# Multimedia tarjima

**Multimedia tarjima**, baʼzan **Audiovizual tarjima** deb ham yuritiladi — tarjimaning ixtisoslashgan tarmogʻi boʻlib, u multimodal va multimedial matnlarni boshqa tilga va madaniyatga oʻtkazish bilan shugʻullanadi. Bu jarayon tarjima qilish yoki uni uzatish jarayonida multimedia elektron tizimidan foydalanishni nazarda tutadi.

## Qoʻllanilishi

Multimedia tarjimasi turli sohalarda, jumladan, kino, televideniye, teatr, reklama hamda audiovizual va mobil qurilmalar aloqasida qoʻllanilishi mumkin.

Audiovizual matn turli xil semiotik resurslar yoki tarjima turlarini qoʻllash orqali yaratilganda va talqin qilinganda multimodal deb tasniflanishi mumkin. Til, tasvir, musiqiy ohang, rang va perspektiva kabi turli rejimlar medianing turli shakllarida birlashtirilganda va bunda asosiy rol ekranga tegishli boʻlganda, audiovizual matn multimedial deb taʼriflanadi.

Bunga misol sifatida kinoda qoʻllaniladigan multimodal transkripsiyani keltirish mumkin. Bunda film kadrlar, lavhalar yoki bosqichlarga boʻlinadi. Har bir kadr, lavha yoki bosqich tahlil qilinib, ularning har birida ishlayotgan barcha semiotik modalliklar oʻrganiladi.

## Multimedia tarjimasining akademik tadqiqoti

Multimedia ijodiy namunalarini tarjima qilish — tarjimashunoslikning bir tarmogʻi sifatida akademik tadqiqotlar mavzusi hisoblanadi. Ushbu fanlararo soha globallashuv va post-globallashuv nazariyalari, retsepsiya tadqiqotlari, relevantlik nazariyasi, ijtimoiy va madaniy tadqiqotlar, ijtimoiy psixologiya hamda surdotarjima tadqiqotlari kabi keng koʻlamli nazariyalarga tayanadi.

## Tarjima turlari

Ushbu turdagi tarjima ham shaklan, ham ijodiy jarayon mazmuni jihatidan foydalaniladigan qurilmaning turi va ishlash jarayoni bilan chambarchas bogʻliqdir. Raqamli grafika, vaqt va foydalanish tartibi bilan bogʻliq maxsus cheklovlar mavjud.

### Dublyaj

Baʼzan „lab sinxronizatsiyasi“ deb ataladigan dublyaj tarjima, uning sinxronizatsiyasi, shuningdek, aktyor va aktrisalarning ijrosini ham oʻz ichiga oladi. Bir paytlar tarjimaning eng keng qamrovli shakli deb hisoblangan dublyaj original muloqotning „vaqti, frazalari va lab harakatlariga“ imkon qadar yaqin amal qiladi. Garchi bu tur odatda tillararo boʻlsa-da, baʼzi hollarda til ichidagi dublyaj ham uchraydi, biroq bu juda kam uchraydigan holatdir.

### Subtitrlash

Multimedia tarjimasining eng koʻp oʻrganilgan turi boʻlgan subtitrlash — ekranda asl nutqning „maqsadli tildagi talqinini“ aks ettiruvchi yozma matnni koʻrsatish amaliyotidir. Uning koʻplab kichik turlari mavjud boʻlib, eng keng tarqalgani tillararo subtitrlashdir va u odatda ochiq yozuvlar koʻrinishida namoyon boʻladi. Bir nechta tillarda soʻzlashadigan hududlarda esa asl matnning ikki xil tildagi talqinini bir vaqtning oʻzida koʻrsatish uchun ikki tilli subtitrlardan foydalaniladi.

### Kadr orti tarjima

Kadr orti tarjimada original saundtrek va tarjima bir vaqtning oʻzida efirga uzatiladi. Boshida faqat original ovoz eshitiladi, keyin esa uning ovozi pasaytirilib, tarjima qilingan versiya jarayon oxirigacha eshitiladigan darajada balandroq chiqadi. Multimedia tarjimasining bu turi realistik effekt beradi, shu sababli u koʻpincha hujjatli filmlar yoki intervyularda qoʻllaniladi. Kadr orti tarjima „dublyajning arzon muqobili“ deb hisoblanadi, shu bois u sobiq kommunistik davlatlar hamda Yaqin Sharq va Osiyoning ayrim mamlakatlarida filmlarni tarjima qilish uchun birinchi tanlov hisoblanadi.

### Ogʻzaki tarjima

Ogʻzaki tarjima — bu „audiovizual mahsulotning faqat bitta soʻzlovchi tomonidan amalga oshiriladigan ogʻzaki tarjimasi“. Uning sinxron, jonli, ketma-ket yoki oldindan yozib olingan kabi koʻplab turlari mavjud. Bu usul odatda jonli intervyular va yangiliklar efirida qoʻllaniladi.

### Surtitrlash

Surtitrlash subtitrlashga oʻxshaydi, biroq u hech qanday uzilishsiz koʻrsatiladigan bitta uzluksiz qatordan iborat. Teatr va opera uylarida tobora ommalashib borayotgan bu tarjima turi sahnaning tepasida yoki oʻrindiqlarning orqa tomonida namoyish etiladi. Garchi u real vaqt rejimida koʻrsatilsa-da, tarjimalar oldindan tayyorlab qoʻyiladi.

## Manbalar