Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Buyuk depressiya

**Buyuk depressiya** – 1929-yildan 1939-yilgacha davom etgan, Amerika Qoʻshma Shtatlarida qimmatli qogʻozlar narxining sezilarli darajada pasayishidan keyin boshlanib, butun dunyoga yoyilgan ogʻir iqtisodiy tushkunlik. Iqtisodiy tanglik 1929-yilning sentyabr oylarida boshlanib, 24-oktyabr (Qora payshanba) kuni Wall Street fond bozorining qulashiga sabab boʻldi. Iqtisodiy zarba butun dunyo boʻylab tarqalib, mamlakatlarga turli darajada taʼsir koʻrsatdi, aksariyat mamlakatlar esa 1929-yildagi Buyuk depressiya natijasida inqirozni boshdan kechirdi. Buyuk depressiya XX asrning eng uzoq, eng chuqur va eng keng tarqalgan depressiyasi edi va muntazam ravishda kuchli global iqtisodiy tushkunlikka misol sifatida ishlatiladi.

Dorothea Langening *Migrant Mother* deb nomlangan fotosuratida Kaliforniyadagi noʻxat terimchilarining qashshoqligi tasvirlangan, markazda: 32 yoshli, 7 farzandning onasi boʻlgan Florence Owens Thompson, Nipomo, Kaliforniya, 1936-yil mart.
AQShda 1910–1960-yillardagi ishsizlik darajasi, Buyuk depressiya (1929–1939) yillari belgilab qoʻyilgan.
1929—1932-yillar oraligʻida butun dunyo boʻylab yalpi ichki mahsulot (YaIM) taxminan 15 % ga kamaydi. Taqqoslash uchun, jahon yalpi ichki mahsuloti 2008-yildan 2009-yilgacha Buyuk turgʻunlik davrida 1 % dan kamroq miqdorga qisqargan edi. Ayrim mamlakatlar iqtisodi 1930-yillarning oʻrtalariga kelib tiklana boshladi. Biroq, koʻplab mamlakatlarda Buyuk depressiyaning salbiy oqibatlari Ikkinchi Jahon urushi boshlanishiga qadar davom etdi. Buyuk depressiyaning vayron qiluvchi taʼsiri boy mamlakatlarda ham, kambagʻal mamlakatlarda ham shaxsiy daromad, narxlar, soliq tushumlari va foydaning pasayishida oʻz aksini topdi. Xalqaro savdo hajmi 50 % dan koʻproq kamaydi, AQShda ishsizlik 23 % ga va baʼzi mamlakatlarda 33 % gacha koʻtarildi.

Dunyo boʻylab shaharlar, ayniqsa ogʻir sanoatga qaram boʻlgan shaharlar qattiq zarbaga uchradi. Koʻpgina mamlakatlarda qurilish deyarli toʻxtatildi. Dehqonchilik jamoalari va qishloq joylari ekin narxi taxminan 60 % ga tushishi sababli zarar koʻrdi. Talabning keskin kamayishi va ish oʻrinlarining kamligi bilan birlamchi sanoat tarmoqlariga qaram boʻlgan hududlar eng koʻp zarar koʻrdi.

Iqtisodiy tarixchilar odatda Buyuk depressiyaning asosiy sababchisi qilib 1929-yil 24-oktyabrdan boshlangan AQSh fond bozori narxlarining kutilmaganda halokatli tushib ketishini koʻrsatishadi. Biroq, baʼzilar bu xulosaga qoʻshilmaydi. Ular fond bozori qulashini Depressiyaning sababi emas, balki uning belgisi deb hisoblashadi. Bu belgi investorlarning oʻsib borayotgan xavotiriga ishora qiladi. Bunday xavotir esa qisman isteʼmol mollari sotuvining asta-sekin pasayishi natijasida yuzaga kelgan. Sotuvlarning pasayishi bir qator omillar tufayli roʻy bergan: yangi ishlab chiqarish usullari sababli ortiqcha mahsulot ishlab chiqarish, eksportning kamayishi, daromadlar tengsizligi va boshqalar. Bu jarayonlar allaqachon asta-sekin rivojlanayotgan Buyuk depressiyaning bir qismi sifatida kechayotgan edi.

## Manbalar
# Limfogranulematoz

**Limfogranulematoz** (limfa va lotincha granulyoma) — limfa toʻqimasida uchraydigan xavfli oʻsma. Asosan, limfa tugunlari va ichki aʼzolar: jigar, oʻpka, taloq, shuningdek, meʼda-ichak yoʻli, nerv sistemasi, teri va boshqa zararlanadi. Birinchi marta ingliz vrachi T. Xojkin tavsif etganligi uchun (1832-yil) Xojkin kasalligi deb ham ataladi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Kelib chiqish sababi toʻliq oʻrganilmagan. Kaysi aʼzo va limfa tugunlari zararlanganligiga karab, kasallik har xil kechadi. Oʻtkir Limfogranulematozda haro-rat koʻtariladi, limfa tugunlari, jigar, taloq kattalashadi, kamqonlik avj oladi, bemorning darmoni quriydi. Koʻpincha, Limfogranulematoz surunkali kechadi. Rentgenologik tekshirishlarga qarab tashxis qoʻyiladi. Kasallikning oldini olish uchun oʻz vaqtida vrachga murojaat qilish zarur. Davosi: jarroxlik, kimyoterapiya yoki nur buyuriladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Zamonaviy sanʼat muzeyi

**Zamonaviy sanʼat muzeyi** (inglizcha: *Museum of Modern Art*; qisqartmasi **MoMA**) New York shahrining Manhattan borosidagi Beshinchi va Oltinchi avenyu orasidagi 53-koʻchada joylashgan sanʼat muzeyidir.

U zamonaviy sanʼatni rivojlantirish va toʻplashda katta rol oʻynaydi va koʻpincha dunyodagi eng katta va eng nufuzli zamonaviy sanʼat muzeylaridan biri sifatida aniqlangan. MoMA kolleksiyasi zamonaviy va zamonaviy sanʼat, jumladan arxitektura va dizayn asarlari, chizmachilik, rassomlik, haykaltaroshlik, fotografiya, bosma nashrlar, tasvirlangan kitoblar va rassomning kitoblari, kino va elektron ommaviy axborot vositalarini oʻz ichiga oladi.

**Zamonaviy sanʼat muzeyi** kutubxonasida 300 000 ga yaqin kitoblar va koʻrgazma kataloglari, 1000 dan ortiq davriy nashrlar va 40 000 dan ortiq efemera fayllari alohida rassomlar va guruhlarga tegishli. Arxivlarda zamonaviy va zamonaviy sanʼat tarixiga oid asosiy manbalar saqlanadi.

2021-yilda u 1 160 686 nafar tashrif buyuruvchini jalb qildi, bu 2020-yilga nisbatan oltmish toʻrt foizga koʻp. U 2021-yilda dunyodagi eng koʻp tashrif buyuriladigan sanʼat muzeylari roʻyxatida 15-oʻrinni egalladi

## Manbalar