Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Serotonin

**Serotonin**, 50 ks i 3ra m inoetilindol, 5o ks itr i ptamin, C1()H12N2O — biologik faol modda. Mol. m. 176,21. Odam va hayvonlar qoni hamda toʻqimalarida bor. Serotonin periferik nerv markazlari mediatori hamdir. Ilk bor 1947-yilda buka zardobidan ajratib olingan. Serotoninboʻshliqichlilar, mollyuskalar, boʻgimoyoklilar, suvda va qurukda yashovchilarning zaharida, shuningdek, oʻsimliklarda uchraydi. S organizmda triptofan aminokislotalaridan sintezlanadi. Toʻqimalarda Serotonin 5oksiindolilsirka kislotaga aylanib, organizmdan buyrak orqali ajraladi. Serotonin tomirlarni toraytiradi, markaziy nerv sistemasi hamda hazm qilish, ajratish, endokrin sistemalar faoliyatining gumoral regulyasiyasida muhim rol oʻynaydi. Qonda (asosan, trombitsitlarda) 0,02—0,6 mg/l Serotonin bor. Serotonin almashinuvining buzilishi miokard infarqti, yara kasalliklari va baʼzi ruhiy kasalliklarga sabab boʻladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Formaldegid

**Formaldegid** (lotincha formica – chumoli), 1867-yilda Goffman tomonidan sintez qilingan. Chumoli aldegid – alifatik aldegidlar gomologik qatorining 1 aʼzosi; oʻtkir hidli, rangsiz gaz. Suv va spirtda yaxshi eriydi. Suyuqlanish temperaturasi – 118°, qaynash temperaturasi – 19,2°, zichligi 815 kg/m3 (20°da). Sanoatda metil spirti yoki metanni havo kislorodi bilan oksidlab olinadi. Formaldegid reaksiyaga yaxshi kirishadi, polimerlanadi, kuchli qaytaruvchi. Formaldegid zaharli; uning havoda eng katta yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiyasi 1 mg/m3. Sintetik smolalar (mochevinaformaldegid smolalar, melaminformaldegid smolalar, fenolformaldegid smolalar va hokazo), boʻyagichlar, portlovchi moddalar, dorivor preparatlar, oshlovchi, antiseptik va dezodoratsiyalovchi vositalar olishda qoʻllanadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Bazudin

**Bazudin**, diazinon — oʻsimliklarni zararkunanda hasharotlardan himoya qilishda ishlatiladigan kimyoviy modda; insektitsid. Oʻsimliklarga oʻsish davrida purkash uchun 60% li emulsiyalanuvchi konsentrat, urugʻlikni ekishdan oldin upalash uchun 40% li hoʻllanadigan kukun, 30% li kukun, ekish paytida solinadigan 5% va 10% li donador preparat holida ishlab chiqariladi. Bugʻdoy, qand lavlagi, beda, makkajoʻxori, sabzavot ekinlari va boshqalarning soʻruvchi va kemiruvchi zararkunandalar (toʻplamlar, shira, oʻrgimchakkana va boshqalar)ga qarshi qoʻllanadi. Taʼsiri 45 kundan ortiq saqdanadi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Zoman

**Zoman** — metilftorfosfonat kislotaning pinakolil efiri, nervni falajlaydigan zaharlovchi modda. Rang-siz, kamfora hidli suyuklik. Suyuqlanish temperaturasi — 80°, qaynash temperaturasi 190° (ajralish bilan); zichligi 1013 kg/m3, 20°da uchuvchanligi 3 mg/l. Suvda oz (20°da 1,5%), spirt, keton, efir va alkilgalogenidlarda yaxshi eriydi. 3. organizmga (koʻproq teri orqali) kuchli taʼsir qiladi. Undan zaharlanish belgilari zya/shkdagiga oʻxshash. 3. suv taʼsirida sekin, ammiak va aminlarning suvdagi eritmalarida tez gidrolizga uchraydi. Shu sababli bu reaksiyalardan Z.ni degazatsiyalashda (zararsizlantirishda) foydalanish mumkin. Z.dan saqlanish uchun protivogazlar, tanani himoya qiladigan vositalar va antidotlardan foydalaniladi. 3. ilk bor zaharlovchi modda sifatida 1944 yil Germaniyada sintez qilingan (yana qarang Zaharlovchi moddalar).

## Manbalar
# Diatom suvoʻtlar

**Diatom suvoʻtlar** (yun. diatomos -teng ikkiga boʻlingan) — kremniyli suvoʻtlar (Bacillariophyta); suv-oʻtlar boʻlimiga mansub. 20 mingga yaqin turi bor. D. s.ning mikroskopik (0,75— 1500 mkm), bir hujayrali, yakka yoki kolonial formalari mavjud. D. s. hujayralari kremniyli ikki pallali qattiq qobiq bilan oʻralgan. Qobiq devorida tashqi muhit bilan moddalar almashinuvi sodir boʻladigan tirqishlar bor. D. s.ning hujayralarida bir yoki bir nechta yadrochali yadro ustida va bir yoki bir nechta sariq-qoʻngʻir xromatoforalar va b. qismlar boʻladi. D. s. boʻlinib koʻpayadi: har bir qiz hujayra ona qobigʻining bir pallasini oladi, boshqasi esa qaytadan oʻsadi, bunda eski yarim palla oʻz chekkasi bilan yangi yarim pallani tutib turadi. D. s koʻpayish meʼyoriga qarab sekin-asta maydalashadi. Maydalashgan hujayralardan ikkitasi bir-biriga yaqinlashib, pallalari ochiladi va ular oʻrtasida konʼyugatsiyaga oʻxshash jarayon sodir boʻladi yoki anizogamiya (baʼzan ooga-miya) orqali jinsiy koʻpayish sodir boʻladi. Zigotasi autosporaga aylanib oʻsadi. Bunday zigota oʻsib, dastlabki hujayralarga nisbatan bir necha marta yirik hujayrani hosil qiladi. Baʼzi turlari tinim davrida spora hosil qiladi. D. s. diploidli, ularning gametalari esa gaploidli. D. s. suv-oʻtlarning tabiatda keng tarqalgan guruhi boʻlib, chuchuk suv va dengizlarda, ayniqsa dengiz tubidagi loyqada, suv oʻsimliklari va toshlar, nam va b. joylarda oʻsadi. Hayvonlarga oziq boʻladi.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Termitlar

Termitlar (ona, ota, ishchi, qoʻriqchi)
termitlar uyasi
**Termitlar**, qir chumolilar, oq chumolilar (Isoptera) — hasharotlarning bir turkumi. 2600 turi maʼlum. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan. Chumolilarga oʻxshab (bir necha yuzdan milliongacha individi birga) jamoa boʻlib uya (in)larda yashaydi. Jamoada ona, ota, ishchi va qoʻriqchi individlar bor. Ona termitlar (tanasi 140 mm cha; boshqalarniki 2–20 mm) 10 yilgacha yashab, umr boʻyi (115 mln.gacha) tuxum qoʻyadi. Maʼlum davrlarda uzun, teng qanoatli erkak va urgʻochi termitlar (keyinchalik kanotini tashlab yuboradi; fasetkali koʻzlari bor. Boshqalarida koʻz rivojlanmagan yoki yoʻq) paydo boʻlib turadi. Bular yangi koloniya asoschilaridir. Koʻpchilikni qanotsiz ishchi termitlar (asosan, urgochisi) tashkil qiladi. Ular uya qurish, oilaning boshqa aʼzolarini ovqatlantirish vazifasini bajaradi. Uyasini yer ustiga (15 m balandlikda, aylanasi 20–30 m) yoki tagiga, shuningdek, daraxtlarga yasashi mumkin. Oʻsimlikning yogʻoch qismi bilan ovqatlanadi. Ular ichagida yogoch kletchatkasini hazm qila oladigan ferment ajratuvchi xivchinlilar simbioz yashaydi. Qoʻriqchilarning bosh kismi jagʻlari juda rivojlangan boʻlib, uyaga begona hasharotlarni kiritmaydi. 8 turi, jumladan, Oʻrta Osiyoda turkiston termiti uchraydi. Termitlar inshootlarning yogʻoch qismini buzadi, tropik mamlakatlarda esa ekinlarga ham zarar keltiradi.

TERMO... (yun. therme — issiq, harorat) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Issiklikka oidlikni bildiradi (mas., termometr, termodinamika).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

termitlar oilasi 1ta urg'ochi va 1 erkak termitlar hamda bir necha miliongacha ishchi va qo'riqchilardan iborat ona termit juda yirik
# Britaniya kutubxonasi

**Britaniya kutubxonasi** (inglizcha: *British Library*) — Birlashgan Qirollikning milliy kutubxonasi boʻlib, dunyodagi ikkinchi eng yirik kutubxona hisoblanadi. Kutubxonani yaratish toʻgʻrisidagi qonun 1972-yilda mamlakat parlamenti tomonidan qabul qilingan va 1973-yil 1-iyuldan ish boshlagan.

Britaniya kutubxonasi koʻplab tillardagi va koʻp sonli bosma va raqamli formatdagi maʼlumotlarni oʻzida mujassam etgan boʻlib, ular orasida kitoblar, qoʻlyozmalar, jurnallar, gazetalar, audio va musiqiy yozuvlar, videolar, pley-skriptlar, patentlar, maʼlumotlar bazalari, xaritalar, pochta markalari, bosma nashrlar, rasmlar bor.

Britaniya kutubxonasi davlat tomonidan moliyalashtiriladi. Kutubxonaning oʻquv zallariga kirish bepul, yosh cheklanmagan. Kutubxona fondida 109,6 million katalog boʻlib, buning 14 millionga yaqini kitoblardir. Buyuk Britaniya va Irlandiyada chop etilgan nashrlarning bir nusxasi (kuniga taxminan 8000 ta) kutubxona fondiga kelib tushadi. Hozirga kunda kutubxona katalogining aksariyat qismining elektron nusxasi mavjud. 2020-yilga qadar kutubxonadagi ilmiy ishlarning 90 foizi elektron formatga oʻtkazish rejalashtirilgan.
# Hisoblash biologiyasi xalqaro jamiyati

Hisoblash biologiyasi xalqaro jamiyati| Turi |
ilmiy jamiyat, ilmiy jamiyat, ochiq foydalanish mumkin boʻlgan jamiyat va nashriyotchi |
| Ishga tushgan sanasi |
1997-yil |
| Joylashuvi |  AQSh, Betesda (Meryland), 9650 Rockville Pike |
|
Tomas Lengauer |
| Aʼzolari |
70 ta mamlakat |
| Vebsayti |
iscb.org |

**Hisoblash biologiyasi xalqarojamiyati** (inglizcha: *The International Society for Computational Biology, ISCB*) — bioinformatika va hisoblash biologiyasi sohasida ishlaydigan tadqiqotchilarning professional hamjamiyatidir. 1997-yilda yaratilgan. Prezidenti — Tomas Lengauer.

## Faoliyati

Tashkilot homiyligida Molekulyar biologiya uchun „intelligent Systems for Molecular Biology“ (ISMB) yillik konferensiyasi oʻtkaziladi.

ISCB ikkita ixtisoslashgan jurnalni nashr etadi: „*PLoS Computational Biology“ va* „*Bioinformatics“*.

Tashkilot har yili hisoblash biologiyasi va bioinformatikani rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchun mukofotlar beradi. Mukofotning turli yillardagi gʻoliblari Webb Miller, David Haussler, Temple F.Smith, Michael Waterman, Janet Thornton va boshqalar boʻlgan.

## Boshqa tashkilotlar bilan aloqa

Jamiyatga 70 ta davlatdan 2500 dan ortiq kishi aʼzodir. Tashkilot FASEBning kollektiv aʼzosi hisoblanadi. Butun dunyo boʻylab koʻplab ixtisoslashgan tashkilotlar ISCBga tegishli, jumladan „Asia pacific bioinformatics network“ (Osiyo Tinch okeani bioinformatika tarmogʻi) va „European society for mathematical and theoretical biology“ (Matematik va nazariy biologiya boʻyicha Yevropa jamiyati) shular qatoriga kiradi.

## Manbalar

## Yana qarang

* Matematik biologiya

## Havolalar

* Rasmiy sayt  *(inglizcha)*
# Fitoftoroz

**Fitoftoroz**, qizgʻish chirish — oʻsimliklarda fitoftora (Phytophtora) turkumiga mansub zamburuglar qoʻzgʻatadigan kasalliklar. Kartoshka, pomidor, piyoz, sitrus ekinlari, olma va boshqalarda uchraydi. Kartoshka F.ida (qoʻzgʻatuvchisi — P.infestans) barglarda yirik dogʻlar, nam obhavoda barglarning orqa tomonida oq gʻubor paydo boʻladi, tuganagida dastlab qora dogʻlar koʻrinadi, soʻngra ular qoʻngʻir rang olib, chiriydi va qattiklashib qoladi. Zararlangan tuganaklar kartoshkani saqlash jarayonida yana boshqa kasalliklar bilan zararlanadi.

Kurash choralari: kasallikka chidamli navlarni ekish, sogʻlom urugʻlik tayyorlash, fosfor-kaliy oʻgʻitlarini yuqori dozalarda qoʻllash, fungitsidlar purkash, kavlashdan oldin oʻsimlik palaklarini oʻrib olish. Pomidor F.ida ham (qoʻzgʻatuvchisi — P.infestans) barglarning orqa tomonida oq gʻuborli, poyasida gʻuborsiz choʻziq qoʻngʻir dogʻlar, mevasida qoʻngʻir chirish paydo boʻladi. Olma F.i (qoʻzgʻatuvchisi — P.omnivora), asosan, daraxtning ildiz boʻgʻzini zararlaydi, daraxt poʻstlogʻi koʻkbinafsha tus oladi va yorilib ketadi.

Kurash choralari: toʻkilgan mevalar yigʻishtirib olinadi va yoʻq qilinadi. Yorilgan poʻstloq tozalanib dezinfeksiya qilinadi, zararlangan joylari kuydiriladi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Avstraliyaliklar

**Avstraliyaliklar** – 1) Avstraliya aborigenlari; anchasi mustamlakachilar tomonidan qirib tashlangan (XVIII asr oxirida 250–300 ming boʻlsa, 1992-yil 170 mingga yaqin edi). Qisman, rezervatsiyalar deb e’lon qilingan choʻl zonalarida yashaydi. Avstraliyaliklar katta ekvatorial (negroid-avstraloid) irqqa mansub. Bu irqdagilar qora tanli, keng burunli, yuz qismi turtib chiqqan, toʻlqinsimon sochli, badani va yuzi sertuk. Ular 500 dan ortiq qabilaga boʻlingan. Har bir qabila oʻz tilida (qarang Avstraliya tillari) soʻzlashadi. Avstraliyaliklar ovchilik, temirchilik, baliqchilik bilan shugʻullanadi. Avstraliyaliklarning ilk ajdodlari Janubi-Sharqiy Osiyodan (asosan Indoneziyadan) taxminan 40 ming yillar ilgari kelib joylashgan. Ba’zan Avstraliyaning barcha aholisini Avstraliyaliklar deb ataydilar. 2) Xalq, Avstraliyaning asosiy aholisi, asosan, Buyuk Britaniyadan koʻchib kelganlarning avlodlari, ingliz avstraliyaliklar 13,4 mln. dan ziyod (1992). Ingliz tilining avstraliya shevasida soʻzlashadi. Xristian dinining katolik, presviterian mazhablariga e’tiqod qiladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Geografik axborot tizimi

„Geoaxborot tizimi — bu asosiy vazifalari tabiat va jamiyat hodisalarining geofazoviy maʼlumotlarini maxsus vositalar yordamida toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizimdir“

**Geografik axborot tizimi** — asosiy vazifalari fazoviy-geografik maʼlumotlarni toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan kompyuter tizimidir.

Sodda qilib aytganda, geografik axborot tizimi (GAT) oʻz ichiga xaritashunoslik, statistik tahlil hamda maʼlumotlar bazasini mujassamlashtiradi. GAT keng tarmoqli soha boʻlib, xaritashunoshlik, masofadan zondlash, yer tuzish, tabiiy resurslarni boshqarish, fotogrammetriya, geografiya, shaharsozlik, samoviy video hamda mahalliy qidiruv tizimlarida keng foydalanib kelinmoqda.
Bu maʼlumotlarni boshqarish, kartagrafik tasvirlar va tahlil qilish uchun yaratilgan ichki pozitsiyalangan fazoviy axborot tizimidir.
GAT bu inson faolligi va dasturiy apparatning geografik maʼlumotni saqlash, boshqarish va tasvirlashga moʻljallangan kompyuter tizimidir.
GAT ilk bora XX asrning 60- yillarida AQSH va KANADAda harbiy maqsadlarda foydalanishi natijasida vujudga kelgan. Keyinchalik bu tizim yordamida kadastr malumotlari sifatida keng foydalanilib kelmoqda.

„Geoaxborot tizimi — bu asosiy vazifalari tabiat va jamiyat hodisalarining
geofazoviy maʼlumotlarini maxsus vositalar yordamida toʻplash, saqlash,
boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan
mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizimdir“.
Geoaxborot tizimiga yana turlicha taʼriflar keltirish, u haqidagi
muhokamalarni davom ettirish mumkin, biroq barcha taʼriflarning zamirida
yuqorida keltirilgan asosiy maʼno yotadi. Shuning uchun keltirilgan taʼrifni bosh
taʼrif deb qabul qilish mumkin.
Yuqorida berilgan taʼrifdagi fazoviy-geografik maʼlumotlar turkumi
deganda barcha yer toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, jumladan koordinatalarni, yer
uchastkalari chegaralarini, ular joylashgan joy toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni,
joyning huquqiy va iqtisodiy maʼlumotlarini hamda koʻplab muhim boʻlgan
fazoviy maʼlumotlarni tushunish lozim.
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
7
Quyidagi rasmda geoaxborot tizimining umumiy koʻrinishi keltirilgan
boʻlib, ushbu tizim turli adabiyotlarda yanada batafsilroq yoki soddalashgan
holda berilgan boʻlishi mumkin.
# Janubiy Karolina

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Janubiy Karolina** South Carolina |

 |
| **Shtat** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Janubiy Karolina bayrogʻi | Janubiy Karolina tamgʻasi |

 |
| *Shtat laqabi:*
*(Palmetto State)* |
|  |
| **Mamlakat** |  AQSH |
| **Poytaxt** | Columbia |
| **Eng yirik shaharlar** | Columbia Charleston North Charleston  |
| **Maydon**
   • Butun
   • % suv | AQSh: 40-oʻrinda
82,932 km²
5.97 %  |
| **Aholi**
   • Butun (2021)
   • Zichlik
   • Senat oʻrinlari
   • Elektoral ovozlari | AQSh: 25-oʻrinda
4,255,083
51.45 kishi/km²
6
8 |
| **YIM**
   • YIM
   • YIM/kishi | AQSh: 27-oʻrinda
$136,125 million
$32,427 |
| **Ittifoqqa kirish**
   • Sana | 40-boʻlib
2 noyabr 1889 |
| **Vaqt** | UTC-5 (EST) |
| **Qisqartma** | SC [45] |
| **Shtat guli** | Yellow Jessamine
*(Gelsemium sempervirens)* |
| **Shtat daraxti** | Cabbage Palmetto
*(Sabal palmetto)* |

**Janubiy karolina** - AQShning janubisharqidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Mayd. 80,5 ming km2. Aholisi 4,06 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Kolumbiya sh. Shtatning janubisharqi Atlantika boʻyi past-tekisligida, shim.gʻarbida Pidmont platosi va Appalachi togʻining tarmoqlari bor. Eng baland joyi 1087 m. Daryo koʻp. Iqlimi subtropik, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 4—10°, iyulniki 24—26°. Oʻrtacha yillik yogʻin 1000–1200 mm. Yirik daryolarida kema qatnaydi. Gʻarbida aralash oʻrmonlar bor. AQSh ittifogʻiga 21 avgust 1959 yilda kirgan.

Janubiy Karolina xoʻjaligida sanoat yetakchi oʻrinda. Toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Shtatdagi ishchilarning yarmiga yaqini shu sanoatda band. Yirik markazlari: Ogasta, Kolumbiya, Grinvill va boshqalar Metallsozlik, kemasozlik, trikotaj, tikuvchilik, yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Atom sanoati markazlaridan biri. Dehqonchilik qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining qariyb 70%ini beradi. Asosiy ekinlari — paxta, tamaki, makkajoʻxori. Bugʻdoy, sholi, yer yongʻoq ham ekiladi. Bogʻdorchilik va polizchilik rivojlangan. Chorvachilikda qoramol va choʻchqa boqiladi. Eng katta porti — Charlston.

## Manbalar
# Drakon togʻlari

**Drakon togʻlari** — Afrikaning jan.-sharqidagi togʻlar. Shim.da Sabi daryosidan jan.da Greyt-Key daryosigacha 900 km masofaga choʻzilgan. D. t.ning oʻrta qismiga Lesoto togʻligining sharqiy chekkasi ham kiradi. Jan. Afrikaning eng baland choʻqqilari (Tabana-Ntlenyana togʻi, 3482 m va b.) shu yerda. Hind okeaniga qaragan yon bagʻri zinapoyasimon pasayib tushgan. D. t. Hind okeani havzasiga oquvchi qisqa daryolar bilan Oranj daryosi yuqori oqimi oʻrtasidagi suvayirgʻichdir. Asosan, qumtosh va bazaltlardan tuzilgan. Sharqiy yon bagʻriga yiliga 2000 mm gacha yogʻin yogʻadi, tropik oʻrmon, butazor va togʻ oʻtloqlari bilan qoplangan. Gʻarbiy yon bagʻrida iqlim keskin kontinental, savanna va butazorlar bor. Milliy parklar tashkil etilgan.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Jinsiy istak

**Jinsiy istak** — bu koʻpayishga qaratilgan biologik instinktlarga asoslangan istaklar va ular bilan bogʻliq tajribalar majmuasi. Bu jinsiy yaqinlik istagini oʻz ichiga oladi, uning talabi va yoʻnalishi genetik xromosomalar toʻplami, miyaning diensefalik qismi, ichki sekretsiya bezlarining rivojlanishi va individual psixo-ijtimoiy tajriba taʼsirida shartli refleks komplekslarining shakllanishi bilan belgilanadi.

## Termindan qoʻllanishi

* Jinsiy istak koʻpincha tabiiy jinsiy ehtiyojlarni qondirish va yorqin hissiy va fiziologik zavq olish uchun kontseptsiyaning bevosita maqsadisiz jinsiy aloqa qilish istagini keltirib chiqaradi.
* Freydning psixoanalizining asosiy tushunchalaridan biri libido boʻlib, jinsiy istakning asosida yotadigan ruhiy energiyaning alohida turi sifatida tushuniladi. Zamonaviy seksologiyada libido atamasi „jinsiy xohish“ ning sinonimi sifatida qoʻllanila boshlandi.

## Jinsiy istakning fiziologiyasi va psixologiyasi

Jinsiy aloqa jinsiy gormonlar tomonidan boshqariladi. Sotsiolog I. S. Konning fikricha, , jinsiy jalb qilish insonning quyidagi ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi :

* Jinsiy qoʻzgʻalishni amalga oshirish orqali erishilgan boʻshashish (boʻshatish). Boʻshashish bilan faqat fiziologik ehtiyojni qondirishga erishiladi, sherigining shaxsiy fazilatlariga deyarli eʼtibor berilmaydi; masturbatsiya ham yengillikka erishishning eng oddiy vositasi boʻlib xizmat qilishi mumkin.
* Jinsiy istak nasl davomiyligini taminlash vositasi.
* Xursandchilik. Juda koʻp hollarda jinsiy aloqalar faqat yoqimli his-tuygʻularni olish uchun amalga oshiriladi. Bunga erishish uchun koʻpincha maxsus texnikalar, rolli oʻyinlar qoʻllanadi, yangilikka erishish uchun munosabatlarning sharoitlari oʻzgartiriladi, qoʻshimcha sheriklar jalb qilinadi.
* Ong . Jinsiy istak bilan bogʻliq kognitiv harakatlar koʻpincha bolalikda ham amalga oshiriladi.
* Oʻz-oʻzini tasdiqlash. Baʼzida jinsiy aloqaga kirish maʼlum bir jins vakili sifatida oʻz hayotiyligini isbotlash vositasi boʻlib xizmat qiladi. Bu eng oʻsmirlikka xos boʻlib, kattalardagi bunday ehtiyojning mavjudligi, qoida tariqasida, psixologik muammolarning alomatidir.
* Odat . Koʻp marta takrorlanadigan jinsiy harakatlar qatʼiy harakatlar shaklini (FFA) tashkil qiladi va ularning bajarilishi ehtiyojga aylanadi.
* Kompensatsiya. Jinsiy aloqa boshqa faoliyatni, hissiy ochlikni qondirish usullarini almashtirishi mumkin. Bunday shahvoniylik obsesif tabiat bilan ajralib turadi, faqat ehtiyojlarni aniq qondirishga qaratilgan boʻladi.

## Yana qarang

* jinsiy faoliyat
* Libido

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Е.П. Ильин „14.2 Половое влечение у мужчин и женщин“, *. Пол и гендер*, "Мастера Психологии". СПб: Лидер, 2010 — 308—313-bet.
* К.Э. Изард*. Психология эмоций*, "Мастера Психологии". СПб: Лидер, 2009.
* З. Фрейд*. Три очерка по теории сексуальности*. М: Просвещение, 1990. ISBN 5-09-003787-6.

## Havolalar

* Jinsiy istak (Wayback Machine saytida 2014-05-19 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya - Psixoanaliz lugʻatidan (2010) maqola
# Bulduruqoʻt

| Bulduruqoʻt |
| --- |
| Biologik klassifikatsiya |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Olam: | Oʻsimlik  |

 |

BULDURUQOʻT (Alisma plantago-aquatica L.) — alismadoshlar yoki bulduruqdoshlarga mansub koʻp yillik begona oʻt. Poyasi 40—150 sm, bargsiz, tik oʻsadi. Ildiz boʻgʻzi barglari tuxumsimon, uzun bandli. Gullari oq yoki och pushti, sochoq roʻvak toʻpgulga toʻplangan. Mevasi — ovalsimon urugʻ. Iyun — sentabrgacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan hamda ildizpoya kurtaklaridan koʻpayadi. Bir tupi 21 mingtagacha urugʻ beradi. Oʻsib turgani mol va otlar uchun zaharli. Ildizpoyasidan kraxmal olish mumkin. Ildizi va barglari quritilgan holda xalq tabobatida ishlatiladi.

Bulduruqoʻt siyrak chiqqan sholipoyada ayniqsa kuchli rivojlanadi. Sugʻorish shoxobchalarida koʻp oʻsadi. Urugʻlikni tozalash, gerbitsidlarni purkash yoʻli bilan yoʻqotiladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |