# Oʻtochar qurol

AK-74
Makarov toʻpponchasi otashli qurolga misol boʻla oladi.
**Oʻq otar qurollar** — nishonni oʻq bilan shikastlantirish uchun moʻljallangan qurollar. Miltiq, pistolet, pistolet-pulemyot, pulemyot, revolver va boshqa qurollar, shu jumladan, aviatsiya va tank pulemyotlari, sport va ov qurollari oʻq otar qurollar jumlasiga kiradi.

Birinchi oʻqotar qurollar X asrda Xitoyda paydo boʻlgan, oʻshanda porox va zarrachalar boʻlgan bambuk naychalar nayzalarga oʻrnatilgan boʻlib, koʻchma oʻt oʻchirish nayzasi bir kishi tomonidan ishlatilgan, keyinchalik u qamalda zarba quroli sifatida samarali qoʻllangan. XIV asr davomida bu texnologiya asta-sekin butun Yevroosiyo boʻylab tarqaldi. Qadimgi oʻqotar qurollar odatda qora kukunni yoqilgʻi sifatida ishlatgan, ammo zamonaviy oʻqotar qurollar tutunsiz kukun yoki boshqa yoqilgʻidan foydalanadi. Koʻpgina zamonaviy oʻqotar qurollar (silliq oʻqli miltiqlar bundan mustasno) uchish barqarorligini oshirish uchun snaryadga aylanishni taʼminlash uchun miltiqli barrellarga ega.

Zamonaviy oʻqotar qurollarni ularning kalibrlari (yaʼni, teshik diametri) bilan tavsiflash mumkin. To'pponcha va miltiqlar uchun bu millimetr yoki dyumda (masalan, 7,62 mm yoki 308 dyum) yoki ov miltigʻi uchun ularning oʻlchovi boʻyicha (masalan, 12 ga. va 20 ga.) koʻrsatilgan. Ular, shuningdek, qoʻllaniladigan harakat turiga qarab (masalan, ogʻiz yuklagich, yuk koʻtaruvchi, tutqich, murvat, nasos, revolver, yarim avtomatik, toʻliq avtomatik va boshqalar) hamda odatiy deportatsiya vositalari (yaʼni, qoʻlda yoki mexanik oʻrnatish) bilan tavsiflanadi). Keyingi tasnifda ishlatiladigan barrel turiga (masalan, miltiqli) va barrel uzunligiga (masalan, 24 dyum), otish mexanizmiga (masalan, gugurt qulfi, gʻildirak qulfi, chaqmoqli qulf yoki zarbali qulf), dizaynning asosiy maqsadiga (masalan, ov miltigʻi) yoki maʼlum bir oʻzgarish uchun umumiy qabul qilingan nomga qarab farqlanadi (masalan, Gatling quroli).

Oʻq otuvchilar temir nishonlardan yoki optik nishonlardan foydalanib, qoʻl-koʻzni muvofiqlashtirish bilan oʻq oʻqotar qurollarni nishonga olishadi. Toʻpponchalarning aniq masofasi odatda 100 metr (110 yard; 330 fut)dan oshmaydi, aksariyat miltiqlar temir nishonlardan foydalangan holda 500 metr (550 yard; 1600 fut)ga yoki optik nishonlardan foydalanganda uzoqroq masofaga aniq boʻladi. (Oʻq otish oʻqlari aniq masofadan ancha xavfli yoki oʻlimga olib kelishi mumkin; xavfsizlik uchun minimal masofa aniqlik uchun belgilangan diapazondan ancha katta). Maqsadga koʻra qurilgan snayper miltiqlari va anti-material miltiqlar 2000 metr (2200 yard)dan oshiq masofalarga yetib boradi.

## Turlari

Oʻqotar qurol — bu kimyoviy yoqilgʻining ekzotermik yonishi (deflagratsiya) natijasida hosil boʻlgan yuqori bosimli gazning tez kengayishi (deflagratsiya) natijasida paydo boʻladigan bir yoki bir nechta snaryadlarni uchirish orqali nishonlarga zarar yetkazadigan nayzali uzoq masofali qurol, hozir tutunsiz kukun.

Armiyada oʻqotar qurollar piyodalar tomonidan olib oʻtish qobiliyatiga qarab ogʻir va yengil qurollarga boʻlinadi. Yengil oʻqotar qurollar — bu individual piyoda askar tomonidan osongina olib yurilishi mumkin boʻlgan qurollar, ammo ular optimal ishlash qobiliyatiga erishish uchun bir nechta odamni (ekipaj tomonidan xizmat koʻrsatishni) talab qilishi mumkin. Ogʻir oʻqotar qurollar — piyoda tashish uchun juda katta va ogʻir yoki orqaga qaytishga juda barqaror boʻlmagan va shuning uchun taktik jihatdan qurol platformasi (masalan, qoʻzgʻalmas oʻrnatish, gʻildirakli arava, transport vositasi, samolyot yoki suv kemasi)ni mobil yoki foydali qoʻllab-quvvatlashni talab qiladigan qurollardir.

Faqat kinetik snaryadlarni ishlatadigan va bitta piyoda askar (individual xizmat koʻrsatadigan) tomonidan toʻliq quvvat bilan boshqarilishi uchun yetarlicha ixcham boʻlgan yengil oʻqotar qurollar ham kichik qurollar deb ataladi. Bunday oʻqotar qurollarga revolver va toʻpponcha kabi qurollar kiradi; miltiqlar (va ularning kichik turlari), avtomatlar esa uzun qurollar hisoblanadi.

Dunyodagi qurol ishlab chiqaruvchilar orasida Browning, Remington, Colt, Ruger, Smith & Wesson, Savage, Mossberg (AQSh), Heckler & Koch, SIG Sauer, Walther (Germaniya), ČZUB (Chexiya), Glock, Steyr-Mannlicher (Avstriya), FN Herstal (Belgiya), Beretta (Italiya), Norinco (Xitoy), Tula Arms va Kalashnikov (Rossiya), sobiq eng yaxshi ishlab chiqaruvchilar orasida Mauser (Germaniya), Springfield Armory (AQSh) va Armscor ostidagi Rok qurol-yaroq oroli (Filippin) bor edi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |