# Chet eldagi Vyetnamliklar

|  |  |
| --- | --- |
| Til |
Vietnamese |

Chet eldagi Vyetnam aholisi mamlakatlar boʻyicha. Vyetnam qizil rang bilan belgilangan. Toʻq koʻk rang chet eldagi Vyetnam aholisining koʻp sonini foiz bilan ifodalaydi.
**Overseas Vyetnam** (vyetnamcha: *người Việt hải ngoại* , Việt kiều yoki kiều bào) Vyetnamdan tashqarida yashovchi odamlarVyetnam xalqiga ishora qiladi. Taxminan 4,5 million xorijdag Vyetnamliklar bor boʻlib, ularning eng katta jamoasi Qoʻshma Shtatlarda yashaydi. Chet eldagi Vyetnamlarning eng qadimgi toʻlqini 1975- yilda Saygon qulaganidan va Shimoliy Vyetnamning Janubiy Vyetnamni qoʻshib olishidan keyin iqtisodiy va siyosiy qochqinlar sifatida Vyetnamni tark etganlar.

Chet eldagi Vyetnamliklar Hindiston diasporasini, chet eldagi Xitoylar, chet eldagi filippinliklar va Livan diasporalaridan keyin turuvchi beshinchi yirik Osiyo diasporasini tashkil qiladi.

*Việt Kiềuján* *(* „Vetnamlik muhojir“) atamasi Vyetnamdagi odamlar tomonidan mamlakatdan tashqarida yashovchi vyetnamlik odamlarga nisbatan qoʻllanadi va oʻzini identifikatsiya qilish atamasi hisoblanadi. Biroq, koʻplab Xorijdagi Vyetnamliklar Người Việt hải ngoại atamalarini afzal koʻrishadi, („Overseas Vetnam“) yoki Người Việt tự do („erkin Vetnam“).

## Tarix

Chet eldagi Vetnamlarni alohida toifalarga boʻlish mumkin:

* 1975 yilgacha Vetnamni tark etgan odamlar. Bu aholi odatda qoʻshni mamlakatlarda, masalan, Kambodja, Laos, Tailand va Xitoyda, shuningdek, Fransiya mustamlakasidan oldin Koreya va Yaponiyada istiqomat qilganlar. Fransiya mustamlakasi davrida koʻplab vetnamliklar Fransiyaga talaba yoki ishchi sifatida koʻchib ketishgan. Bu odamlar Vetnamda yashovchi odamlar tomonidan Việt Kiều deb hisoblanmaydi.
* Vetnam urushidan soʻng darhol Vetnamdan qochib ketgan odamlar, ularning koʻpchiligi „Yangi hayot“ va „Babylift“ operatsiyasi orqali va ularning avlodlari. Bu asosan Shimoliy Amerika, Gʻarbiy Yevropa, Gonkong va Avstraliyada joylashgan eng yirik Vetnam diasporasi guruhidir.
* Sovuq urush davrida Vetnamdan qonuniy ravishda Sovet blokining boshqa qismlariga koʻchib oʻtgan va Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Vetnamdan tashqarida qolishni tanlagan odamlar va ularning avlodlari. Bu asosan sobiq Sovet Ittifoqi va Sharqiy Yevropaning sobiq Varshava shartnomasi mamlakatlarida joylashgan ikkinchi yirik Vetnam diasporasi guruhidir.
* Tayvan, Yaponiya va Janubiy Koreya kabi boshqa Osiyo mamlakatlarida ishlayotgan iqtisodiy muhojirlar. Bunga noqonuniy nikoh agentliklari orqali ushbu mamlakatlardan erkaklarga uylangan vetnamlik ayollar kiradi. Bu idoralar ijtimoiy keskinlik, bahs-munozaralar manbai bo‘lib, odam savdosiga o‘xshab tanqid qilingan. Ushbu toifadagi koʻplab ayollar chet ellik erlari tomonidan zoʻravonlikka duchor boʻlishadi.
* Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada, xususan, Birlashgan Arab Amirliklari, Misr, Marokash, Qatar va Quvaytda yashovchi Vetnamliklar. Bu aholining koʻp vakillari xorijda oʻqigan va boshqa mamlakatlarda ish izlagan.

Associated Press agentligining 2014 -yilgi hisobotiga koʻra, „ayollar mamlakatni tark etayotgan ishchilarning, kamida uchdan ikki qismini tashkil qiladi“ va baʼzida otalarini bolalarga qarash uchun qoldiradilar. Hisobotda, shuningdek, „Xorijdagi barcha vyetnamlik ishchilar uchun qaytarib yuborilgan pul oʻtkazmalarining umumiy miqdorini endilikda yiliga 2 milliard dollardan oshiradilar“.

Bundan tashqari, 2020-yilning holatiga koʻra, 190 000 ming nafar vyetnamliklar chet elda tahsil olishmoqda. Ularning aksariyati Avstraliya (30 000), AQSh (29 000), Kanada (21 000), Buyuk Britaniya (12 000) va Osiyo mamlakatlarida (70 000); shuningdek, nomaʼlum sonli noqonuniy vyetnamlik muhojirlar ham, Osiyodan Yevropagacha boʻlgan noqonuniy odam savdosining yirik tarmoqlari boʻylab Esseks yuk mashinasining oʻlimidan maʼlum boʻlgani aytilmoqda.

## Dunyo boʻylab

### Qoʻshma Shtatlar

Qoʻshma Shtatlardagi vyetnamlik immigrantlar dunyodagi eng yirik immigrantlar jamoalaridan biri hisoblanadi. Jamiyatdagi odamlar 1980-yilda 231 000 ming dan 2012 -yilda esa1,3 millionga koʻpaygan. Aksariyat muhojirlar esa Vyetnam urushidan keyin Qoʻshma Shtatlarga qochqin sifatida qochib, 1960-yillardan 1990-yillarga qadar uch xil toʻlqinda kelishgan. Birinchi toʻlqin asosan Janubiy Vyetnam harbiy xizmatchilari va fuqarolardan iborat edi, chunki ular Janubiy Vetnam hukumati va AQSh bilan aloqalari tufayli kommunistik kuchlar tomonidan nishonga olingan.

Karfagendagi Ona Koredemptrix jamoati, Missuri
 1907 yilda qurilgan Bois de Vincennesdagi *Indochinois ibodatxonasi* — Vetnamlik migrantlarning Fransiyaga birinchi toʻlqinlari tomonidan qurilgan yodgorlik.
 Vetnamlik qochqinlar Isroilning Ben-Gurion xalqaro aeroportiga yetib kelishmoqda
## Vetnam bilan munosabatlar

Chet eldagi Vyetnam aholisi va Vyetnamning hozirgi hukumati oʻrtasidagi munosabatlar anʼanaviy ravishda xushmuomalalik va ochiq nafrat qutblari oʻrtasida joylashgan. Umuman olganda, Shimoliy Amerika, Gʻarbiy Yevropa va Avstraliyada yashovchi Xorijdagi vyetnamliklar (bular xorijdagi Vyetnam aholisining katta qismini tashkil qiladi) Vyetnamning mavjud hukumatiga keskin qarshlari esa, Yevropada (asosan Markaziy va Sharqiy Yevropada), Yaqin Sharq, Afrika va Osiyoda istiqomat qiluvchi xorijdagi Vyetnamliklarning kamroq aholisini, aksariyati sobiq kommunistik mamlakatlarga oʻqishga yuborilgan, odatda ijobiy yoki neytralroq boʻlib qoladilar, agar hukumat bilan unchalik doʻstona munosabatda emas. Ushbu Sharqiy Yevropalik Vetnamliklarning aksariyati Shimoliy Vetnamdan boʻlib, odatda kommunistik rejim bilan shaxsiy yoki oilaviy aloqalariga ega 1975-yilgi siyosiy qochqindan oldin ketganlar, asosan Fransiyada istiqomat qilganlar, odatda oʻzlarining his-tuygʻularini ikki qutb oʻrtasida joylashgan deb bilishadi. . Bu boʻlinish ularning diniy eʼtiqodida ham kuchli namoyon boʻladi.