Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Shtiriya

**Shtiriya** gersogligi (nem. Steiermark, slovencha Štajerska) – Muqaddas Rim imperiyasining hududiy knyazliklaridan biri va Avstriya-Vengriyaning toj mamlakati. 1918-yilda Shtiriya gersogligi ikki qismga boʻlindi: janubiy Quyi Shtiriya (Mura daryosining janubida), bu yerda aholisining aksariyati slovenlar boʻlib, Serblar, Xorvatlar va Slovenlar Qirolligi (hozirgi Sloveniyaning bir qismi) tarkibiga kirdi. gersoglikning shimoliy va markaziy qismi esa tarkibida Shtiriya federal davlatini tashkil qilgan Avstriya Respublikasi.
# Nelly Sachs

| Nelly Sachs |
| --- |
| Tavalludi | 10-dekabr 1891 |
| Vafoti | 12-may 1970 |
| Ijod qilgan tillari | Nemis tili |
| Fuqaroligi | Germaniya va Shvetsiya |

**Zaks Nelli** (1891.10.12 — 1970) — nemis shoirasi. 1940-yildan Shvetsiyaga emigratsiyaga ketgan. "Oʻlim maskanlari" (1947), "Gʻamgin yulduzlar" (1949), "Kelajakni hech kim bilmaydi" (1957), "Krchish va evrilish" (1959), "Tiriklarni izlash" (1971) kabi sheʼriy kitoblari bor. 1943—44 yillarda liniy mavzuda "Eli" nomli drama yozgan. 1951-yil nashr etilgan. 3. sheʼrlarida diniy mavzu, xristianlik motivlariga tayanish, shuningdek, Injilga xos ramzlarni qoʻllash asosiy oʻrin tutadi. Nobel mukofoti laureati (1966).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Markoman urushi

**Markoman urushi** (166-180) -german va sarmat kabilalarining Rim bilan urushi. Rim imperiyasi chegaralarini buzgan ushbu qabilalar Shimoliy Italiyaga bostirib kirib, bir necha jangda gʻalaba qilganlar. Oʻzaro tuzilgan bitimga koʻra, urushgacha boʻlgan chegaralar qayta tiklangan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kiyev rusi

**Kiyev Rusi** yoki **Qadimgi rus davlati** — oʻrta asrlarda Sharqiy Yevropadagi davlat. IX asrning soʻnggi choragida Ryurikovichlar sulolasi knyazlari hukmronligi ostida sharqiy slavyanlarning 2 asosiy markazi — Novgorod va Kiyev, shuningdek, „varyaglardan greklarga“ savdo yoʻli boʻylab joylashgan yerlarni (Eski Ladoga, Gnyozdovo va boshqalar atrofidagi qishloqlar) birlashtirilishi natijasida vujudga kelgan. 882-yil knyaz Oleg Kiyevni (Qadimgi Ukraina) bosib olib uni davlat poytaxti qilgan. 988—89-yillarda Vladimir I Svyatoslavich xristianlikni davlat dini sifatida joriy etgan. Shaharlarda (Kiyev, Novgorod, Ladoga, Beloozero, Rostov, Suzdal, Pskov, Polotsk va boshqalar) hunarmandchilik va savdo rivojlangan; meʼmoriy va yozma obidalar yaratilgan. Janubiy va gʻarbiy slavyanlar, Vizantiya, Gʻarbiy va Shimoliy Yevropa, Kavkaz, Oʻrta Osiyo bilan aloqalar oʻrnatilib, ular yanada mustahkamlangan.

Qadimgi Rus knyazlari koʻchmanchilarning (bijanaklar, torklar, polovetslar) bosqinlarini daf qilganlar. Yaroslav Mudriy hukmronligi (1019—54) — davlatning eng ravnaq topgan davri. Ijtimoiy munosabatlar qadimiy rus huquqi toʻplami — Rus haqiqati va boshqalar huquqiy hujjatlar orqali tartibga solingan. XI asrning 2-yarmida knyazlarning oʻzaro nizolari va polovetslarning bosqinlari davlatni zaiflashtirgan. Qadimgi rus davlatining yaxlitligini saqlash yoʻlida knyazlar Vladimir II Monomax (1113—25) va uning oʻgʻli Mstislav (1125—32) koʻp harakat qilganlar. XII asrning 2-choragida davlat parchalanib, bir necha mustaqil knyazliklar, Novgorod va Pskov respublikalariga boʻlinib ketgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Oslo

Oslo shaharlar
**Oslo** (1624—1924-yillarda *Kristia-niya* deb atalgan) — Norvegiya poytaxti. Osloford sohilida, 300–400 m balandlikda. Iqlimi moʻtadil. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 5 °C gacha, iyulniki 16 °C. Yillik yogʻin 677 mm. Aholisi — 507,4 ming kishi (2000). Shaharga 1048-yilda asos solingan. XIII asr oxiri — 1380-yillarda Norvegiya qirollarining qarorgohi. 1572-yildan Daniyaga qarashli Norvegiyaning maʼmuriy markazi. 1624-yilgi yongʻindan keyin shahar eski oʻrnidan nariroqda qayta qurilgan va *Kristianiya* deb nomlangan. 1924-yildan O. deb atala boshladi. 1814-yildan mamlakat poytaxti. 1940-yil 9-apreldan 1945-yil 8-maygacha shaharni nemis fashistlari qoʻshini okkupatsiya qilib turgan.

Oslo — Norvegiyaning eng katta iqtisodiy va madaniy markazi, yirik dengiz porti. Port orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 1/3 qismi oʻtadi. Temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oslo va uning atrofidagi korxonalar Norvegiyada ishlab chiqarilayotgan sanoat mahsulotining 25%ni beradi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati tarmoqlari rivojlangan. Energetika va kema taʼmirlash, elektrotexnika va radioelektronika, metallurgiya, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, poligrafiya, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor.

Oslo Norvegiya chegaralariga yaqin va Shvetsiya bilan qo‘shni hududda joylashgan. Shu sababli u ko‘pincha odatiy norveg shahri emas, balki chegaraga yaqin hudud sifatida qaraladi. Ko‘p odamlar uni an’anaviy Norvegiya shahri deb emas, balki chegara mintaqasi deb hisoblashadi. Shvetsiyaga yaqinligi tufayli bu hududning madaniyati, odamlarning qatnovi va hatto turmush tarzi ham sezilarli darajada chegara hududlari ta’sirida shakllangan.

Meʼmoriy yodgorliklardan Qirol saroyi, sobor, Milliy teatr va universitet binolari, ratusha va boshqa saqlangan. Metropoliten qurilgan. Shaharda bogʻ koʻp. Universitet (1811), konservatoriya, drama va opera teatrlari, Norvegiya fanlar akademiyasi, muzeylar, Milliy galereya bor. Bogdyo yarim oroldagi muzeyda F. Nansen va R. Amundsenlarning „Fram“ kemasi, T. Xeyerdalning „KonTiki“ soli saqlanmoqda. Oslo changʻi sporti markazlaridan. 1952-yilda shaharda 6-qishki Olimpiada boʻlib oʻtgan.

## Havolalar

* Oslo shahrining rasmiy vebsayti (ingl.)
* Oslo shahri haqida sayyohlar uchun maʼlumot (ingl.)

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Benilyuks

**Benilyuks** — Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburgning iqtisodiy ittifoqi. Ittifoq haqidagi bitim 1958-yil imzolanib, 1960-yildan kuchga kirgan. Rahbar organlari qarorgohi — Bryussel shahrida joylashgan.

Benilyuks sxemali xaritasi
## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Italiy tillari

**Italiy tillari** — oʻlik tillar. Qad. hind-yevropa tillari oilasiga mansub. Bu guruhga lotin, falis, osk va umbr tillari kiradi. Bu tillarda gaplashuvchi xalqlar Italiyaning oʻrta vajan. qismlarida yashaganlar (qarang Italiklar). Rim Italiyani bosib olgandan keyin lotin tili tomonidan siqib chiqarilgan. I.t.ga oid maʼlumotlar faqat tanga, turli idish va qabr toshdagi yozuvlardagina saqlanib qolgan. Rim imperiyasi qulagach, lotin tili ham barham topdi. Uning oʻrnida roman tillari paydo boʻlgan.

## Manbalar
# Katakomba madaniyati

**Katakomba madaniyati** - ilk jez davriga mansub arxeologik madaniyat (mil. av. 2-ming yillik — 1-ming yillik boshlari). Qora dengizning shim. sohillari, Quyi Volga boʻyida tarqalgan. XX asr boshida rus arxeologi V. A. Gorodsov tomonidan ilmiy tavsif berilgan.

K.m.ning soʻnggi davrlari kimmeriylar bilan bogʻliq. K.m. uchun aholining urugʻdoshlik munosabatlariga koʻra, alohida qishloqlarda yashashi va mozorqoʻrgʻonlar xosdir. Mozorqoʻrgʻonlar tagidagi katakombalarta mayyitlar yon tomonga yonboshlatib oyoqparini bukkan holda dafn etilgan, ularning ustiga olov ramzi boʻlgan qizil boʻyoq sepilgan. K.m.ga oid sopol idishlar, tosh va jezdan yasalgan mehnat qurollari va qurolaslaha, suyak va jez bezak buyumlari topilgan. K.m. qabilalari koʻchmanchilik va dexqonchilik bilan mashgʻul boʻlishgan, shuningdek, mis va jez metallurgiyasidan ham xabardor boʻlib, atrofdagi qabilalar, ayniqsa Kavkaz qabilalari va ular orqali Old Osiyo, Eron, Misr bilan savdo aloqalari olib borishgan. K.m. kabilalarida matriarxat oʻrnini patriarxat egallagan, mulkiy tabaqalanish koʻzga tashlana boshlagan (zodagonlarning qabridagi ashyolar qimmatbaholigi bilan ajralib turadi).

## Manbalar
# Armanlar

| *Armanlar* *հայեր* |
| --- |
| Umumiy aholi soni |
|
10-12 milliongacha |
| Katta aholiga ega mintaqalar |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Armaniston | 3 145 354 |  |
|  Rossiya | 1 182 388 |  |
|  Fransiya | 800 000 |  |
|  Eron | 150 000-560 000 |  |
|  Amerika Qoʻshma Shtatlari | 484 840 — 1 500 000 |  |
|  Gruziya | 315 000 |  |
|  Suriya | 190 000 |  |
|  Argentina | 130 000 |  |
|  Turkiya | 60 000, 500 000 boʻlishi mumkin |  |
|  Livan | 140 000 |  |
|  Ukraina | 100 000 |  |
|  Polsha | 1082 — 92 000 |  |
|  Iordaniya | 70 000 |  |
|  Braziliya | 40 000 |  |
|  Qozogʻiston | 20 000 — 25 000 |  |
|  Oʻzbekiston | 42 359 | < |
|  Olmoniya | 42 000 |  |
|  Kanada | 40 505–100 000 |  |
|  Gretsiya | 35 000 |  |
|  Turkmaniston | 30 000 |  |
|  Isroil | 20 000 |  |
|  Iroq | 20 000 |  |
|  Urugvay | 19 000 |  |
|  Buyuk Britaniya | 18 000 |  |
|  Vengriya | 15 000 |  |
|  Bolgariya | 10 831 – 30 000 |  |
|  Filippin | 12 000 |  |
|  Belarus | 10 191 |  |
|  Belgiya | 10 191 |  |
|  Chexiya | 10 000 |  |
|  Latviya | 2700 |  |

 |
| Tillar |
|
Arman tili  |
| Dinlar |
|
Masihiylik |
| Qarindosh etnik guruhlar |
|
Yunonlar |

**Armanlar** (armancha: *հայեր*, oʻzlarini *hay* deb atashadi) — xalq, Armanistonning asosiy aholisi (3,08 million kishi, 1992). Shuningdek Rossiya Federatsiyasi (532 ming kishi), Gruziya (437 ming kishi), AQSH (700 ming kishi), Fransiya (270 ming kishi), Eron (200 ming kishi), Suriya (170 ming kishi), Togʻli Qorabogʻ (146 ming kishi), Livan va Turkiya (150 ming kishidan) va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni — 6,55 mln. kishi. Arman tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan xristian-miafisiylar.

## Halabdagi armanlar

Halabdagi armanlar
Halab shaharining xristianlari arman qochqinlari kelganda koʻpaygan. (1915-yilgi arman genotsidi). Birinchi arman qochqinlari kelganda (1915-1922) Halab aholisi 1922-yili 156 748-kishi boʻldi, shulardan: musulmonlar 97 600-kishi (62,26 %), xristian-katoliklar — 22 117 (14,11 %), yahudiylar — 6 580 (4,20 %), yevropaliklar shu vaqtda — 2 652 (1,70 %), Arman qoshqinlari — 20 007 (12,76 %) va boshqalari — 7 792 (4,97 %). Yekіnshі arman bosqindari 1923 jili keldі.. 1923-1925-yillari shaharga 40 000-arman keldi, Halab aholisi 1925-yilining oxirlarida 210 000-kishiga koʻpaydi. Ularning ichida: armanlar 25 %. 1944-yili Halab aholisi 325 000-kishi boʻldi, ularning-112 110 (34,5 %) xristianlar (armanlar — 60 200). Halab xristianlarining yarmi 1947-yilgacha armanlar boʻldi. Aytish joyizki undan keyin arman repatriatsiyasi davrida armanlarning koʻpchiligi Sovet Armanistoniga koʻchdi (1946-1967).

## Arman musiqasi

Bizga hozir qadimgi va oʻrta asrlik arman musiqasining mazmunini koʻz oldimizga keltirishimiz qiyin. Biroq saqlanib qolgan hujjatlar u davrning musiqasi mayin va yoqimli boʻlganligidan dalolat beradi.

## Milliy asboblari

Arman milliy asboblarining tarixi qadimdan saqlanib hozirgacha etib kelgan. Arman xalq asboblari: Sibizgʻilar, surnay, tara va boshqalari.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Konus kesimlari

Konus kesimlari: 1. Aylana, 2.Ellips,3.Parabola, 4.Giperbola

**Konus kesimlari** — toʻgʻri doiraviy konus sirtnn uning uchidan oʻtmaydigan tekislik bilan kesganda hosil boʻladigan chiziqlar. SA yasovchi S dan farqli ixtiyoriy M nuqtani olib, u orqali konus oʻqiga perpendikulyar a, tekislik oʻtkazilsa, kesimda a y l a n a , ST ga perpendikulyar boʻlmagan va hamma yasovchilarni kesuvchi a2 tekislik oʻtkazilsa — ellips, biror yasovchi (mas, 5V)ga parallel boʻlgan a3 tekislik oʻtkazilsa parabola, ikkita yasovchiga parallel boʻlgan a4 tekislik oʻtkazilsa giperbola hosil boʻladi. M nuqtadan oʻtuvchi ixtiyoriy tekislik uchta yasovchiga parallel boʻla olmaganligi sababli, doiraviy ko-nusning kesimida boshqa chiziq hosil boʻlmaydi.

Kesim ellips va parabola boʻlganda kesuvchi tekislik doiraviy konus sirtning bir qismini, giperbola boʻlganda ikkala qismini kesib oʻtadi. Konus kesimining ixtiyoriy M nuqtasi uchun df.di nisbat oʻzgarmas boʻladi. Bu nisbatning qiymati X konus kesimining ekssentrisiteti deyiladi. Konus kesimlari ikkinchi tartibli chiziqlardir. Konus kesimlari haqidagi izchil asar birinchi marta iskandariyalik olim Appoloniy Pergskiy tomonidan yozilgan (miloddan avvalgi III asr). XIX asrda belgiyalik matematik Dandelen Konus kesimlarini konus sirtga ichki chizilgan sfera yordamida toʻla oʻrgangan. Konus kesimlari astronomiya va texnikada keng qoʻllanadi. Mas, projektor vareflektorlarda parabolik koʻzgular ishlatiladi. Quyosh sistemasidagi sayyoralar Konus kesimlari boʻylab harakatlanib, uning fokuslaridan birida Quyosh turadi. Kometalar parabola va giperbola boʻylab harakatlanadi.

## Yana qarang

* Konus
* Konus sirt
* Geometriya

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# SpaceX COTS Demo Flight 2/3

SpaceX COTS Demo Flight 2/3|  |
| COSPAR ID |
Andoza:Cospar  |
| SATCAT no. |
Andoza:Wd |
|   |

|  Tashqi videofayllar |
| --- |
|  |  Missiyaning qisqacha koʻrib chiqilishi YouTubeda |

**SpaceX COTS Demo Flight 2/3** (shuningdek, *Dragon C2+* va *SpaceX COTS Demo 2* nomi bilan ham tanilgan) 2006-yilda SpaceX va NASA oʻrtasida imzolangan shartnoma boʻyicha Commercial Orbital Transportation Services (COTS) dasturi doirasidagi Dragon avtomatik yuk fazo kemasining ikkinchi parvozidir.

Xalqaro kosmik stansiyaga xususiy kosmik kemaning birinchi parvozi.

### Parvoz

Falcon 9 v1.0 raketa tashuvchisining uchinchi uchirilishi.

Parvoz COTS dasturi bosqichi doirasida NASA mutaxassislari tomonidan oʻtkazilgan parvozlarga tayyorgarlik koʻrish (Flight Readiness Review) ekspertizasi, jarayonida yuzaga kelgan barcha texnik muammolarni hal qilish uchun bir necha marta qoldirildi. 16-aprelda ekspertiza tugagandan soʻng, parvoz sanasi „7-maydan oldin emas“ deb belgilanib olindi. May oyi boshida, SpaceX muhandislariga Dragon kosmik kemasi dasturiy taʼminoti ustidagi ishlarni yakunlash uchun vaqt berish uchun parvoz 19-mayga surildi.

19-may kuni yakuniy hisob, uchirilishdan yarim soniya oldin raketa tashuvchi kompyuterlari tomonidan toʻxtatildi, birinchi bosqich 5-(markaziy) dvigatelining yonish kamerasida notabiiy bosim tufayli uchirish 3 sutkaga kechiktirildi. Nosoz Merlin 1C dvigatel klapani almashtirildi.

Dracon kosmik kemasi bilan Falcon 9 raketa tashuvchisining uchirilishi 2012-yil 22-may kuni UTC vaqti bilan 7:44 da Kanaveral burnidagi SLC-40 uchish maydonchasidan amalga oshirildi.

### Foydali yuk

Dragon Xalqaro kosmik stansiyaga 520 kilogramm foydali yuk yetkazib berdi (qadoqlardan tashqari 460 kg), shu jumladan:

* Ekipaj uchun oziq-ovqat va buyumlar — 306 kg
* Ilmiy tadqiqot uchun materiallar — 21 kg
* Yuklar uchun sumkalar — 123 kg
* Kompyuterlar va komplektlar — 10 kg

Yerga qaytib, Dragon 660 kilogramm foydali yukni qaytardi (qadoqlardan tashqari 620 kg), shu jumladan:

* Ekipaj buyumlari — 143 kg
* Ilmiy tadqiqot materiallari — 93 kg
* Stansiyaning jihozlari va qismlari — 345 kg
* Ochiq kosmosga chiqish uchun uskunalar — 39 kg

## Galereya

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Havolalar

* Missiyaning rasmiy press-relizi
* 19-may kuni yakuniy ort hisoblash parvozdan yarim soniya oldin uzildi (video)
* Raketa tashuvchi uchirilishi (video)
* Dragon Xalqaro kosmik stansiyaga yetib keldi (video)
* Kanadarm2 manipulyatori tomonidan kemaning qoʻlga olinishi (video)
* Dragon kosmik kemasining lyuki Xalqaro kosmik stansiyada birinchi marta ochildi (video)

## Manbalar
# Starlink

**Starlink** — Internet aloqasi beqaror, qimmat yoki umuman mavjud boʻlmagan hududlarda yuqori tezlikdagi Internet aloqasini taʼminlash maqsadida SpaceX shirkati tomonidan yoʻlga qoʻyilayotgan global sunʼiy yoʻldosh tizimi. SpaceX shirkatining sunʼiy yoʻldosh tadqiqotlari, ishlanmalari va ishlab chiqarish boʻlimi hisoblanuvchi shirkat qarorgohi Vashington shtatining Redmond shahrida joylashgan.

Loyihani ishlab chiqish 2015-yilda boshlangan. Sinov prototiplari 2018-yilning 22-fevralda muvaffaqiyatli ishga tushirilgan. 2017-yilga kelib, SpaceX 2020-yillarning oʻrtalariga borib Yer orbitasiga jami 12 000 ga yaqin sunʼiy yoʻldoshni chiqarish uchun normativ hujjatlarni taqdim etdi. 2019-yilning may oyida 60 ta prototip sunʼiy yoʻldoshlarning birinchi guruhi Yer orbitasiga chiqarildi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayt
# Tipper Gore

| Tipper Gore |
| --- |
|  |
|  |
| Amerika Qoʻshma Shtatlarining ikkinchi xonimi |
| **Mansab davri** 1993-yil 20-yanvar – 2001-yil 20-yanvar |
| Vitse-prezident |
Al Gore |
| Shaxsiy maʼlumotlari |
| Tavalludi |
Mary Elizabeth Aitcheson 1948-yil 19-avgust Vashington, Kolumbiya okrugi, AQSh |
| Siyosiy partiyasi |
Demokratik |
| Turmush oʻrtogʻi |
Al Gore |
| Bolalari |
4 ta |
| Taʼlim |
Garland Junior kolleji,
Boston universiteti (BA)
Vanderbilt universiteti (magistratura) |

**Mary Elizabeth** „**Tipper**“ **Gore** (1948-yil 19-avgustda tugʻilgan) — amerikalik ijtimoiy muammolar himoyachisi, faol, fotograf va yozuvchi, 1993-yildan 2001-yilgacha Qoʻshma Shtatlarning ikkinchi xonimi boʻlgan. U Qoʻshma Shtatlarning 45-vitse-prezidenti Al Gore bilan turmush qurgan, garchi ular 2010-yilda ajrashgan boʻlsa ham.

1985-yilda Gore ota-onalarning musiqiy resurs markaziga (PMRC) asos solgan boʻlib, u nopok soʻzlarni, ayniqsa musiqaning ogʻir metal, pank va xip-xop janrlarida yozilgan relizlar muqovalarini yorliqlashni yoqladi. Oʻzining oʻnlab yillik jamoat hayoti davomida u musiqaga maslahat yorliqlarini qoʻyish (tanqidchilar uni senzura deb atashlari), ruhiy salomatlik, ayollarning sabablari, bolalar sabablari, LGBT huquqlari va uysizlikni kamaytirishni himoya qildi.

## Yoshligi va taʼlimi

Mary Elizabeth Aitcheson, Vashingtonda tugʻilgan, Tipper Gor John Kenneth „Jek“ Aitcheson Jr., santexnika bilan shugʻullanuvchi tadbirkor va J & H Aitcheson Plumbing Supply egasi va uning birinchi rafiqasi Margaret Annning qizi. Gore Virjiniya shtatining Arlington shahrida oʻsgan. Ota-onasi ajrashgandan keyin uni onasi va buvisi tarbiyalagan.

U Sent-Agnes (hozirgi Sent-Stiven va Sent-Agnes maktabi), Virjiniya shtatining Aleksandriya shahridagi xususiy Episkop maktabida oʻqigan, u yerda basketbol, voleybol va chim ustida xokkey oʻynagan va The Wildcats deb nomlangan barcha ayollar guruhida baraban chalgan.

## Shaxsiy hayoti

Gorening toʻrt nafar farzandi bor: Karenna Gore (1973-yil 6-avgustda tugʻilgan), Kristin Gore (1977-yil 5-iyunda tugʻilgan), Sarah LaFon Gore Maiani (1979-yil 7-yanvarda tugʻilgan) va Albert Arnold Gore III (1982-yil 19-oktabrda tugʻilgan) va bir nechta nevaralari bor.

2010-yil iyun oyida Gorelar oʻzlarining nikohlarini ajralishlarini eʼlon qilishdi, bu „uzoq va sinchkovlik bilan koʻrib chiqish jarayonida birgalikda qabul qilingan oʻzaro va bir-birimizni qoʻllab-quvvatlovchi qaror“ degan Gore. 2012-yil avgust oyida *The New York Times gazetasi* ikkala Gorening boshqa odamlar bilan uchrashgani va nikohni davom ettirishni rejalashtirmagani, ammo ularning „rishtalari mustahkam“ va munosabatlari doʻstona ekanligi haqida xabar berdi. „Er-xotin yiliga bir necha marta, oxirgi marta iyun oyida, yozgi oilaviy taʼtil va Rojdestvo bayramlari uchun Tennessi shtatining Karfagen shahridagi Gorelar oilasi oʻrindigʻida uchrashadilar“, deb yozadi gazeta. U *National Geographicning* sobiq muharriri Bill Allen bilan uchrashgan.

## Manbalar
# Vertikal holat

**Vertikal holat** yoki **vertikal joylashuv**, shuningdek, **vertikaldaraja** — berilgan vertikal maʼlumotlardan yuqori yoki pastda vertikal yoʻnalish boʻylab joylashgan joy. **Vertikal masofa** yoki **vertikal boʻlinish** — bu ikki vertikal pozitsiya orasidagi masofa. Vertikal pozitsiyani ifodalash uchun koʻplab **vertikal koordinatalar** mavjud: chuqurlik, balandlik, koʻtarilish va boshqalar.

## Turlari

Xalqaro standartlashtirish tashkiloti (ISO), aniqrogʻi ISO 19111 quyidagi ikkita taʼrifni taklif qiladi:

* *chuqurlik* : „bunda masofa biror nuqtaning tanlangan yuzadan ushbu sirtga perpendikulyar chiziq boʻylab pastga qarab oʻlchanadi.“
* *balandlik* : „bunda masofa biror nuqtaning tanlangan yuzadan ushbu sirtga perpendikulyar chiziq boʻylab yuqoriga qarab oʻlchanadi“;

ISO 6709 (2008-yil versiyasi) quyidagi qoʻshimcha taʼrifni beradi:

* *dengiz sathidan balandlik* : „tanlangan yuzaning oʻrtacha dengiz sathidan balandligi“

## Birliklar

Ortometrik balandlik kabi vertikal masofa kattaliklari turli birliklarda ifodalanishi mumkin: metr, fut va boshqalar.

Baʼzi vertikal koordinatalar uzunlikka asoslanmaydi, masalan, geopotentsial raqamlar m2/s2 birliklariga ega. Doimiy nominal gravitatsiya qiymati (m/s2) boʻyicha normalizatsiya geopotentsial balandlikda (standart tortishish asosida) yoki dinamik balandlikda (45 gradus kenglikdagi oddiy gravitatsiya asosida) kabi metr birliklarini beradi. Oʻlchov birligiga qaramay, vertikal koordinata oʻlchagich bilan oʻlchanadigan masofani anglatmaydi. Baʼzan taʼkidlash uchun standart *geopotentsial metr* (gpm yoki m' belgisi) kiritiladi. Biroq, bu amaliyot Xalqaro birliklar tizimi (SI) uchun qabul qilinishi mumkin emas: Xalqaro birliklar tizimidan foydalanish boʻyicha qoʻllanmaning 7.5 boʻlimida (Axborotni birliklar bilan aralashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi), deyiladi: *"Agar miqdorning qiymati berilganda, miqdor yoki uning oʻlchov shartlariga oid har qanday maʼlumot birlik bilan bogʻlanmaydigan tarzda taqdim etilishi kerak*".

SI boʻlmagan yana bir birlik *vertikal metr* boʻlib, vertikal, gorizontal yoki qiyalik masofalar oʻrtasida chalkashlik yuzaga kelganda joriy etiladi. U alpinizm, changʻi uchish, piyoda yurish, yugurish yoki velosipedda yurish kabi sport turlarida masofaga chiqish uchun ishlatiladi. Nemis tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda *Höhenmeter* („balandlik metr“) uchun „Hm“ qisqartmasi ishlatiladi.

## Yana qarang

* Altimetr
* Balandlik
* Batimetriya
* Dengiz tubi ostidagi chuqurlik
* Chuqurlik o'lchagich
* Dinamik balandlik
* Balandlik
* Elipsoidal balandlik
* Geosentrik balandlik
* Geopotensial
* Geografik koordinatalar
* Geoid
* Izostaziya
* Dengiz sathi balandligi
* cho'kish
* Topografiya
* Vertikal va gorizontal
* Vertikal bosim o'zgarishi
* Suv darajasi

## Manbalar

## Adabiyotlar

* IOGP (2018) *Geomatika boʻyicha yoʻriqnoma 24: Neft va gaz ilovalaridagi vertikal maʼlumotlar*, Xalqaro neft va gaz ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyasi (IOGP), Geomatika qoʻmitasi, geodeziya quyi qoʻmitasi. Hisobot 373-24, 2018 yil aprel.
# Marsel

Fayl:MarseillePaysage.jpgMarsel
**Marsel** — Fransiyaning jan.sharqiy qismidagi shahar. Oʻrta dengizning Lion qoʻltigʻi sohilida, Rona daryosi etagida. Bush-dyu-Ron departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 855 ming kishi (2013). Kattaligi va ahamiyati jihatidan mamlakatda Parijdan key-in 2-oʻrinda. M. — mamlakatning eng yirik porti (yuk ortib-tushirish 90 mln. t dan ziyod). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Marsel va avtomobil yoʻllari tuguni.

Shaharga miloddan avvalgi VI asrda yunonlarning Massaliya koloniyasi sifatida asos solingan. Miloddan avvalgi I asrdarimliklar egallagan. Miloddan avvalgi VI asrdan Franklar davlati, XI asrdan Provans grafligi, 1481-yildan Fransiya qirolligi tarkibida. M. — mamlakatning muhim sanoat markazi. Neftni kayta ishlash, neft kimyosi, kimyo, mashinasozlik (jumladan, kemasozlik, samolyotsozlik) sa-noatlari rivojlangan. Oziq-ovqat, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari mavjud. M.dan Strasbur va Karlsrue shaharlariga neft quvurlari oʻtkazilgan. Metropoliten qurilgan. Fanlar va sanʼat akademiyasi, 2 universitet, konservatoriya, arxeologiya, nafis sanʼat va boshqa muzeylar, akvarium, botanika va hayvonot bogʻlari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Rim qalʼasi qoldiqlari, Sen-Viktor cherkovi (11 — XV asrlar), La-Major sobori (XII asr), ratusha, bazilika (1864) va boshqa saqlangan. Turizmning yirik markazi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |