Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1-avgust

**1-avgust** — Grigoriy taqvimida yilning 213- (kabisa yilida 214-) kuni. Yil yakuniga 152 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **avgust** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:1-avgust bayramlari*

## Voqealar

*Yana qarang: Turkum:1-avgust voqealari*

* 1291 — Shveysariya tashkil topdi.
* 1514 — Vasiliy III Smolenskni egalladi.
* 1774 — Joseph Priestley kislorodni kashf etdi.
* 1798 — Napoleon I Abukir jangida *(suratda)* flotidan ayrildi.
* 1914 — Germaniya imperiyasi Rossiya imperiyasiga urush e'lon qildi.
* 1981 — AQShda MTV telekanali ish boshladi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:1-avgustda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:1-avgustda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-12 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Tabiat resurslari

**Tabiat resurslari**, tabiiy boyliklar — jamiyatning moddiy va maʼnaviy ehtiyojlarini qondirish maqsadlarida xoʻjalikda foydalaniladigan hamda insoniyatning yashashi uchun zarur boʻlgan, uni oʻrab turgan tabiiy muhitning barcha tabiat komponentlari, energiya manbalari. Tabiat resurslariga Quyosh energiyasi, Yerning ichki issiqligi, suv, yer, mineral boyliklar, foydali qazilmalar, oʻsimliklar, tuproqlar, hayvonot dunyosi kiradi. Tabiat resurslari tugaydigan (koʻpgina foydali qazilmalar), tugamaydigan (suv, havo, Quyosh nuri, Yerning ichki energiyasi) va tiklanadigan (biologik elementlar, ayrim foydali qazilmalar) boyliklarga boʻlinadi. Tabiiy xom ashyolarni koʻp darajada isteʼmol qiluvchi kuchlarning jadal rivojlanishiga bogʻliq ravishda tabiat resurslari bilan taʼminlash muammolari yanada dolzarblashib bormoqda. Tuproq, atmosfera va gidrosferaning ifloslanishiga qarshi kurashishda jahonning barcha mamlakatlari kelishib faoliyat yuritishlari zarur boʻlib, tabiat resurslari muhofazasi global xarakterga ega boʻlmoqda. Tabiat resurslarini oʻzlashtirishning muhim bosqichlari — ularni aniqlash (razvedka qilish), oʻrganish, alohida turlari boʻyicha kadastrlar (masalan, yer kadastri, suv kadastri) tuzishdan iborat. Oʻzbekiston Respublikasida tabiat resurslari kadastrlarini tuzish va yuritish Oʻzbekiston Respublikasining „Davlat kadastrlari toʻgʻrisida“ qonuni (2000-yil, 15 dekabr)ga muvofiq olib boriladi.

Tabiat resurslarini baholashning ilmiy asoslangan 3 tipi mavjud: texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy. Tabiat resurslarini toʻgʻri baholash ulardan foydalanishda eng yuqori samaralarga erishishning muhim sharti hisoblanadi. Inson tafakkuri oʻsishi bilan bogʻliq holda tabiat resurslari turlari ham kengayib bormoqda, bunda eng zamonaviy texnik vositalardan foydalaniladi. Ilmiy-texnik taraqqiyotni rivojlanib borishi bilan tugaydigan tabiat resurslari oʻrnini bosuvchi yangi sunʼiy materiallar ishlab chiqarilmoqda, Dunyo okeani boyliklari oʻzlashtirilmoqda. Ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotning rivojlanishi yoʻlida tabiat resurslaridan samarali foydalanish va tabiatda ekologik muvozanatni taʼminlab turuvchi yangi sifatli texnologiyalarni yaratish talab etilmoqda. Xomashyo va energiya manbalaridan rejali tarzda foydalanish uni uzoq muddatga yetishini taʼminlaydi.

## Yana qarang

* Tabiatni muhofaza qilish

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Islomiy taqvim

**Islomiy taqvim** — milodiy 638-yili xalifa Umar (milodiy 592—644 yillar), roziyallohu anhu,
tomonidan joriy qilingan. Ushbu taqvim qamariy boʻlib, oy
harakatiga asoslangan edi. Umar, roziyallohu anhu, ushbu taqvimni oʻz
davrida amalda boʻlgan turli taqvimlar oʻrtasida yuzaga kelayotgan
ziddiyatlarni bartaraf etish uchun joriy qilgan.
Umar, bir necha sahobalar bilan maslahatlashib,
yil boshi sifatida hijrat yilini tanlashga qaror qilishgan.
Taqvimning boshlanish nuqtasi sifatida Hijrat qilingan yilning 1
Muharram kuni tanlangan. Hijriy sana, odatda Gʻarb adabiyotida A. H.
deb qisqartirib yoziladi(Bu lotincha „Anno Hegirae“ soʻzining
qisqartmasidir. Birinchi Hijriy sananing birinchi Muharram kuni
(Muharram 1, 1 A. H.) Grigorian taqvimida 622-yil 16-iyulga
toʻgʻri keladi).
Paygʻambar Muhammadning, Makkadan Madinaga
hijratlari esa Grigorian taqvimining 622-yil sentyabr oyiga
toʻgʻri keladi.

## Taqvimning tarkibi

Islomiy taqvim (Hijriy taqvim) 12 oydan iborat:

1. Muharram — محرّم‎‎
2. Safar — صفر‎‎‎
3. Rabiulavval — ربيع الأوّل‎‎
4. Rabiussoni — ربيع الثاني‎‎‎ yoki rabiuloxir ربيع الآخر‎‎
5. Jumodilavval — جمادى الأوّل‎‎
6. Jumodissoni — جمادى الثاني‎‎ yoki jumodiloxir جمادى الآخر‎‎‎
7. Rajab — رجب‎‎
8. Shaʼbon — شعبان‎‎
9. Ramazon — رمضان‎‎
10. Shavvol — شوّال‎‎
11. Zulqaʼda — ذو القعدة‎‎
12. Zulhijja — ذو الحجّة‎‎

## Hijriy yildagi muhim sanalar

1. 1 Muharram — yil boshi;
2. 27 Rajab — Isro va Meroj hodisasi;
3. 1 Ramazon — tutilishi farz boʻlgan roʻzaning birinchi kuni;
4. 17 Ramazon — Qur’onning nozil boʻlishi boshlagan kun;
5. Ramazonning oxirgi 10 kechasi — Laylat ul-qadr kutiladigan

kechalar;

1. 1 Shavvol — Iyd al-Fitr, Ramazon Hayiti;
2. 8-10 Zul-hijja — Haj kunlari;
3. 10 Zul-hijja — Iyd al-Adha, Qurbon Hayiti.
# Xalqaro sanskrit tiliga transliteratsiya qilish alifbosi

**Xalqaro sanskrit tiliga transliteratsiya qilish alifbosi** (**IAST**, *International Alphabet of Sanskrit Transliteration*) sanskritchada yozilgan matnlar yoki alohida soʻzlarni lotin alifbosida aks ettirish uchun moʻljallangan transliteratsiya sxemasidir.

## Shartli belgilari

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| अ [ɐ] a  A | आ [aː] ā  Ā | इ [i] i  I | ई [iː] ī  Ī | उ [u] u  U | ऊ [uː] ū  Ū | ऋ [ɹ̩] ṛ  Ṛ | ॠ [ɹ̩ː] ṝ  Ṝ | ऌ [l̩] ḷ  Ḷ | ॡ [l̩ː] ḹ  Ḹ | unlilar |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ए [eː] e  E | ऐ [aːi] ai  Ai | ओ [oː] o  O | औ [aːu] au  Au | diftonglar |

|  |  |
| --- | --- |
| अं [ⁿ] ṃ  Ṃ | anusvara |
| अः [h] ḥ  Ḥ | visarga |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क [k] k  K | च [c] c  C | ट [ʈ] ṭ  Ṭ | त [t] t  T | प [p] p  P | jarangsizlar |
| ख [kʰ] kh  Kh | छ [cʰ] ch  Ch | ठ [ʈʰ] ṭh  Ṭh | थ [tʰ] th  Th | फ [pʰ] ph  Ph | nafas chiqarish bilan talaffuz qilinadigan jarangsizlar |
| ग [g] g  G | ज [ɟ] j  J | ड [ɖ] ḍ  Ḍ | द [d] d  D | ब [b] b  B | jaranglilar |
| घ [gʰ] gh  Gh | झ [ɟʰ] jh  Jh | ढ [ɖʰ] ḍh  Ḍh | ध [dʰ] dh  Dh | भ [bʰ] bh  Bh | nafas chiqarish bilan talaffuz qilinadigan jaranglilar |
| ङ [ŋ] ṅ  Ṅ | ञ [ɲ] ñ  Ñ | ण [ɳ] ṇ  Ṇ | न [n] n  N | म [m] m  M | burunlangan unlilar |
|  | य [j] y  Y | र [r] r  R | ल [l] l  L | व [ʋ] v  V | yarim unlilar |
|  | श [ʃ] ś  Ś | ष [ʂ] ṣ  Ṣ | स [s] s  S |  | shipildoqlar |
| ह [ɦ] h  H |  |  |  |  | frikativ (sirgʻaluvchi) jaranglilar |

## Manbalar
# Karel tili

| Karel tili |
| --- |
|  |
| Milliy nomi | karjalan kieli |
| Mamlakatlar | Rossiya va Finlandiya |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni | 35 600 |
| Alifbosi | Lotin alifbosi |
| Til kodlari |
| ISO 639-2 | krl |
| ISO 639-3 | krl |

**Karel tili** (karelcha: *karjalan kieli*) — karellaring tili. Fin-ugor tillari oilasining boltiqboʻyi-fin guruhiga mansub. Karel tilida 131 ming kishi gaplashadi (1992). Karel, livvik yoki olonets va lyudik kabi dialektlarga boʻlinadi. Grammatik qurilishiga koʻra, agglyutinativ, yangi soʻzlar suffikslar yordamida hosil qilinadi. Unlilar baʼzan singarmonizma uchraydi. Shu tidda boy xalq ijodi ("Kalevala") saqlanib qolgan. XX asr oʻrtalaridan boshlab yozuvi rus va fin alifbolari asosida.

## Manbalar
# Ravvin

|  |
| --- |
| **Yahudiylik** |
|  |
| mavzusidagi maqolalar |
| Kategoriya |
| Yahudiylar · Yahudiylik · Mazhablar |
| Yahudiy falsafa |
| **Diniy matnlar** |
| Muqaddas shaharlar |
| Muhim shaxslar |
| Hayot tarzi |
| Ravvin |
| Sinagoga |
| Yahudiylik va boshqa dinlar |
| Antisemitizm · Filosemitizm · Yeshiva |
| Xolokost |

**Ravvin** (qadimgi ivritcha: רבי‬ - rabbi — ustozim) — iudaizmda dindorlar jamoasining rahbari, din xizmatchisi. Ravvin diniy aqidalarni talqin qiladi, diniy marosimlarga oid masalalarni hal etadi, baʼzi marosimlarni bajarib beradi, sinagogada vaʼz-nasihat qiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# German tillari

German tili dunyo xaritasida
**German tillari** - hind-yevropa tillari oilasiga mansub tillar guruhi. Gʻarbiy Yevropadagi *Buyuk Britaniya, Germaniya, Avstriya, Niderlandiya, Belgiya, Shveysariya, Lyuksemburg, Shvestiya, Daniya, Norvegiya, Islandiya mamlakatlarida, Shim. Amerikada (AQSH, Kanada), JAR, Avstraliya, Yangi Zelandiya va Osiyoda (Hindiston, Pokiston* va b.) keng tarqalgan. G. t.da 550 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi (1990-yillar oʻrtalari). G. t. 3 kichik guruhga boʻlinadi: shim. (shved, dan, norveg , island, farer tillari); gʻarbiy (ingliz, nemis, niderland, Lyuksemburg , afrikaans, friz, idish) va sharqiy (got, burgund, vandal, gepid, gerul kabi "oʻlik tillar"). Milliy G. t. qabila shevalaridan tashkil topgan. German qabilalari dastlab Skandinaviya ya. o. janubida., Yutlandiya ya. o. va Shlezvig-Golshteyn hududida joylashadi. Qad. german shevalari shim. va jan. guruxlarga boʻlingan. Mil. av. II—I asrlarda german qabilalarining bir qismi Skandinaviyadan Boltiq boʻyidagi hududlarga koʻchib, sharqiy german guruhini tashkil etgan. Sharqiy Skandinaviya shevalari asosida keyinchalik shved va dan tillari, Gʻarbiy Skandinaviya shevalari asosida esa norveg tili vujudga keldi. XIX—XX asrlarda Islandiya va Farer o.lariga Norvegiyadan koʻchmanchilar kelishlari natijasida norveg tili va farer tili yuzaga keldi. Hind-yevropa tillarining keyinchalik yuzaga kelgan vakili — idish tili X—XIV asrlarda yuqori nemis shevalarining semit va keyinchalik slavyan tillarita xos ayrim unsurlardan tashkil topadi. Afrikaans tili esa niderland shevalarining ingliz, nemis, fransuz tillari hamda baʼzi afrika, malay-portugal tillari bilan qoʻshilishi natijasida paydo boʻldi.

G.t.ning tarixiy rivojlanishi shartli ravishda 3 davrga boʻlinadi: 1) qad. (yozuv paydo boʻlgandan to XI asrgacha); 2) oʻrta (XII—XV asr; yozuvning rivojlanishi va bu tillarning keng ijtimoiy qoʻllanishi); 3) yangi (XVI asrdan hozirgigacha; milliy tillarning tashkil topishi va takomillashuvi).

German milliy-adabiy tillari XVI asrda Skandinaviya mamlakatlarida, 16— XVII asrda Angliyada va XVIII asrda Germaniyada shakllangan. Hoz. Norvegiyada adabiy tilning 2 shakli mavjud: riksmol (1929-yildan bukmol) va lansmol (1929-yildan nyunor). Ingliz tilining Angliyadan tashqarida tarqalishi uning AKSH, Kanada, Avstraliya, Yangi Zelandiya, JAR variantlarini keltirib chikardi. Nemis tili oʻzining Avstriya variantiga, Shveysariyada yana ikki varianti — shveysar shevasi va adabiy tiliga ega. 1984-yilda Lyuksemburg tili milliy til mavqeiga ega boʻldi.

G. t. boshqa hind-yevropa tillaridan quyidagicha farqlanadi: kuchli dinamik urgʻu birinchi (oʻzak) boʻgʻinda boʻladi; urgʻusiz boʻgʻinlar reduksiyaga uchraydi; unlilar assimilyativ oʻzgaradi; abluat hodisasi morfologik xususiyat kasb etadi; sifatlar kuchli va kuchsiz turlanadi va hokazo.

G. t. grammatik xususiyati analitizmi turli darajada boʻlishi, kelishiklarning soni va turlanishi turlicha ekanligi, feʼllardagi turli alomatlar bilan belgilanadi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Forint

**Forint** (vengercha forint, ital. forin — florin) — Vengriya pul birligi. 1946-yil 1 avgustdan muomalaga kiritilgan. 1 F.= 100 filler. Xalqaro ifodasi HUF. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 281,55 F. (2003).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Ivan Ayvazovskiy

Ivan Ayvazovskiy — Հովհաննես Այվազովսկի
**Ivan Konstantinovich Ayvazovskiy (Gayvazovskiy)** (1817.17.7, Feodosiya — 1900.19.4) — rus rassomi. Armani oilasida tugʻilgan. 1845-yildan akademik, 1847-yildan professor, 1887-yildan Peterburg Birlashgan Assotsiyatsiyasining faxriy aʼzosi. Shuningdek, bir qator Yevropa Birlashgan Assotsiyatsiyalarining aʼzosi boʻlgan. 1845-yildandan Feodosiyada yashagan. Ayvazovskiy merosi 6 mingga yaqin rassomlik asarlarini tashkil etadi. Ayvazovskiy asarlari aso-san dengiz manzaralariga bagʻishlangan, bepoyon okean va dengizlarning qudratli toʻlqin va toʻfonlari, ularning sokinligi, botayotgan quyosh nurida suvning jilvalanishi, oydin tun manzaralari tiniq va yorqin boʻyoqlar bilan nafis ifodalanadi. Ayvazovskiyning „Toʻqqizinchi val“ (1850) asarining mazmuni dramatik boʻlishiga qaramay, kishida gʻussa tugʻdirmaydi; „Tungi boʻron“ (1864), „Shimoliy dengizdagi boʻron“ (1865), „Boʻron“ (1872), „Dengizda oydin tun“ (1878), „Qora dengiz“ (1881), „Feodosiyada oy chiqishi“ (1892) kabi manzaralari tundagi tabiyatning rangtasviridagi lirik ifodasidir. „Venetsiya“ (1849), „Malaga“ (1854), „Rodos oroli“ (1861), „Krit orolida“ (1867) kabi asarlari rassomning chet elga sayohatlari natijasidir. 1880-yilda Feodosiyada badiiy ustaxona va rasmlar galereyasini tashkil etdi, keyinchalik bular Ayvazovskiy nomi bilan atala boshlandi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Xorijiylar

**Xorijiylar** (arab. ajralib chiqqan, isyonchi) — islomdatn ilk oqim tarafdorlari. Xalifa Ali bilan umaviylar oʻrtasidagi kurash davomida VII asrning 2-yarmi boshlarida vujudga kelgan. Taxt uchun kurashda Ali Muoviya tarafdorlari (ummaviylar) bilan muzokara olib borishga koʻngan. Bu hol Ali haqiqiy vorislik huquqiga ega deb hisoblagan tarafdorlarining oʻrtasida norozilik tugʻdirgan. Qoʻshinning bir qismi (12 ming kishi) Alini kelishuvchilikda ayblab, undan ajralib chiqqan va keyinchalik Aliga ham, ummaviylarga ham bab-baravar qarshi kurash boshlagan. Ana shu guruh tarafdorlari X. deb nom olgan. X. harakati arablar tomonidan boʻysundirilgan Iroq va Eron aholisi, oddiy arabmusulmonlar manfaatini ifodalagan. Ular oʻzlarini haqiqiy musulmon deb hisoblagan. X. "dindan qaytgan" deb eʼlon qilingan siyosiy va gʻoyaviy raqiblarga nisbatan murosasiz boʻlgan. X. taʼlimotiga koʻra, xalifa diniy jamoa tomonidan saylanadi va jamoaga boʻysunadi; har qanday taqvodor musulmon (hatto qul yoki qora tanli boʻlsa ham) xalifa boʻlib saylanishi mumkin; agar xalifa jamoa manfaatlarini himoya qilmasa, vazifasidan boʻshatiladi va hatto qatl etiladi. X. fikricha, eʼtiqod amaliy faoliyat bilan mustahkamlanishi lozim. Eʼtiqod, gunohkor kishilarni jazolash masalalarida X. murjiʼishshrta qaramaqarshi turgan. Keyinchalik X. bir necha mayda guruhlarga boʻlinib ketgan. Umaviy va abbosiy xalifalar VII—IX asrlarda X.ga qarshi keskin kurash olib bordi. Buning natijasida X.ning koʻpi qirib tashlandi, qolganlari Shimoliy Afrikada oʻz davlatini vujudga keltirdi. X. xalifalikdagi koʻpgina qoʻzgʻolonlar (Zanjilar qoʻzgʻoloni, Abu Muslim qoʻzgʻoloni va boshqa qoʻzgʻolonlar)da qatnashgan. Hozirgi davrda X.ning ibodiylar firqasi magʻrib mamlakatlarida (Jazoir, Tunis va boshqa mamlakatlarda), Ummon, Tanzaniyada uchraydi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Olimp togʻi

Olimp togʻi
**Olimp togʻi** — Gretsiyadagi eng baland togʻ massivi. Egey dengizining Termaikos qoʻltigʻi sohilida. Eng baland joyi 2917.727 m. Ohaktosh va slanetslardan tuzilgan. Tik yon bagʻirlarida dara koʻp. Keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bor. Choʻqqilarida qishda qor boʻladi. Milliy bogʻ tashkil etilgan. Yunon afsonalarida Olimp togʻi muqaddas togʻ, xudolar makoni hisoblangan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# London metropoliteni

| London metropoliteni |
| --- |
|
 |
| Maʼlumot |
| Davlat |  Buyuk Britaniya |
| Shahar | London |
| Ochilgan vaqti | 1863-yil, 10-yanvar |
| Boshqaruvchi shirkat | London Underground Limited |
| Davlat |  Buyuk Britaniya |
| Uzunligi | 402 km |
| Stantsiyalari soni | 270 ta |
| Yoʻllari soni | 11 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 5 million |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 1,357 milliard |
| Boshligʻi | {{{Boshligʻi}}} |
| Sxemasi |
|  |

**London metropoliteni** — Birlashgan Qirollikning London shahri aholisiga xizmat ko'rsatadigan tezkor metro tizimi.

## Manbalar

## Havolalar

## Yana q.

* Metropoliten
* Metropolitenlar roʻyxati
# Ishqoriy metallar

**Ishqoriy metallar** — Mendeleyev davriy sistemasining birinchi guruhi asosiy guruhchasini tashkil etadigan elementlar: litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy va fransiy. Ular S-elementlardir. Atomlarining tashqi energetik pogonasida bittadan elektron boʻladi. Kimyoviy birikmalarda oksidlanish darajasi +1 ga teng .

Barcha Ishqoriy metallar — asl metallar, kuchli qaytaruvchilar. Ular kimyoviy jihatdan faol boʻlib, deyarli barcha metallmaslar bilan bevosita birikadi. Birikmalarda, asosan, ionli bogʻlanish hosil boʻladi. Tartib raqamining ortishi va ionlanish energiyasining kamayib borishi bilan Ishqoriy metallarning metallik xossalari maʼlum qonuniyat asosida Davriy sistemaning har qaysi davri (birinchidan tashqari) shu elementlardan boshlanadi. Bu elementlar kislorod bilan birikib, R2O oksidlarni hosil qiladi. Oksidlari suv bilan shiddatli reaksiyaga kirishib, ROH asoslarini beradi.

Ishqoriy metallarningvodorodli birikmalari gidridlar boʻlib, RH formulaga mu-vofiq keladi. Barcha gidridlar ok, kristall moddalardir. Gidridlarda vodorodning oksidlanish darajasi — 1 ga teng.

## Manbalar
# Piksel

Pixel art
**Piksel** (ingl. *pixel*, «Picture'S Element» soʻz birikmasidan qisqartma) — rastr grafikasida raqamli tasvirning eng kichik birligi.Piksel - bu bitta nuqta, yoki ekrandagi kichkina katakchalardan tashkil topgan ko'rinish, displeydagi nuqta. Piksel oʻz navbatida 3 ta rangdan iborat. Bu 3 ta rang: qizil, yashil va koʻk. Shu uchta rang ochlashib-toʻqlashib, bir necha million xil rangni ifoda eta oladi. Koʻpchilik S40 telefonlarda ekran o'lchami 240x320 bo'ladi. Bu degani, eniga 240ta piksel, bo'yiga 320ta piksel degani. Endi telefoniz ekraniga qarab, bir pikselni aniqlashga harakat qiling.. Megapiksel odatda rasmlar o'lchamini (bo'yi va eniga ketgan piksellar hajmini) anglatadi va buni rasm sifatiga hech qanaqa a'loqasi yo'q. 1MP bu bir million piksel demakdir. Aytaylik, 1000x1000 o'lchamdagi rasm bir megapiksel hisoblanadi. U rasm HD sifatli bo'lishi ham, yoki o'ta past sifatli bo'lishi ham mumkin. Misol uchun, 640x480 rasmni olaylik: agar 640ga 480ni koʻpaytirsak, 307 200 pikselni tashkil etarkan. Demak bu rasm 0.3MP demakdir. Yoki 2048×1536 rasm. Bunda 3 145 728 piksel mavjud. Demak, bu 3.2MP ekan! Xo'sh, 5MPlik kamera bilan 12MPlik kamera orasidagi farqni angladizmi? Farqi shu rasm o'lchamida va kamera olgan rasmni sifatida. Telefon kamerasi pikseli qancha yuqori bo'lsa rasm shuncha tiniq va sifatli bo'ladi sababi piksellar soni koʻp bo'lgani uchun ranglar aniq va yaqol, yorqin ko'rinadi. Piksel o'lchami va soni display sifatini aniqlaydi. Manitor ekranidagi har bir santimeterda.koʻproq piksellar yaxshiroq rasm hosil qiladi. Misol uchun, 2.1 MP rasm 2, 073,600 pikseldan iborat.
# Mil. av. 310

**Mil. av. 310**

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Yillar** |
| Mil. av. 314 Mil. av. 313 Mil. av. 312 Mil. av. 311 — **Mil. av. 310** — Mil. av. 309 Mil. av. 308 Mil. av. 307 Mil. av. 306 |

|  |
| --- |
| **Oʻn yilliklar** |
| Mil. av. 340-lar Mil. av. 330-lar Mil. av. 320-lar — **Mil. av. 310-lar** — Mil. av. 300-lar Mil. av. 290-lar Mil. av. 280-lar |

|  |
| --- |
| **Asrlar** |
| Mil. av. V asr — **Mil. av. IV asr** — Mil. av. III asr |

 |

## Voqealar

## Tugʻilgan

## Vafot etgan

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
|  |
Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
# Kabisa yili

**Kabisa yil** (arabcha: toʻliq) — oddiy yildan bir kun (fevral oyida) ortiq boʻlgan kalendar yil. Bunda 4 ga qoldiqsiz boʻlinadigan yil Kabisa yildir (faqat ikkita nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yil bundan mustasno. Masalan: 1800 , 1900, 2100-yillar Kabisa yil emas). Yer bir yil davomida oʻz oʻqi atrofida 365 kun va 6 soat aylanadi. Shu sababdan har 4 yilda 6 soatni qoplash uchun fevral oyi 29 kun, bir yil esa 366 kun deb belgilangan.

Qadimgi Eronda yil 365 kunli (12 oy 30 kundan va yana qoʻshimcha 5 kun) boʻlib, har 120 yilda bitta qoʻshimcha oy kiritilgan. Umar Xayyom kalendarida har 33 yilning 8 yili (4, 8, 12, 16, 20, 24, 28 va 33-yillari) Kabisa yili hisoblanadi. Bunda har 4500-yilda bir sutkaga teng xato yigʻiladi. Bu esa hozir qoʻllaniladigan Grigoriy kalendaridan ham aniqroq (qarang Kalendar).

## Manbalar
# Gerd Binnig

Gerd Binnig (2013)
**Gerd Binnig** (20-iyul 1947) – nemis fizigi. Ilmiy ishlari past temperaturalarga, sirtqi hodisalarga oid. Nobel mukofoti laureati (rastrli tunnel mikroskopini yaratgani uchun, 1986, E. Rusk va G. Rorer bilan birga).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# 16-yanvar

**16-yanvar** — Grigoriy taqvimida yilning 16-kuni. Yil yakuniga 349 (kabisa yilida 350) kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **yanvar** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:16-yanvar bayramlari*

## Voqealar

Gerb Ierusalimskogo korolevstva
*Yana qarang: Turkum:16-yanvar voqealari*

* 1120 — Nablus cherkovi Quddus qirolligining ramzlarini *(tasvirda)* qabul qildi.
* 1756 — Whitehall konvensiyasi qabul qilindi.
* 1820 — F. Bellinsgauzen Antarktidaga yetib keldi.
* 1878 — Plovdivdagi jang.
* 1979 — Eron shohi oilasi bilan mamlakatdan chiqib ketdi.
* 2001 — Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti tashkil topdi.
* 2002 — BMT Xavfsizlik Kengashi „Al-Qoida“ va „Tolibon“ni terroristik tashkilot deb hisobladi.
* 2011 — Janubiy Sudanda referendum oʻtkazilib, u mustaqil davlat deb e’lon kilindi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:16-yanvarda tugʻilganlar*

●1996-Kim Jennie

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:16-yanvarda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-18 sanasida arxivlangan)(rus.)