Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bekon Rodjer

Rodger Bekon statuetkasi
BEKON (Vason) Rodjer (taxminan 1214, Ilchester—1292, Oksford) — oʻrta asr ingliz faylasufi, tabiatshunosi. Xristian aqidalarining hayotdan ajralganligini tanqid qilib, tabiatni oʻrganishga, optika, mexanika ("amaliy geometriya"), astronomiyani tahlil qilishga chaqirdi. Ilohiyotni dunyoviy fanlardan ajratish tarafdori boʻddi. Tajriba, eksperiment va matematikani barcha fanlar binosining poydevor toshi deb hisobladi. Tajribaga va matematikaga asoslangan bilish uslubini sxolastikdeduktiv uslubga qarshi qoʻydi. U matematikaga, tajriba — ilmiy eksperiment va ichki mistik "ruhlanish" ga katta ahamiyat berdi. B. bir necha ilmiy bashoratlar (teleskop, uchadigan apparat lar) haqida taxmin qildi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Iisus Xristos

Bu maqola xristianlik dini paygʻambari Iisus Xristos haqidadir. Ushbu shaxsiyat haqida islom nuqtai nazaridan oʻqish uchun, qarang: Iso Masih.
**Iisus Xristos** (grekcha: Ἰησοῦς Χριστός; *Xristos* soʻzi oʻzbekchada „xaloskor“ maʼnosini anglatadi) — xristianlik asoschisi. Xristian cherkovlarining aksariyati uni Xudo-odam sifatida ulugʻlaydi.

## Hayoti

Injilga koʻra, Iso xudoning oʻgʻli boʻlgan, Vifleyemda (hozirgi Beyt Laxm shahri) duradgor Iosifning xotini Mariyadan tugʻilgan. Iosif va Mariya goʻdagi bilan podshoh Irod I taʼqibidan qochib, Misrga boradilar, keyin Galileya (Falastin)ga qaytadilar. Iso targʻibotchilik faoliyatini boshlab yuboradi. Uni Ioann Krestitel choʻqintiradi. Iso atrofiga 12 shogird (apostol – havoriy)larni toʻplaydi. Xavoriylardan biri Iso targʻibot qilayotgan yangi taʼlimotni oshkor etib qoʻygach, yahudiylar sudi – sinedrion Isoni oʻlim jazosiga hukm qiladi. Rim noibi Pontiy Pilat hukmni tasdiqlaydi, Iso chormix qilinib qatl etiladi. Lekin u tirilib oʻz shogirdlari oldiga keladi. Xristianlar Isoning tirilib kelishi („voskresenye“)ga ishonadilar.

## Ilm-fanda

Fanda Isoning tarixiyligi eʼtirof etiladi. U I asrning birinchi yarmida Falastinning Galileya mintaqasida *Iisus* (*Iyeshua*) ismi bilan sayyor daʼvatchi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Isoning targʻiboti fariseylar va esseylar taʼlimoti kabi maxdud emas, balki falastin jamiyatining barcha tabaqalariga qaratilgandi. Shu boisdan ham keyingi asrlarda grek-rim zaminida Iso taʼlimotining tarafdorlari mahalliy tusdagi bu harakatni Oʻrta dengiz havzasini toʻligʻicha qamrab olgan olamshumul dinga aylantirishga erishdilar.

## Yana qarang

* Mariya
* Islomda Iisus Xristos

## Manbalar

## Adabiyotlar

* *Paygʻambarlar qissasi*, Toshkent, 1993-yil.
* С. С. Аверинцев; С. А. Токарев „Иисус Христос“, *. Мифы народов мира. Энциклопедия*, 1-tom.
* Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — M. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
# Brage Tixo

BRAGE (Brahe) Tixo (1546.14.12, Knudstrup — 1601.13.10, Praga) — daniyalik astronom; amaliy astronomiya islohotchisi. Brage boshchiligida qurilgan rasadxona (1576) Uraniborg, yaʼni "astronomlar uyi" deb atadi. Brage rasadxonada 20 yildan ortiq yulduz, sayyora va kometalar ustida tadqiqotlar olib bordi. Oy harakatidagi yillik notekislik va variatsiyalarini, kometalar atmosfera hodisasi emasligi (ularning Oydan ham yiroqda ekanligi)ni aniqladi. Yoruglikning Yer atmosferasidagi refraksiyasch jadvallarini tuzdi. Yillik presessiya qiymatini juda aniq (51") topdi. Brage Kopernik sistemasini tan olmagan. U Yer olam markazida joylashgan, Quyosh uning atrofida aylanadi, sayyoralar esa Quyosh atrofida aylanadi, degan fikrga kelgan. Brage ning Marsni kuzatuvlari natijalari asosida I. Kepler sayyoralarning harakatlanish qonunini yaratgan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Li Bai

| Li Bai |
| --- |
|  |
| Asl ismi |
李白 |
| Tavalludi |
701 Sui Ye |
| Vafoti |
762 Dan Tu |
| Kasbi |
shoir |
| Ijod qilgan tillari | Classical Chinese va Xitoy tili |
| Fuqaroligi |
Xitoy |

**Li bo** (ikkinchi nomi — Li Taybo) (701—762-yillar) — Xitoy shoiri. Ilk sheʼrlari romantik ruxda yozilgan. Ularda tabiat manzaralari, samoviy tuygʻular, yurt qiyofasi, insonlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar aks ettirilgan. Yoshligida daosizm bilan qiziqqan. Inson ozodligini ulugʻlaydigan bu oqim Konfutsiy qarashlariga qarshi boʻlgan. Li Bo jangchilar matonati, harbiy yurishlar dehqonlar boshiga solgan tashvishlar haqida yozadi. Sheʼrlarida aslzodalar, amaldorlarning shafqatsizligidan nafratlanadi. 756-yilda An Lu-shanning imperatorga qarshi qoʻzgʻoloni paytida Li Bo shahzoda Li Linning xizmatida boʻladi. Shahzoda Li Lin tarafdori sifatida shoir Yelanga surgun qilinadi (3 yildan keyin afv etiladi). Li Boning adabiy merosi 900 sheʼrdan ziyod deb baholangan. Li Bo xitoy sheʼ-riyatini erkinlashtirish borasida koʻp ishlar qilgan. Uning merosi Xitoyda XX asrda keng oʻrganilgan va turli tillarga tarjima qilingan, u jahonning yirik liriklari bilan bir safda turadi.

## Manbalar