Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Martinika

| Martinika Departamentifr.*Collectivité Territoriale de Martinique* |
| --- |
|

Bayroq |
| **Shior:**La collective au service du pays |
| **Madhiya:** Ansanm |
|  |
| Poytaxt |
For-de-Frans |
| Rasmiy til(lar) |
Fransuzcha |
| Hukumat |
|  |
| • Prezident kengashi raisi  |
Serj Lichimi |
| • Prefekt  |
Stanislas Kazey |
|  |
| • Tashkil topgan  |
1946-yil |
| Maydon |
| • Butun |
1,128 km2 |
| Aholi |
| • 2020-yilgi roʻyxat |
361 225 kishi |
| • Zichlik |
320/km2 |
| Pul birligi |
Yevro |
| Vaqt mintaqasi |
UTC−4:00 |
| Qisqartma |
MQ |
| Telefon prefiksi |
+596 |
| Internet domeni |
.mq |

**Martinika** (fransuzcha: *Martinique*) – Kichik Antil orollari arxipelagining markaziy qismidagi orol, Atlantika okeanining Karib dengizida joylashgan. Maʼmuriy jihatdan Fransiyaning bu mintaqasi va ayni paytda dengiortidagi departamentdir (*département d’outre-mer*, yoki *DOM*). Prefekt tomonidan boshqariladigan Bosh kengash mavjud. Martinika Fransiya Milliy Majlisining 4 aʼzosini va 2 ta fransuz senatorini saylaydi. Orolning poytaxti – Fort-de-Frans. Hududi – 1128 km². 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi 392 291 kishi (asosan qora tanlilar va mulatlar yashaydi).

## Geografik joylashuvi va tabiati

Martinika – Karib dengizidagi Kichik Antil orollari arxipelagida, Shimoliy va Janubiy Amerika oraligʻida joylashgan. Pasttekisliklardan iborat vodiyda vulqonlar koʻp. Faol Montan-Pele vulqoni 1851, 1902, 1930-yillari harakatga kelgan.

Iqlimi – tropik, passatli. Tez-tez dovullar boʻlib turadi. Palma, qizil daraxt, mango, paparotniklar oʻsadi. Turli-tuman qushlar (toʻtiqush, kolibri), xasharotlar koʻp.

## Davlat tuzilishi, siyosiy partiyalari

Fransiyaning Dengizorti departamenti. Davlat boshligʻi – Fransiya prezidenti nomidan prefekt. Hukumat boshligʻi – Bosh kengash prezidenti. Martinika 2 ta okrugga boʻlinadi. Siyosiy partiyalari: Fransiya partiyalarining mahalliy boʻlinmalari – Respublikani qoʻllab-quvvatlash birlashmasi, Fransiya sotsialistik partiyasi, Martinika sotsialistik federatsiyasi, Martinika kommunistik partiyasi, Martinika kuchi, Martinika progressiv partiyasi va boshqalar.

## Iqtisodi, transport kommunikatsiyalari

Iqtisodining negizini qishloq xoʻjaligi va turizm tashkil etadi. Rom, shakar, poligrafiya, toʻqimachilik, sement, neftni qayta ishlash korxonalari mavjud. Shakarqamish, ananas, banan yetishtiriladi. Chorvachilik va baliqchilik rivojlangan. 2010-yilda YAIM mikdori 6153 mln (aholi jon boshiga – 14500) dollarni tashkil etgan. Asosiy savdo hamkorlari: Fransiya, Germaniya, Italiya, Buyuk Britaniya, Gvadelupa, Yaponiya. Martinikada *Lamanten xalqaro aeroporti* mavjud.

## Tarixi

1493-yili Xristofor Kolumb kariblar yashayotgan bu orolni kashf qildi. 1635-yildan fransuzlar bosqini boshlandi. Ular mahalliy hindu qabilalarini kirib tashlab, orolga afrikalik qullarni olib kirishdi. 1762 va 1794—1815-yillar ingliz mustamlakachiligi davri. 1848-yili qullik bekor qilingan. 1946-yili Martinika Fransiyaning dengizorti departamenti maqomini oldi.

## Manba

* Prefect vebsayti (fransuzcha)
* Departament vebsayti (Wayback Machine saytida 2020-05-31 sanasida arxivlangan) (fransuzcha)
# Muqaddas Yelena oroli

**Muqaddas Yelena oroli** (ingl.*Saint Helena*) – Vulqonli togʻdan iborat orol. Afrikadan 1800 km gʻarbda Atlantika okeanida joylashgan va Britaniyaning dengizortidagi Muqaddas Yelena, Vozneseniya va Tristan da Kunya egalik qiladigan qismidir (shunday qilib, orol Buyuk Britaniyaga tegishli, lekin uning bir qismigina emas).

Suvaysh kanali qurilishidan oldin orol Hind okeaniga ketayotgan kemalar uchun strategik nuqta edi.

Orol oʻzining soʻnggi yillarini u yerda surgunda oʻtkazgan Napoleon Bonapart tufayli tanilgan. Muqaddas Yelenaning turizm sanoati asosan oʻz tarixining shu jihatiga asoslanadi.

Xaritasi
## Manbalar
# Chinnigul

| Chinnigul |
| --- |
| Biologik klassifikatsiya |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Olam: | Oʻsimlik  |

 |

**Chinnigul** (*Dianthus*) — chinniguldoshlarga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻt va yarim butachalar turkumi; manzarali ekma gul. 300 dan ortiq turi maʼlum. Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Dashtlar, oʻtloqzorlar, qumloq yerlarda oʻsadi. Oʻzbekistonda yovvoyi hodda oʻsadigan koʻp yillik oʻt boʻlgan ʼ:< turi (angren, ugom, toʻrttangachali Ch.lar) uchraydi. Poyasi boʻgʻimlarga boʻlingan, barglari qaramaqarshi, bandsiz, toʻgʻri nashtarsimon yoki uchi utkir. Gulyonbargchasi kosachasiga yaqin joylashgan. Ch.ning koʻpgina turlari manzarali va ekib koʻpaytiriladi. Janubiy Yevropada keng tarqalgan bir va ikki yillik bog yoki golland chinniguli (*D. caryophyllus*) turi Ch.ning manzarali navlarini yaratishda asos boʻlgan. Guli bitta toʻpgulda, yirik, kalin, qatmaqat, xushboʻy, rangi har xil (qizil, pushti, sariq, oq va boshqalar). Koʻpgina mamlakatlarning sanoat gulchiligida ochiq yerlarda va issiqxonalarda yetishtiriladi. Koʻp yillik patli yoki turk Ch.i (*D. barbatus*) turining gullari mayda, gʻoyat xushboʻy, qalin toʻpgulga yigʻilgan. Gulchilikda ahamiyati katta. Bir yillik xitoy Ch.i (*D. chinensis*) turi gulining rangi va tuzilishi bilan farq qiladi. Ch.urugʻidan (urugʻi issiqxonalarda yanvar—maydi ssiiladi) va kalamchasidan (noyabr—mart oylarida ildiz oldiriladi) koʻpaytiriladi. Golland Ch.i 5—8 oyda gul chiqaradi, turk Ch.i 2yili iyun—iyulda, xitoy Ch.i iyundan birinchi qorasovuqlargacha gullaydi. Uzbekistonning barcha viloyatlari uchun manzarali Ch.ning Vilyame Sim navi rnlashtirilgan (1980).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Daromad soligʻi

**Daromad soligʻi** — moliya yilida soliq solinadigan daromadga ega boʻlgan jismoniy shaxslar (fuqarolar) ning soliq solinadigan jami daromadlaridan, yuridik shaxslar (tashkilotlar, xoʻjaliklar, korxonalar va b.)ning soliq solinadigan jami daromadi (foydasi)dan undiriladigan toʻgʻri, umumdavlat soligʻi. Buyuk Britaniyada 1842-yildan, Yaponiyada 1887-yildan, Germaniyada 1891-yildan, AQShda 1913-yildan, Fransiyada 1914-yildan joriy qilingan. Sobiq SSSRʼda 1922-yil 16-noyabrdagi Dekretga koʻra daromad-mulk soligʻi degan umumiy nom bilan joriy qilingan va 1924-yildan daromad soligʻiga aylantirilgan hamda 1991-yilgacha ishchi va xizmatchilarning maoshidan tabaqalashgan shkala boʻyicha undirilgan (100 soʻmdan 8 soʻm 20 tiyin, 100 dan yuqori summadan 13% miqdorida). Oʻzbekiston Respublikasida daromad soligʻi undirish tartibi 1998-yil yanvardan amalga kiritilgan Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq olib boriladi. Kodeksga koʻra yuridik shaxslarning solik solinadigan jami daromadi (foydasi)ga 26 foizlik stavka boʻyicha soliq solinadi (2001). Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari daromad (foyda) soligʻi, qoʻshilgan qiymat soligʻi, ekologiya va boshqa soliqlar hamda yigʻimlar oʻrniga byudjetga yalpi daromad soligʻi toʻlaydilar (22—50% darajasida). Jismoniy shaxslarning jami yillik daromadlariga soliq solish maqsadida eng kam ish haqining miqdori yil boshidan eʼtiboran ortib boruvchi yakun tarzida (oshib boruvchi stavkalarda) hisoblanadi, eng kam ish haqining toʻrt baravari miqdorigacha daromad summasining 13%, eng kam ish haqining sakkiz baravarigacha 23%, 8 baravari miqdoridan (+1 soʻm) va undan yuqori boʻlgan summadan 33%ʼni tashkil qiladi (1-avgust 2001-yil). Daromad soligʻi undirishda soliq toʻlovchilar uchun bir qator chegirmalar va imtiyozlar nazarda tutilgan (yana qarang Soliqlar).

Rahmatjon Abdullayev.

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Tiddy daryosi

| Tiddy |
| --- |
|  |
| Tavsif |
| Uzunligi | 240 m (790 ft) |
| Joylashuvi |
|  |
| Davlat | Angliya |
| Mintaqa | Yevropa |
| Tiddy daryosi |

**Tiddy daryosi** (Cornish) — Cornwall janubi-sharqidagi kichik daryo, Linxer daryosining asosiy irmogʻi. Tiddy Pensilva yaqinida ko'tarilib, janubi-sharqda Tideford qishlog'i yonidan oqib o'tadi, to u Avliyo nemislardan o'tib Linxerga qo'shiladi. Tideford nomi daryo bo'yida joylashganligidan kelib chiqqan bo'lib, so'zma-so'z "Tiddy daryosidagi Ford" degan ma'noni anglatadi.

St Germans tarixiy baliqchilar qishlog'i bo'lib, Tiddy bo'yida, Lynher bilan qo'shilish joyidan yuqorida joylashgan. Quay Sailing Club St Germans Quayda joylashgan. Tiddy va Lynher daryolari muqobil ravishda Avliyo nemislarning quyi oqimidagi Avliyo Nemis daryosi deb ataladi.

## Manbalar
# Valency daryosi

| Valency daryosi |
| --- |
|  |
| Tavsif |
| Uzunligi | 8,3 |
|  |
| Davlat | Birlashgan Qirollik |
| Valency daryosi |

**Valentlik daryosi** (Cornish)  — Buyuk Britaniya, Cornwall shimolidagi qisqa daryo boʻlib, koʻplab kichik irmoqlari bor. Lesnewth yonidan yugurib oʻtib, Boscastle qishlogʻi portida dengizga kirishdan oldin vodiyni kesib oʻtadi. Uning irmoqlaridan biri Iordaniya boʻlib, uzunligi 2 kilometr (1.2 mi) B3263 yoʻl koʻprigi oldidan Boskasldagi Valency’ga qoʻshilishdan oldin.

 Valency manbai.
Valency vodiysi tik qirrali, pastki qismining yon tomonlari oʻrmonli. Vodiyni koʻp marta suv bosgan, eng jiddiyi 2004-yilgi Boskasl suv toshqini paytida kanal eroziyasi sodir boʻlgan. (2004-yil 16-avgust kuni tushdan keyin keng hududda 7 soat davom etgan kuchli yogʻingarchilik kuchli suv toshqini va strukturaning buzilishiga olib keldi.) Valency va Iordaniyaning suv havzalaridagi qishloq xoʻjaligidan foydalanish va tez drenajlash Boscastle suv toshqini darajasi bilan bogʻliq boʻlgan.

## Etimologiyasi

Cornish Melinjyning korruptsiyasi sifatida tushuntirilgan, yaʼni Melin-Chy = Tegirmon uy va u oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan tegirmondan kelib chiqqan.

## Manbalar
# Gernsi

**Gernsi** (**Sarniya**; inglizcha: *Bailiwick of Guernsey*, fransuzcha: *Bailliage de Guernesey*, normandcha: *Bailliage dé Guernési*) — Buyuk Britaniyaning qirollik yeri (beylivik), ammo Britaniyaning qismi emas. U La-Mansh sohilidagi xuddi shu nomdagi orolni (normand orollaridan biri), shuningdek, boshqa bir qator kichik orollarni o‘z ichiga oladi.

## Boshqaruv shakli

Davlat rahbari — Britaniya monarxi. Hukumat rahbari beylif hisoblanadi va monarx tomonidan tayinlanadi. Monarx gubernatorni ham tayinlanaydi.

Britaniya taxtining mulki, ammo Buyuk Britaniyaning tarkibiy qismi emas. Gernsi tarkibiga Olderni, Sark, Herm, Jetu, Breku, lihu, Burhu, Kaskets, Ortak, Krevishon, Ume va koʻplab boshqa orollar kiradi. U YeIga aʼzo boʻlmasa-da, Ammo YeI bojxona hududining bir qismidir.

Qonunchilik hokimiyatini bir palatali Tabaqalar Assambleyasi amalga oshiradi. U 45 nafar deputatdan tarkib topadi. Siyosiy partiyalari yoʻq, shu sababli barcha deputatlar mustaqildir.

## Boʻlinishi va aholisi

Gernsi 11 ta maʼmuriy birlik va 2 ta oroldan iborat. Ingliz, fransuz tili va gernsi dialektida soʻzlashiladi.

## Joylashuvi va tabiati

La-Mansh boʻgʻozidagi Normand orollarida joylashgan.

## Tarixi

933-yili Normand gertsogligi bir qismiga aylandi. 1066-yili Angliya qiroli Vilgelm I Normandiya gertsogi boʻldi. Shundan buyon Britaniya uni oʻz taʼsirida saqlab keladi.

1337—1453-yillarda Angliya va Fransiya oʻrtasidagi Yuz yillik urush davrida orollar koʻp bora har ikki tomon hujumlariga duchor boʻldi. Angliya uchun strategik muhim joyda ekani bois orol aholisiga qator imtiyozlar taqdim etdi.

## Iqtisodiyoti

Bogʻdorchilik, gulchilik, uzumchilik, kartoshka, tomat, gulkaram yetishtirish, baliqchilik yaxshi rivojlangan. Qoramol va qoʻychilik bilan shugʻullaniladi. “Soliqlar jannati” maqomi orol aholisiga sezilarli daromad keltirmoqda. 1960-yillardan buyon orolda koʻplab ofshor kompaniyalar roʻyxatdan oʻtkaziladi va sayyohlik rivojlangan.

## Eʼtiborga molik maʼlumotlar

1993-yili orolning harbiy-tarixiy ahamiyatini himoya qilish boʻyicha maxsus dastur ishga tushirildi. Gernsi qirgʻogʻida qadimiy qalʼalar, qasrlar, himoya qirgʻoqlari, kuzatuv minoralarini uchratish mumkin. Joʻgʻrofiy muhim joylashuvga ega orol boy harbiy qahramonlik oʻtmishiga ega

## Adabiyotlar

* Laziz Rahmatov. «Dunyo mamlakatlari: Avstraliyadan Hindistongacha». Toshkent, 2019-yil
# Yangi tarix

**Yangi tarix** — jahon tarixini davrlashtirishda, asosan, tarix fanida oʻrta asrlar tarixi bilan eng yangi tarix oraligʻidagi (XVII-asr oʻrtalaridan to XX-asr boshlarigacha boʻlgan) davrning umumiy nomlanishi. Biroq jahondagi turli xalqlar va davlatlarda Yangi tarix tushunchasi turlicha tarixiy davrlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Masalan, Oʻzbekiston tarixining Yangi tarix davri yuqorida koʻrsatilgan xronologik chegaradan ancha farq qilib, u XIX-asr oʻrtalaridan to 1991-yilgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Bu davrda hozirgi Oʻzbekiston hududi podsho Rossiyasi va sovet tuzumi mustamlakachiligi ostida boʻlgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tristandakunya

**Tristandakunya** — Atlantika okeanining janubiy qismidagi 4 vulkan orolidan iborat orollar guruhi. Buyuk Britaniya mulki. Eng katta oroli —Tristan (maydoni 117 km²) vulkan konusidan iborat boʻlib, bazalt va traxit yotqiziqlaridan tuzilgan. Bal. 2060 m gacha. 1961—1962-yillarda kuchli otilgan. Aholi baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Asosiy aholi punkti —Edinburg.

Orolga yevropaliklardan birinchi boʻlib 1506-yilda portugaliyalik dengizchi sayyoh Tristan da Kunya borgan. Orollar uning nomi bilan atalgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# The Year of the Tiger (2011-yilgi film)

| The Year of the Tiger |
| --- |
| Rejissyor(lar) |
Sebastián Lelio |
| Prodyuser(lar) |
Juan de Dios Larraín Pablo Larraín |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Gonzalo Maza |
| Rollarda |
Luis Dubó |
| Operator(lar) |
Miguel Littin Menz |
| Premyera sanasi | * 2011-yil (2011)
 |
| Mamlakat |  Chili  |
| Til |
ispancha  |

**The Year of the Tiger** (ispancha: *El año del tigre*) – 2011-yilda rejissyor Sebastián Lelio tomonidan suratga olingan Chili drama filmi. Film 2010-yilgi Chili zilzilasidan keyin oilasini izlayotgan mahbus hayoti haqida hikoya qiladi.

## Manbalar

## Havolalar

* *The Year of the Tiger* IMDbda
# Absorbsiya

**Absorbsiya** (lotincha: *„absorbtio“* — yutilish, lotincha: *„absorbeo“* — yutayapman soʻzidan) — eritma yoki gaz aralashmasidagi modda (absorbat)larning qattiq jism yoki suyuqlik (absorbent)larga hajmiy yutilishi. Gazlarning suyuqliklarga absorbsiyalanishidan neftni qayta ishlash, koks-benzol va boshqa sanoat sohalarida foydalaniladi. Gazlarning bugʻ va suyuqliklarda erish darajasining turliligiga asoslangan holda absorbsiyadan texnikada gazlarni tozalash va ajratishda hamda ularni bugʻ-gaz aralashmalaridan ajratishda foydalaniladi. Absorbsiyaga qarama-qarshi jarayon desorbsiya deyiladi, u eritma yutgan gazni ajratib olish va absorbentni regeneratsiya qilishda qoʻllanadi.yoq

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Paxtasimon gʻoʻza

**Paxtasimon gʻoʻza** (Gossypium gossypioides Ulbr.-Standl.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D6, xromosomalar soni 2p=26. Meksikada (Oahaqa shtati va Sinaloa shtatining jan. qismida) tarqalgan. P.gʻ. koʻp yillik buta, boʻyi 3 m ga boradi, ayniqsa, yosh novdalari mayda tuklar bilan qoplangan, poyasi toʻq qizil tusga kiradi. Oʻsuv shoxlari kuchli rivojlangan, hosil shoxlari kal-ta. Barglari yirik, 12 sm cha, 3—5 boʻlmali. Boʻlmalari uchburchak shaklda, oʻtkir uchli. Yonbarglari chiziqlinashtarsimon, erta toʻkilib ketadi. Gullari yirik, qoʻngʻirsimon, gulbarglari oq yoki pushti, asosida toʻq qizil katga dogʻlari bor. Koʻsaklari mayda, 3— 4 chanoqli, tuxumsimon, uchi oʻtkir, sirtida tiniq smola bezchalari mavjud. Har bir chanogʻida 1—2 tadan kulrangyashil tukli (10 mm cha) uzunchoq chigiti bor. P.gʻ. — qurgʻoqchilikka chidamli, fo-todavriy oʻzgarishlarga taʼsirchan. Chigiti toshchigit. Raymond, meksi-ka va uch boʻlma bargli gʻoʻzalar bilan chatishadi.

Abdumavlon Abdullayev.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Xarrak

Xarrak.
**Xarrak** mebel turi boʻlib, ochiq joylarda oʻrnatiladi va unda bir necha kishi bir vaqtning oʻzida oʻtirishi mumkin
. Xarraklar yogʻoch, metal, tosh yoki plastik materiallardan yasaladi. Ayrim xarraklarda suyanish va qoʻl tirash uchun suyanchiq va tutqichlar boʻladi.

## Manbalar
# Oʻlikbosh

**Oʻlikbosh** — arvoh kapalaklar oilasiga mansub kapalak. Tanasining uz. 60 mm ga yaqin, yoyilgan qanotlari — 130 mm gacha. Koʻkragi orqasida odamning bosh suyagiga oʻxshash sariq rasm bor (nomi shundan). Afrika, Oʻrta dengiz mamlakatlari, Yevrosiyo, jumladan, Janubiy Yevropa, Kavkaz, Turkmanistonda tarqalgan. Daraxtlardan kataklari devorini teshib, undagi asalni soʻrib oziqlanadi. Qurtining uz. 130 mm gacha. Noyob tur sifatida Rossiya Qizil kitobiga kiritilgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Flanel kuyasi

| Norape foliata |
| --- |
|  |
| Ilmiy tasniflash |
| Olam: |
Hayvonlar |
| Tip: |
Bo‘g‘imoyoqlilar |
| Sinf: |
Hasharotlar |
| Turkum: |
Lepidoptera |
| Oila: |
Megalopygidae |

**Flanel kuyasi** (ilmiy nomi **Megalopygidae**) — junli kuyalar yoki burishgan junli kuyalar nomi bilan tanilgan Hasharotlar oilasi.

## Tarqalishi va yashash muhiti

*Megalopyge* urug‘iga mansub turlar Neotropik mintaqa bo‘ylab — Meksikadan boshlab Markaziy Amerika va Janubiy Amerikaning katta qismi orqali Argentinagacha tarqalgan bo‘lib, aynan shu hududda urug‘ eng katta xilma-xillikka ega. Ushbu hududda taxminan 236 ta tur qayd etilgan. Shuningdek, ayrim turlari Meksikadan shimolda ham uchraydi, xususan, AQSh va Kanadada taxminan 11 ta turi aniqlangan.

## Urugʻlari

* *Aithorape*
* *Cephalocladia*
* *Coamorpha*
* *Edebessa*
* *Endobrachys*
* *Eochroma*
* *Hysterocladia*
* *Macara*
* *Malmella*
* *Megalopyge*
* *Mesoscia*
* *Microcladia*
* *Microrape*
* *Norape*
* *Norapella*
* *Podalia*
* *Proterocladia*
* *Psychagrapha*
* *Repnoa*
* *Thoscora*
* *Trosia*
* *Vescoa*
* *Zyzypyge*

## Manbalar

## Havolalar

* Natural History Museum genus database
* „Insects of Cedar Creek, Minnesota“. *cedarcreek.umn.edu*. 2022-yil 7-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 11-may.
* BugGuide
* USGS--Caterpillars of Eastern Forests
* Auburn University (Wayback Machine saytida 2011-09-27 sanasida arxivlangan)
* Moths of Borneo—lists the family as neotropical
* Virginia Tech Cooperative Extension
* Ohio State University

* Vikiomborda „**Megalopygidae**“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
# Ksilit

Ksilitol-pastilya
**Ksilit**, SN2ON (SNON)z SN2ON -koʻp atomli spirt (pentit). Mol. m. 152,15; rangsiz gigroskopik kristall. Suyuqlanish temperaturasi 61—61,5° boʻlgan beqaror monoklin va suyuqlanish temperaturasi 93—94,5°, qaynash temperaturasi 215—217° boʻlgan beqaror rombik modifikatsiyasi maʼlum. K. optik nofaol izomer; suvda, metil va etil spirtda, piridinda, sirka kislotada eriydi.; efir, dioksan, uglevodorodlar, butil va propil spirtlarda erimaydi. Kimyoviy xossalarga koʻra koʻp atomli spirtlarning vakili. Sanoatda ksilozani qaytarib olinadi. K. va uning 1,4-angidridi (ksilitan) — sellofan qogʻoz va atir-upa ishlab chiqarishda namlik plastifikatori va stabilizatori, ksiftal alkid smolalar, sirt-faol moddalar, lok, yelim va boshqa olishda komponent. K. shirin taʼmli (saharozadan ikki marta shirinroq) boʻlib, odam organizmiga singmaydi. Qandolatchilik mahsulotlari ishlab chiqarishda ishlatiladi, shuningdek, diabet va semirishga moyil bemorlarga qand oʻrnida beriladi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Natriy gidroksid

**Natriy gidroksid** (*oʻyuvchi natriy*, *kaustik soda* (grekcha: kaystikos – kuydiruvchi)), NaOH – rangsiz kristall, gigroskopik kukun koʻrinishidagi modda. Suyuqlanish temperaturasi 323 °C (604 °F), qaynash temperaturasi 1403 °C (2,530 °F), zichligi-2,02 g/sm3. Suvda yaxshi eriydi, erish vaqtida issiqlik ajratib chiqaradi. Natriy suv bilan taʼsirlashib kuchli ishqorni paydo qiladi. Suvsiz NaOH 65,8° dan yuqorida kristallanadi. Havodagi namni tortadi, shu sababdan yoyilib ketadi va natriy karbonatga aylanadi. Natriy gidroksid natriy metali va natriy gidritni eritadi.

Osh tuzining suvdagi eritmasi (namakob)ni elektroliz qilib hosil qilinadi. Sunʼiy ipak, sovun va boshqa kimyoviy moddalar ishlab chiqarishda, toʻqimachilik va boshqa sanoat tarmoqlarida ishlatiladi. Koʻpgina organik birikmalar, charm va qogʻozlarni yemiradi. Teriga tegsa kuydiradi.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Borneol

**Borneol**, bornil spirt, SSHN„O—bitsiklik terpenlar guruhiga mansub ikkilamchi spirt. Mol. m. 154,25; kamfora hidli, rangsiz kristall modda. Zichligi 1020 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 208,5’, qaynash temperaturasi 212°. Ikki izomeri maʼlum. Borneo va Sumatra o.laridagi Dryoba lanops camphora daraxtida, shuningdek baʼzi moylar tarkibida boʻladi. B. spirt, efir, benzol va ligroinda eriydi; suvda kamroq eriydi. B. dan turli reaksiyalar yordamida kamfora, kamfen va ularning turli hosilalari olinadi. B. va uning efirlari kamfora ishlab chiqarish da, atirupa sanoatida va oziq-ovqat essensiyasi tayyorlashda ishlatiladi.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Oziq-ovqat bilan bogʻliq kasallik

Oziq-ovqat orqali yuqadigan **kasalliklar** yoki **oziq** -ovqat bilan yuqadigan kasalliklar — bu ifloslangan suv yoki oziq-ovqat orqali tanaga kiradigan bakteriyalar,viruslar yoki kimyoviy moddalar tufayli kelib chiqadigan yuqumli kasalliklar yoki zaharlanishlardir .

Eng koʻp uchraydigan alomati diareya hisoblanadi.Shuningdek,oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar buyrak va jigar yetishmovchiligi,miya va asab tizimining buzilishi,reaktiv artrit, saraton va oʻlim kabi jiddiyroq oqibatlarga olib kelishi mumkin .

Har yili taxminan 2 200 000 kishi oziq-ovqatdan yuqadigan kasalliklardan vafot etadi, ularning aksariyati bolalardir .

## Taʼsirlari

### Sogʻliq uchun

3% hollarda kasallik inson salomatligiga uzoq muddatli salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin .

### Iqtisodiy

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar sogʻliqni saqlash tizimlariga katta yuk boʻlib, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishga toʻsqinlik qiladi .

## Belgilari

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasallikning eng koʻp uchraydigan belgilari — oshqozon ogʻrigʻi,qusish va diareya.Koʻpincha simptomlari qabul qilinganidan keyin 24-72 soat oʻtgach paydo boʻladi, lekin bir necha hafta oʻtgach paydo boʻlishi ham mumkin .

## Sabablari

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklarning aksariyati bakteriyalar, viruslar yoki parazitlar kabi omillar tufayli yuzaga keladi.

## Tarqalishi

JSST hisob-kitoblariga koʻra,har yili 600 million odam xavfli oziq-ovqatlardan kasal boʻlib, sayyoramizning har oʻninchi aholisidan biri kasal boʻlib, 420 ming kishi vafot etadi, bu esa 33 million sogʻlom hayot yilining yoʻqolishiga olib keladi. Xavfli oziq-ovqat tufayli yuzaga keladigan kasalliklarning 40% 5 yoshgacha boʻlgan bolalarda uchraydi va har yili 125 000 bolani oʻldiradi .

JSST Yevropa mintaqasida har yili 23 million kishi kasal boʻlib, 5 000 kishi vafot etadi .

## Yana qarang

* Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti

## Manbalar

## Havolalar

* Oziq-ovqat yuqadigan kasalliklarning global yukini baholash
* Evropada ovqatlanish va salomatlik: harakatlar uchun yangi asos (Wayback Machine saytida 2022-11-24 sanasida arxivlangan)