiga Inert gazlari (argon, geliy va boshqalar) va Metallar (maye. simob) bugʻi toʻldirilgan shisha naychadan iborat. Elektr toki oʻtganda lampada elektr razryad vujudga keladi. Ultrabinafsha nurlar taʼsirida metall atomlari, soʻngra lyuminofor yorug'lik socha boshlaydi. Lampaning yorug'ligi tabiiy yorugʻlikka yaqin boʻliish uchun lyuminoforlar tanlanadi. Simobli lampalar shunday turga yaqin boʻladi. Lyuminessent lampaning ishlash muddati Choʻgʻlanma lampalarga qaraganda ancha yuqori boʻladi. Xonalar, koʻchalarni yoritishda, Nusxa koʻchirish qurilmasida va boshqalarda ishlatiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Konstebl Jon

KONSTEBL (Constable) Jon (1776. 11.6, Ist-Bergxolt, Suffolk — 1837. 31.3, London) — ingliz rassomi, realistik manzara janrining yirik namoyandasi. Londondagi Badiiyot akadimyasida oʻqigan (1800—05; 1829-yildan Badiiyot akadimyasi aʼzosi). K. XVIII asr rangtasviriga xos boʻlgan shartlilikdan voz kechib, Yevropa manzara janrida birinchi boʻlib manzarani kuzatishga, asarni toʻliq naturadan yaratishga erishdi. Asarlarida dadil va erkin qoʻyilgan boʻyoq surtmalari vositasida nurlar jilosi, nurhavo holati muhitini hosil qiddi, tabiatning yaxlitligi va moddiyligi hissini aks ettirdi ("Fletforddagi tegirmon", 1817; "Pichanga ketayotgan arava", 1821; "Sakrayotgan ot", 1825; "Gʻallazor", 1826; "Detxem vodiysi", 1828 va boshqalar). K. ijodi Yevropa (jumladan, fransuz va boshqalar)da realistik manzara janrining shakllanishiga, plener sanʼati rivojiga kuchli taʼsir koʻrsatgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Aleksandr Arxipenko

|  |
| --- |
| **Aleksandr Arxipenko** |
|   |
| **Tavalludi** | 30-may 1887-yil Kiyev, Rossiya imperiyasi |
| **Vafoti** | 25-fevral 1964-yil(1964-02-25) (76 yoshda) Nyu-York, Nyu-York shtati, AQSH |
| **Millati** | ukrain |
| **Sohasi** | haykaltarosh |
| **Taʼlimi** | Kiyev sanʼat maktabi |
| **Oqim** | kubizm |

**Aleksandr Porfirevich Arxipenko** (ukraincha: *Олександр Порфирович Архипенко*; 1887-yil 30-may, Kiyev – 1964-yil 25-fevral, Nyu-York, AQSH) – ukrainalik va amerikalik haykaltarosh va rassom. Haykaltaroshlikda kubizmning eng yirik vakillaridan biri.

## Hayoti va ijodi

 „Gondolyer“, Metropoliten sanʼat muzeyi, Nyu-York
Otasi Porfiriy Antonovich Arxipenko Kiyev universitetida mexanik boʻlib ishlagan. Valkerning real maktabida ikki sinf oʻqigach, Aleksandr 1902-yilda Kiyev sanʼat maktabiga oʻtgan va 1905-yil noyabr oyida 1905—1907-yillardagi inqilobning boshlanishi tufayli oʻquvchilar bilan namoyishda qatnashgani uchun oʻqishdan chetlashtirilgan. 1906-yilda Aleksandr Bogomazov bilan birgalikda Kiyevda oʻz asarlarining birinchi koʻrgazmasini tashkil qilgan. Oʻsha yili Moskvaga koʻchib oʻtgan va u yerda Moskva rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorchilik maktabida oʻqishni davom ettirgan.

1908-yilda Parijga koʻchib oʻtgan. 1908—1914-yillarda „Ari uyasi“ (fr. La Ruche) xalqaro rassomlar koloniyasida yashagan, 1910-yilda asarlari Société des Artistes Indépendantsda A. Ekster, Malevich, Pikasso, Brak, Deren va boshqalar bilan birgalikda namoyish etilgan.

1921-yilda Berlinda oʻz maktab-studiyasini ochgan. Arxipenkoning asarlari kubizmga yaqin, ungacha rassom-kubistlar rangtasvirda sinab koʻrgan usullarni Arxipenko haykaltaroshlikka oʻtkazgan. Arxipenko haykaltaroshlikda „salbiy makon“ deb ataladigan usuldan faol foydalangan.

1923-yilda AQShga koʻchib oʻtgan, 1929-yilda Amerika fuqaroligini olgan. 1934-yilda Chikagodagi koʻrgazmada Ukraina pavilyonini bezattirgan. 1936-yilda Nyu-Yorkda boʻlib oʻtgan „Kubizm va mavhum sanʼat“ koʻrgazmasida, shuningdek, Yevropa va AQShdagi koʻplab koʻrgazmalarda ishtirok etgan. 1962-yilda Amerika sanʼat va adabiyot akademiyasining aʼzosi etib saylangan. 1937-yildan Yangi Bauxausda dars bergan. Vudlon qabristoniga dafn etilgan.

 Arxipenkoning „Oilaviy hayot“ haykali. 1913. Nyu-York
## Eʼtirof etilishi

Arxipenkoning toʻrtta haykaltaroshlik asari, shu jumladan „Oilaviy hayot“ va uning beshta rasmi 1913-yilda Nyu-Yorkda boʻlib oʻtgan Arsenal koʻrgazmasida namoyish etilgan. 1912-yilda Arxipenko Germaniyaning Hagen shahridagi Karl Ernst Ostxaus muzeyida oʻzining birinchi shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazgan. Bugungi kunda Arxipenko asarlari Yevropa, AQSH, Isroilning koʻplab yirik muzeylarida namoyish etilmoqda. Uning oʻn ikkita rasmi Ermitajda saqlanadi.

## Xotira

2016-yilda Kiyevdagi koʻchaga Arxipenko nomi berilgan.

2017-yilda Ukraina Milliy banki rassomga bagʻishlangan 2 grivnalik esdalik tangasini muomalaga kiritgan. Tanganing orqa tomonida uning portreti tasvirlangan.

## Manbalar