Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Imperator Kōrei

| Kōrei |
| --- |
| yaponcha: *孝霊天皇,*
 |
|  |
| Yaponiya imperatori. |
| **Mansab davri** miloddan avvalgi 290-yil – miloddan avvalgi 215-yil |
| Oʻtmishdoshi |
Imperator Kōan |
| Vorisi |
Imperator Kōgen |
| Shaxsiy maʼlumotlari |
| Tavalludi |
miloddan avvalgi 342-yil |
| Vafoti |
miloddan avvalgi 215-yil |
| Turmush oʻrtogʻi |
Kuwashihime-no-Mikoto |
| Bolalari |
Imperator Kōgen |
| Onasi |
Oshi-hime |
| Otasi |
Imperator Kōan |
| Dini |
Sintoizm |

**Imperator Kōrei**-anʼanaviy vorislik tartibiga koʻra Yaponiyaning yettinchi imperatori boʻlgan. Keyinchalik tekshirish va oʻrganish uchun materiallar etishmasligi tufayli bu imperator haqida juda kam narsa maʼlum. Kōrei tarixchilar orasida „afsonaviy imperator“ sifatida tanilgan, chunki uning haqiqiy mavjudligi bahsli. Kojikida uning nomi va nasabnomasidan boshqa hech narsa yoʻq. Taxminlarga koʻra, miloddan avvalgi 290-yilda Kōreining hukmronligi, uning bitta xotini boʻlgan, ulardan 7 nafari farzandli boʻlgan. Miloddan avvalgi 215-yilda vafotidan keyin uning oʻgʻillaridan biri keyingi imperatorga aylangan deb taxmin qilinadi. Kōrei anʼanaviy ravishda Yayoi davrining birinchi imperatori sifatida qabul qilingan, bu vaqt davomida Osiyodan Yaponiya arxipelagiga koʻchib kelgan Yayoy xalqi sharafiga nomlangan.

## Afsonaviy rivoyat

## Maʼlumotlar

## Bolalari

## Manbalar

## Havolalar
# Encyclopædia Britannica Online

**Encyclopædia Britannica Online** — Encyclopædia Britannica, Inc. va unga tegishli „Encyclopædia Britannica“ning rasmiy sayti. Saytda 120,000 dan oshiq maqola bor. Maqolalar muntazam ravishda yangilanib turadi.

## Havolalar

* Rasmiy sayt
# Xoqon

**Xoqon**, qagʻan, qoon — Markaziy Osiyolik ayrim xalqlarda, shu jumladan, turkiy xalqlarda hukmdorlarning eng oliy unvoni. Ushbu unvon imperator, shahanshoh unvonlari bilan teng maʼnoni bildirgan.

Milodiy IV asrdan to soʻnggi oʻrta asrlargacha Markaziy Osiyo, Shimoliy Xitoy, Shimoliy Kavkaz, Janubiy Rossiya, Sharqiy Yevropa, Eron, Hindiston va boshqa oʻlkalarda hukm surgan turkiy sulolalar aksariyatida hukmronlar uchun qoʻllangan. Dastlab mil. av. I asrda Osiyo hunlarida koʻringan ushbu unvon Yevropa hunlari — tabgʻach (kelib chiqishi turkiy boʻlgan Xitoydagi Shimoliy Vey sulolasi), Avar xoqonligi (Sharkdy Yevropada), Turk xoqonligi, Xazar xoqonligi, Uygʻur xoqonligi davlatlarida mavjud boʻlgan.

Keyinchalik, Qoraxoniylar, Saljuqiylar, Xorazmshohlar, Temuriylar, Usmoniylar davlatlarida ham yuksak unvon sifatida qoʻllangan. Bundan tashqari, ushbu unvon turkiylar bilan qoʻshni boʻlgan boshqa xalqlarda: slavyanlarda (Kiyev Rusi davlati), moʻgʻullar (Chingizxon imperiyasi)da ham ishlatilgan (yana qarang Xon). Ayniqsa, Turk xoqonligi davrida oliy hukmdor sifatida davlat tepasida X.lar turgan. Bu davrga taalluqli qad. turkiy, xitoy, yunon, arman, suryoniy, sugʻdiy, baqtriy, tibet tilidagi manbalarda turk X.lari haqida maʼlumotlar saqlanib qolgan. Xitoy yilnomalarida X.larning taxtga chiqish marosimi haqida keng tafsilotlar berilgan. Jumladan, X. boʻladigan shaxs oq kigiz ustiga oʻtirgʻizilib, 9 kishi tomonidan yuqoriga koʻtarilgan holda oʻtov (chodir)ning atrofida quyosh yoʻnalishida 9 marotaba aylantirilgan. Soʻngra esa ipak roʻmol bilan tomogʻi siqilib, undan qancha yil hukmdor boʻlishi soʻralgan, ogʻzidan chiqqan birinchi tovush yoki soʻzga qarab, uning qancha muddat hukm surishi tayin kilingan. Shunga oʻxshash maʼlumotlar yunon, arab, fors, turkiy manbalarda ham saqlanib qolgan.

Turk xoqonligi davrida, jumladan, VI—VIII asrlarda Markaziy Osiyoning bir qancha oʻlkalarida; Toxariston, Sugʻd, Fargʻona, Choch, Yettisuvda "xoqon" unvoni bilan tangalar chiqarilgan.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Bichurin N.Ya., Sobraniye svedeniy o narodax obitavshix v Sredney Azii v drevniye vremena, t. 1—3, M.—L., 1950—1953.
* Klyashtornyy S. G., Savinov D. G., Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul'tet SPbGU, 2005

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yangi Tayvan dollari

**Yangi Tayvan dollar.** Valyuta kodi **TWD**, qisqartirilgan imlo **NT$** . 1949 yildan buyon rasmiy valyuta hisoblanadi. Dastlab, emissiya Tayvan banki tomonidan, 2000- yildan boshlab esa Xitoy Respublikasi Markaziy banki tomonidan amalga oshirildi.

½, 1, 5, 10, 20, 50 dollarlik tangalar.

100, 200, 500, 1000 va 2000 $ banknotalar.

Tayvan banki 1949-yil 15-iyunda sobiq Tayvan dollarini almashtirish uchun yangi Tayvan dollarini chiqardi. Ayirboshlash 40 000:1 nisbatda amalga oshirildi. O'zgartirishning sabablaridan biri Xitoy fuqarolar urushidan keyin mamlakatda boshlangan inflyatsiyaga qarshi kurash edi.

## Etimologiya

Xitoyning "Yangi Tayvan dollari" atamasi (yāngāngān yoki mānāngān, soʻzma-soʻz "yangi Tayvan valyutasi") odatda noaniqlikni oldini olish uchun faqat bank va huquqiy hujjatlarda qoʻllanadi. Tayvanda *yuan* (kān yoki dān) atamasi yozuvda, *kwai* (kwai) esa suhbatda ham qoʻllanadi.

## Eslatmalar

## Havolalar

* Xitoy Respublikasi Markaziy banki (Tayvan)(ingl.) ) (kit. )
* Xitoy Respublikasi Markaziy zarbxonasi (Tayvan)(ingl.) ) (kit. )
* Tayvan valyutasi (Wayback Machine saytida 2012-11-13 sanasida arxivlangan)
* Xitoy Respublikasining banknotalar galereyasi(olm.) )(ingl.) )(Fransuzcha) )
# Meritokratiya

Meritocracy\_symbolMeritokratiya (soʻzma-soʻz – munosiblarning hukumati, lot. meritus – munosib va yunon. ϰράτος – hukumat), negizida individual hizmat prinsipi yotgan boshqaruv shakli hisoblanadi. Bunday boshqaruv shaklida jamiyat tepasiga turli ijtimoiy qatlamlardan munosib, qobiliyatli va isteʼdodli insonlar chiqadi.

Bu termin ilk marotaba ingliz jamiyatshunosi M.Yang tomonidan „Meritokratiya yuksalishi, 1870-2033“ kitobiga kiritilgan.

Meritokratiya gʻoyasi zamirida liberalizmning klassik prinsipi – imkoniyatlarning tengligi yotadi. D.Bell va boshqalarning ilgari surilgan postindustrial jamiyat nazariyasida byurokratiyani ijtimoiy qatlam singari siqib chiqarishi kerak boʻlgan intellektuallar, mutaxassis olimlar va professionallar uni harakatga keltiruvchi kuch sifatida qaraladi.

Sosial stratifikasiya – nasl-nasabidan kelib chiqish, merosxoʻrlik huquqi, mansabga tayinlash asosida qurilgan. Postindustrial jamiyatda esa oliy maʼlumot va yuqori layoqat hamda shaxsiy yutuqlar natijasida hokimiyatga egalik qilishida „muvaffaqiyat“ prinsipi amal qiladi.

Koʻplab neokonservatizm namoyandalari meritokratik boshqaruv shaklini qoʻllab-quvvatlashgan. Meritokratiya konsepsiyasi jamiyatning yuqori tabaqasini namoyish qiladigan insonlarni tanlash kriteriyalar va metodikaning yoʻqligi tufayli tanqidga uchragan.

## Manbalar
# Teosofiya

**Teosofiya** (yun. theos — xudo va sophia — donishmandlik, bilim) — keng maʼnoda — eng zoʻr ilohiy sirlarni ochishga daʼvo qiluvchi har qanday diniy taʼlimot. Shaklsiz, yagona, hamma narsani qamrab oluvchi xudo haqidagi, barcha narsalarning ilohiy mohiyati haqidagi tasavvurlar T.ning nazariy asosini tashkil etadi. Gʻayritabiiy va narigi dunyodagi kuchlar bilan bevosita aloqa bogʻlash mumkinligini tan olish T.ni spiritizm va okkultizma olib boradi. Tor maʼnoda — rus yozuvchisi Ye.P. Blavatskaya (1831—91) va uning tarafdorlarining liniy taʼlimoti boʻlib, unda buddizm va boshqa sharq taʼlimotlaridagi mistika okkultizm va noortodoksal xristianlik elementlari bilan qoʻshilib ketgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Qiyosiy dinshunoslik

**Qiyosiy dinshunoslik** - dinlarning umumiy shakllari, turlari, hodisalarning tuzilishi, o‘zaro aloqadorlar jihatlari, qonun-qoidalarini aniqlash maqsadida “qiyos” metodidan foydalanadigan soha hisoblanadi.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
# Respublika

**Respublika** (lotincha: respublica, res — ish va publicus — ijtimoiy, umumxalq, xalq) — xalq ishi, davlat boshqaruvi shakli, unda barcha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. Tarixan Respublika antik davrda monarxiyaning ziddi sifatida vujudga kelgan (Afinadagi quldorlik demokratiyasi). Mil. av. V-IV asrlarda Sparta va mil. av. II asrda Rim davlati aristokratlar qismi manfaatlarini ifoda etgan. Oʻrta ayerlarda Respublika boshqaruv shaklini qoʻllagan Venetsiya va Genuya singari shahardavlatlar bor edi.

Hozirgi vaqtda jahondagi 190 davlatdan 140 dan ortigʻi Respublika hisoblanadi. Boshqaruvning Respublika shakli quyidagi turlarga ajratiladi: 1) prezidentlik Respublikasi (AQSH, Meksika va boshqalar), bunda prezident umumxalq saylovida saylanib, bir vaqtning oʻzida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanadi; 2) parlamentar respublika (Italiya, GFR, Vengriya va boshqalar), bunda parlament toʻliq hokimiyatga ega boʻlib, uning oldida hukumat siyosiy javobgar hisoblanadi. Parlament prezidentni saylaydi. Bunda prezident faqat davlat boshligʻi boʻlib, ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanmaydi; 3) aralash tipdagi respublika (yarim prezidentlik; Fransiya, Portugaliya, Finlandiya, Yevropadagi totalitar tuzumdan xalos boʻlgan yangi mamlakatlarning aksariyati), bunda prezidentlik respublikasi bilan parlamentar respublika xususiyatlari qoʻshilib ketadi. Yaʼni prezident umumxalq saylovlarida saylanib, yuridik va real keng vakolatlarga ega boʻladi. Biroq hukumat parlament tomonidan tashkil etiladi va u nafakat prezident oldida, balki parlament oldida ham siyosiy javobgar boʻladi. Bunda prezident hukumatga umumiy rahbarlik qiladi, lekin uni bosh vazir boshqaradi. Prezident maʼlum holatlar yuz berganda parlamentni tarqatib yuborish huquqiga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi — suveren demokratik respublika boʻlib, mamlakatimizda prezidentlik Respublikasi boshqaruv shakli amal qiladi.

## Yana qarang

* Monarxiya
* Parlament
* Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi
* Davlatlar boshqaruv shakllari ro'yxati

## Manbalar

## Havolalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tavtologiya

**Tavtologiya** (yunoncha, tautologia – aynan oʻsha soʻz) – 1) bir fikrni, mazmunni boshqa soʻz yoki soʻzlar (soʻz birikmasi, ran) bilan takroran ortiqcha ishlatish, soʻzni ortiqcha takrorlash. Masalan, chin haqiqat, gap gapirmoq, butunlay va toʻlaligicha kabi. Tavtologiya tushunchasi pleonazm tushunchasi bilan bogʻliq; baʼzan T.ni pleonazmning bir koʻrinishi deb hisoblashadi. Aslida ular bir xil hodisa emas. Tavtologiya, pleonazmdan farqli oʻlaroq, nutq hodisasi hisoblanib, til tizimi va meʼyori doirasiga kirmaydi. U, odatda, soʻzlovchining mantiqan va til jihatdan yetarli darajada savodxon emasligini koʻrsatadi. Shuning uchun ham fransuz tilshunosi Sh. Balli uni nuqsonli pleonazm deb atagan edi. Uslubiy gʻalizlik natijasi boʻlmay, muayyan uslubiy vosita sifatida qoʻllanganda, tavtologiya nutqning emotsional taʼsirchanligini oshiradi, lekin ilmiy va rasmiy uslublarda T.ga yoʻl qoʻyib boʻlmaydi; 2) mantiqda oʻziga xos hukm, unda taʼriflanadigan tushuncha aynan oʻzi vositasida taʼriflanadi, yaʼni taʼrifning aniqlovchi qismi aniqlanuvchi qismida ifoda etilgan maʼnoni takrorlaydi. Natijada mazmun bir xil boʻlib qolaveradiyu, uni ifodalagan soʻzlar esa turlicha boʻladi. Tushunchalarni toʻgʻri taʼriflash – mantiqiy talablardan biri. Taʼriflanayotgan tushuncha oʻzi bilan emas, boshqa tushunchalar bilan ifodalanishi va tushunchaning mohiyati ochib berilishi lozim. „Odam insoniy xislatlarga ega boʻlishi lozim“, „tobi qochgan odam kasaldir“ kabi taʼriflarda qaytariq mavjud. Shunday qaytariq mantiqda tavtologiya deb ataladi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yamada Yoshio

**Yamada Yoshio** (山田 孝雄; 1873-yil 20-avgust – 1958-yil 20-noyabr) – yapon tilshunosi. U „Yamada grammatikasi“ asoschisi boʻlgan hamda „chinjutsu“ soʻzini tilshunoslik atamasi sifatida birinchi boʻlib qoʻllagan.

## Manbalar
# Ssenariy

**Ssenariy** (italyancha: *scenario*) — 1) pyesa mazmunining qisqa bayoni, improvizatsiya teatri, tomoshasi, balet spektakllari, ommaviy tomosha va boshqa oʻyinlar yaratiladigan syujet tuzilishi; 2) kino sanʼati va televideniye vositalari yordamida gavdalantirib koʻrsatishga moʻljallangan adabiy asar. Dastlabki filmlarda syujetlar oʻta sodda boʻlib, qogʻozga tushirilmagan, film ijodkorlari ularni oʻz miyasida sakdagan. Keyinroq filmlar mazmuni chuqurlasha borgan sari ssenariy yozishga ehtiyoj tugʻildi. Ovozsiz kino davrida ssenariy shakli rejasxema tarzida boʻlib, suratga olinishi kerak boʻlgan obyektlargina kadrma-kadr belgilanib, qayerdan va qanday suratga olinishi koʻrsatilgan, xolos. Ssenariylar „texnik“, „raqamli“, „temir“ nomlari bilan yuritilgan. Suratga olinayotgan voqea nimadan boshlanib, nima bilan tugallanishi, aktyor oʻzini qanday tutishi, kadr nimani anglatishi qayd etila boshlagandan soʻnggina kinossenariy adabiyotning alohida janri sifatida kino asariga aylandi. Shunday qilib, XX asr boshlarida ssenariynavis (kinodramaturg) termini paydo boʻldi. Oʻzbek kinosining dastlabki yillarida L. Sayfulina, V. Sobberey, D. Bassaligo, N. Klado va boshqa ssenariychilar yetakchilik qilgan. Birinchi oʻzbek kinossenariychisi S. Xoʻjayev boʻlgan. Oʻzbekistonda ssenariy janrining rivojlanishida kinorejissyor Nabi Gʻoniyevning xizmatlari alohida. E. Hamroyev, A. Sharopovlar ham dastlabki oʻzbek ssenariychilaridan. Keyinchalik K. Yashin, S. Abdulla, A. Qahhor, M. Shayxzoda, T. Toʻla, R. Fayziy, O. Yoqubov, S. Ahmad, S. Abduqahhor, U. Nazarov, F. Musajonov, Sh. Boshbekov, U. Azim, O. Agishev, R. Muhammadjonov, M. Melkumov, K. Yormatov, Sh. Abbosov, Yu. Roziqov va boshqa yetakchi ssenariychilardan.

## Adabiyotlar

* Yoqubxoʻjayev, Anvar. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

## Havolalar
# Devon

**Devon** — Sharq adabiyotida sheʼriy toʻplam. Devonda biror shoir sheʼrlari qofiya yoki radiflariga koʻra arab alifbosi tartibida (qofiyalanib keluvchi soʻzlarning oxirgi harflari asosida) joylashtiriladi. Sharkda Devon tuzish shoirning yetuklik belgisi boʻlgan, shoirlar oʻz devonlarining mazmunan va shaklan rang-barang boʻlishiga eʼtibor berganlar. Devon tuzish X—XI asrlardan boshlangan, uning shakllanish davri Shayx Saʼdip zamonasiga toʻgʻri keladi. Oʻzbek adabiyoti tarixida Devon tuzish Lutfiy, Sakkokiy, Atoiy, Gadoiy kabi shoirlar ijodi bilan bogʻliq. Alisher Navoiy Sharq adabiyoti tarixida mukammal Devon tartib bergan mualliflardan. Devon shoirning oʻzi tomonidan, shuningdek, boshqalar tomonidan ham tuziladi. Navoiy gʻazallarining ilk Devoni nomaʼlum kotib tomonidan tuzilgan (1465). Unda XV asr adabiyotidagi deyarli barcha sheʼr shakllarini koʻrish mumkin. Keyinroq Devon tuzish ishiga Bobur, Nodira, Ogahiy, Avaz Oʻtar va b. shoirlar ham samarali hissa qushganlar. Zamonaviy oʻzbek adabiyotida Habibiy, Sobir Abdulla va b. Devon tuzganlar. Ularda gʻazallar hozirgi oʻzbek alifbosi tartibida joylashtirilgan. Sharq poeziyasi taʼsirida Yevropa adabiyotida ham Devon tuzish tajribasi boʻlgan (Gyote, "Gʻarbu sharq devoni").

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Dilemma

**Dilemma** (di… va yun. lemma – asos, hukm) – 1) mantiqda – shartli 2 hukmdan va 2 hadli bir hukmdan chiqarilgan xulosa, bunda ikkala had ham yo shartli hukmlarning sabablari (konstruktiv D.), yoki ulardan chiqarilgan xulosalarning inkori (destruktiv D.) demakdir; 2) Koʻchma maʼnoda noxush imkoniyatdan birini tanlab olishga majbur boʻlish.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Aborigenlar

**Aborigenlar** (lotincha: aborigine – qadimdan, boshdan) – 1) biror mamlakat, oʻlkaning qadimdan oʻsha joyda yashab kelayotgan tub aholisi. Qadimgi Rim rivoyatlariga koʻra, Apennin togʻlari etaklaridagi Latsiyada yashovchi qadimgi qabila aborigenlar deb atalgan; 2) oʻsimlik va hayvonlarning bir joyning oʻziga qadimdan xos boʻlgan mahalliy, jaydari nav va zotlari (qarang: Avtoxtonlar).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Infeksiya

**Infeksiya** (lotincha: *inficio, infeci, infectum* – yuqtirmoq, buzmoq, zaharlamoq) – patogen mikrob (yoki virus)ning odam yoki hayvon organizmiga kirishi, koʻpayishi va ayni vaqtda mikrob bilan organizm oʻrtasida oʻzaro murakkab munosabat vujudga kelishi. „Infeksiya“ termini baʼzan boshqa maʼnoda – kasallik yuqqan paytni, infeksion kasallikni, uning mikrobini ifodalash uchun ishlatiladi.

Infeksiya kasallik shaklida, shuningdek, bakteriya tashuvchilik shaklida namoyon boʻladi. Mikroblarning bir turi qoʻzgʻatgan kasallik oddiy infeksiya, ikki yoki bir necha turi qoʻzgʻatgan kasallik aralash infeksiya, yuqumli kasallik bilan ogʻrib oʻtgan ki-shiga takror Infeksiya yuqishi reinfeksiya, mikroblarning muayyan turi za-rar yetkazgan organizmga takror Infeksiya yuqishi superinfeksiya deb ataladi. Baʼzi mikroblar organizmda inaktiv holatda boʻladi, ammo muayyan sharoitda (kishi oʻta charchaganda, sovqotganda va b.) patogen xossalarini namoyon qila oladi (autoinfeksiya), shuning natijasida kasallik roʻy beradi.

Infeksiyaning paydo boʻlishi va oʻtishida patogen mikroorganizmlarning quyidagi xususiyatlari muhim rol oʻynay-di: 1) spetsifikligi, yaʼni muayyan biologik turning organizmda yashashi (mas, qizamiqvirusi faqat odam orga-nizmida parazitlik qiladi) va faqat oʻzi uchun harakterli infeksion kasallikni qoʻzgʻatishi; 2) virulentligi, yaʼni kasallikka nechogʻli sabab boʻla olishi (qarang Virulentlik); 3) muayyan aʼzolarda (aksari ichki aʼzolarda) joylasha olishi (mas, gonokokk siy-dik yoʻllari bilan koʻz shilliq pardasi-da;stafilakokklar va streptakokklar jinsiy aʼzolarda; meningokokk miya pardalarida, dizenteriya tayoqchalari yoʻgʻon ichak de-vorida yashab koʻpayadi). Infeksiyaning paydo boʻlishi va oʻtishida makroorganizmning xususiyatlari va ijtimoiy sharoit muhim rol oʻynaydi.

Odam organizmi mikrob kirishiga befarq boʻla olmaydi. Odam va hayvonlar organizmi har xil fiziologik va immunologik mexanizmlari borligi tufayli koʻp mikroblarga tabiiy chi-damli boʻladi (teri va shilliq pardalar koʻp mikroblarni oʻtkazmaydi, bezlardan ishlanib chiqadigan shilim-shiq, meʼda shirasi, oʻt, koʻz yoshi va sh. k. baʼzi bakteriyalarni, viruslarni oʻldiradi va hokazo). Odam va hayvonlar organizmi kasallik mikroblarining kirishiga javoban immunitet reaksi-yalarini rivojlantiradi (fagotsitlar mikrobga nisbatan spetsifik aktivla-shadi, antitelolar ishlana boshlaydi, allergiya vujudga keladi).

Kasallik yuqqan kishi (bemor, baʼzan sogʻlom odam) yoki hayvonlar Infeksiya manbai boʻladi (mas, ich terlamaaa bemor yoki bakteriya tashuvchi kishi, quturish kasalligida mikroblar yuqqan it va b. hayvonlar Infeksiya manbaidir).

## Yana q.

* Infeksion kasalliklar

## Manbalar
# Saam tili

**Saam tili** – fin-ugor tillaridan biri, boltiqboʻyi tillariga yaqin turadi. Norvegiya, Shvetsiya, Finlandiya mamlakatlarining shimoliy qismida, RF ning Kola yarim orolida tarqalgan. Saam tilida 50 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. Saam tilining 2 lahjasi bor: gʻarbiy (Norvegiya va Shvetsiyada, Finlandiyaning bir qismida) va sharqiy (Finlandiyaning bir qismida va Kola yarim orolida). Mazkur mamlakatlarning har birida Saam tilining oʻziga xos adabiy shakllari mavjud.

Saam tilida unli va undoshlar bir necha darajadagi choʻziqlikka ega, undosh fonemalar soni anchagina, urgʻu soʻzlarning birinchi boʻgʻiniga tushadi. Koʻpchilik shevalarida ikkilik sonning boʻlishi Saam tilining oʻziga xos morfologik xususiyatidir. Otlar 8 ta kelishik boʻyicha turlanadi.

Saam tili Norvegiya, Shvetsiya va Finlandiyada XVII asrdan beri lotin grafikasi asosidagi yozuvga ega, boshlangʻich maktablarda Saam tili oʻqitiladi. Kola yarim oroli saamlari 1930—37 yillarda lotin grafikasi asosidagi yozuvdan foydalanganlar; oʻtgan asrning 80\*-yillarida rus grafikasi asosidagi yozuv qayta tiklanib, maktablar uchun alifbe va lugʻatlar nashr etilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Claude Debussy

| Claude Debussy |
| --- |
|  |
| Tavalludi | 22-avgust 1862 |
| Vafoti | 25-mart 1918 |
| Fuqaroligi | Fransiya |
| Otasi | Manuel Debussy |

**Achille-Claude Debussy** (talaffuzi: *Ashil-Klod Debyussi*; 1862.22.8, Sen-Jermen-an-Le, Parij yaqinida — 1918.25.3, Parij) — fransuz kompozitori, pianinochi, dirijyor. Musiqiy impressionizm asoschisi. Parij konservatoriyasida taʼlim olib (1872—84) yurgan paytlarida Rim mukofotiga sazovor boʻlgan. 1885—86 y.lari Rimda, 1887 y.dan Parijda yashagan. Pianinochi va dirijyor sifatida bir nechta mamlakatlarda konsert bergan. Impressionizm va Sharq musiqasi taʼsirida shakllangan uslubi musiqiy-tasviriy vositalarning yorqinligi va nafisligi, garmoniya va cholgʻulashtirish usullari yangiligi, kuylari nozik va goʻzalligi bilan ajralib turadi. "Pelleas va Melizanda" (M. Me-terlink dramasi asosida, 1902) operasi, "Oʻyinlar" (1912), "Kamma" (1912), "Oʻyinchoqlar qutisi" (1913) baletlari, simfonik orkestr uchun "Favnning tushdan keyingi dam olishiga prelyudiya" (S. Mallarme asari asosida, 1894), "Noktyurnlar" turkumi (1899), "Dengiz" (1905), "Iberiya" syuitasi (1908), kantatalar, 50 dan ziyod romanslar, qator cholgʻu (shu jumladan, fortepiano uchun mukammmal turkum) asarlar muallifi.

## Manbalar

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Dzidzi susin

**Dzidzi susin** ("Zamon va hodisa") — yapon axborot agentligi. 1945 yilda Tokioda tashkil etilgan. D.s. — hissa-dorlik jamiyati. 20 ta kundalik axborotnoma (90 tasi ingliz tilida) nashr qiladi. "Dzidzi nenkan" yilnomasini, "Syupan dzidzi" haftanomasini ham muntazam chiqarib turadi. Mamlakat ichkarisida 60 ga yaqin, chet ellarda esa 20 ga yaqin axborot boʻlimlari bor.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Ulugʻ Vatan urushi

**Ulugʻ Vatan urushi** (Ikkinchi jahon urushi; 1941-yil 22-iyun — 9-may 1945-yil), shuningdek Ikkinchi jahon urushining **Sharqiy fronti** — Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining fashistlar Germaniyasi va uning Yevropa ittifoqchilariga (Vengriya, Italiya, Ruminiya, Slovakiya, Finlyandiya, Xorvatiya) qarshi urushi. Urush oʻz qoʻshinlarining Sovet hududiga jahon tarixidagi eng yirik quruqlik bosqinidan boshlanib, oxirida Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarini nemis istilosidan ozod qilish bilan yakunlandi. Koʻlami jihatidan bu jahon tarixidagi eng yirik va qonli qurolli toʻqnashuv edi. Sharqiy front Qizil Armiyaning gʻalabasi va Germaniya qurolli kuchlarining taslim boʻlishi bilan yakunlangan Ikkinchi jahon urushining asosiy tarkibiy qismi edi. „Ulugʻ Vatan urushi“ nomi sovet tarixshunosligida paydo boʻlgan va hozirgacha, birinchi navbatda, Rossiya Federatsiyasida qoʻllanadi; dunyoning aksariyat mamlakatlarida urush Sharqiy front deb ataladi, hozirgi nemis va ukrain tarixshunosligida — shuningdek, „Germaniya-Sovet urushi“ deb ham nomlanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Ikkinchi jahon urushida AQSh va SSSR(ingl.) )
* Harbiy fotosuratlar katalogi (Wayback Machine saytida 2005-04-05 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya - Rossiya Davlat arxivi
* „Ulugʻ Vatan urushi fotoarxivi“ — Ulugʻ Vatan urushi fotoarxivi
* Ulugʻ Vatan urushi gʻoliblari xotirasiga — bagʻishlov
* Professor Richard Overi BBC uchun sharqiy front haqida xulosa yozadi(ingl.) )
# Joachim von Ribbentrop

| Joachim von Ribbentrop |
| --- |
|  |
| Tavalludi | 30-aprel 1893 |
| Vafoti | 16-oktyabr 1946 |
| Fuqaroligi | Germaniya |
| Otasi | Richard Ribbentrop |
| Onasi | Johanne Sophie Hertwig |

**Joachim von Ribbentrop** (1893—1946) — Germaniya tashqi ishlar vaziri (1938—45). Olmon fashistlarining bosh harbiy jinoyatchilaridan biri sifatida Nyurnbergdagi Xalqaro harbiy tribunal hukmiga koʻra qatl etilgan. va Joachim von Ribbentrop 1941 yilda Pact molotov-Ribbentrop

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |