# Anna Pavlova

| Anna Pavlova |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
Anna Matveyevna Pavlova 12-fevral, 1881-yil Sant-Peterburg |
| Vafoti |
23-yanvar, 1931-yil The Hague, Niderlandiya |
| Fuqaroligi |
Rossiya fuqarosi |
| Kasbi |
Balerina |
| Faoliyat yillari |
1899-1931 |

**Anna Matveyevna Pavlova** (Rossiya ; 12-fevral 1881-yil — 1931-yil 23-yanvar), XIX asr oxiri — XX asr boshlaridagi rus prima balerinasi. U imperator rus baletining bosh rassomi va Sergey Diagilev rus balerinalari edi. Pavlova *"Oʻlayotgan oqqush*" rolini yaratgani uchun eng koʻp eʼtirof etilgan va oʻz kompaniyasi bilan butun dunyo boʻylab, jumladan, Janubiy Amerika, Hindiston va Avstraliyada chiqish qilgan birinchi balerina boʻldi.

## Yoshligi

Anna Matveyevna Pavlova otasi Matvey Pavlovich Pavlov xizmat qilgan Sankt-Peterburgdagi Preobrajenskiy polki kasalxonasida tugʻilgan. Baʼzi manbalarga koʻra, uning ota-onasi tugʻilishidan oldin turmushga chiqqan, boshqalari esa yillar oʻtib turmushga chiqqan deyiladi. Uning onasi Lyubov Feodorovna Pavlova dehqonlardan boʻlib, bir muddat rus-yahudiy bankir Lazar Polyakovning uyida kir yuvuvchi boʻlib ishlagan. Anna shuhrat qozonganida, Polyakovning oʻgʻli Vladimir otasining noqonuniy qizi ekanligini aytdi; Boshqalar esa Matvey Pavlovning oʻzi goʻyoki Qrim karaitlaridan chiqqan deb taxmin qilishgan (hatto Yevpatoriyadagi Kenesalardan birida Pavlovaga bagʻishlangan yodgorlik ham qurilgan), ammo ikkala afsonada ham tarixiy dalil topilmagan. Anna Matveyevna sahnaga chiqishni boshlaganida otasining ismini Pavlovnaga oʻzgartirdi.

 Sankt-Peterburgdagi Imperator balet maktabi talabalari Marius Petipaning " *Un conte de fées* " asarida. Oʻn yoshli A Pavlova (chapda tiz choʻkib, qush qafasni ushlab) oʻzining birinchi balet spektaklida paydo boʻldi. 1891-yil.
Pavlova erta tugʻilgan bola edi, u oʻzini tez-tez kasal his qilardi va tez orada buvisi unga qaraydigan Ligovo qishlogʻiga yuborilgan. Pavlovaning balet sanʼatiga boʻlgan ishtiyoqi onasi uni Imperator *Marinskiy* teatrida Marius Petipaning „Uxlayotgan goʻzal“ asarini tomosha qilishga olib borganida kuchaydi. Dabdabali tomosha Pavlovada katta taassurot qoldirdi. U toʻqqiz yoshga toʻlganda, onasi uni mashhur Imperial Balet maktabiga tinglash uchun olib bordi. Yoshligi va uning „kasal“ koʻrinishi tufayli u rad etildi, ammo 10 yoshida, 1891-yilda u qabul qilindi. U ilk bor sahnaga Petipaning „*Un conte de fées* „ (*“Ertak“*) asarida chiqdi, uni baletmeyster maktab oʻquvchilari uchun sahnalashtirgan.

## Imperator balet maktabi

Yosh Pavlovaning mashgʻulot yillari qiyin kechdi. Klassik balet unga osonlik bilan kelgani yoʻq. Uning qattiq kamonli oyoqlari, ingichka toʻpiqlari va uzun oyoq-qoʻllari oʻsha paytdagi balerinaga yoqadigan kichik, ixcham tanasi bilan toʻqnashardi. Uning kursdoshlari uni *"Supurgi* ", " *La petite sauvage* „ kabi taxalluslar bilan mazax qilishardi. Tushunmagan Pavlova oʻz texnikasini yaxshilashga oʻrgatdi. U bir qadam oʻrgangandan keyin mashq qiladi va mashq qiladi. U shunday dedi: „Hech kim yolgʻiz isteʼdodli boʻla olmaydi. Xudo isteʼdod beradi, mehnat isteʼdodni dahoga aylantiradi“ U oʻsha davrning taniqli oʻqituvchilari — Kristian Yoxansson, Pavel Gerdt, Nikolay Legat va oʻsha davrning eng buyuk balet virtuozisi hisoblangan va hozirgi kungacha qoʻllangan juda taʼsirli balet texnikasi boʻlgan Cecchetti usulining asoschisi hisoblangan Enriko Chekettidan qoʻshimcha saboq oldi.. 1898-yilda u Sankt-Peterburg imperatorlik teatrlarining sobiq *prima balerinasi* Yekaterina Vazemning *mukammallik* sinfiga kirdi.

Imperial balet maktabining soʻnggi yilida u bosh kompaniya bilan koʻp rollarni ijro etgan. U 1899-yilda 18 yoshida oʻqishni tugatdi Imperial baletga *korifey* sifatida *korpus de baletidan* bir pogʻona oldinda kirishni tanladi. U oʻzining rasmiy debyutini Mariinskiy teatrida Pavel Gerdtning „ *Les Dryades prétendues* „ (*“Yolgʻon* quruqliklar“) asarida qilgan. Uning ijrosi tanqidchilar, xususan, buyuk tanqidchi va tarixchi Nikolay Bezobrazov tomonidan olqishlandi.

## Faoliyati

### Sankt-Peterburg

#### Marius Petipa

Petipaning qatʼiy akademikligi avjida, jamoatchilik Pavlovaning uslubidan hayratda qoldi, bu akademik qoidalarga unchalik eʼtibor bermaydigan sovgʻa kombinatsiyasi: u tez-tez tizzalarini bukish, yomon ishtirok etish, notoʻgʻri *port de bras* va notoʻgʻri joylashtirilgan *gastrollarda* ijro etardi.. Bunday uslub, koʻp jihatdan, romantik balet va qadimgi buyuk balerinalar davriga qaytdi.

 Aka-uka Nikolay Legat va Sergey Legatning *“Karikaturadagi rus baleti"* kitobi uchun „*La* Bayadere“ dagi Nikiya rolida Pavlovaning karikaturasi. 1903-yil
Pavlova „*La Camargo*“, „*Le Roi Candaule*“, „*Markobomba“*, „Uxlayotgan goʻzal“ kabi baletlarda turli klassik variantlarda, *pa de deux* va *pas de* troisda ijro etdi. Uning ishtiyoqi uni koʻpincha yoʻldan ozdirardi: bir marta Petipaning „ *Fir’avnning qizi“* filmidagi Temza daryosidagi spektakl paytida uning baquvvat qoʻsh *burilishlari* uni muvozanatni yoʻqotishiga olib keldi va u suflyor qutisiga tushib ketdi. Uning zaif toʻpiqlari Petipaning „Uxlayotgan goʻzal“ filmida Peri Kandid rolini ijro etishda qiyinchiliklarga olib keldi va balerinani *perining* sakrashlarini qayta koʻrib chiqishga majbur qildi, bu esa *balet* ustasini hayratda qoldirdi. U imperator teatrlarining taniqli *balerinasi* Perina Legnaniga taqlid qilishga astoydil harakat qildi. Bir marta, dars paytida u Legnanining mashhur fuettalarini ijro etishga urinib koʻrdi, bu uning oʻqituvchisi Pavel Gerdtning gʻazabiga sabab boʻldi.

Pavlova tezda martabaga koʻtarilib, eski maestro Petipaning sevimlisiga aylandi. Pavlova „Pakita“ filmidagi bosh rolni, *"Fir’avnning qizi"* filmidagi malika *Aspisiyani*, „*Le Roi Kandaule*“ filmidagi qirolicha Nisiyani va *Jizelni* aynan Petipaning oʻzidan oʻrgangan. U 1902-yilda *danseuse*, 1905-yilda *premyer danseuse* va nihoyat, 1906-yilda *Jizeldagi* jarangdor chiqishdan keyin *prima balerina* nomini oldi. Petipa u uchun koʻplab *katta paslarni*, shuningdek, koʻplab qoʻshimcha variantlarni qayta koʻrib chiqdi. Uni Sankt-Peterburgning fanatik baletomalari, uning muxlislari oʻzlarini *Pavlovatsi* deb atagan legionlari koʻp nishonlashdi.

Balerina Mathilde Kschessinska 1901-yilda homilador boʻlganida, u „*La* Bayadère“ filmida Nikiya rolida Pavlovaga murabbiylik qilgan. Kschessinska oʻzini yuqori koʻrsatishni istamagan holda, Pavlovaning bu rolda muvaffaqiyatsiz boʻlishiga ishonchi komil edi, chunki u kichik toʻpiqlari va silliq oyoqlari tufayli texnik jihatdan pastroq hisoblangan. Buning oʻrniga, tomoshabinlar Pavlova va uning zaif, efir qiyofasi bilan maftun boʻlishdi, bu rolga juda mos tushdi, ayniqsa *"Soyalar shohligi"* sahnasida.

#### Mishel Fokin

 Anna Pavlova „Fokin/Saint-Saens *“Oʻlayotgan oqqush" filmida*, Sankt-Peterburg, 1905-yil
Pavlova, ehtimol, Mishel Fokin tomonidan uning uchun yakkaxon xoreografiya boʻlgan *"Oʻlayotgan oqqush* „ rolini yaratish bilan mashhur. 1905-yilda yaratilgan balet Kamil Sent-Saens tomonidan *“Hayvonlar karnavali"* *filmidagi Le cygne* ga raqsga tushadi. Pavlova, shuningdek, oʻzi bir nechta yakkaxon xoreografiya qildi, ulardan biri Fritz Kreysler musiqasiga qoʻyilgan *"Ninachi* „ qisqa baletidir. Rolni ijro etayotib, Pavlova orqasiga katta ninachi qanotlari oʻrnatilgan gossamer xalat kiygan.

Pavlova Tamara Karsavina bilan raqobatlashdi. *“Jizelning portreti* „ filmiga koʻra, Karsavina garderobdagi nosozlikni eslaydi. Bir spektakl paytida uning yelkalari tushib ketdi va u tasodifan oʻzini koʻrsatdi va Pavlova xijolat boʻlgan Karsavinani yigʻlab yubordi.

### Rus baletlari

Rus baletlarining birinchi yillarida Pavlova qisqa vaqt ichida Sergey Diagilevda ishladi. Dastlab u Mixail Fokinening *“* Olovli qush" filmida bosh rolni ijro etishi kerak edi, biroq Igor Stravinskiyning avangard bahosi bilan kelisha olmagani uchun bu roldan bosh tortdi va rol Tamara Karsavinaga topshirildi. Pavlova butun umri davomida Sezar Pugni va Lyudvig Minkus kabi eski maestrolarning ohangdor *"musiqa dansantesini"* afzal koʻrgan va XIX asrning salon uslubidagi balet musiqasidan chetga chiqqan boshqa narsalarga unchalik ahamiyat bermagan."

 „Katta“ teatri uchun Aleksandr Gorskiyning Petipa/Pugni *Fir’avnning qizi* versiyasida Anna Pavlovaning malika Aspisiya rolidagi fotosurati. Moskva, 1908-yil
### Pavlovaning balet kompaniyasi

#### Dunyo boʻylab sayohat

Balet Russesning birinchi Parij mavsumidan soʻng, Pavlova oʻz kompaniyasini yaratish uchun uni tark etdi. U butun dunyo boʻylab ijro etilgan, repertuar asosan Petipa asarlarining qisqartmalaridan va oʻzi uchun maxsus xoreografiya qilingan qismlardan iborat.

Pavlova shuningdek, koʻplab „etnik“ raqslarni ijro etgan, ularning baʼzilarini sayohatlari davomida mahalliy oʻqituvchilardan oʻrgangan. U vatani Rossiya raqslaridan tashqari meksika, yapon va sharqiy hind raqslarini ijro etgan. Uning qiziqishidan kelib chiqqan holda, „Krishna Radha“ (1923) dagi raqs sherigi Uday Shankar oʻzining vatani Hindistonda uzoq vaqt eʼtibordan chetda qolgan raqs sanʼatini qayta tiklashga kirishdi. U Xitoyga ham gastrol safari qildi.

1916-yilda u Nyu-York shahrida *"Uxlayotgan goʻzal"* filmining 50 daqiqalik moslashuvini suratga oldi Uning kompaniyasi aʼzolari asosan ruscha ismli ingliz qizlari edi 1918—1919-yillarda uning kompaniyasi butun Janubiy Amerika boʻylab gastrollarda boʻldi, shu vaqt ichida Pavlova yosh amerikalik balerinada Rut Peyjga taʼsir koʻrsatdi...

1915-yilda u *"Porticilik soqov qiz"* filmida aristokrat tomonidan xiyonat qilgan soqov qiz rolini oʻynadi

Anna Pavlova „Dancing Le Cygne“
 Arnold Gente, *Anna Pavlova*, 1915-yil, Kongress kutubxonasi
## Shaxsiy hayoti

Uning menejeri va hamrohi Viktor Dandre 1932-yilda raqqosaning tarjimai holida uning eri ekanligini taʼkidlagan: *Anna Pavlova: Sanʼat va hayotda* ()Ular 1904-yilda birinchi uchrashuvdan keyin 1914-yilda yashirincha turmush qurishgan (baʼzi manbalarda 1900.). U 1944-yil 5-fevralda vafot etdi va Golders Green krematoriyasida kuydirildi va uning kullari Annaning kulidan pastga qoʻyildi.

## Vafoti

Pavlova „The Hague“ ga kelishi 1927-yil
 Pavlovaning kullari, Viktor Dandrening kullari, Golders Green krematoriyasi
Parijdan Gaagaga sayohat paytida Pavlova qattiq kasal boʻlib qoldi va Gaagaga kelganida yomonlashdi. U Parijdan shaxsiy shifokori doktor Zalevskiyni davolash uchun chaqirdi. Unga pnevmoniya borligi va operatsiya qilinishi kerakligini aytishdi. Bundan tashqari, agar u operatsiya borsa, boshqa hech qachon raqsga tusha olmasligini aytishdi. U „Agar men raqsga tusha olmasam, oʻlganim maʼqul“, deb operatsiya qilishdan bosh tortdi. U plevrit kasalligidan Gaagadagi Des Indes mehmonxonasining yapon saloni yonidagi yotoqxonada 50 yoshga toʻlishiga yigirma kun qolganida vafot etdi.

Viktor Dandrning yozishicha, Pavlova 1931-yil 23-yanvar, juma kuni yarim tunda, xizmatkori Marguerite Létien, doktor Zalevskiy va oʻzi bilan birga yotoqxonada vafot etgan. Uning soʻnggi soʻzlari: „Mening „Oqqush“ libosimni tayyorlang“. Dandré va Létienne uning tanasiga oʻzining sevimli sargʻish dantelli koʻylagini kiyib, uni lilak novdasi bilan tobutga qoʻyishdi. Ertalab soat 7 da rus pravoslav ruhoniysi uning tanasi ustida ibodat qilish uchun keldi. Ertalab soat 7:30 da uning tobuti Gaagadagi katolik shifoxonasi yonidagi oʻlikxonaga olib borildi.

Qadimgi balet anʼanalariga koʻra, u navbatdagi kontserti boʻlishi kerak boʻlgan kuni, spektakl rejalashtirilganidek, u boʻlishi kerak boʻlgan boʻsh sahnada bitta projektor bilan davom etdi. Londondagi Rus pravoslav cherkovida xotira marosimlari boʻlib oʻtdi. Pavlova kuydirildi va uning kuli Golders Green krematoriyasidagi kolumbariyga joylashtirildi.

## Manbalar

* Dandré, Victor*. Anna Pavlova: In Art & Life*. London: USA Arno Press NYC, reprint, 1932.
* Bernatas, E. E.*. Anna Pavlova* (ruscha). St Petersburg: Art Deco, 2006. ISBN 5-89576-013-9.
* Andreeva, Julia*. Театр – волшебное окно* (ruscha). 'Skifiya' Publishing house, 2019. ISBN 978-5-00025-170-6.