Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Esse (asar)

Michel de Montaigne — esse janrining shakllanishida muhim rol o‘ynagan
**Esse** (*fransuzcha:* essai — “urinish”, “sinash”) — erkin kompozitsiyaga ega bo‘lgan, odatda qisqa hajmli nasriy adabiy janr bo‘lib, unda muallif muayyan mavzu yuzasidan shaxsiy fikr, kuzatuv va mulohazalarini ifodalaydi. Esse qat’iy ilmiy yoki nazariy tizimga bo‘ysunmaydi hamda individual tafakkur va subyektiv yondashuv ustunligi bilan ajralib turadi.

Esse janrining muhim xususiyatlaridan biri — uning erkinligi va muallif ovozining ustunligidir. Bunday asarlarda muayyan masala ko‘pincha qat’iy ilmiy asoslashdan ko‘ra, muallifning shaxsiy tajribasi va kuzatuvlari orqali yoritiladi. Shu bois esse uslubi obrazli, aforistik va jonli nutqqa yaqin bo‘ladi.

## Tuzilishi

Esse qat’iy strukturaga ega bo‘lmasa-da, amaliy yozuv tajribasida uning ayrim umumiy qismlari ajratiladi:

Esse tuzilishi| Qism | Tavsifi |
| --- | --- |
| Kirish | Mavzu bilan tanishtirish va asosiy g‘oyani belgilash |
| Asosiy qism | Muallif fikrlarini rivojlantirish, dalillar va misollar orqali ochib berish |
| Xulosa | Yakuniy umumlashtirish va asosiy fikrni mustahkamlash |

Mazkur tuzilma qat’iy qoida bo‘lmasa-da, esse mazmunini izchil bayon etishda qo‘llanadi.

## Turlari

Esse mazmuniga ko‘ra bir necha yo‘nalishlarda uchraydi:

*Falsafiy esse* — umumiy hayotiy va nazariy masalalar
*Publitsistik esse* — ijtimoiy muammolar
*Adabiy-tanqidiy esse* — adabiy asar yoki muallif tahlili
*Biografik esse* — shaxs hayoti haqida

## Tarixi

Esse mustaqil janr sifatida XVI asrda fransuz mutafakkiri Michel de Montaigne ijodida shakllangan. Uning *Essais* asarlari esse janrining rivojlanishida muhim bosqich bo‘lib, unda inson tabiati, jamiyat va shaxsiy tajriba masalalari erkin ifoda etilgan.

Keyinchalik esse janri Yevropa adabiyotida keng rivojlanib, Francis Bacon hamda Joseph Addison kabi mualliflar ijodida yangi bosqichga ko‘tarildi.

XVIII–XIX asrlarda esse publitsistika va adabiy tanqid bilan chambarchas bog‘lanib, davriy nashrlar orqali keng ommaga tarqaldi.

## Zamonaviy ahamiyati

Hozirgi davrda esse nafaqat adabiyotda, balki jurnalistika, blog yuritish va ta’lim tizimida keng qo‘llaniladi. Xususan, esse yozish tanqidiy fikrlash, mustaqil tahlil va mantiqiy bayon qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish vositasi sifatida qaraladi.

## O‘zbek adabiyotida

O‘zbek adabiyotida esse janri XX asr oxiri va XXI asr boshlaridan boshlab faol rivojlandi. Bu davrda publitsistik va adabiy-tanqidiy yo‘nalishlarda esse keng qo‘llanilib, mualliflarning individual fikrlash uslubi va erkin ifoda imkoniyatlarini namoyon etuvchi muhim janrga aylandi.

## Yana qarang

Pamflet
Ocherk
Publitsistika
# Chikago universiteti

|  |  |
| --- | --- |
| Asos solingan sanasi |
1857-yil |

**Chikago universiteti** AQShning yirik oliy oʻquv yurtlaridan biri. 1857-yil tashkil etilgan (1886—89-yillarda ishlamagan, J. D. Rokfellerning moliyaviy yordami tufayli 1890-yil faoliyatini tiklagan, doimiy mashgʻulotlar 1892-yildan boshlangan). IXX-asr oxirida xotin-qizlarga taʼlim olish huquqini bergan AQShdagi dastlabki universitetlardan biri. XX-asr 1-yarmidan yirik ilmiy markaz. 1942-yil bu yerda E.Farmi rahbarligida birinchi marta zanjirli yadro reaksiyasi amalga oshirilgan. Universitet biologiya, gumanitar fanlar, fizika, tijorat, kutubxonachilik, tibbiyot, pedagogika, huquq va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasi (1892-yil tashkil etilgan)da 3,5 millionga yaqin asar saqlanadi. Universitetda 6 mingdan ziyod talaba taʼlim oladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Graffitlar

Braziliyaning San-Paulu shahridagi graffitlar.
**Graffitlar** (italyancha grafﬁto – tirnalgan) – imoratlarning devorlari va idishlar sirtiga tirnash yoʻli bilan chizilgan qadimgi yozuvlar, naqsh va suratlar. Graffitlar qadimgi odamlarning kasbi, qiziqishlari, sanʼati, turmushi xususiyatlari toʻgʻrisida muhim maʼlumotlarni saqlab qolgan. Graffitlar qadimgi qabilalarning jonli tilini bilishga imkon beradi. U paleografiya fanini yangi maʼlumotlar bilan boyitishda muhim ahamiyatga ega. Markaziy Osiyoning qadimda aholi yashagan manzilgohlaridan topilgan graffitlar ham ajdodlarimizning koʻhna madaniyati va yozuv namunalarini oʻrganishda manba boʻlib xizmat qilmoqda.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# AC/DC

|  |
| --- |
|  |
| Umumiy maʼlumot |
| Kelib chiqishi |
Sidney, Avstraliya |
| Mamlakat |
Avstraliya |
| Faoliyat yillari |
1973 yildan |
| Janr |
Hard rock, Heavy metal, Blues-rock, Rock'n'roll |
| Leybl |
Albert, Atlantic, ATCO, Elektra, East West, EMI, Epic |
| Tarkib |
Angus Young Malcolm Young Cliff Williams Brian Johnson Phil Rudd |
| Sobiq aʼzolar |
Bon Scott Simon Wright Chris Slade Mark Evans Dave Evans |
| Vebsayt |
www.acdc.com |

**AC/DC** 1973 yili tashkil topgan avstraliyalik hard rock guruhidir. Asoschilari - aka-uka Angus va Malcolm Young. Guruh hard rock va heavy metal kashshoflaridan biri, deb hisoblanib, Led Zeppelin, Deep Purple va Black Sabbath bilan bir qatorga qoʻyiladi.

## Diskografiya

* *High Voltage* (1975) (Avstraliya faqat)
* *T.N.T.* (1975) (Avstraliya faqat)
* *High Voltage* (1976) (xalqaro versiyasi)
* *Dirty Deeds Done Dirt Cheap* (1976)
* *Let There Be Rock* (1977)
* *Powerage* (1978)
* *Highway to Hell* (1979)
* *Back in Black* (1980)
* *For Those About to Rock We Salute You* (1981)
* *Flick of the Switch* (1983)
* *Fly on the Wall* (1985)
* *Blow Up Your Video* (1988)
* *The Razors Edge* (1990)
* *Ballbreaker* (1995)
* *Stiff Upper Lip* (2000)
* *Black Ice* (2008)
* *Rock or Bust* (2014)
* *Power Up* (2020)

## Havolalar

* Rasmiy sayti
# OpenStreetMap

| OpenStreetMap |
| --- |
|  |
|  |
| Joriy holati |
faol |
| Sayt turi |
veb xarita |
| Qaysi tillarda |
ingliz tili |
| Muassisi |
OpenStreetMap Foundation |
| URL |
www.openstreetmap.org |

**OpenStreetMap** (qisqacha **OSM**) — bepul dasturiy taʼminot shartlari asosida yaratilgan erkin va ochiq kodli jahon boʻylab xaritalash loyihasi. Ushbu loyiha GPS qabul qiluvchilaridan hamda boshqa ommaviy foydalanish manbalaridan toʻplangan maʼlumotlar asosida yaratilgan.

OpenStreetMap bu butun dunyo boʻylab koʻngillilar tomonidan yaratilgan bepul jahon xaritasi loyihasidir. OpenStreetMap foydalanuvchilarga oʻz kontentini yaratadigan tuzilishga ega sanaladi, xuddi Vikipediya singari (Vikipediyadan ilhomlangan). Xaritalar GPS-treklar, sunʼiy yoʻldosh fotosuratlari hamda mahalliy hukumat tomonidan taqdim etilgan turli xil maʼlumotlarga mos ravishda yaratilgan.

OpenStreetMapdagi barcha kontent Open Database License tomonidan himoyalangan.

Dunyoning koʻplab mamlakatlaridagi koʻngillilar ishtirokida oʻsishda davom etayotgan OpenStreetMap, bugungi kunda koʻplab shaharlarning bepul va ochiq xaritalarini oʻz ichiga oladi.

24-fevral 2020-yil holatiga koʻra, OSMning foydalanuvchilar soni 6 137 451 tani tashkil etadi.

## Yana qarang

* Google xaritasi

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti