Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Devanagari

**Devanagari** — yozuvning boʻgʻinli tizimi. Qad. hind yozuvi brahmiga borib taqaladi. Shim. Hindistondagi tillar (hind, maratxi, nepal va b.)da qoʻllanadi, sanskrit ham shunga asoslangan

## Yana qarang

* Hind yozuvi

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Hayvonlar yogʻi

**Hayvonlar yogʻi** — baʼzi hayvonlarning yogʻ toʻqimalaridan yoki sutidan olinadigan mahsulot. Mol, qoʻy yogʻi va boshqa Hayvonlar yogʻi oziq-ovqat mahsuloti hisoblanadi. Mas, sigir sutidan olinadigan yogʻdan sariyogʻ tayyorlanadi. Dengizlarda yashaydigan sut emi-zuvchilar va baliqlar yogʻi tibbiyot-da, atir-upa sanoatida, margarin ishlab chiqarishda va boshqa maqsadlarda qoʻllanadi (qarang Yogʻ).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Katta Ayiq

**Katta Ayiq** (lotincha: *Ursa major*) yoki **Katta Yetti Ogʻayni**, **Katta Yetti Qaroqchi** — osmonning shimoliy yarim sharida Olam qutbiga yaqin joylashgan yulduz turkumi. Uning 7 ta yorugʻ yulduzi (ravshanligi 2-3 kattalikda) ning turishi choʻmichga oʻxshaydi. Kishilar juda qadim zamondan (taxminan 100 ming yillar ilgari) ajratib kuzatishgan. Oʻzbekiston hududida yil boʻyi koʻrinadi.

## Manbalar
# Uzoq Sharq

Uzoq sharq
**Uzoq sharq** — Osiyoning sharqiy qismida joylashgan davlatlar va hududlarning umumiy nomi. U.shahriga, odatda, Xitoy (sharqiy qismi), Koreya (KXDR va Koreya Respublikasi), Yaponiya, Filippin, shuningdek, Rossiya Federatsiyasining eng chekka sharqiy qismi kiradi. RF Uzoq Sharqi toʻgʻrisidagi tarixiy maʼlumot hakida Sibir maqolasiga q.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# And oʻrdagi

| And oʻrdagi |
| --- |
|  chapda ayolli, oʻngda erkagi |
| Ilmiy tasniflash |
| Olam: |
Hayvonlar |
| Tip: |
Xordalilar |
| Sinf: |
Qushlar |
| Turkum: |
Gʻozsimonlar |
| Oila: |
Oʻrdaklar |
| Urugʻ: |
And oʻrdagi, Merganetta (1842) |

**And oʻrdagi**, yoki **oqim oʻrdagi** (lotincha: *Merganetta armata*), - suv qushlarining turi, o'rdakdoshlar oilasiga mansub. **And oʻrdaklari** jinsining yagona vakili *Merganetta*. Ular Chili va Argentinada juda keng tarqalgan.

## Tashqi ko'rinishi

And oʻrdakining uzunligi 43-46 sm ga, ogʻirligi esa 315-440 grammgacha yetishi mumkin. And oʻrdaklarining oʻziga xos xususiyati bu - uzun dum patlari.

Voyaga etgan parrandalar patlari kichik turlarga qaraganda katta farq qiladi, barcha turdagi oʻrdaklarda umumiy oq bosh patlari va bosh va boʻyin boʻylab egilgan qora chiziqqa ega. Tanadagi patlar toʻq raglarda boʻladi, ba'zi kichik turlarida qisman jigarrang patlari mavjud.

Kichik turnlardagi erkaklari qizil tumshuqga ega. Urgʻochilar biroz kichikroq, qora boshli va quyuq qizil-jigarrang dum patlarga ega. Yosh qushlarning patlari orqa tomonida kulrang, qorni oq rangda boʻladi.

## Hayot tarzi

And oʻrdaklari oʻz uyalarini gʻorlarda, toshlar orasida va baland oʻtlarda quradilar. U asosan quruq oʻtlardan iborat boʻladi.

Qoida tariqasida, And oʻrdaklari 3-4 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya muddati 43-44 kundan iborat. Joʻjalari qora va oq rangda yʻol-yoʻl yoki dogʻlarga ega boʻlishadi.

## Yoyishi

And oʻrdaklari Janubiy Amerikada Venesueladan Chili va Argentinagacha yashaydi. Ular yashash hududa joʻylashgan tez-oqimli togʻ suvlarini hush koʻrishadi. And oʻrdaklari odatda yuqori balandliklarda, 1200-4500 metr atrofida uchadi.

## Xonakilashtirish

And oʻrdaklari asirlikda juda kam uchraydi. Bundan tashqari, hozirgi kunga qadar bu turni uzoq vaqt davomida xonakilashtirish muvaffaqiyatsiz oʻtagan. Eng katta muammo - bu oʻrdaklarning ichki parazitlarga, infektsiyalarga va zamburugʻ kasalliklariga nisbatan yuqori zaifligi deb hisoblanadi. Oʻrdaklar ham shu tarzda bir-biriga nisbatan tajovuzkor boʻlib qolishadi.

## Tasniflash

6 ta kenja turi mavjud :

* *M.a. colombiana* - g'arbiy Venesuela, shimoliy Kolumbiya, markaziy Ekvadorga ;
* *M.a. leucogenis* - shimoliy Peru ;
* *M.a. turneri* - janubiy Peru, shimoliy Chili ;
* *M.a. garleppi* - Shimoliy Boliviya ;
* *M.a. berlepschi* - janubiy Boliviya, shimoli-g'arbiy Argentina ;
* *M.a. armata* - g'arbiy Argentina, Chili.

## Galereya

* erkak va ayol
* Erkak
* Tasvir
* Erkak tosh ustida turibdi
* Ayol tosh ustida turibdi

## Havolalar

* Flickr.com saytida Andean Spur Ducks suratlari

## Manbalar
# Umaviylar

|  |
| --- |
| **Umaviylar davlatiarabcha: الخلافة الأموية‎‎**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←    ←  | 661 — 750

  |  |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  | Bayroq |  |

 |
|  750-yilgi |
| **Poytaxti** | Damashq |
| **Til(lar)i** | Arab tili |
| **Dini** | Islom, suniy |
| **Pul birligi** | Dinor |
| **Maydoni** | 15.000.000 kv km2 |
| **Aholisi** | 62.000.000 kishi |
| **Sulola** | Umaviylar |
| **Damashq xalifasi** |
|  - 661-680 | Muoviya I ibn Abu Sufyan |
|  - 680-683 | Yazid I |
|  - 683-684 | Muoviya II |
|  - 684-685 | Marvon I |
|  - 685-705 | Abdulmalik ibn Marvon |
|  - 705-715 | Al Volid ibn Abdulmalik |
|  - 715-717 | Sulaymon ibn Abdulmalik |
|  - 717-720 | Umar ibn Abdulaziz |
|  - 720-724 | Yazid II |
|  - 724-743 | Xishom ibn Abdulmalik |
|  - 743-744 | Al Volid ibn Yazid |
|  - 744-744 | Yazid ibn al Volid |
|  - 744-744 | Ibrohim ibn al Volid |
|  |

**Ummaviylar** — Yaqin va Oʻrta Sharq Movarounnahrda hukmronlik qilgan arab xalifalari sulolasi (661 — 750) bo'lib, ular arablarning Makkadagi quraysh qabilasining umayya urugʻidan kelib chiqishgan. Asoschisi — Muoviya I.

## Davlat tuzulishi

Umaviylar davrida arablar gʻarbda Shimoliy Afrika, Pirenei yarim orolining katta qismi, sharqda Tabariston, Jurjon, Movarounnahr, Sind va boshqa hududlarni bosib olishgan. Muoviya 1 (661—680) va Abdulmalik davrida (685—705) davlatning harbiy, siyosiy, iqtisodiy qudratini oshiruvchi bir qancha maʼmuriy va harbiy islohotlar oʻtkazilgan. Hususan, halifa lavozimi nasliy boʻlib qolgan, davlat xazinasi va davlat arxivi tashkil etilgan, arab tili davlat tili deb eʼlon qilingan, yangi (oltin, kumush va mis) pul chiqarilgan, harbiydengiz floti tashkil etilgan. Umaviylar poytaxtni Damashq shahriga koʻchirganlar, shu tufayli bu halifalikni Damashq xalifaligi deb ham atashadi. Umaviylar davrida koʻplab qoʻzgʻolonlar (736—737 yillar Oʻrta Osiyodagi Xoris ibn Surayj, 731—740 yillalarda Marokashdagi barbarlar qoʻzgʻoloni, 742-yil Magʻribda xorijiylar qoʻzgʻoloni va boshqalar) boʻlgan.

## Umaviylarning qulashi

747—750 yillalardagi Abu Muslim qoʻzgʻoloni natijasida halifa Marvon II taxtdan tushgan, hokimiyat abbosiylar qoʻliga oʻtgan.

## Hukmdorlari

* Muoviya I — (661 — 680),
* Yazid I — (680—683)
* Muoviya II — (683-684)
* Marvon I — (684-685)
* Abdulmalik — (685—705)
* Valid — (705—715)
* Sulaymon — (715-717)
* Umar — (717-720)
* Yazid II — (720-724)
* Hishom — (724-743)
* Valid II — (743-744)
* Yazid III — (744)
* Ibroxim — (744)
* Marvon II — (744—750)

## Manbalar