# Ozarbayjon turkchasi

| Ozarbayjon turkchasi |
| --- |
|  |
| Milliy nomi |
Azərbaycan dili, Azərbaycan türkcəsi, Azərbaycanca |
| Mamlakatlar |
Ozarbayjon, Eron, Gruziya, Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Olmoniya, AQSh, Iroq, Turkiya, Suriya, Buyuk Britaniya |
| Rasmiylik holati |  Ozarbayjon Rossiya  Dogʻiston |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni |
45,000,000-50,000,000 |
| Turkumlanishi |
| Til oilasi |
Oltoy
Turkiy tarmoq
Oʻgʻuz guruhi |
| Alifbosi |
Lotin- (Ozarbayjonda)
Kirill - (Dogʻistonda)
Arab yozuvida (Eronda) |
| Til kodlari |
| ISO 639-1 |
az |
| ISO 639-2 |
aze |
| ISO 639-3 |
aze, azj, azb, qxq, slq |

**Ozarbayjon turkchasi**, **Ozarbayjoncha** yoki **Ozarbayjon tili** (ozarbayjon turkchasi: Azərbaycan dili, Azərbaycan türkcəsi, Azərbaycanca) — turkiy tillar oilasining oʻgʻuz guruhiga mansub til; asosan Ozarbayjonda va Eronda, qisman Gruziya, Turkiya, Iroq va Rossiyada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 14 mln. kishidan ortiq (jumladan, Ozarbayjonda 6 mln.ga yaqin — 1979-yil maʼlumotlari). Ozarbayjon tili 4 lahja guruhiga ega: sharqiy (kuba, boku, shemahi lahjalari va mugʻan, lankaran shevalari); gʻarbiy (kazax, qorabogʻ, ganja lahjalari, ayrum shevasi); shimoliy (nuhin lah-jasi va zakatala-kox shevasi); janubiy (na-xichevan, oʻrdubod, tavriz lahjalari, yerevan shevasi). Lahjalardagi farqlar, asosan, fonetika va leksika sohalarida kuzatiladi.

Ozarbayjon tili fonetikasining boshqa turkiy tillarga nisbatan farqli jihatlari: Ozarbayjon tilida 9 unli, 23 undosh tovush bor; bar-cha oʻrinlarda G fonemasining keng qoʻllanishi; asli turkiy k/k, undoshlarining jaranglilanishi (qongan) va boʻgʻiz tovushiga aylanishi (qachon-pachan) soʻz boshidagi baʼzi ja-rangli undoshlarning jarangsizlanishi (balchiq—shalchig) va boshqa Morfo-logiyada bir qator affiksal koʻrsatkichlar oʻzaro farqlansa, sintaksisda bogʻlovchili qoʻshma gaplar tizimi ri-vojlangan. Hozirgi Ozarbayjon tili leksikasining aso-siy qismini shu tilning oʻziga mansub va umumturkiy soʻzlar tashkil etadi; shuningdek, unda arab va fors tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham anchagina.

Yozuvi 1929-yilgacha arab grafikasi asosida, 1929—39 yillarda lotin grafikasi asosida, 1939—90 yillarda rus grafikasi asosida boʻlgan. 1992-yildan yana lotin grafikasi asosidagi yozuv joriy etilgan. Hozirgi adabiy Ozarbayjon tili (Ozarbayjon Respublikasida) XIX asrning oʻrtalarida boku va shemahi lahjalari asosida shakllana boshlagan.

## Yozuvi

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aa | Bb | Cc | Çç | Dd | Ee | Əə | Ff |
| Gg | Ğğ | Hh | Xx | Iı | İi | Jj | Kk |
| Qq | Ll | Mm | Nn | Oo | Öö | Pp | Rr |
| Ss | Şş | Tt | Uu | Üü | Vv | Yy | Zz |

## Havolalar

* Samouchitel i razgovornik azerbaydjanskogo yazika
* Azerbaydjanskiy yazik: slovari i uchebnie materiali
* Azerbaydjanskiy yazik. Materiali, podgotovlennie Prezidentskoy bibliotekoy Upravleniya delami Prezidenta Azerbaydjanskoy Respubliki
* Zakon Azerbaydjanskoy respubliki „O gosudarstvennom yazike v Azerbaydjanskoy Respublike“ (Wayback Machine saytida 2011-02-26 sanasida arxivlangan)
* The Azeri Language and Literature

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |