Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Meksika qoʻltigʻi

Cantarell
**Meksika (Amerika) qoʻltigʻi** - Atlantika okeanidagi yarim berk dengiz, Shimoliy Amerikaning janubi-sharqiy qirgʻoqlari yaqinida, Florida va Yukatan yarim orollari va Kuba oraligʻida joylashgan . Maydoni — 1555 ming km². Chuqurligi — 3822 m gacha. Florida boʻgʻozi orqali Atlantika okeani bilan, Yukatan boʻgʻozi orqali Karib dengizi bilan tutashgan. Missisipi daryosiga quyiladi. Iqlimi janubda tropik , shimolda subtropik iqlim. Havo temperaturasi avgustda 28°C , fevralda 14-15°C . Yillik yogʻinga (1000–1200 mm) nisbatan bugʻlanish (1000–1750 mm) koʻp. Yoz va kuz oylarida tez-tez dovullar boʻlib turadi. Suvining temperaturasi yuza qismida 29°, sayoz joylarida 30ZG, salqin mavsumda 18—25°C. Shoʻrligi 36-36,9%o. Yuza oqimlar, asosan, soat strelkasi yoʻnalishida harakat qiladi. Meksika qoʻltigʻiga Karib dengizidan Yukatan oqimi kiradi. Qoʻltiqdan Golfstrim boshlanadi. Suv qalqishi sutkalik, 0,3-0,6 m gacha. Meksika qoʻltigʻining shelf qismida baliq, ustritsa, krevetka, langusta va dengiz toshbaqasi ovlanadi. Qoʻltiqning shimoliy gʻarbiy shelf qismida yirik neft konlari topilgan. Asosiy portlari: Yangi Orlean (AQSH), Verakrus (Meksika) va Gavana (Kuba).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Hermann von Helmholtz

**Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz** (talaffuzi: *Herman Lyudvig Ferdinand fon Helmhols*; 1821-yil 31-avgust, Potsdam — 1894-yil 8-sentyabr, Berlin) — nemis tabiatshunosi. „Kuchning saqlanishi haqida“ (1847) asarida birinchi boʻlib energiyaning saqlanish qonunink matematik jihatdan asoslab, bu qonunning umumiyligini koʻrsatgan. Eng kichik taʼsir prinsipini issiqlik, elektr va yorugʻlik hodisalariga qoʻllab, bu prin-sipning termodinamikaning ikkinchi qonuni bilan bogʻlanganligini ochib bergan. U birinchi boʻlib hammaga tushunarli shaklda elektrning atom tabiati gʻoyasini ilgari surgan. Helmholtz suyuqliklarning uyurma harakati nazariyasini rivojlantirib, mexanik va elektromagnit jarayonlarni tekshirish uchun bu nazariyaning amaliy qoʻllanishiga doir bir qancha misollar berdi. U yorugʻlikning elektromagnit nazariyasini va anomal dispersiya nazariyasini taraqqiy ettirgan. Fanga erkin va bogʻlangan energiyalar degan tushunchani kiritgan. Koʻrish va eshitish fiziologiyasiga oid masalalarni ilmiy jihatdan toʻgʻri talqin qilgan. Helmholtz muskullarda issiklik paydo boʻlishini aniqlab, uni hamda nerv impulslarining tarqalishi tezligini oʻlchagan.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
# Larry Sanger

| Larry Sanger |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
Lawrence Mark Sanger 1968-yil 16-iyul (1968-07-16) Bellevue, Washington, AQSh |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Kasbi |
internet-loyihalarni ishlab chiquvchisi |
| Veb-sayti |
LarrySanger.org |

**Lawrence Mark Sanger** (talaffuzi: *Lourens Mark Sanger*; 16-iyul 1968-yilda tugʻilgan) amerikalik internet-loyihalarni ishlab chiquvchisi, u Jimmy Wales bilan birga Vikipediya internet-ensiklopediyasiga asos solishgan hamda shu nomni oʻzi yaratgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Larry Sanger — Sangerning rasmiy sayti.
* Encyclosphere
* Larry Sanger kanali YouTubeda
# Buyuk fransuz inqilobi

**Buyuk fransuz inqilobi** — Fransiya tarixida mustabid tuzumga barham bergan va yangi ijtimoiy taraqqiyotga yoʻl ochgan inqilob (1789—99). Qirol Lyudovik XVI 1789-yil 5-mayda Bosh shtatlar (parlament) majlisini chaqirdi. 3toifa deputatlari 17-iyunda oʻzlarini Milliy majlis, 9-iyulda esa Taʼsis majlisi deb eʼlon etdilar. Majlisni tarqatib yuborish maqsadida qilingan urinishlar xalq qoʻzgʻoloniga sabab boʻldi. 14-iyulda Bastiliya turmasiga hujum boshlandi. Bu Buyuk fransuz inqilobining boshlanishi edi. Avgust oyida Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasi qabul qilindi. Parij Kommunasi boshchiligidagi 1792-yil 10-avgust qoʻzgʻoloni natijasida monarxiya tuzumi agʻdarildi. Siyosiy rahbarlik yirik savdo-sanoat mulkdorlar vakillari — jirondistlar qoʻliga oʻtdi. Inqilobni chuqurlashtirish tarafdori boʻlgan yakobinchilar jirondistlarga qarshi chiqdi. 1793-yil yanvarda Konvent (oliy qonun chiqaruvchi va ijrochi organ) hukmi bilan qirol Lyudovik XVI davlatga xoinlik qilishda ayblanib, qatl etildi. 1793-yil 31-may — 2-iyun qoʻzgʻoloni oqibatida yakobinchilar diktaturasi oʻrnatildi. Yakobinchilar hukumati xalqni safarbar etib, uning Fransiyaga bostirib kirgan Yevropa monarxiyachi davlatlar (Prussiya, Avstriya va boshqalar) qoʻshini ustidan gʻalabasini taʼminladi. Biroq yakobinchilar avj oldirgan ommaviy terror ularning ijtimoiy bazasini toraytirib yubordi va magʻlubiyatga olib keldi. 1794-yil termidor (Fransiya Respublikasi taʼsis etgan kalendar boʻyicha 11oy) toʻntarishi yakobinchilar diktaturasiga chek qoʻydi. Hokimiyat yirik mulkdorlar qoʻlida jamlandi. Direktoriya (1795-yil apreldan 1798-yilda MISRGA qilinsa yurish Napoleonni siyosiy hokimiyatini egallash chorladi.) 1799-yil 10-noyabrgacha Fransiya hukumati) oʻz tuzumini oʻrnatdi. 1799-yil 18 bryumer kuni uyushtirilgan davlat toʻntarishi fransuz inqiobiga barham FRANSIYADAGIburjua inqilobi nihoyasiga yetdi. Bu inqilob butun dunyo tarixi uchun ham maʼlum maʼnoda burilish nuqtasi boʻldi. U olgʻa surgan „OZODLIK, TENGLIK, BIRODARLIK!“ gʻoʻʼoyalari butun dunyo xalqlarining keyingi rivojiga arzigulik
taʼsir koʻrsatdi.
Shuningdek, inqilob tarixi koʻplab xalqlar uchun katta
saboq ham boʻldi. Uning ayovsiz qorinlari, barcha muammolarni hal etishning vositasi sifatida terrorning qoʻllanishi kabilar
ham inqilobi keltirgan dahshatli reallik boʻldi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |