# Bruneydagi dinlar

Sulton Umar Ali Sayfuddin masjidi tunda
**Bruneyda dinlar** orasida sunniy islom ustunlik qiladi. 2021-yildagi hukumat roʻyxatiga koʻra, mamlakat aholisining 82,1 foizi musulmonlardan iborat.

Shu bilan birga, boshqa dinlar ham Bruneyda muayyan mavqega ega: aholining 6,7 foizi xristian, 6,3 foizi esa buddistdir. Qolgan 4,9 foiz aholi turli dinlarga, jumladan mahalliy (anʼanaviy) eʼtiqodlarga mansub.

Islom Bruneyning davlat dini hisoblanadi. Din erkinligi va diniy marosimlarni shaxsiy ravishda amalga oshirish huquqi rasmiy ravishda kafolatlangan. Shuningdek, Oy taqvimi Yangi yili, Rojdestvo, Vesak kuni va Gawai Dayak kabi ayrim noislomiy bayramlar ham tan olingan.

Biroq amaliyotda ushbu huquqlar cheklangan. Diniy taʼlim tizimi, hatto xitoy, xristian va xususiy maktablarda ham, davlat nazorati ostidadir. Bruneyning jinoyat kodeksi musulmonlar yoki dinsiz shaxslar orasida islomdan boshqa dinlarni targʻib qilishni, diniy eʼtiqodni oʻzgartirishga daʼvat etishni, musulmon bolalarni boshqa dinlar bilan tanishtirishni yoki islomiy hokimiyatga qarshi chiqishni jinoyat deb belgilaydi. Shuningdek, bunday harakatlarga koʻmaklashgan shaxslar ham jazolanadi.

Ushbu qoidalar musulmon boʻlmaganlar va dinsiz shaxslarning mavqeini cheklaydi hamda ularning diniy erkinligini xalqaro inson huquqlari meʼyorlariga zid ravishda jiddiy darajada qisqartiradi. Musulmon boʻlmagan shaxslar boshqa dinni qabul qilishni istasa, ular kamida 14 yosh 7 oylik boʻlishi shart. Voyaga yetmagan shaxs esa ota-onasi islomni qabul qilgan taqdirda avtomatik ravishda musulmon deb hisoblanadi.

Brunei Darussalam rasmiy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari |  | Islom dini | Xristian dini | Buddizm dini | Boshqa dinlar | Jami: |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1981-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 122,269 | 18,767 | 27,063 | 24,733 | 192,832 |
| Foizda | 63,4% | 9,7% | 14,1% | 12,8% | 100% |
| 1991-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 174,973 | 25,994 | 33,387 | 26,128 | 260,482 |
| Foizda | 67,2% | 10% | 12,8% | 10% | 100% |
| 2001-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 249,822 | 31,291 | 28,480 | 23,251 | 332,844 |
| Foizda | 75% | 9,4% | 8,6% | 7% | 100% |
| 2011-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 309,962 | 34,176 | 30,814 | 18,420 | 393,272 |
| Foizda | 78,8% | 8,7% | 7,8% | 4,7% | 100% |
| 2016-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 337,391 | 29,510 | 29,495 | 20,860 | 417,256 |
| Foizda | 80,9% | 7,1% | 7% | 5% | 100% |
| 2021-yilgi aholi roʻyxati | Raqamda | 362,035 | 29,462 | 27,745 | 21,473 | 440,715 |
| Foizda | 82,1% | 6,7% | 6,3% | 4,9% | 100% |

Brunei Darussalamda etnik guruhlar boʻyicha din (2011-yil bahosi) | Millat | Islom | Buddizm | Xristian | Xalq dini / Boshqalar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Malayziyalik | 100% | (Bruney qonunlariga koʻra, barcha malaylar musulmon hisoblanadi). |
| Xitoylik | 14% | 65% | 20% | 1% |
| Mahalliy qabilalar | 50% | Qoʻllanilmaydi | 15% | 35% |
| Fuqaroligi boʻlmaganlar | 50% | 15% | 33% | 2% |
| Jami: | 78,8% | 7,8% | 8,7% | 4,7% |

## Islom dini

Islom Bruneyning rasmiy dini hisoblanadi va aholining 82,70 foizi musulmonlardan iborat. 2021-yil holatiga koʻra, mamlakatda 362 035 nafar sunniy musulmon mavjud boʻlgan, shundan 190 314 nafari erkaklar, 171 721 nafari ayollar.

2023-yilda Bruney–Muara tumanida 193 kishi, Belait tumanida 78 kishi, Tutong tumanida 112 kishi va Temburong tumanida 15 kishi islom dinini qabul qilgan.

Islom 1954-yilda mamlakatning rasmiy dini sifatida eʼlon qilingandan buyon islomni qabul qilgan bruneyliklar soni ortib borgan. 2004-yilga kelib 16 000 dan ortiq bruneylik islomni qabul qilgani qayd etilgan. 2009–2020-yillar oraligʻida esa Bruneyda 5 884 nafar shaxs islom dinini qabul qilgan.

## Boshqa dinlar

### Xristianlik

Bruney xristianlarining tarixiy aholisi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1981 | 18 767 | —     |
| 1991 | 25 994 | +38.5% |
| 2001 | 31 291 | +20.4% |
| 2011 | 34 176 | +9.2% |
| 2016 | 29 510 | −13.7% |
| Manba: Bruney statistika departamenti  |

2022-yil holatiga koʻra, Bruneyda nasroniylik aholining taxminan 8,7 foizi amal qiladigan ikkinchi yirik din hisoblanadi. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, bu raqam 12% gacha boʻlishi mumkin.

### Buddizm

Bruney buddistlarining tarixiy aholisi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1971 | 18,373 | —     |
| 1981 | 27,063 | +47.3% |
| 1991 | 33,387 | +23.4% |
| 2001 | 28,48 | −14.7% |
| 2011 | 30,814 | +8.2% |
| 2016 | 29,495 | −4.3% |
| Manba: Bruney statistika departamenti  |

Buddizm Bruneydagi uchinchi yirik din boʻlib, davlat dini boʻlmish islom va ikkinchi oʻrinda nasroniylikdan keyin turadi„Religions in Brunei | PEW-GRF“. *www.globalreligiousfutures.org*. 2019-yil 22-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 6-iyun.</ref>. Hisob-kitoblarda sonlar turlicha, ammo baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Bruneydagi buddistlar soni 30 000 atrofida va Bruneydagi buddistlarning soniumumiy aholining 7-8% atrofida tashkil qiladi.
Bruneyning 2016-yilgi rasmiy maʼlumotlariga koʻra, aholining 7% (29 495) buddizmga eʼtiqod qiladi.

### Hinduizm

Bruneydagi hindu jamoasining deyarli barchasi hind millatiga mansub shaxslardan iborat. Ularning umumiy soni taxminan bir necha ming kishini tashkil etadi. Mamlakatda ikki ta hindu ibodatxonasi mavjud.

2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, hindulardan 124 nafari Bruney fuqarosi, 91 nafari esa doimiy yashash huquqiga ega shaxslar boʻlgan. Qolganlari esa fuqarolikka ega boʻlmagan shaxslardir.

Hinduizm Bruneydagi etnik tamillarning ozchilik qismi tomonidan eʼtiqod qilinadi. Ular asosan Bruneyda faoliyat yuritayotgan shifokorlar, muhandislar hamda taʼlim sohasida – maktab, universitet va kollej darajasida professor-oʻqituvchilar va ilmiy xodimlar sifatida ishlovchi shaxslardan iborat. Bruneyning *Hindu Welfare Board* – 50 yillik tarixga ega hindu diniy tashkilot boʻlib, uning aʼzolari soni taxminan 3 000 kishini tashkil etadi. Mamlakatda ikki ta kichik hindu ibodatxonasi mavjud.

Ibodatxona Bruneyning Seria shahridagi Gurkha polklarining hududida joylashgan. Ushbu hindu ibodatxonasi mahalliy hindu va buddist jamoalar tomonidan duo va ibodat maqsadida ziyorat qilinadi.

## Manbalar