# Hindiston — Yaponiya munosabatlari

Hindiston–Yaponiya munosabatlari|  |
|  |
|  |  |
|  **Hindiston** |  **Yaponiya** |

Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi va Yaponiya Bosh vaziri Sindzo Abe. Yaponiyaga ikki tomonlama tashrifi davomida. 2014-yil.
**Hindiston — Yapon munosabatlari** yillar davomida mustahkam bo‘lgan. Hindiston va Yaponiya oʻrtasida asrlar davomida, birinchi navbatda, buddizmning bilvosita Hindistondan Xitoyga, keyin esa Yaponiyaga tarqalishi natijasida madaniy almashinuv mavjud. Ikkinchi jahon urushi davrida Yaponiya imperatorlik armiyasi Britaniya qoʻshinlariga qarshi janglarda Hindiston milliy armiyasi qoʻshinlaridan foydalangan. Hindiston Yaponiya rasmiy taraqqiyot yordamining eng yirik oluvchisi hisoblanadi. Hindiston va Yaponiya oʻz tarixidagi muhim daqiqalarda bir-birini qoʻllab-quvvatlashgan.

 Hindiston mezbonlik qilgan dengiz mashqlari
Ikki davlat oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar Hindiston mustaqillikka erishganidan beri ham iliq boʻlib kelmoqda. Yaponiyaning Sony, Toyota, Honda kabi kompaniyalari Hindistonda ishlab chiqarish zavodlariga ega. Shuningdek, Hindiston iqtisodiyotining rivojlanishi tufayli bu yapon firmalari uchun katta bozor boʻlib, ular aslida Hindiston ishlab chiqarishiga sarmoya kiritgan birinchilardan boʻlgan. Eng koʻzga koʻringan yapon investori Suzuki avtomobilsozlik gigantidir. Kompaniya Hindistonning Maruti Suzuki kompaniyasi bilan hamkorlikda yaqin vaqtgacha Hindistonning eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi boʻlgan.

2006-yil dekabr oyida Hindiston Bosh vaziri Manmoxan Singxning Yaponiyaga tashrifi „Strategik va global sheriklik boʻyicha Yaponiya-Hindiston qoʻshma bayonoti“ni imzolash bilan yakunlandi. Yaponiya Hindistonda koʻplab infratuzilma loyihalariga sarmoya kiritmoqda, masalan: loyihada — Dehli metrosi koʻrsatilgan. 2007-yilda Yaponiya dengizda oʻzini oʻzi mudofaa qilish kuchlari Hindiston, Avstraliya, Singapur va AQSh harbiy-dengiz kuchlarini oʻz ichiga olgan Hind okeanida xalqaro mashgʻulotlarda ishtirok etdi. Shuningdek, 2007-yil „Hindiston-Yaponiya do‘stligi“ yili deb eʼlon qilindi. 2020-yilning 10-sentabr kuni Hindiston va Yaponiya Bosh vazirining onlayn muzokaralari oʻtkazilishi, uning doirasida iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash boʻyicha kelishuvlar imzolanishi rejalashtirildi.

## Mamlakatni taqqoslash

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rasmiy nomi** | **Hindiston** | **Yaponiya** |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholisi** | 1 190 340 000 | 127 380 000 |
| **Hududi** | 3 287 240 km² | 377 873 km² |
| **Aholi zichligi** | 356/km² | 337,6/km² |
| **Poytaxti** | Nyu Dehli | Tokio |
| **Katta shahri** | Bombay — 13 922 125 | Tokio — 12 790 000 |
| **Hukumat** | Federativ Parlamentar Respublikasi | Unitar parlamentar konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Rasmiy tili** | Hind va ingliz tillari (boshqa 21 ta mahalliy tillar) | Yapon tili |
| **Rasmiy dini** | 80 % hinduzim, 13,4 % Islom, 2,3 % xristian, 1,9 % sikxizm, 0,8 % buddizm, 0,4 % jaynizm | 83,9 % sintoizm, 71,4 % buddizm, 2 % xristian, 0,6 % boshqa |
| **YaIM (nominal)** | 1 367 milliard AQSh dollari (1 124 $ aholi jon boshiga) | 5 100 milliards AQSh dollari (38 559 $ aholi jon boshiga) |
| **Harbiy xarajatlar** | 32,7 milliards AQSh dollari (2009-2010-yillar) | 48,86 milliards AQSh dollari (2008-yil) |

## Tarixiy munosabatlar

 Yaponiyadagi yetti omad xudolaridan biri, hind xudosi Sarasvatidan kelib chiqqan
 Buyuk Budda (Vayrokana) Todai-ji, Yaponiya
Hindiston va Yaponiya oʻrtasidagi madaniy almashinuv VI asr boshlarida Hindistondan Yaponiyaga buddizmning kirib kelishi bilan boshlangan. Hindistonlik rohib Bodhisena 736-yilda Yaponiyaga buddizmni yoyish uchun kelgan va odamlarni Today-jida qurilgan Buyuk Budda bilan tanishtirgan. Bodhisena 760-yilda vafotigacha Yaponiyada qoladi. Buddizm va bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan hind madaniyati Yaponiya madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan, bu ikki mamlakat oʻrtasidagi xayrixohlik tuygʻusi natijasida bugungi kunda ham saqlanib kelmoqda.

Hindiston va Yaponiya oʻrtasidagi buddizmning aloqasi natijasida rohiblar va olimlar ikki mamlakat oʻrtasida tez-tez sayohat qilishgan. Hindistonlik buddist rohiblar Yaponiyaga VIII asrdan beri tashrif buyurishadi. Hindistondagi Nalanda universitetining hozirda vayron boʻlgan kutubxonasidan olingan qadimiy yozuvlarda maktabda oʻqigan olimlar va yapon maktab oʻquvchilari tasvirlangan. Hindistonga eng mashhur yapon sayohatchilaridan biri Tenjuku Tokubei (1612-1692) boʻlib, Hindistonning yaponcha nomi Tendzyuku („Samoviy maskan“) nomi bilan atagan.

Ikki mamlakat oʻrtasidagi madaniy almashinuv ularning folklorida koʻplab oʻxshashliklar yaratdi. Zamonaviy ommabop madaniyat bu folklorga asoslanadi, masalan, fantaziya janrida ishlaydi — manga va anime. Hindistonda Sarasvati nomi bilan tanilgan maʼbuda Yaponiyada Benzaiten nomi bilan tanilgan.

Nobel mukofoti sovrindori Rabindranat Tagor va Mukul Dey „Kiyo-san“ va boshqa yapon ayol bilan Yaponiyaning Yokogama shahridagi Tomitaro Xaraning Sankei-en shahrida.
## Ikkinchi jahon urushi

## Zamonaviy munosabatlar

2014-yilda Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi Yaponiyaga tashrif buyurdi. Modining tashrifi qator hujjatlar imzolanishi, xususan, tomonlar strategik global sheriklikni yaratish bilan yakunlangan.

### Iqtisodiyot

2000-yil avgust oyida Yaponiya Bosh vaziri Hindistonga rasmiy tashrif bilan keldi. Uchrashuvda ikki davlat vakillari XXI asr uchun Hindiston-Yaponiya global hamkorligini yoʻlga qoʻyishga kelishib oldilar. Shundan soʻng 2001-yil dekabr oyida Hindiston Bosh vaziri Vajpayining Yaponiyaga tashrifi boʻlib oʻtdi, uning davomida tomonlar 10-dekabrda Yaponiya-Hindiston qoʻshma deklaratsiyasini imzoladilar. Xususan, tomonlarning demokratiya va bozor iqtisodiyoti g‘oyalariga, bag‘rikenglik ruhi, xilma-xillikka hurmat va o‘zaro manfaatdorlik tamoyillariga sodiqligi qayd etildi.

| Yil | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hindistondan Yaponiyaga savdo | 2,2 | 2,1 | 2,2 | 2,6 | 3,2 | 4,1 | 4,1 |
| Yaponiyadan Hindistonga savdo | 1,9 | 1,9 | 2,4 | 3,0 | 3,5 | 4,5 | 6,1 |

(millirad AQSh dollarida)

### Armiya

2007-yilda Hindiston harbiy-dengiz kuchlari AQSh, Yaponiya, Avstraliya va Singapur flotlari ishtirokida Malabar deb nomlangan eng yirik dengiz mashqlarida qatnashdi. Shuningdek, 2007-yildan buyon harbiy-siyosiy hamkorlik to‘rt tomonlama formatda rivojlanib bormoqda.

2021-yil 6-oktabrda Arab dengizida Yaponiya dengiz mudofaa kuchlari va Hindiston harbiy-dengiz kuchlarining harbiy-dengiz mashqlari boshlandi. Ushbu mashgʻulotlarning maqsadi dengiz operatsiyalari jarayonida harakatlar haqida tushunchani shakllantirish va ikki mamlakat shaxsiy tarkibi oʻrtasidagi tezkor hamkorlikni rivojlantirishdir.

## Manbalar