Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Namsan minorasi

| Namsan minorasi |
| --- |
| Umumiy maʼlumot |
| Manzili |
Seul |
| Koordinatalar |
37°33'5.13" N 126°59'16.80" E. |
| Egasi |
YTN |
| Balandligi |
| Eng yuqori qavati |
279 metr |
| Namsan minorasi |

**Seul minorasi rasman** YTN Seul minorasi va odatda Namsan minorasi yoki Seul minorasi sifatida tanilgan , Janubiy Koreyaning Seul markazidagi Nam togʻida joylashgan aloqa va kuzatuv minorasi . 236 metr (774 fut) balandlikdagi minora Seuldagi ikkinchi eng baland nuqtadir.

1969-yilda qurilgan Seul minorasi Janubiy Koreyaning birinchi umumiy radio to'lqin minorasi bo'lib, Seulda televideniye va radioeshittirishni ta'minlaydi.Hozirda minora KBS , MBC va SBS kabi Koreya ommaviy axborot vositalari uchun signallarni uzatadi .

## Tarixi

1969-yilda taxminan 2,5 million AQSh dollari qiymatida qurilgan Seul minorasi 1971-yil 3-dekabrda qurib bitkazildi, u Jangjongryul meʼmorlari tomonidan loyihalashtirilgan boʻlsa-da, oʻsha paytda inshootning ichki qismi jihozlanmagan edi. Seul minorasi 1980-yil oktyabr oyida ommaga ochildi. Oʻshandan beri minora Seulning diqqatga sazovor joyi boʻlib kelgan. Minora balandligi tubida 236,7 m (777 fut) dan dengiz sathidan 479,7 m (1574 fut) gacha. Seul minorasining nomi 2005-yilda Seul minorasiga o'zgartirildi, "N" "yangi", "Namsan" , "tabiat" degan ma'noni anglatadi. Minorani ta'mirlash va qayta qurish uchun taxminan 15 milliard KRW sarflandi.

Seul minorasining asl egasi CJ Corporation bilan birlashganda , u N Seul minorasi (rasmiy nomi CJ Seoul Tower) deb o'zgartirildi. YTN uni 1999-yilda CJ korporatsiyasidan sotib oldi va nomini YTN Seoul Towerga o'zgartirdi. U Namsan minorasi yoki Seul minorasi sifatida ham tanilgan. Bu, shuningdek, KBS, MBC, SBS TV, FM, PBC, TBS, CBS va BBS FM uzatish antennalarini o'z ichiga olgan Koreyaning birinchi umumiy radio to'lqin minorasidir.

Seul minorasi Changdeokgung saroyi bilan birgalikda global sayohat boʻyicha ekspert baholashlari va oʻquvchilarning xohish-istaklari soʻrovlari asosida Lonely Planet ’s Ultimate Travel roʻyxatida dunyodagi eng yaxshi 500 sayyohlik yoʻnalishlaridan biri sifatida tanlandi .
# Netflix

| Netflix |
| --- |
|  |
| Joriy holati |
Faol |
| Tijoratmi |
Ha |
| Roʻyxatdan oʻtish |
Majburiy |
| Roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilar soni |  277,7 million (2024-yil 18-aprel (2024-04-18) holatiga koʻra) |
| Muassisi |
Netflix, Inc. |
| Ochilgan sanasi |
29-oktyabr, 1997-yil (1997-10-29) (DVD e-tijoriy koʻrinishda) 16-yanvar, 2007-yil (2007-01-16) (striming ximati sifatida) |
| Joylashuv |
Los Gatos, Kaliforniya, AQSh |
| Mamlakat |  AQSH |
| URL | netflix.com |

**Netflix** – filmlar va teleseriallar striming xizmati. Xizmat turli janrlar va tillarda keng koʻlamli filmlar, seriallar va teledasturlarni taqdim etadi.

Netflixga 1997-yilning 29-avgustida Marc Randolph va Reed Hastings tomonidan Kaliforniya shtatining Scotts Valley shahrida asos solingan. Kompaniya avvalboshda ijara uchun toʻlov modelidan foydalanib, pochta orqali DVDlarni mijozlarga yetkazib berish bilan shugʻullangan. 1999-yildan boshlab obunachilarga asoslangan modelga oʻtgan. 2007-yilning yanvarida esa oqimli multimedia xizmatini yoʻlga qoʻygan. 2024-yil iyul holatiga koʻra, Netflix jahonning 190 dan ortiq mamlakatida 277,7 milliondan ziyod pullik obunachilarga ega. 2023-yil oktyabr holatiga koʻra esa dunyoning 23-eng koʻp kiriluvchi veb-sayti hisoblanadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
# 2032-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari

|  |  |
| --- | --- |
| Mezbon shahar |
Brisben, Avstraliya |
| Ochilish |
2032-yil 23-iyul |
| Yopilish |
2032-yil 8-avgust |
| 2036 → |

**2032-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari**, rasman **XXXV Olimpiada oʻyinlari** va **Brisben 2032** nomlari bilan tanilgan, 2032-yil 23-iyuldan 8-avgustgacha Avstraliyaning Brisben shahrida oʻtkazilishi rejalashtirilgan xalqaro sport musobaqasidir.

Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi 2021-yil 21-iyul kuni Tokioda oʻtkazilgan 138-sessiyasida Brisbenni 2032-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlariga mezbon sifatida tasdiqlagan.

Bu Avstraliyada oʻtkaziladigan uchinchi Yozgi Olimpiada oʻyinlari boʻladi. Avvalroq mamlakat Melburn 1956 va Sidney 2000 oʻyinlariga mezbonlik qilgan.

## Manbalar

## Tashqi havolalar

* Brisben 2032 rasmiy sahifasi
# Elektron tijorat

**Elektron tijorat** (e-commerce) — internet va boshqa elektron aloqa vositalari orqali mahsulot va xizmatlarni sotish va sotib olish jarayoni. Bu zamonaviy biznes modeli boʻlib, u korxonalar va isteʼmolchilar oʻrtasidagi savdo munosabatlarini soddalashtirish, xarajatlarni kamaytirish va global bozorda ishtirok etish imkonini beradi.

### Elektron tijorat turlari

Elektron tijorat turli yoʻnalishlarda amalga oshiriladi:

1. **B2B (Business to Business)** — Korxonalar oʻrtasidagi savdo (masalan, yetkazib beruvchilar va ulgurji sotuvchilar oʻrtasidagi savdo).
2. **B2C (Business to Consumer)** — Korxonalar va yakuniy isteʼmolchilar oʻrtasidagi savdo (masalan, internet-doʻkonlar).
3. **C2C (Consumer to Consumer)** — Isteʼmolchilar oʻrtasidagi savdo (masalan, OLX, eBay, Avito kabi platformalar).
4. **C2B (Consumer to Business)** — Isteʼmolchilarning biznesga xizmat yoki mahsulot taklif qilishi (masalan, freelancer platformalari).

### Elektron tijorat afzalliklari

* **Xarajatlarni kamaytirish** — Doʻkon ochish yoki ofis ijaraga olish zarurati yoʻq.
* **24/7 faoliyat** — Savdo kunning istalgan vaqtida amalga oshiriladi.
* **Global bozorga chiqish** — Mahsulot va xizmatlarni dunyoning istalgan nuqtasiga sotish imkoniyati mavjud.
* **Marketing imkoniyatlari** — Ijtimoiy tarmoqlar, kontekst reklama va SEO orqali mijozlarni jalb qilish osonroq.

## Manbalar
# 9-aprel

**9-aprel** — Grigoriy taqvimida yilning 99- (kabisa yilida 100-) kuni. Yil yakuniga 266 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

*Yana qarang: Turkum:9-aprel bayramlari*

## Voqealar

*Yana qarang: Turkum:9-aprel voqealari*

* 1667 — Parijda dunyoda birinchi xalqaro koʻrgazma ochildi.
* 1882 — teleboshlovchi Barnum AQSHga Jambo *(tasvirda)* filini olib keldi.
* 1940 — Olmoniya Norvegiya va Daniyaga bostirib kirdi.
* 1989 — Tbilisidagi norozilik namoyishlarida 16 kishi halok boʻldi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:9-aprelda tugʻilganlar*

* 1336 — Amir Temur
* 1931 — Heysuke Hironaka
* 1935 — Hojimurod Ibrohimov
* 1938 — Viktor Chernomirdin
* 1944 — Abdulaziz Mansur
* 1957 — Islom Bobojonov
* 1972 — Alain Berset
* 1974 — Jenna Jameson
* 1979 — Albina Janabayeva
* 1990 — Kristen Stewart

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:9-aprelda vafot etganlar*

* 1921 — Parpi qoʻrboshi
* 1945 — Nurpeyis Boygʻonin
* 1959 — Frank Lloyd Rayt
* 1960 — Semyon Lavochkin
* 1973 — Qalli Ayimbetov
* 1984 — Gʻiyosiddin Jalolov
* 1993 — Halim Usmonxoʻjayev
* 1994 — Burhon Sirojiddinov
* 1999 — Joʻra Saidov

## Havolalar

* days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-18 sanasida arxivlangan)(rus.)
# Java (orol)

Java|  |
| Geografiya |
| Maydoni | 128 297 km2 |
| Dengiz sathidan balandligi | 3676 m. |
| Eng baland nuqtasi | Semeru |
| Ma'muriyat |
| Davlat | Indoneziya |
| Mintaqa | Indoneziya |
| Demografiya |
| Aholisi | 160 293 748 |
| Qo'shimcha ma'lumot |

java orolining viloyatlari va tillari
**Java** (indonezcha: *Jawa*) — Malay arxipelagining Katta Zond orollari guruhidagi orol, Indoneziya tarkibida. Mayd. 126,5 ming km². Yer yuzida aholi eng zich joylashgan hududlardan biri. Uzunligi 1000 km dan ziyod, qirgʻoqlari kam parchalangan. Relyefi, asosan, vulkan natijasida hosil boʻlgan togʻliklardan iborat, eng baland joyi 3676 m (Semeru vulkani). 100 dan ortiq vulkan bor, ulardan 30 tasi harakatdagi vulkanlar. Teztez kuchli zilzila boʻlib turadi. Shimoliy sertepali allyuvial tekislik. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. Yillik yogʻin tekisliklarda 1000–1500 mm, togʻlarda 5000 mm dan ziyod. Daryolari sersuv. Doim yashil va barg toʻkuvchi tropik oʻrmonlar, togʻ choʻqqilarida butazor va yaylovlar bor. Ya.ning sharqiy qismida savanna tipidagi oʻsimliklar oʻsadi. Bir nechta milliy bogʻlar tashkil etilgan. Tekisliklarda makkajoʻxori, sholi, qand lavlagi ekiladi. Kokos palmasi, kauchuksimonlar plantatsiyalari bor. Neft qazib olinadi. Asosiy shaharlari: Jakarta, Bandung, Surabaya.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Argon

| Argon(Ar)
  |
| --- |
| Atom raqami | 18
  |
| Koʻrinishi |  |
| Atom xossasi
  |
| Atom massasi (molyar massasi) | 39.948 m. a. b. (g/mol)
  |
| Atom radiusi | 2- pm
 |
| Ionlashish energiyasi (birinchi elektron) | 1519.6(15.75) kJ/mol (eV)
  |
| Elektron konfiguratsiyasi | [Ne] 3s2 3p6 |
| Kimyoviy xossalari
  |
| Kovalentlik radiusi | 98 pm
 |
| Ion radiusi | n/a pm
 |
| Elektrmanfiylik (poling boʻyicha) | 0.0
  |
| Elektrod potensiali | 0
  |
| Oksidlanish darajasi | n/a
  |
| Termodinamik xossalari
  |
| Zichlik | (-186 °C da)1.40 g/sm³ |
| Solishtirma issiqlik sigʻimi | 0.138 J/(K·mol)
  |
| Issiqlik oʻtkazuvchanlik | 0.0177 Vt/(m·K)
  |
| Erish harorati | 83.8 K
 |
| Erish issiqligi | n/a kJ/mol
 |
| Qaynash harorati | 87.3 K
 |
| Qaynash issiqligi | 6.52 kJ/mol
 |
| Molyar hajm | 24.2 sm³/mol
 |
| Kristall panjarasi
  |
| Panjara tuzilishi | kubik markazlashgan
  |
| Panjara davri | 5.260 Å
 |
| Panjara/atom nisbati | n/a
  |
| Debye harorati | 85.00 K
 |

|  |  |
| --- | --- |
| 18 | Argon |
| Ar39,948 |
| 3s23p6 |

**Argon** (Argon), Ar — elementlar davriy sistemasining VIII guruhi elementi, inert gazlar jumlasidan. Tartib raqami 18, atom massasi 39,948, birinchi marta 1894-yilda havodan ajratib olingan. Argon rangsiz va hidsiz gaz. Suyuqlanish temperaturasi 189,4°, qaynash temperaturasi 185,87°. Argon odatdagi temperaturada atomar holda boʻladi, birikish reaksiyalariga kirishmaydi. Atmosferada Argonning uchta barqaror izotopi bor: Ag40 (99,6%), Ag38 (0,063%), Ag36 (0,337%). Argonning bir necha sunʼiy radio-aktiv izotoplari ham olingan: Ag39 (yarim yemirilish davri 265 yil), Ag37 (yarim yemirilish davri 34 kun). U boshqa inert gazlarga qaraganda koʻproq uchraydi. Argon havoda hajm jihatdan 0,993%ni tashkil qiladi. Argonning valentli, yaʼni ionli va kovalent birikmalari olinmagan, ammo Ag .6N2O va shuning kabi bir necha molekulyar birikmasi olingan. Argon kimyo sanoatida inert muhit vujudga keltirishda, elektr lampochkalarini toʻldirishda, reklama naylarini (koʻk-havo rang shu’lalanadi) va yuqori chastotalar texnikasida ishlatiladigan naylarni toʻldirishda qoʻllaniladi.

**Argon** — unsurlar davriy jadvalining 18 unsuri, inert gaz.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kinetika

**Kinetika** (yun. kinetikos — harakatga keltiruvchi) — mexanikaning dinamika (kuch taʼsirida jismning harakatini oʻrganadi) va statika (kuch taʼsirida jismning muvozanatini oʻrganadi) sohalarini birlashtiruvchi boʻlimi (yana qarang Kimyoviy kinetika, Fizik kinetika).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Hans Bethe

Hans Albrecht Bethe
**Hans Albrecht Bethe** (1906) - nemis nazariyotchi fizigi. 1933-yilda Germaniyadan koʻchib ketgan, 1935-yildan AQShda. Ilmiy ishlari kvant mexanikasi, yadro fizikasi, qattiq jismlarning kvant nazariyasi, astrofizikaga oid. Yulduzlarda termoyadroviy reaksiyalarning mavjud boʻlish ehtimolligini aytgan. Birinchi atom bombasini yaratishda ishtirok etgan. Nobel mukofoti laureati (1967).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Karavajo Mikelanjelo

KARAVAJO (Caravaqqio, asli *Merizida Karavajo*) Mikelanjelo (1573. 28.9, Lombardiya —1610.18.7, Toskana) — italiyalik rassom. XVII asr Yevropa rangtasvirda realistik yoʻnalish asoschisi. Milanda tahsil olgan (1584— 88). Rim, Neapol, Malta o., Sitsiliyada yashab ijod qilgan. K. ijodida manyerizm va akademizm sanʼatiga xos boʻlgan obrazlarni ideallashtirishga individual taʼsirchanlikni ("Kasal kichkintoy Vakx"), mavzuni majoziy talqiniga naturani bevosita kuzatishni ("Mevali savat koʻtargan oʻspirin" va b.) qaramaqarshi qoʻyadi. Antik mavzulardagi asarlari ("Vakx", 1592—93, Karavajo. "Lyutna chalayotgan qiz" (1595). Ufitssi galereyasi)da bayramlar, begʻubor shoʻxlik ruhi aks etgan. Rangtasvirning yangi turlari — natyurmort ("Savatdagi mevalar", 1596), maishiy ("Folbin" va b.) janrlarning shakllanishiga katta hissa qoʻshdi. Diniy mavzudagi asarlari ("Misrga yoʻl olganlar xordigʻi" va b.)ga ham chuqur hayotiy ruh baxsh eta olgan. Yirik polotnolari katta dramatik kuchga ega ("Avliyo Pyotrning mixlanishi", 1601; "Tobutga qoʻyish", 1604; "Avliyo Matvey azoblari", 1606 — hammasi Rimda; "Mariyaning oʻlimi", 1606, Luvrda). K. ijodi rangtasvir usuli, nursoyaning nihoyatda keskinligi, harakatlarning soddaligi, boy koloriti, asarlaridagi ehtiros va dramatik ruhi bilan diqqatga sazovor.

K. ijodi XVII asr Yevropa rassomlik maktablarida realizm yoʻnalishi oqimlari (jumladan, karavajizm)ni shakllanishiga katta taʼsir koʻrsatdi.

## Manbalar
# Shpitsbergen

Shpitsbergen|  |
| Geografiya |
| Maydoni | 61 022 km2 |
| Dengiz sathidan balandligi | 1713 m. |
| Eng baland nuqtasi | Newtontoppen |
| Ma'muriyat |
| Davlat | Norvegiya |
| Mintaqa | Norvegiya |
| Demografiya |
| Aholisi | 2668 |
| Qo'shimcha ma'lumot |

**Shpitsbergen** (norvegcha Svalbard) – Shim. Muz okeanining gʻarbiy qismidagi arxipelag. Maydoni 62 ming km². Yirik orollari: Gʻarbiy Sh., Shim.

Sharqiy Yer, Ej, Barens. Qirgʻoqdari fordlar bilan parchalangan. Relyefi togʻli (eng baland joyi 1712 m, Nyuton togʻi). Maydonining 35,1 ming km²muzliklar bilan qoplangan. Koʻp yillik muzliklar, issiq buloqlar bor. Iklimi Arktikaga xos dengiz iklimi. Oʻsimliklari mox, lishaynik, pakana qayin va tol. Shim. Gʻarbiy Shpitsbergen, Forlann milliy bogʻlari, rezervatlar tashkil etilgan. Toshkoʻmir konlari bor. Maʼmuriy markazi – Longir, asosiy porti – Barensburg. shahriga ilk bor XI—XII asrlarda pomorlar, 1596—97 yillarda gollandiyalik dengizchi sayyoh V. Barens borgan. 1925-yilda Norvegiya rasmiy ravishda shahrini Norvegiya Qirolligi hududi (Svalbard maʼmuriy birligi) deb eʼlon qilgan.

Shpitsbergen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Jon haqida

Jon haqida|  |
| Asl nomi |
Περί ψυχής |
| Muallif(lar) |
Aristotel |
| Til |
qadimgi yunoncha |
| Janr(lar)i |
Traktat |

**„Jon haqida“** (yunoncha *Περὶ Ψυχῆς*; lotincha *De anima*) — Aristotelning jon toʻgʻrisidagi risolasi. Oʻz ustozi Platondan farqli ravishda, Aristotel Jonning holati tananing holatiga bogʻliq boʻlishi toʻgʻrisida fikrlarni ilgari suradi. Keng maʼnoda — Jon bu barcha mavjudotlarning tirikligi tamoyilidir. Bunga oʻsimliklar ham, hayvonlar ham kiradi. Asar uch kitobdan iborat.

## Mazmuni

### Birinchi kitob

Birinchi kitobda Aristotel, odatiga koʻra, oʻzidan oldin oʻtgan mutafakkirlarning (Anaksagor, Demokrit, pifagorchilar, Platon, Fales va Empedokl) jon toʻgʻrisidagi qarashlarini sarhisob qiladi. Jonni harakatni yuzaga keltiruvchi tamoyil ekanligini tan olgan holda, Aristotel harakatning oʻzini ham koʻrib chiqadi va uni toʻrt koʻrinishda, yaʼni koʻchish, aylanish, toʻrtilish va itarilish koʻrinishlarida boʻladi, deb aytadi.

### Ikkinchi kitob

Ikkinchi kitobda Aristotel, jon toʻgʻrisidagi qarashlarni muhokama qila turib, metafizik mushohadalar sohasiga oʻtib ketadi. Unda faylasuf mohiyat, materiya, shakl va entelexiya kabi hodisalarni muhokama qiladi. Misol uchun, mohiyat (yunoncha οὐσία) soʻzi yunonchada „mavjudlik“ soʻzi bilan bogʻliq, mavjudlik esa materiya (yunoncha ὕλη) bilan, yoki shakl (yunoncha μορφὴ) bilan ifodalanadi. Shundan kelib chiqib, u jonni tananing shakli yoki entelexiyasi (yunoncha σώματος ἐντελέχεια) deb taʼriflaydi. Uning fikricha, jonda uch xususiyat boʻlib, ular oʻsish, sezish va fiklashdir. Oʻsimliklar, hayvonlar va insonlar joni shu xususiyatlariga koʻra farqlanadi.

### Uchinchi kitob

Uchinchi kitobda Aristotel besh sezgilar (yunoncha αἴσθησις): (tana orqali) sezish, hid bilish, eshitish, tam bilish va koʻrishning mavjudligini tasdiqlaydi. Keyin esa u sezgi organlarini tafakkur bilan solishtiradi. Uning fikricha, tafakkur tasavvur va mushohadada oʻz aksini topadi.

Aristotel oʻsimliklarlar, hayvonlar va insonlar joni tuzilishi toʻgʻrisidagi fikrlarini asarning II va III kitoblarda keltiradi.
## Iqtiboslar

Narsalarning taʼrifda oʻz aksini topgan mohiyati ularning shaklidir. (Birinchi kitob)

Jonli narsalar jonsiz narsalardan avvalo ikki belgilarga koʻra farqlanadi. Bular: harakat va sezgi qobiliyatidir. (Birinchi kitob)

## Manbalar
# Metilamin

**Metilamin**, monometilamin, CH3NH2 — oddiy alifatik amin; oʻtkir ammiak hidli gaz. 0,005% li konsentratsiyada ham hidi seziladi. Mol. m. 31,06. Suyuqlanish temperaturasi — 93,46°, qaynash temperaturasi — 6,32°, zichligi 682,8 kg/m3. Suvda, etanolda va boshqa organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Kuchli asos, birlamchi aminlarga xos xususiyatlarga ega. M. Goffmanreaksiyalari yordamida sintez qilinadi. Insektitsidlar, erituvchilar, sirt faol moddalar, fotore-aktivlar olishda, ayniqsa, dori tay-yorlashda keng qoʻllanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Mnemonika

Oydagi kunlar sonini barmoqlarda eslab qolish uchun mnemonik usul
**Mnemonika** (qadimgi yunoncha: μνημονικόν – eslab qolish sanʼati) — sunʼiy assotsiatsiyalar hosil qilish yoʻli bilan esda olib qolishni osonlashtiruvchi va xotira hajmini kengaytiruvchi usullar tizimi. Bu yunon mifologiyasidagi xotira maʼbudasi nomi – Mnemosyne bilan bogʻliq.

Baʼzi mnemonistlar oʻzlashtirishda har xil sunʼiy usullarni qoʻllashga oʻrganganligi tufayli katta hajmdagi, hatto maʼnosiz materialni tez esda olib qolish qobiliyatiga erishadilar. Lekin xotira samaradorligini tub maʼnoda oshirish uchun sunʼiy usullardan foydalanish ikkinchi darajali hamda yordamchi boʻlib hisoblanadi. Umuman, mexanik ravishda yod olishga qaraganda maʼnosini tushunib yod olish maʼqul va samarali usuldir.

## Oʻzbekistonda mnemonika

Oʻzbekiston mnemosport federatsiyasi tashkil topgandan keyin uning prezidenti Davron Turdiyev va Yoshlar ishlari agentligi tomonidan 2022-yilda Samarqand shahrida „Al Buxoriy“ nomidagi xalqaro musobaqa tashkil etilgan. Unda Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Oʻzbekistonning barcha hududlaridan kelgan 82 nafar ishtirokchi gʻoliblik uchun kurashgan.

## Manba

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Qavs (Zodiak yulduz turkumi)

lotincha: *Sagittarius*
**Qavs** (lotincha: *Sagittarius*) — Zodiak yulduz turkumlaridan biri; Qavs osmonning Janubiy yarim sharida Burgut, Qalqon, Ilon, Ilon eltuvni, Aqrab, Janubiy Toj, Teleskop, Mikroskop va Jadiy yulduz turkumlari orasida joylashgan; eng ravshan yulduzlari (ye va 8) 1,8 va 2 yulduz kattaligida; Qavs turkumi tomonda Galaktikamizning markazi joylashgan.. Oʻzbekiston hududida kech bahor va yozsa yaxshi koʻrinadi.

## Manbalar
# Grigoriy taqvimi

**Grigoriy taqvimi** (yoki yangi uslub) — Rim papasi Grigoriy XIII tomonidan Yulian taqvimi (eski uslub) oʻrniga 1582-yilda joriy etilgan taqvim. Perudjiy universiteti oʻqituvchisi Luidji Lilio 1576-yilda taklif etgan loyihaga binoan tuzilgan. Yulian taqvimida yoʻl qoʻyilgan xatolik tuzatilib hisob 10 kun oldinga surilgan. Bahorgi teng kunlik, yaʼni 21 martga toʻgʻri kelgan. Xatolik yana takrorlanmasligi uchun har 400 yilda kabisa yil 3 kunga qisqartirilgan, yaʼni 100 kabisa yili oʻrniga 97 kabisa yili joriy etilgan. Grigoriy taqvimiga koʻra oxirgi 2 raqami 4 ga boʻlinadigan yillar kabisa yillardir, lekin 2 nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yillar bundan mustasno, masalan, 1700-, 1800-, 1900- va 2100-yillar oddiy yil, 1600-, 2000-, 2400- va 2800-yillar esa kabisa yil hisoblanadi. Shu hisobda yilning davomiyligi 365, 242500 sutkani tashkil etib, tropik yilga qaraganda har yili 26 soniya ortib boradi va sal kam 3300-yilda 1 kun xato qilinadi. Grigoriy taqvimining birdan-bir noqulayligi oylardagi kunlar sonining har xilligidir. Sovet Ittifoqiga (shu jumladan, Oʻzbekistonda) Grigoriy taqvimi 1918-yil 14-fevraldan (eski uslubda 1-fevraldan) boshlab qabul qilingan.

## Taqvim oylari

| Tartib raqami | Nomlanishi | Kunlar |
| --- | --- | --- |
| 1 | Yanvar | 31 |
| 2 | Fevral | 28 yoki 29 |
| 3 | Mart | 31 |
| 4 | Aprel | 30 |
| 5 | May | 31 |
| 6 | Iyun | 30 |
| 7 | Iyul | 31 |
| 8 | Avgust | 31 |
| 9 | Sentabr | 30 |
| 10 | Oktabr | 31 |
| 11 | Noyabr | 30 |
| 12 | Dekabr | 31 |

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Janubiy Avstraliya

**Janubiy Avstraliya** - Avstraliya Ittifoqidagi shtat. Hind okeanining Katta Avstraliya qoʻltigʻi sohilida joylashgan. Maydoni - 984 ming km2. Aholisi - 1,5 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Adelaida shahri.

Shtat hududining relyefi asosan, tekislik, togʻ massivlari ham uchraydi (Styuart, Masgreyv va b.). Quruq oʻzanlar va koʻllar (Eyr, Gerdner, Torrens) bor. Eng katta daryosi — Murrey. Shtat hududining choʻl va chala choʻldan iborat shimoliy va shimoli-gʻarbida yiliga 100–200 mm yogʻin tushadi. Janub va janubi-sharqida iqlim moʼtadil, 500–1000 mm yogʻin yogʻadi, tuprogʻi unumdor. Yillik oʻrtacha temperatura 20° C, yanvarniki — 30° C.

Shtat ekin maydonining qariyb 25% iga bugʻdoy ekiladi. Bogʻ koʻp. Mevachilik va tokchilik rivojlangan. Xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — yaylov chorvachiligi (qoʻy, qoramol, ot, choʻchqa boqiladi).

Konchilik (mis va temir rudalari, toshkoʻmir, tabiiy gaz olinadi) rivojlangan. Sanoatda qora va rangli metallurgiya yetakchi oʻrinda. Kemasozlik, mashinasozlik (qarang: x. mashinalari, avtomobilsozlik, raketasozlik), neft kimyosi sanoati korxonalari bor. Shtatning janubiy qismida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi sanoat korxonalari joylashgan. Vino ishlab chiqarish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Yirik sanoat markazlari: Adelaida va Port-Agasta.
.

## Manbalar
# Qoyatosh rasmlari

**Qoyatosh rasmlari** - gʻorlar (devor va shiplari), qoyatoshlar va alohida toshlarga ishlangan qad. tasvirlar. Rasmlar ishlanish xususiyatlariga koʻra 2 guruhga boʻlinadi: tosh, temir, poʻlat yoki boshqa qattiq buyum bilan urib choʻkichlash, chizish, tirnash, ishqalash yoʻli bilan yaratilgan rasmlar (ular fanda petrogliflar deb ataladi) hamda tabiiy boʻyoq — oxra va boshqa bilan chizib ishlangan oq, qora, sariq, koʻk, qizil, jigarrang rasmlar. Rangli rasmlarning ishlanish usuli u qadar murakkab emas; lekin petrog-liflarning ishlanishi ancha murakkab. Qoyatosh rasmlari ishlanish uslubiga koʻra xilma-xildir: soya, oddiy chiziqlar, tarhli, naqshdor bezakli va boshqa uslub xususiyatlariga ega. Qoyatosh rasmlari dunyoning barcha joylarida maʼlum boʻlib, paleolitdan to oʻrta asrlargacha boʻlgan davrda yaratilgan. Afrika (Sahroi Kabir va jan. togʻlarda), Amerika (Alyaska, And va boshqa togʻlar), Yevropa va Avstraliyaning togʻliq hududlarida koʻp uchraydi; Rossiya (Amur, Lena, Yenisey, Ob, Irtish, Baykal koʻli sohillari), Qozogʻiston, Oʻrta Osiyo (Qoratogʻ, Boʻkantogʻ, Tomditogʻ, Tyanshan. Pomir, Nurota va boshqalar)dan topilgan petroglif Qoyatosh rasmlari diqqatga sazovor. Fransiya, ispaniya, Italiya, Hindiston, Rossiya (Lena, Amur, Baykal koʻli sohillari, Ural, Dogʻiston), Oʻzbekiston (mas, Zarautsoy rasmlari, Sangijumon, Oqsoqolotasoy rasmlari)da rangli Qoyatosh rasmlari topib oʻrgaiilgan. Qoyatosh rasmlari avvalo sanʼat obidasi sifatida sanʼat tari-xini oʻrganishda, arxeologik va tarixiy manba sifatida ibtidoiy va qad. qabilalarning ijtimoiy hayoti va ruhiy olamini oʻrganishda katta ahamiyatga ega. Yana q. Sarmishsoy rasmlari, Suratlisoy rasmlari, Takatosh rasmlari, Xoʻjakent rasmlari.

## Adabiyot

* Kabirov J., Sarmishsoyning qoyatosh rasmlari. T., 1976; Xoʻjanazarov M., Naskalnshe izobrajeniya Xodjakentai Karakiyasaya, Samarqand, 1995.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |