# Ashmor va Kartye orollari

**Ashmor va Kartier orollari hududi** — Avstraliyaning odam istiqomat qilmaydigan tashqi hududi ikkita alohida rifdagi (Eshmor va Kartier) toʻrtta past tropik orollardan, shuningdek, 12 dengiz mili (22 km; 14 milya) orollar hosil qilgan hududiy dengiz . Hudud Hind okeanida, qitʼa shelfining chekkasida, Avstraliyaning shimoli-gʻarbiy qirgʻogʻidan taxminan 320 km (199 milya) va Indoneziyaning Rote orolidan 144 km (89 milya) janubda joylashgan.

Ashmor va Kartier orollari hududi| Ashmor va Kartier orollarining joylashuvi |
| Geografiya |
| Manzil | Hind okeani |
| Koordinatalar | w. 123°05' E. d . H G I O. Orollarning umumiy maydoni 199 km² (er |
| Yirik orollar | 4 |
| Maʼmuriyat |
| **Avstraliya 🇭🇲** |
| Demografiya |
| Aholi | 2 kishi(2023-yil) |
| Umumiymaydoni | 199 km2 |
| Hudud | Avstraliyaning tashqi hududlari |

| Orollar | Yer maydoni,
m² |
| --- | --- |
| **Ashmor rifi — 155,40 km² (umumiy maydoni)** |
| Oʻrta orol | 51.2 km2 |
| Oʻrta orol | 21.2 km2 |
| Sharqiy orol | 25.0 km2 |
| **Kartier rifi — 44,03 km² (umumiy maydoni)** |
| Kartier oroli | 17.00 km2 |
| Jami | 114.40 km2 |

Ashmor rifidan 42 km shimoli-sharqda joylashgan Hiberniya  rifi ularning bir qismi emas, balki *Gʻarbiy* Avstraliya shtatining bir qismidir.

2021-yil 26-avgustdagi Ashmor rifining sunʼiy yoʻldosh tasviri suratga olingan.
Ashmor rifini indoneziyaliklar *Pulau Pasir*  va Roten tilida Nusa *Solokaek* deb atashadi . Ikkala ism ham „qum oroli“ maʼnosiga ega.

## Geografiya

Ashmor va Kartier orollari xaritasi
Hududga Gʻarbiy, Yaqin va Sharqiy orollarni oʻz ichiga olgan Ashmor rifi, ikkita lagunga qoʻshimcha ravishda, shuningdek, Kartier orolini oʻz ichiga olgan Kartier rifi kiradi. Ashmor rifi taxminan 583 km 2 (225,1 sq milya) va Kartier rifi 167 km 2 (64 kv milya)ni egallaydi, ikkala oʻlchov ham riflar chegarasiga qadar choʻzilgan.

Gʻarbiy, Yaqin va Sharqiy orollarning umumiy yer maydoni 54 gektar (130 akr), 93 gektar (230 akr) va 112 gektar (280 akr) deb eʼlon qilingan. Kartier orolida 0,4 gektar (0,99 akr) yer maydoni bor.

## Tarix

Avstraliya adabiyotiga koʻra, Kartier oroliga 1800-yilda kapitan Nesh tashrif buyurgan va uning kemasi *Cartier* nomi bilan atalgan. Ashmor orolini kapitan Samuel Ashmor 1811-yilda Hibernia kemasidan koʻrgan va uning nomi bilan atalgan. Ashmor oroli 1878-yilda Buyuk Britaniyaga, 1909-yilda Kartier oroli ham qoʻshib olingan.

Ular anneksiya qilingandan soʻng, Britaniya hukumati vaqti-vaqti bilan orollarda baliq ovlash yoki guano qazib olish uchun litsenziyalar berdi. 1920-yillarda orollar Gʻarbiy Avstraliya marvarid sanoatini nishonga olgan brakonerlar uchun baza sifatida foydalanilgan. Samarali politsiyaning yoʻqligi Avstraliyaning nazoratni oʻtkazish uchun lobbichilikka olib keldi.

1931-yil 23-iyuldagi Britaniya kengashida Ashmor va Kartier orollari Avstraliya ularni qabul qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari qabul qilinganda va ikki yildan soʻng rasmiy boshqaruv boshlanganidan keyin Avstraliya Hamdoʻstligi vakolatiga berilishini taʼkidladi. Hamdoʻstlikning *1933-yildagi „Ashmor va Kartier orollarini qabul qilish toʻgʻrisidagi qonuni“* 1934-yil 10-mayda, orollar rasman hududga aylanganda kuchga kirdi. Ushbu akt Gʻarbiy Avstraliya gubernatoriga hudud uchun farmonlar chiqarishga ruxsat berdi. 1938-yil iyul oyida hudud Shimoliy hududga qoʻshildi, keyin ham Hamdoʻstlik tomonidan boshqariladi, uning qonunlari, qarorlari va qoidalari Shimoliy hududga taalluqli edi. 1978-yil 1-iyulda Shimoliy hududga oʻzini oʻzi boshqarish huquqi berilganda, Ashmor va Kartier orollari maʼmuriyati Hamdoʻstlik tomonidan saqlanib qoldi.

*1983-yilda hudud 1975-yildagi ``Milliy bogʻlar va yovvoyi tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunʼ`ga* muvofiq qoʻriqxona deb eʼlon qilindi, endi *1999-yilgi ``Atrof-muhitni muhofaza qilish va bioxilma-xillikni saqlash toʻgʻrisidaʼ`gi qonun* bilan almashtirildi. Ilgari bombardimon poligoni boʻlgan Kartier oroli 2000-yilda dengiz qoʻriqxonasiga aylandi.

Orollar Avstraliya migratsiya zonasi bilan birinchi aloqa nuqtasiga aylanganidan soʻng, 2001-yil sentyabr oyida Avstraliya hukumati Ashmor va Kartier orollarini Avstraliya migratsiya zonasidan chiqarib tashladi.

### Indoneziya merosi va memorandumi

Ashmor XVIII asr boshidan beri Indoneziya baliqchilari tomonidan muntazam ravishda ziyorat qilingan va baliq ovlangan. 1974-yilda Avstraliya va Indoneziya oʻrtasidagi oʻzaro anglashuv memorandumi (MOU) anʼanaviy baliqchilarning Avstraliyaning hududiy dengizidagi resurslarga kirishi mumkin boʻlgan kelishuvlarni belgilaydi. Bu anʼanaviy indoneziyalik baliqchilarga boshpana, chuchuk suv uchun Ashmorning bir qismiga kirish va qabrlarni ziyorat qilish imkonini beradi. MOU Box deb nomlanuvchi hudud Eshmor va Kartier orollari hududini oʻz ichiga oladi.

## Boshqaruv

Bugungi kunda hudud Kanberradan Infratuzilma, mintaqaviy rivojlanish va shaharlar departamenti tomonidan boshqariladi, u shuningdek Rojdestvo oroli, Kokos (Kiling) orollari, Marjon dengizi orollari, Jervis koʻrfazi hududi va Norfolk orollari hududlarini boshqarish uchun javobgardir.

Bosh prokuratura departamenti 2010-yilgi federal saylovlarga qadar Avstraliya hududlarini boshqarish uchun mas’ul boʻlgan. Oʻsha yili Avstraliya hududlari uchun mas’uliyat oʻsha paytdagi Mintaqaviy Avstraliya, Mahalliy boshqaruv, Sanʼat va sport departamentiga oʻtkazildi va 2013-yil 18-sentyabrdan boshlab Infratuzilma va mintaqaviy rivojlanish departamenti Avstraliya hududlarini boshqargan.

Ashmor va Kartier orollarini himoya qilish Avstraliyaning mas’uliyati boʻlib, Avstraliya Qirollik dengiz floti, Avstraliya qirollik havo kuchlari va Avstraliya chegara kuchlari tomonidan vaqti-vaqti bilan tashrif buyurishadi.

Ashmor rifidan 42 km (26 milya) shimoli-sharqda joylashgan Hiberniya rifi yaqinida, hududning bir qismi emas, lekin Gʻarbiy Avstraliyaga tegishli. Uning doimiy quruq yer maydoni yoʻq, ammo suv toshqini paytida rifning katta qismi ochilib qoladi.

### Taklif etilayotgan Shimoliy hududni anneksiya qilish

Shimoliy hudud hukumati bir necha marta (1989, 1996) Ashmor va Kartier orollari alohida hudud boʻlib qolmasdan, oʻz yurisdiktsiyasiga qaytarilishi kerakligini daʼvo qilgan. Avstraliya Vakillar palatasining huquqiy va konstitutsiyaviy masalalar boʻyicha doimiy qoʻmitasi 1991-yilgi hisobotida Shimoliy hudud orollarni qoʻshib olishni tavsiya qilgan. 1998-yilda Jon Xovardning koalitsiyasi 1998-yilgi Shimoliy hududda shtat tuzish referendumi arafasida bu masalani muhokama qilgan va saylovoldi tashviqotida „Eshmor va Kartier orollarini Shimoliy hududga bundan oldin yoki oʻsha paytda qoʻshishni davom ettirishini taʼkidlagan. davlatchilik“. Biroq bu harakatlar hech qanday oʻzgarishlarga olib kelmagan.

## Atrof-muhit va muhofaza qilish

Yana qarang: Ashmor rifi qushlari va Ashmor va Kartier orollari florasi
Kartier oroli va uning atrofidagi rif (NASA sunʼiy yoʻldosh tasviri)
Ashmor rifi dengiz parki va Kartier oroli dengiz parki qatʼiy qoʻriqxonalar (IUCN Iar) sifatida tasniflanadi va muhim va xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan biologik xilma-xil hududlarni, shuningdek, madaniy merosni himoya qiladi.

Kartier oroli oʻsimliksiz qumli orol boʻlib, portlamagan oʻq-dorilar xavfi tufayli kirish taqiqlangan . Portlar yoki bandargohlar yoʻq, faqat dengizda ankrajlar mavjud. Bugungi kunda hududdagi barcha quduqlar vabo bilan kasallangan yoki ifloslangan va ichish mumkin emas . Avstraliya chegara kuchlarining ABFC Thaiyak kemasi yiliga *300* kungacha rifdan tashqarida joylashgan. Orollarga mavsumiy nazoratchilar va vaqti-vaqti bilan ilmiy tadqiqotchilar ham tashrif buyurishadi. [ *iqtibos kerak* ]

## Iqtisodiyot

Ashmor va Kartier orollari atrofidagi hudud asrlar davomida indoneziyalik baliqchilarning anʼanaviy baliq ovlash joyi boʻlib kelgan va hozir ham shunday. 1850-yillarda mintaqada amerikalik kit ovlari ishlagan. Baliq ovlashdan tashqari orollar tarixan guano, beche-de-mer, troxus va toshbaqa manbalari sifatida ishlatilgan . Fosfat konlarini qazib olish 19-asrning ikkinchi yarmida Ashmor orolida amalga oshirilgan.

Neft qazib olish faoliyati hududga tutash boʻlgan va Hamdoʻstlik nomidan Shimoliy hududning kon va energetika departamenti tomonidan boshqariladigan Jabiru va Challis neft konlarida amalga oshiriladi.

## Migratsiya

Ashmor rifi Avstraliya hududining Indoneziyaga eng yaqin nuqtasi boʻlgani sababli, u Avstraliyaga yoʻlda boshpana izlovchilarni tashiydigan kontrabandachilar uchun mashhur nishon boʻlgan. Ashmor oroliga qoʻnganidan soʻng, boshpana izlovchilar Avstraliya migratsiya zonasiga kirganliklarini daʼvo qilishlari va qochqin sifatida koʻrib chiqilishini soʻrashlari mumkin edi. Eshmor orolidan shu maqsadda foydalanish 2001-yil oxirida, qochqinlarning kelishi Avstraliyada asosiy siyosiy masalaga aylanganda katta shuhrat tugʻdirdi. Avstraliya hukumatining taʼkidlashicha, Avstraliya bu " qayiq odamlar " uchun birinchi boshpana mamlakati boʻlmaganligi sababli, Avstraliya ularni qabul qilish uchun javobgar emas. [ *iqtibos* kerak ]

Hududdan shu maqsadda foydalanishni toʻxtatish uchun bir qator ishlar amalga oshirildi, masalan, Indoneziyada kontrabandachilarni hibsga olishga urinish; uchinchi mamlakatlarda ularni qayta ishlashning Tinch okeani yechimi; avstraliyalik harbiy kuchlar tomonidan qayiqlarga chiqish va ularni majburan aylantirish; va nihoyat, Avstraliya migratsiya zonasidan Territory va boshqa koʻplab kichik orollarni eksize qilish.

2001-yil oktabr oyida Avstraliya Qirollik dengiz floti tomonidan ularni Indoneziyaga qaytarishga muvaffaqiyatsiz urinishlari natijasida boshpana izlovchilarning ikkita qayiqlari Ashmor orolidagi lagunada bir necha kun davomida hibsga *olingan edi.*

## Shuningdek qarang

* Avstraliya portali
* Geografiya portali
* Orollar portali
* Okeaniya portali

* Avstraliyada immigratsiya hibsxonasi
* SIEV 36

## Maʼlumotnomalar

## Tashqi havolalar

* Ashmor va Kartier orollari. *Jahon faktlar kitobi*. Markaziy razvedka boshqarmasi.
* Geoscience Australia — Ashmor va Kartier orollari
* Atrof-muhit va meros bo'limi — Ashmor rifi milliy qo'riqxonasi
* Atrof-muhit va meros departamenti — Cartier oroli hamdo'stligi dengiz qo'riqxonasi
* Avstraliya orollari ro'yxatida birinchi
* „Eshmor rifi Indoneziyaga tegishli“, deb eʼlon qilingan Sharqiy Timor Action Network. [1]
* „Eshmor orollari ARABOSAI a'zosi“ [2]