Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tinch okeanidagi urush

**Ikkinchi jahon urushining Tinch okeanidagi harbiy harakatlar teatri** yoki **Tinch okeani urushi** (inglizcha: *Pacific War*) (1941-1945) – Ikkinchi Jahon urushi paytida Uzoq Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyo va Tinch okeanida boʻlib oʻtgan jangovar harakatlar.

Yapon flotining 1941-yil 7-dekabrda AQShning Midueydagi flotiga zarba berishi natijasida Tinch okeanida harbiy harakatlar boshlanib ketdi. Urushning boshida Yaponiya floti muhim stragegik bazalarni bosib oladi. Janubiy-gʻarbiy Osiyo davlatlari Yaponiya agressiyasi tomonidan aziyat cheka boshladi. Tinch okani hududlarida ham Yapoiya floti muvaffaqiyat qozona boshladi. Dastlab Ueyk oroli bosib olinadi. Bu Yapon harbiy flotining Tinch okeani sohillaridagi ilk yirik gʻalabasi boʻladi. Endi Yapon floti Avstraliya tomon janubga siljidi. Avstraliya AQSH uchun Pearl Harbordan keyin Tinch okeanidagi eng muhim baza edi. Shuning uchun AQSH floti Yaponlarni Korall dengizida toʻxtatib qoladi. Shu tariqa Korall dengizida jang boshlanadi.

## Ishtirokchilar

### Ittifoqchilar

Ittifoqning asosiy ishtirokchilari Xitoy, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Britaniya imperiyasi edi. Xitoy 1937-yildan beri Yaponiyaga qarshi urush olib bormoqda. AQSh va uning hududlari, jumladan, Filippin hamdoʻstligi Yaponiya tomonidan hujumga uchraganidan keyin urushga kirdi. Britaniya imperiyasi, shuningdek, Hindiston, Birma, Malayya, Fiji, Tonga mustamlakachi qoʻshinlaridan tashqari Avstraliya, Yangi Zelandiya va Kanadadan kelgan qoʻshinlardan iborat boʻlgan asosiy jangchi edi. Niderlandiyaning surgundagi hukumati (Gollandiya Sharqiy Hindistonning egasi sifatida) ham ishtirok etdi. Ularning barchasi Tinch okeani urushi kengashining aʼzolari edi. 1944-yildan boshlab fransuz komando guruhi Corps Léger d'Intervention ham Indochinadagi qarshilik operatsiyalarida qatnashdi. Osiyodagi baʼzi faol ittifoqchi partizanlar orasida Malayya xalqlarining Yaponlarga qarshi armiyasi, Koreya ozodlik armiyasi, Ozod Tailand harakati, Việt Minh, Khmer Issarak va Hukbalahap bor edi.

## Manbalar
# Vyetnam urushi

| Vyetnam urushi vyetnamcha: *Chiến tranh Việt Nam* |
| --- |
| Sovuq urush |
| Fayl:VNWarMontage.png |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sanalar | 1-noyabr,1955 - 15-may, 1975 |
| Urush yeri | Shimoliy Vyetnam, Janubiy Vyetnam, Kambodja, Laos |
| Natija | Shimoliy Vyetnam g'alabasi.
* Vyetnamdan AQShni olib chiqilishi
* Janubiy Vyetnam Shimoliy Vyetnamga qo'shiladi
* Kambodja va Laosda sotsialistik boshqaruv
 |

 |
| Raqiblar |
|  **Janubiy VyetnamAQSh**
 Janubiy Koreya
 Tailand
 Avstraliya
 Yangi Zelandiya
 Kambodja Respublikasi
 Laos Qirolligi
 Filippin
**Qoʻllab-quvvatlovchilar:**  Tayvan  Kanada  Germaniya Federativ Respublikasi  Birlashgan Qirollik  Eron  Ispaniya  Malayziya |
| Yoʻqotishlar |
|  Janubiy Vyetnam 220,357-316,000 murda, 1,170,000 yarador  AQSh 58,220 murda, 303,635 yarador, 1,687 yoʻqotish  Janubiy Koreya 5,099 murda, 10,962 yarador, 4 yoʻqotish  Avstraliya 521 murda, 3,000 yarador  Yangi Zelandiya 37 murda, 187 yarador  Tailand 1,351 marda  Laos Qirolligi 30,000 murda, yaradorlarning soni nomaʼlum.
**Jami murdalar:** 315,384-412,000
**Jami yaradorlar:** 1,490,000+ |
Shimoliy Vyetnam & Vietkong 1,176,000 murda/yoʻqotish (eng yuqori baho), 600,000+ yarador  Xitoy 1,446 ölü, 4,200 yarador  Sovet Ittifoqi 16 murda
**Jami murdalar:** 1,177,462 (eng yuqori baho)
**Jami yaradorlar:** 604,200+ |
| **Vyetnam fuqarolik oʻlimlari (ikki tomondan)**: ~2,000,000 **Kambodja fuqarolik oʻlimlari (ikki tomondan)**: 700,000-1,000,000 **Laos fuqarolik oʻlimlari (ikki tomondan)**: ~50,000 |
| Umumiy yoʻqotishlar |
| **~2,750,000 — 3,050,000** |

**Vyetnam urushi** (vyetnamcha: *Chiến tranh Việt Nam*; **Ikkinchi Hindixitoy urushi** nomi bilan ham tanilgan) 1955-yil 1-noyabrdan to Saygon qulagunigacha, yaʼni 1975-yil 30-aprelgacha Vyetnam, Laos va Kambodja davlatlarida boʻlgan mojarodir. Bu urush Hindixitoy urushlarining ikkinchisi boʻlib, rasmiy ravishda Shimoliy Vyetnam va Janubiy Vyetnam oʻrtasidagi urush hisoblanadi. Shimoliy Vyetnam Sovet Ittifoqi, Xitoy va boshqa kommunistik ittifoqchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan bo'lsa, Janubiy Vyetnam esa AQSh, Janubiy Koreya, Filippin, Avstraliya, Tailand va boshqa antikommunistik ittifoqchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.

## Manbalar
# Toʻpponcha-pulemyot

Sudaev
toʻpponcha-pulemyoti
**Toʻpponcha-pulemyot** — avtomatik individual oʻq otar qurol. Dushmanning 300 m gacha masofadagi kuchlarini nishonga olishga moʻljallangan. Asosan, piyoda qoʻshinlarda qoʻllanadi. Birinchi toʻpponcha-pulemyot. Birinchi jahon urushi (1914-1918)da yuzaga kelgan. XX asrning 40-yillari oxiridan 1000 m gacha masofadagi nishonni shikastlantira oladigan M.T. Kalashnikov toʻpponcha-pulemyoti qoʻllana boshlagan.

Bu toʻpponcha-pulemyot maxsus almashtirgich yordamida bittadan yoki toʻxtovsiz oʻt ochish imkoniyatiga ega. Oʻqdoniga 20 dan 71 tagacha oʻq-dori sigʻadi. Tezotarligi 1 daqiqada 80 dan 140 ta oʻqqacha. Koʻp mamlakatlarning qurolli kuchlarida qoʻllanadi.

## Yana qarang

* Avtomat qurol

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Sovet Armiyasi

Qizil Armiya (ruschada: Krasnaya armiya, yoki toʻliq nomi Raboche-krestyanskaya Krasnaya Armiya, yaʼni „ Ishchi-dehqonlarning Qizil Armiyasi“) Oktyabr Revolyutsiyasidan keyin oʻzidan oldingi Chor Rossiyasining xududida Bolshevik hukumat tomonidan asos solingan harbiy qoʻshinlardir. Bu armiyaning birinchi va asosiy maqsadlaridan biri tashqi kuchlar (Fransiya, Buyuk Britaniya, Chexoslavakiya, AQSh, Yaponiya Imperiyasi)tomonidan qoʻllab quvvatlangan Oq Armiyani magʻlub qilish boʻlgan. „Qizil“ soʻzi inqilobga aloqadorlikni bildirish uchun berilgan.

**Qizil armiya** — sovet hokimiyati harbiy kuchlarining 1918—46 yillardagi rasmiy nomi. Dastlab Rossiya Ishchi Dehqon qizil armiyasi deb nomlangan. 1918-yil fevralida tashkil topgan. Rossiyadagi fuqarolar urushi davrida Qizil armiyaning soni keskin ravishda ortib, 1918-yil oxirida 3 mln. 1920-yil kuzida 5,5 mln. kishiga yetgan. Keyinchalik qizil askarlarning miqdori ancha kamaytirilsa ham u dunyodagi eng katta armiyalardan biri sifatida oʻz mavqeini saqlab qolgan. Ikkinchi jahon urushi davrida fashizmga qarshi kurashda Qizil armiya asosiy rol oʻynagan. 1946-yilda u sovet armiyasiga aylantirilgan.

Qizil armiya Turkiston mintaqasida shoʻrolar hokimiyatini zoʻravonlik bilan oʻrnatish va saqlab qolishda "faollik" koʻrsatgan. Qizil armiyaning Xivaga qilgan hujumi va Buxoro bosqini natijasida mintaqa toʻla ravishda sovetlashtirilgan. Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat ishtirokchilari Qizil armiya otryadlariga qarshi mardonavor kurashsalarda, 1935-yilda ular butunlay magʻlubiyatga uchrashgan.

## Adabiyotlar

* Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Ikkinchi Jahon Urushi tugagandan bir yildan keyin, yaʼni 1946-yilda, bu qoʻshinlar nomi Sovet Armiyasi (ruschada:Sovetskaya Armiya) deb oʻzgartiriladi va SSSR parchalanishiga qadar shu nom bilan yuritiladi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Vermaxt

**Vermaxt** (nem. Wehrmacht, Wehr -qurol, mudofaa va Macht — kuch) — 1935—45 yillarda fashistlar Germaniyasi qurolli kuchlarining nomi. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) arafasida V. hisobida 3 mln.ga yaqin harbiy boʻlgan, 1943-yil dekabrida esa 11 mln.ga yaqin harbiyni birlashtirgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil