# Usoniya uslubi

Rosenbaum uyining ichki qismi
**Usoniya** amerikalik arxitektor Frenk Lloyd Rayt tomonidan Qoʻshma Shtatlarga (*Amerikani* afzal koʻrgan holda) va aniqrogʻi uning landshaft haqidagi tasavvuriga ishora qilish uchun ishlatilgan soʻz boʻlib, mamlakat, shu jumladan shaharlarni rejalashtirish va binolar arxitekturasini ifodalagan. Rayt Amerika landshaftining oʻziga xos yangi dunyo xarakterini oldingi meʼmorchilik konventsiyalaridan farqli va xoli tasvirlash uchun *Usoniya sifatlaridan* foydalanishni taklif qildi. Bu bilan esa u uslubning rivojiga katta hissa qoʻshdi.

## Usoniya uylari

"Usoniya" odatda 1934-yilda Willey House bilan Frank Lloyd Rayt tomonidan ishlab chiqilgan taxminan 60 ta oʻrtacha daromadli oilalar guruhiga ishora qiladi, koʻpchilik Gerbert va Ketrin Jeykobsning 1937-yildagi birinchi uyini birinchi usonia uslubidagi haqiqiy uy deb hisoblaydi. Usoniya uylari odatda garaji yoki ombori boʻlmagan kichik, bir qavatli uylardir. Ular koʻpincha gʻayrioddiy va arzon mahsulotlardan bogʻ terrasi atrofida moslashish uchun L shaklida boʻladi. Ular mahalliy materiallar bilan birgalikda bunyod etildi; passiv quyosh isitish va tabiiy sovutish uchun tekis tomlar va katta konsolli choʻqilar; cherkov dizaynidagi derazalar bilan tabiiy yoritiladi. Yana bir oʻziga xos xususiyat shundaki, ular odatda old tarafi „jamoat“ tomoniga juda oz taʼsir qiladi, orqa tarafi „shaxsiy“ tomonlar esa butunlay tashqariga mujassam holda boʻladi. Ichki va tashqi makon oʻrtasidagi kuchli vizual aloqa barcha Usoniya uylarining muhim xususiyati hisoblanadi. Avtomobil toʻxtash joyi soʻzini Rayt toʻxtab turgan transport vositasini pana qilish uchun oʻrnatilgan joyni tasvirlash uchun ishlatgan.

Usoniya tarixiy okrugi Nyu-Yorkning Pleasantville shahrida 1950-yillarda ushbu kontseptsiya asosida qurilgan uylar majmuosidir. Bu yerda Rayt 47 ta uydan 3 tasini loyihalashtirgan.

Jacobs House dizaynining variantlari bugungi kunda ham mavjud.  Usoniya dizayni 1950-yillarning Amerika gʻarbida mashhur boʻlgan ranch uslubidagi uyning estetik kelib chiqishi hisoblanadi.

Rayt 1939-yilda yaratgan rejalariga koʻra, Florida Janubiy kolleji 2013-yilda oʻz kampusida 13-Raytlar binosini qurdi. 1,700 kv ft (160 m2) bino toʻqimachilik-blokli konstruktsiyani, perforatsiyalangan beton bloklardagi rangli oynalarni, Rayt fotosuratlarini, meʼmorning maktabdagi ishi haqida hujjatli filmni va Rayt tomonidan ishlab chiqilgan mebelni oʻz ichiga oladi. „Usoniyan uyi“ deb nomlangan, u dastlab yigirmata fakultet turar joyidan biri sifatida yaratilgan. Binoda Sharp oilaviy turizm va taʼlim markazi joylashgan boʻlib, Frank Lloyd Rayt binolari kollektsiyasini koʻrish uchun kampusga tashrif buyurgan mehmonlar uchun tashrif buyuruvchilar markazi.

## Kelib chiqishi

 Gordon uyi
*Usoniya* soʻzini 1865-yilda tugʻilgan shotlandiyalik yozuvchi Jeyms Daff Lou kiritgan. „ *Ikki yarim sharda bu yerda va u yerda“* (1903) turli toʻplamida Law oʻzining (1903-yil 18-iyundagi) maktubidan iqtibos keltirgan va unda "Biz Amerika Qoʻshma Shtatlari, kanadaliklar va meksikaliklarga adolatli ravishda, foydalanish huquqiga ega emasmiz. „Amerikaliklar“ unvoni faqat oʻzimizga tegishli masalalarga ishora qilganda. U „Usona“ni qaysidir muallif taklif qilganini, biroq u „Usoniya“ shaklini afzal koʻrganini tan oldi. Ehtimol, Rayt tomonidan eng birinchi nashr etilgan foydalanish 1927-yilda boʻlgan:

> Ammo nima uchun bu "Amerika" atamasi ushbu Qo'shma Shtatlarning mamlakatda va chet elda vakili bo'lib qolganligi hali esga olinmagan. Samuel Butler (1835-1902) bizga yaxshi nom berdi. U bizni Usoniyaliklar va bizning birlashgan shtatlardan iborat xalqimiz Usoniya deb atadi.
>
> — Frank Lloyd Wright

Biroq, bu notoʻgʻri tasnif boʻlishi mumkin, chunki Butler bu soʻzni hech qachon ishlatganiga oid boshqa nashr etilgan dalillar yoʻq.

Xose F. Buskaglia-Salgado *Usoniya* atamasini Amerika Qoʻshma Shtatlarining xalqlari, milliy mafkurasi va neoimperial anʼanalariga nisbatan qayta qoʻllaydi.

Migel Torres-Kastro " *Jupu the Puffin: A Usoniya Story* " bolalar kitobida ishlatilgan Atlantika puffinining kelib chiqishiga ishora qilish uchun *Usoniyalik atamasidan* foydalanadi. Bu qush AQSHning Meyn shtatida yashovchi puffin hisoblanadi.

## Esperanto tilida

*Usono* — Amerika Qoʻshma Shtatlarining esperanto tilidagi nomi. Esperanto tilini yaratuvchisi LL Zamenhof 1910-yilda Vashingtonda boʻlib oʻtgan Butunjahon esperanto kongressidagi nutqida, Rayt Yevropada boʻlgan yili ushbu atamadan foydalangan. Biroq, u 1908-yilga kelib, Britaniya Esperanto assotsiatsiyasi aʼzosi va Lingva Komitato aʼzosi Jozef Rodos " Fundamento " ga asoslangan " *The English-Esperanto Dictionary* "da Usononi nashr *etganida* allaqachon bu soʻz tashkil etilgan. Esperanto adabi va doktori boʻlgan Zamenhofning „aprobo“ tasdiqlashi boʻlgan milliy-esperanto lugʻatlari" bunga misol boʻla oladi.

## Usoniyan uslubida qurilgan uylar

* Malkolm Uilli uyi 1934-yil, Minneapolis, Minnesota
* Peters-Margedant uyi 1934-yil, Evansvill universiteti, Evansvill, Indiana.
* Benjamin Rebhuhn uyi 1937, Great Neck Estates, Nyu-York

 Malkolm Uilli uyi
 Jacobs I, tashqi, old. Koʻpchilik birinchi haqiqiy Usoniya uyi hisoblanadi.
 Xanna-Honeycomb uyi, oldingi tashqi koʻrinishi
 Goetsch-Winckler uyi, tashqi koʻrinishi, avtoulov va kirish koʻrinishi
 Bernard Shvarts uyi, faqat bir necha 2 qavati Usoniya uslubida ishlab chiqilgan va qurilgan
 Loran uyining orqa/xususiy tomonining koʻrinishi. Bu uy tipik L shaklidagi variantlardan koʻra " yarimsikl " Usoniyandir. Bu, shuningdek, jismoniy nogiron mijoz uchun moʻljallangan yagona Rayt uyidir.
### Boshqa Usoniya uylari

* Gerbert va Ketrin Jeykobs Birinchi uy, „Jeykobs I“, 1937, Madison, Viskonsin
* Pol va Jan Xanna uylari, „Asal uyasi“, 1937, Palo Alto, Kaliforniya
* Endryu FH Armstrong uyi 1939, Ogden Dunes, Indiana
* Jozef Euchtman uyi 1939-yil, Baltimor, Merilend
* Bernard Shvarts uyi 1939, Ikki daryo, Viskonsin
* Jorj Sturges uyi 1939, Los-Anjeles, Kaliforniya
* Jon va Rut Pyu uyi 1939, Shorewood Hills, Viskonsin
* Uy -joy 1939-yil, Lansing, Michigan
* Sidney Bazett uyi (shuningdek, Bazett-Frank uyi sifatida ham tanilgan) 1940-yil Hillsboro, Kaliforniya
* Goetsch-Winckler uyi 1940, Okemos, Michigan
* Gregor S. va Elizabeth B. Afflek House 1940 Bloomfield Hills, Michigan
* Rosenbaum uyi 1940, Florensiya, Alabama
* Teodor Berd qarorgohi 1940, Amherst, Massachusets
* Klarens Sondern uyi 1940, Kanzas-Siti, Missuri
* Papa-Leighey uyi 1941, Aleksandriya, Virjiniya
* Styuart Richardson uyi 1941 (1951-yilda qurilgan) Glen Ridj, Nyu-Jersi
* Alvin Miller uyi (shuningdek, Alvin va Inez Miller qarorgohi sifatida ham tanilgan) 1946-yil, Charlz Siti, Ayova
* Erling P. Brauner uyi 1948, Okemos, Michigan
* Usonia uylari, Pleasantville, Nyu-York

* Sol Fridman uyi 1949-yil
* Edvard Serlin uyi 1951-yil
* Roland Reisli uyi 1951-yil

* Melvin Maksvell va Sara Steyn Smit uyi, 1949-yil, Bloomfield Hills, Michigan
* Robert va Rey Levin uyi 1949-yil, Kalamazu, Michigan
* Weltzheimer/Jonson House 1949, Oberlin, Ogayo
* Donald Schaberg uyi 1950, Okemos, Michigan
* JA Sweeton qarorgohi 1950, Cherry Hill, Nyu-Jersi
* Louell va Agnes Uolter Xaus 1950, Quasqueton, Ayova
* Kraus uyi 1950, Kirkvud, Missuri
* Kennet va Phyllis Laurent House 1951, Rokford, Illinoys
* Natan Rubin uyi 1951, Kanton, Ogayo
* Muirhead Farmhouse 1951, Xempshir, Illinoys
* Zimmerman uyi 1951, Manchester, Nyu-Xempshir
* Jon D. Xeyns uyi 1952, Fort-Ueyn, Indiana
* Frank S. Sander uyi 1952, Stamford, Konnektikut
* Kentuck Knob 1953, Styuart shaharchasi, Fayette okrugi, Pensilvaniya
* Jon va Sid Dobkins uyi 1953-yil, Kanton, Ogayo shtati
* Baxman-Uilson uyi 1954-yil, Millstone, Nyu-Jersi
* Ellis Feyman uyi 1954, Kanton, Ogayo
* Jon E. Christian uyi " Samara " 1954, West Lafayette, Indiana
* J. Uillis Xyuzning „Favvora boshi“ uyi, 1954-yil, Jekson, Missisipi
* Uilyam L. Thaxton Jr. House 1955, Xyuston, Texas
* Louis Penfild uyi 1955, Willoughby Hills, Ogayo
* Sedrik G. va Patrisiya Neils Boulter Xaus 1956, Cincinnati, Ogayo
* Dadli Spenser uyi 1956-yil, Wilmington, Delaver
* Donald C. Duncan House 1957, Donegal, Pensilvaniya (Demontaj qilingan va Illinoys shtatining Lisl shahridagi asl joyidan koʻchirilgan)
* Evelin va Konrad Gordon uyi 1957, Uilsonvill, Oregon (keyinchalik Silverton, Oregonga koʻchib oʻtdi)
* Lovness uyi va kottej 1957, Stillwater, Minnesota
* Robert H. Sunday House 1957, Marshalltown, Ayova
* Jon Gillin qarorgohi 1958-yil, Dallas, Texas
* Pol J. va Ida Trier uyi 1958, Jonston, Ayova

 Rosenbaum uyining koʻcha tomonidagi koʻrinishi. Rasmda tasvirlangan ikkita uzun, konsolli tomlar Usoniya uylarining oʻziga xos xususiyati boʻlib, gorizontalni taʼkidlash uchun xizmat qiladi.
#### Usoniya avtomatik uylari

Usoniya avtomatik uylari beton bloklardan yasalgan hisoblanadi. Raytning uy-joy narxini yanada pasaytirishga urinishi bunga sabab edi, mijozlar aslida bloklarni yaratishda va binoning qurilishida (masalan, Treysi uyida) ishtirok etishlari mumkin edi.

* Benjamin Adelman qarorgohi 1951-yil, Feniks, Arizona
* Artur Pieper qarorgohi 1952, Paradise Valley, Arizona
* Jerald B. va Beverli Tonkens uyi 1954, Amberli qishlogʻi, Hamilton okrugi, Ogayo shtati
* Toufic H. Kalil uyi 1955, Manchester, Nyu-Xempshir
* Teodor A. Pappas uyi 1955, shahar va mamlakat, Missuri
* Tracy House 1956, Normandiya bogʻi, Vashington
* Doroti H. Turkel uyi 1956, Detroit, Michigan

* Doroti H. Turkel uyining tashqi koʻrinishi

## Yana qarang

* Adam arxitektura uslubi
* Yakobet uslubi

## Manbalar

## Havolalar

* Frank Lloyd Rayt: PBS.org saytidagi Usoniya uyi (Wayback Machine saytida 2021-03-08 sanasida arxivlangan)
* Usoniya: Kolumbiya universitetida Frank Lloyd Raytning Amerikaga qarashi (Wayback Machine saytida 2004-04-07 sanasida arxivlangan)
* Ilhomlantiruvchi jamoalar — Usoniya
* Post Usoniya loyihasi
* Archinform.net saytida Usonian uylarining roʻyxati
* Maxsus uylar
	+ Jon D. Haynes uyi (Wayback Machine saytida 2018-05-21 sanasida arxivlangan)
	+ Jons uyi (Wayback Machine saytida 2020-09-26 sanasida arxivlangan)
	+ Jeykobs uyi
	+ Jon va Ketrin Xristianlar uyi
	+ Papa-Leighey uyi (Wayback Machine saytida 2019-01-27 sanasida arxivlangan), Iskandariyadagi Uson uyi, Virjiniya, jamoatchilikka ochiq
	+ Weltzheimer/Johnson House, Oberlindagi Usoniya uyi, Ogayo shtati, jamoatchilikka ochiq
	+ Rosenbaum uyi, Florensiya, Alabama
	+ Florida Janubiy kollejida Usoniya uyini qurish