Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dens-pop

| Dance-pop |
| --- |
| Uslubiy ildizlari: | * Pop
* dance
* disco
* post-disco
* new wave
* synth-pop
* electropop
* house
* bubblegum pop
 |
| Madaniy ildizlari: | 1970-yillarning oxiri — 1980-yillarning boshlari, AQSh va Birlashgan Qirollik |
| Xos cholgʻu asboblari: |  |
| Hosilaviy shakllari: | * Eurobeat
* diva house
* vocal trance
 |
| Fusion janrlar |
| Teen pop |
| Aloqador mavzular |
|
* Europop
* K-pop
* J-pop
* Stock Aitken Waterman

 |

**Dance-pop** (talaffuzi: *dans-pop*) 1970-yillarning oxiri — 1980-yillarning boshlarida paydo boʻlgan mashhur bir musiqa ostjanridir. Odatda, tungi klublardagi yuqori tempdagi musiqalar uchun moʻljallangan, ammo contemporary hit radio uchun ham mos keladi.

## Dance-pop janrida kuylovchi artistlar

* Bad Boys Blue
* Bananarama
* BTR
* Britney Spears
* Christina Aguilera
* Dina Carroll
* Gina T.
* Ke$ha
* Kylie Minogue
* Lady Gaga
* Madonna
* Mandy
* Moby
* Moloko
* Momoiro Clover Z
* Michael Jackson
* Pitbull
* Shakira
* SHINee
* Sinitta
* US5

## Manbalar
# Bugʻ

Idishdagi issiq suvning bugʻlanishi.
**Bugʻ** — suyuqlik (yoki qattiq jism)ning gazsimon holati. Molekulyar kinetik nazariyasiga koʻra, molekulalarning issiqlik harakati tufayli suyuqlik (yoki qattiq jism) sirtidan har qanday temperaturada ham uzluksiz ravishda molekulalar ajralib turadi. Ajralish tezligi berilgan bosimda temperaturaga bogʻliq, temperatura past boʻlganda vaqt birligi ichida sirtdan molekulalar kamroq, yuqori boʻlganda esa koʻproq ajralib chiqadi. Ana shu molekulalar toʻplami suyuqlik (yoki qattiq jism) bugʻi deyiladi.

Buʻg xossalari koʻp jihatdan gaz xossalariga oʻxshaydi. Bugʻ hosil boʻlishi jarayoni *bugʻlanish*, teskari jarayon esa *kondensatsiya* deyiladi.

## Yana qarang

* Suv bugʻi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Videooʻyin

**Videooʻyin** yoki **kompyuter oʻyini** — kompyuter yordamida oʻynaladigan koʻngilochar oʻyin. Oʻyin maydoni kompyuter orqali boshqariladi yoki displey va televizor ekranida namoyon boʻladi. Turli oʻyinlar (masalan, avtomobilni boshqarish, tennis, futbol oʻynash va boshqalar) ning kechishi va vaziyatlari modellari (dasturlari) tuzilib, videooʻyinlar shular asosida tashkil qilinadi. Modelda oʻyinga jalb qilingan obyektlar va ular orasida boʻlishi mumkin boʻlgan munosabatlar aks etadi. Masalan, bir oddiyroq oʻyin saviyasidan yuqoriroq oʻyin saviyasiga oʻtish shartlarini oʻz ichiga olgan oʻyin qoidalari ishlab chiqiladi. Videooʻyinlar „jonli“ ravishda rivojlanib va murakkablashib borishi, yaqqolligi va vaziyatlarning son-sanoqsizligi bilan boshqa oʻyinlardan ajralib turadi. „Oʻyinchoqlar“ning mahorati va koʻnikmalari oshgan sari videooʻyinlar qiziqarli va mazmunliroq boʻlib boradi.

## Yana qarang

* Videooʻyin konsoli

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
# Integral sxema

**Integral sxema** (**IS**), **mikrosxema** yoki **chip** — juda ixcham (mikrominiatyur) elektron qurilma. Elementlari (diodlar, tranzistorlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) konstruktiv, texnologik va elektr jihatdan oʻzaro uzviy bogʻlangan (birlashtirilgan) va oʻta zich joylashtirilgan boʻladi. Uzluksiz yoki diskret (uzlukli) elektr va optik signallar tarzidagi axborotlarni qabul qilish, qayta ishlash uchun moʻljallanadi. Integral sxema quyidagi xillarga boʻlinadi: elementlarni birlashtirish (integratsiya) usuli boʻyicha — yaxlit (monolit) va gibrid (tarkibiy) (osma diskret elektron asboblarlan foydalanilgan) sxemalar; ishlov beriladigan signallarning xili boʻyicha — raqamli va analog sxemalar; ISdagi elementlar soni N (integratsiya darajasi) boʻyicha — kichik (N<102), oʻrta (N=102—103), katta (N=W—104) va juda katta (N>104) sxemalarga boʻlinadi. Integral sxema elektron hisoblash mashinalari, nazorat-oʻlchash apparatlari, aloqa texnikasi va boshqa sohalarda qoʻllanadi.

## Manbalar
# Dasturchi

Ikki dasturchi (1954).
**Kompyuter dasturchisi**, baʼzan **software developer**, koʻpincha esa shunchaki **dasturchi** – kompyuterlar, EHMlar va aloqa vositlari hamda turli xil texnika qurilmariga „dastur“ yaratuvchi xodimdir. Dasturchilarning turlari bir nechtadir. Masalan: web devoloperlar ular brauzerlar uchun sayt ishlab chiqadilar, android va iOS dasturchilar ular android va iOS qurilmalar uchun dasturlar ishlashadi.

Dasturchining asosiy vazifalari quyidagidan iborat:

* Kompyuterlarga dasturiy taʼminot oʻrnatish
* Har xil dasturlar yaratish
* EHM va kompyuterlar texnigi
* Kompyuter qurilmalarini montaj qilish va hokazo.

Dasturchilik, deb hisoblanuvchi kasblarga misollar:

* Dasturchi
* Veb-dasturchi
* Sistema adminstratori
* Developer
* C++ dasturchi
* IT operator
* Flash animator va hokazo.

## Havolalar

* Kompyuter dasturchilari
* Software developer
# Abonentning roumingdagi profili

**Abonentning roumingdagi profili** (inglizcha: *Roaming user profile*) — uy tarmogʻidan tashqarida xizmat koʻrsatilayotgan mobil abonent uchun ochiq boʻlgan resurslar haqidagi axborot.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Axborot texnologiyalari atamalarining izohli lugʻati*. Toshkent: „Kafolat print company“ nashriyoti, 2023 — 824-bet. ISBN 978-9943-988-89-7.
# Yangi Angliya

**Yangi angliya** – AQShning shimoli-sharqiy qismidagi tarixiy hududi. Yangi Angliyada Massachusets, Konnektikut, RodAylend, Nyu Xempshir, Vermont, Men shtatlari joylashgan. Maydoni 172,6 ming km². Aholisi 15,2 mln. kishidan ziyod (2002). Eng muhim sanoat, savdomoliya va madaniyat markazi va porti – Boston shahri Yuqori malakali mutaxassislar mehnati talab etiladigan sanoat tarmoqlari rivojlangan. Iqtisodiy faol aholining 1/3 qismi ishlab beruvchi sanoat tarmoqlarida band. Yangi angliya shahar aholisini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlashga ixtisoslashtan.

„*Yangi Angliya*“ nomi shu hududdagi Shimoliy Amerika sohillarini tadqiq etgan (1614) ingliz kapitani J.Smit tomonidan berilgan. Hududni mustamlakaga aylantirish, asosan, XVII-asrning 20-yillaridan boshlangan. Ya. A. inglizlarning Amerikadagi mustamlakalari orasida iqgisodiy jihatdan eng rivojlangan hududi edi. Ya. A. aholisi 1775—1778 yillarda Shimoliy Amerika mustaqilligi uchun va 1861—65 yillardagi fuqarolik urushida faol ishtirok etgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yahudiylar

|  |
| --- |
| **Yahudiylik** |
|  |
| mavzusidagi maqolalar |
| Kategoriya |
| Yahudiylar · Yahudiylik · Mazhablar |
| Yahudiy falsafa |
| **Diniy matnlar** |
| Muqaddas shaharlar |
| Muhim shaxslar |
| Hayot tarzi |
| Ravvin |
| Sinagoga |
| Yahudiylik va boshqa dinlar |
| Antisemitizm · Filosemitizm · Yeshiva |
| Xolokost |

**Yahudiylar** (oʻzlarini yegudim, idn deb atashadi) — xalq. Umumiy soni 14.8 mln. kishi, jumladan, AQSH da 6 mln. kishiga yaqin, Isroilda 4 mln, Rossiya Federatsiyasida 551 ming kishi (1990-Oʻzbekistonlar oʻrtalari). Ya.ning aksariyati qaysi mamlakatda yashasa, oʻsha mamlakat tilida soʻzlashadi. Ya.ning bir qismi ivrit, idish tili va qoʻshni xalqlar (ispan, arab, fors va boshqalar)ning birmuncha oʻzgartirilgan lahjalarida soʻzlashadi (qarang Yahudiy tili). Chunonchi, mas, Oʻrta Osiyo Ya.i tojik tilida, gruzin Ya.i gruzin tilida, Dogʻiston Ya.i tot tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, iudaistlar. Ya. diasporasida ularni ashkenazi va sefardlarga ajratish udum boʻlgan (Ya.ning madaniyati, iqtisodi haqida q. Isroil).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Katta strategiya urush o'yini

Katta strategik urush oʻyini yoki oddiygina **buyuk strategiya oʻyini (GSG)** bu urush oʻyini boʻlib, asosiy eʼtiborni katta strategiyaga qaratadi: davlat yoki imperiya resurslarining harakati va foydalanish darajasidagi harbiy strategiya. Bu 4X oʻyinlari bilan sezilarli darajada mos keladigan janr, lekin „assimetrik“ boʻlishi bilan ajralib turadi, yaʼni oʻyinchilar oʻyinni va ochiq dunyoni oʻrganish va rivojlantirishda teng darajada erkin guruhlar orasida emas, balki maʼlum bir sozlashga koʻproq bogʻlanganligini anglatadi.

## Oʻyinlar doirasi

Harbiy taktikalar juda mavhum yoki butunlay yoʻq qilingan yirik strategiya oʻyinlariga misollar Risk hamda Diplomatiya stol oʻyinlarini oʻz ichiga oladi. Haqiqiyroq boʻlgan yana bir misol — Axis & Allies, garchi unda harbiy omillar hali ham juda mavhum. Uchinchi Reyxning yuksalishi va pasayishi, Qurollardagi imperiyalar va Oʻrta asrlar imperiyalari kabi oʻyinlar haqiqiy urush oʻyinlari boʻlib, harbiy qismlar maxsus tarzda ifodalanadi va aniq harbiy atributlar asosida bevosita jang qiladi. Hearts of Iron, Europa Universalis, Crusader Kings, Supreme Ruler Ultimate, Hegemony va Total War seriyalari kompyuterga asoslangan grand strategiya oʻyinlariga misoldir.

## Akademik foydalanish

Katta strategiya oʻyinlari iqtisodiyot, geografiya, tarix hamda siyosat bilan shugʻullanish uchun oddiy urushdan tashqariga chiqqanligi sababli, ular taʼlim hamda xalqaro munosabatlarni oʻrganishda ayniqsa foydalidir.

## Yana qarang

* 4X
* Katta strategiya videooʻyinlari roʻyxati
* Hukumat simulyatsiya oʻyin
* Jang oʻyinlari roʻyxati
* Wargame (videooʻyinlar)

## Manbalar
# Reyn

| Reyn |
| --- |
|  |
| Tavsif |
| Uzunligi | 1 232,7 |
| Suv sarfi | 2 200 m³/s |
| Joylashuvi |
|  |
| Davlat | Shveysariya, Avstriya, Lixtenshteyn, Germaniya, Fransiya va Niderlandlar |
| Reyn |

**Reyn** (olmoncha: *Rhein* , fransuzcha: *Rhin*, niderlandcha: *Rijn*) — Gʻarbiy Yevropadagi eng katta daryolardan biri, Shveysariya, Lixtenshteyn, Avstriya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya hududlaridan oqib oʻtadi. Uzunligi 1239 km, xavzasining maydoni 224,4 ming km². Alp togʻlaridan boshlanib, Boden koʻlidan oqib oʻtgach, Yura va Shvarsvald tizmalarini kesib oʻtadi. Soʻnfa Yuqori Reyn pastgekisligi boʻylab oqadi va oʻrta qismida tor vodiy orqali Reyn Slanetsli togʻlarini kesib oʻtib, Oʻrta Yevropa tekisligiga chiqadi. Shimoliy dengizga murakkab delta hosil qilib quyiladi. Yuqori qismida bahor — yoz oylarida, oʻrta va quyi qismlarida yil davomida sersuv. Yillik oʻrtacha suv sarfi 2500 m³/sek., yillik suv oqimi 79 km³.

Reyn — Gʻarbiy Yevropaning muhim xalqaro suv magistrali. Quyi oqimida yiliga 100 mln. t hajmda yuk tashiladi. Bazel shahridan boshlab 952 km masofada va Boden koʻlida muntazam kema qatnaydi. Reyn havzasidagi suv yoʻllarining umumiy uz. 3000 km chamasida. Kanallar orqali Rona, Marna, Vezer, Ems, Elba daryolari bilan tutashgan. GESlar qurilgan. Reyn boʻyida Bazel, Strasbur, Mangeym, Mayns, Bonn, Kyoln, Dyusseldorf, Duysburg shaharlari, deltasida Rotterdam dengiz porti joylashgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Qrim xonligi

**Qrim xonligi** (qrim tatarcha: Qırım Hanlığı, Къырым Ханлыгъы) – Oltin Oʻrda davlatidan ajralib chiqqan va Qrim yarim orolida joylashgan turkiy davlat (1443—1783). Qrim xonligiga Hoji Garay asos solgan. U oʻzaro urushlardan soʻng badavlat tabaqalar va Buyuk Litva knyazligi yordamida mustaqil tatar davlatini barpo etgan (1443). Poytaxti — Boqchasaroy. Bu davlatga Quyi Dnepr boʻyi ham kirgan. Aholi quyidagi subetnoslarga boʻlingan: dasht (noʻgʻay tatarlari), togʻ oldi (tatlar), janubiy qirgʻoq (yaliboylular). Qrimtatar tilida soʻzlashgan. Islom dinining sunniy mazhabiga eʼtiqod qilishgan. Qrim xonligi aholisining etnik madaniy qiyofasi shakllanishida xazar, qipchoq, noʻgʻay va boshqa turkiy xalqlar bilan birga tub joy aholi (tavrlar, kimmeriylar, alanlar va boshqalar) muhim rol oʻynashgan.

Qrim xonligini Garaylar sulolasi boshqargan. Hoji Garay vafot etgach (1466), uning oʻgʻli Mengli Garay I davrida Qrim xonligi Usmonli turk sultonligining vassaliga aylangan (1475). Moskva ulugʻ knyazi Ivan III Vasilyevich Qrim xonligi bilan Oltin Oʻrda oʻrtasidagi nizolardan foydalanib, Mengli Garay bilan oʻzaro ittifoq tuzgan. Mengli Garay qoʻshini Polsha-Litva qiroli Kazimir IV mulkiga hujum qilib, uni Katta Oʻrda xoni Ahmadga yordam berishdan chalgʻitgan. Keyinchalik Qrim xonligi bilan Rossiya oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashgan.

Qrim xonligi XVI asrda kuchayib, Moskva, Tula va boshqa rus shaharlarini bir necha marta qamal qilgan. 1613—50 yillarda 200 mingta rus kishisini asir sifatida Qrimga olib kelgan. XVIII asrda Rossiya Qrimni bosib olish uchun Usmonli turklar bilan oʻzaro toʻqnashgan. Kuchuk Qaynarja sulh shartnomasiga koʻra, Qrim xonligi Turkiya vasiyligidan chiqib, Rossiya homiyligiga oʻtgan (1774). Shohin Garay xonlik qilgan davrda Qrim xonligi bosib olinib, uning hududi Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritilgan (1783).

## Manbalar

Ad..Safargaliyev M.G., Raspad Zolotoy Ordi, Saransk, 1960.

Qahramon Rajabov, Rinat Shigabdinov.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Erasmus dasturi

Amaldagi Erasmus+ dasturi (2021-2027) logotipi
**Erazmus dasturi** („Yavro-Avropa Jamiyati talabalarining harakatini taʼminla**sh** sxemasi“)  – bu dastur nomi inglizcha **E**u**R**opean **C**ommunity **A**ction **S**cheme for the **M**obility of **U**niversity **S**tudents soʻzlar qisqartmas.i 1987 yilda tashkil etilgan Yevropa Ittifoqi (EU) talabalar almashinuvi dasturi. Erasmus+ yoki Erasmus Plus – bu 2014 yil yanvar oyida ishga tushirilgan barcha Yevropa Ittifoqining taʼlim, oʻquv, yoshlar va sport boʻyicha mavjud dasturlarini birlashtiruvchi yangi dastur. Bu dastur talabalar uchun toʻliq moliyalashtiriladi va grantlarni taqdim etadi.

Erasmus+ - Erazmus dasturiga oʻxshash boʻlib bu Yevropada taʼlim, oʻquv, yoshlar va sportni qoʻllab-quvvatlash uchun qabul qilingan Yevropa Ittifoqi dasturi. Dasturda 27 ta davlat yaʼni bu davlat Yevropa Ittifoqi aʼzosi boʻlishi lozim va 6 ta Yevropaning uyushgan mamlakatlari ishtirok eta oladi, shuningdek boshqa davlatlar markazdan kuzatuvchi sifatida ishtirok eta oladi. Dasturni boshqarish, yoʻnaltirish va baholash uchun umumiy javobgarlik uning taʼlim, audiovizual va madaniyat ijro etuvchi agentligi (EACEA) yordamida tashkil etiladigan Yevropa Komissiyasiga (taʼlim, yoshlar, sport va madaniyat bosh boshqarmasi) yuklanadi.

## Havolalar == == Maʼlumotnomalar

## Qayta oʻqish

* Benjamin Feyen/Ewa Krzaklewska (ed.): „Erasmus hodisasi – yangi Yevropa avlodining timsoli?“ Peter Lang nashriyot, 2013, ISBN 978-3-631-62719-8

## Tashqi bogʻlar

* Yevropa Komissiyasining Erasmus veb-sayti
* Kafebabel
* Erasmus talabalar tarmogʻi
# Granata

**Granata** (ital. – granata) – jangovar qurollarning bir turi; portlovchi (zaryadli) snaryadlarning umumiy nomi. Birinchi marta XVI asrda qoʻl bilan irgʻitiladigan, XVII asrda artilleriya granatalari paydo boʻldi. Dastlabki granatalarda zaryad sifatida yorituvchi yoki yondiruvchi moddalar, keyinchalik porox ishlatilgan, hozirgi granatalarda asosan trotil deb ataladigan portlovchi modda ishlatiladi. Granataning korpusi poʻlat yoki poʻlatsimon choʻyandan yasaladi. Portlash taʼsiriga koʻra granatalar parchalanuvchi (dushman jonli kuchlari va texnikasiga shikast yetkazish uchun qoʻllanadi), parchalanuvchi-fugas va fugas granata (mudofaa istehkomlarini portlovchi zaryad gazi kuchi bilan vayron qilish hamda jonli kuchlarga shikast yetkazish uchun qoʻllanadi), parchalanuvchi-yondiruvchi xillarga (kichik kalibrli zenit artilleriyasida qoʻllanadi) boʻlinadi. Qoʻl bilan irgʻitiladigan granatalar parchalanuvchi va tankka qarshi qoʻllanadigan; mexanizmining tuzilishiga koʻra, zarb taʼsirida tez portlaydigan va maʼlum vaqtdan keyin portlaydigan granatalarga boʻlinadi. Maʼlum vaqtdan keyin portlaydigan granatalar pana joylarda hujumga oʻtilganda va b. hollarda qoʻllanadi, zarb taʼsirida tez portlaydigan granatalar esa tankka qarshi, pulemyot va b. xil oʻt ochish nuqtalarini vayron qilishda ishlatiladi. Mashq granatalaridan harbiy qism (boʻlinma)larda askarlarni va sport maydonlarida sportchilarni granata irgʻitishga oʻrgatishda foydalaniladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Trident

**Trident** (shuguningdek **MSHTML** kabi ma'lum) — Windows versiyalari uchun yaratilgan Microsoft Internet Explorer dvijogining nomi. Birinchi marta Trident Internet Explorer brauzrerining to`rtinchi versiyasida (oktabr 1997 yil) ishlatilgan, o`shandan buyon qayta ishlanib va yangilanib kelmoqda.

## Yadro versiyalari

* Trident (IE4).
* Trident II (IE5) (CSS1.0 bilan ishlashi yaxshilangan, CSS2ni qayta ishlash o`zgartirilgan)
* Trident III (IE5.5) (CSSni qayta ishlash hatolari to`g`irlangan)
* Trident IV (IE6) (boks-model to`g`irlangan, «Quirks Mode» rejimi eski bauzerlar bilan mos kelishi yaxshilanishi uschun qo`shilgan va DTD qo`shilgan)
* Trident V (IE7) (CSSni qayta ishlash hatolari to`g`irlangan va PNG fayllari uchun alfa-kanal qo`shilgan)

## Trident texnologiyasini ishlatuvchi ilovalar

* Internet Explorer 4.0 va yuqori.
* Windows Explorer Microsoft Windowsning hamma versiyalarida, Windows 98 boshlab va Windows NT 2003 bilan birga.
* Microsoft Windows ma'lumot, 4.10 boshlab va Windows NT (HTMLHelp).
* Internet Explorerga asoslangan qurilmalar, masalan, Maxthon.
* RealPlayer uchun ichki qurilgan brauzer.
* RealArcade.
* MSN Explorer.
* Netscape Browser.
* Microsoft Outlook va Outlook Express
* Microsoft Encarta va aloqador mahsulotlar.
* Microsoft Windows Media Player .
* Valve Steam .
* FeedReader
* TomeRaider
* Microsoft Office InfoPath 2003

## Yana qarang

* Gecko
# Harbiy jinoyatlar

**Harbiy jinoyatlar** - harbiy xizmatchilar, shuningdek, harbiy mashqni oʻtash davrida harbiy xizmatga majbur shaxslar tomonidan harbiy xizmatni oʻtashning belgilangan tartibiga qarshi qilingan jinoyatlar. Bunday jinoyatlar boʻysunmaslik, yaʼni buyruqni bajarishdan ochiqdan-ochiq bosh tortish, shuningdek, buy-ruqni boshqa tarzda qasddan bajarmaslik, boshliqqa qarshilik koʻrsatish yoki uni xizmat vazifalarini buzishga majbur qilish, boshliqni qoʻrqitish, uni haqorat qilish yoki boshliqning oʻziga boʻysunuvchini haqoratla-shi, marodyorlik, harbiy qism yoki xizmat joyini oʻzboshimchalik bilan tashlab ketish, dezertirlik, harbiy mulkni sakdash va undan foydalanish tartibini buzish kabi shakllarda namoyon boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasining JKda harbiy xizmatni oʻtash tartibiga qarshi jinoyatni sodir qilganlik uchun tegishli jazo belgilangan (279—302-moddalar).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yashin tezligidagi urush

**Yashin tezligidagi urush** ("blitskrig") (nem. — yashin va — urush dan) — Germaniya harbiy rahbariyati tomonidan XX asr boshida tuzilgam tez fursatda tugaydigan urush olib borish nazariyasi. Unga koʻra, raqib oʻzining asosiy kuchlarini safarbar etib tegishli pozitsiyalarga joylashtirgunga qadar, kunlar yoxud oylar bilan oʻlchanuvchi vaqt mobaynida gʻalabaga erishiladi. Germaniya bosh shtabining 1 va 2 jahon urushlarida yashin tezligida muvaffaqiyatga erishish rejalari barbod boʻlgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Iqtisodiy sanksiya

**Iqtisodiy sanksiya** — bir mamlakat (yoki mamlakatlar guruhi) tomonidan boshqa bir mamlakatga (yoki mamlakatlar guruhiga) qarshi qoʻllangan jazo. Iqtisodiy sanksiyalar asosan biror bir eʼtirozli siyosatga qoʻl oʻrgan mamlakatga qarshi qoʻllanadi. Bu siyosat ichki yoki tashqi boʻlishi mumkin. Sanksiyalar har doim ham salbiy boʻlmaydi, ularning ijobiy turlari ham mavjud.

## Tarixi

Iqtisodiy sanksiyalar xalqaro diplomatiyada qadim zamondan beri qoʻllanilib keladi. Oʻtmishda sanksiyalar odatda harbiy yurishlar bilan birga ishlatilgan. Keyingi paytda boʻlsa sanksiyalar harbiy harkatlarsiz turli xil tashqi siyosiy maqsadlarga erishish uchun qoʻllanilib kelyapti.

## Taʼrifi

Iqtisodiy sanksiyalarning turli xil taʼrifi mavjud. Sanksiyalar boʻyicha yetuk mutaxassis hisoblangan Hufbauer, Schott va Elliott sanksiyalarni „odatiy savdo yoki moliya aloqlarining davlat tomonidan atayin bekor qilinishi yoki shunday aloqalarning bekor qilinishi haqida tahdid qilishi“ deb taʼriflaydi. „Odatiy“ soʻzi bilan sanksiya yoʻqligida amalga oshadigan aloqalar nazarda tutilgan. Boshqacha qilib aytganda, Hufbauer, Schott va Elliott sanksiyalarni mamlakatlar orasidagi normal savdo va moliya aloqaliriga qoʻyilgan cheklanishlar deb hisoblashadi.

Baldwin iqtisodiy sanksiyalarga kengroq taʼrif beradi. Unga koʻra, iqtisodiy sanksiyalar diplomatiya va propaganda kabi iqtisodiy boʻlmagan instrumentlar bilan bir qatorda mamlakatni boshqaruvining bir qismidir. Keyingi paytlarda sanksiyalarning ekonometrik taʼriflari ham taklif qilinyapti. Masalan, Marinov sanksiyalarni „bir mamlakatdagi *y* muomala liniyasini oʻzgartirish uchun odatiy iqtisodiy almashuvga qoʻyilgan chek“ deb taʼriflaydi.

Yuqoridagi barcha taʼriflarda iqtisodiy sanksiyalarning asosiy maqsadi koʻrsatilgan. Bu „moʻljal“ mamlakatning siyosastini oʻzgartirish uchun oʻsha mamlakatga ziyon yetkazishdir. Iqtisodiy sanksiyalar eng koʻp biror bir eʼtirozli siyosatga qoʻl oʻrgan mamlakatga qarshi qoʻllanadi. Bu siyosat ichki yoki tashqi boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, sanksiyalarni bir mamlakat alohida yoki bir necha mamlakat guruhi bilan birga ishlatishi mumkin. Sanksiyalar har doim ham salbiy boʻlmaydi. Aksincha, ijobiy sanksiyalar ham mavjud. Bunday sanksiyalarga moʻljal mamlakatga iqtisodiy yordam berish, mavjud sanksiyalarni bekor qilish va moʻljal mamlakat bilan imtoyozli aloqada boʻlish misol boʻla oladi.

## Effektivligi

Sanksiyalar zamonaviy xalqaro aloqalarda koʻp qoʻllanilsa ham, tashqi siyosatda ularning effektivligi haqida iqtosodchilar orasida turli xil fikrlar mavjud. Aksar iqtisodchilar sanksiyalarni tashqi siyosatning effektiv boʻlmagan asbobi deb hisoblaydi. Boshqalar boʻlsa baʼzi bir siyosiy maqsadlarga erishish uchun sanksiyalardan samarali foydalanish mumkin deb hisoblaydi. Bu kelishmovchiliklarga qaramasdan xalqaro aloqalarni boshqarishda qoʻllash mumkin boʻlgan siyosatlar ozligi sabab sanksiyalar bugungi kunda tashqi siyosat asbobi sifatida keng qoʻllanadi.

## Manbalar
# Tehron konferensiyasi

**Tehron konferensiyasi** (1943) — Ikkinchi jahon urushi davridagi 3 ittifoqchi davlat rahbarlarining konferensiyasi. SSSR (I.V. Stalin), AQSH (F. Ruzvelt) va Buyuk Britaniya (U. Cherchill) qatnashgan. 28 noyabr — 1 dekabrda Texron (Eron)da boʻlgan. Germaniyaga qarshi urushda birga harakat qilish va 3 davlatning urushdan keyingi hamkorlik aloqalari haqida Deklaratsiyalar hamda 1944-yil 1 mayidan kechiktirmasdan Yevropada 2front ochish, Polshaning urushdan keyingi chegaralari haqida va boshqa qarorlar qabul qilingan. SSSR delegatsiyasi ittifoqchilar istaklarini inobatga olib, Germaniya armiyasi tormor etilgandan soʻng, Yaponiyaga qarshi urush eʼlon qilishga vaʼda bergan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |