# Shetlend orollari

**Shetlend orollari** - Atlantika okeanidagi orollar guruhi, Buyuk Britaniya hududi. Shotlandiyadan shim. dagi 100 dan ortiq oroddan iborat. Eng yirik oroli — Meynlend. Maydoni 1,473 km². Relyefi sertepa tekislik va plato, eng baland joyi 450 m. Yaylov va botqoqliklar bor. "Qushlar bozori"da Xermanes ornitologik rezervati tashkil qilingan. Dengizdan baliq ovlanadi. Maʼmuriy markazi — Leruik shahri Shetlend orollari yaqinida dengizdan neft olinadi.

Shetland orollarining xaritada koʻrinishiBu Shotlandiyadagi Shetland orollari roʻyxati. Shetland arxipelagi materik Shotlandiyadan 100 kilometr (62 milya) shimolda joylashgan va poytaxt Lervik Norvegiyadagi Bergen va Shotlandiyaning Aberdin shaharlaridan deyarli bir xil masofada joylashgan.[1] Shetland arxipelagiga 300 ga yaqin orollar va skerrilar kiradi, ulardan 16 tasida aholi yashaydi. Shetland materikidan tashqari, Unst, Yell va Fetlar orollari kattaroqdir.

Ushbu roʻyxatda foydalaniladigan orolning taʼrifi shundan iboratki, u har kuni dengiz suvi bilan oʻralgan quruqlikdir, lekin koʻpriklar va yoʻlaklar kabi inson qurilmalari bundan mustasno, suv oqimining barcha bosqichlarida boʻlishi shart emas.[2] Shetland materikiga koʻpriklar orqali qoʻshilgan toʻrtta orol bor, Sharqiy Burra, Gʻarbiy Burra, Trondra va Muckle Roe. Husaydan Bruraygacha boʻlgan koʻprik ham bor.[3] Shetlandning hech bir joyi dengizdan 5 km uzoqlikda emas.[4] Mavis Grind (qadimgi Norscha „tor isthmus darvozasi“ uchun) — Sullom Voe va Shimoliy dengizdan gʻarbda Sent-Magnus koʻrfazi va Atlantikani ajratib turadigan eni 100 metrdan (328 fut) sal koʻproq boʻlgan tor boʻyinli quruqlik. sharq.[5]

Shetland geologiyasi juda koʻp yoriqlar va burmalar oʻqlari bilan murakkab. Bu orollar Kaledon orogeniyasining shimoliy chegarasi boʻlib, Shotlandiya materikidagi ekvivalentlariga oʻxshash tarixga ega boʻlgan Lyuiz, Dalradian va Moyn metamorfik jinslarining chiqish joylari mavjud. Xuddi shunday, eski qizil qumtosh konlari va granit intruziyalari ham mavjud. Eng oʻziga xos xususiyat — Yapetus okeani tubining qoldigʻi boʻlgan Unst va Fetlardagi oʻta asosli ofiyolit, peridotit va gabbro.[6] Orol iqtisodiyotining katta qismi uning atrofidagi dengizlardagi neftli cho‘kindilarga bog‘liq.[7] Muzlik davridan keyingi davrda, v. Miloddan avvalgi 6200-yillarda orollar Norvegiya qirgʻoqlari yaqinida suv ostidagi ulkan koʻchki boʻlgan Storegga Slides tufayli 20 metr balandlikdagi tsunamini boshdan kechirgan.

Orollarning barchasi Shetland orollari kengashi mahalliy hokimiyatiga kiradi. Ular neolit ​​davridan beri doimiy ravishda yashab kelgan va bir necha asrlar davomida Norvegiya hukmronligini boshdan kechirgan, birinchi yozma yozuvlar Norvegiya dostonlaridir.[4][10] Materikning janubiy chekkasidagi Jarlshofda olib borilgan qazishmalar Shetlandda bronza davridan beri hayotning arxeologik dalillarini taqdim etdi va yillik Up Helly Aa yongʻin festivallari Shetlandning Viking oʻtmishini jonli eslatib turadi.[11][12][13] Arxipelag shamol va suv toshqinlariga taʼsir qiladi va navigatsiya uchun yordam sifatida koʻplab mayoqlar mavjud.[14] Yaqinda Shetlanddagi kichik shamol stansiyasi bir yil davomida 58 % quvvatga ega boʻlib, jahon rekordini qoʻlga kiritdi.[15] Mahalliy Shetland poniyalari oʻzlarining kuchliligi va chidamliligi bilan mashhur.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |