Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oziq-ovqat

Salat**Oziq-ovqat** yoki **ozuqa**, **taom**, **yemak** deb organizm hayotini quvvatlash uchun isteʼmol qilinadigan har qanday moddaga aytiladi. Organik ozuqa uglevod, yogʻ, suv va/yoki oqsillar qorishimidan iborat boʻladi. Oziq-ovqat, shuningdek, foydali mineral va vitaminlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin. Hayot shakllari faoliyatining katta qismi yemak topish va uni yeyish-ichish atrofida aylanadi. Odamlar ovqatga erishish yoʻlida ovchilik, terib-termachilik, ziroat, baliqchilik, yilqichilik kabi keng koʻlamli sohalarni boshlab, davom ettirib kelishmoqda.

## Havolalar
# Vikipediya

Vikipediya|  |
| Web-manzil |
www.wikipedia.org |
| Interwiki |
XX: |
| Asosiy boʻlim |
jami 287 boʻlim |
| Asos solingan sana |
15-yanvar, 2001 |
| Asoschi |
Jimmy Wales va Larry Sanger |
| Maqolalar soni |
20 milliondan dan ortiq |
| Egasi |
Wikimedia Foundation |
| Litsenziya |
erkin |
| Reklama |
yoʻq |

**Vikipediya** — koʻp tilli, erkin, onlayn ensiklopediya. U koʻngillilar jamoasi tomonidan ochiq hamkorlik hamda vikiga tayanuvchi tahrir tizimi asosida yoziladi va yuritiladi. Ushbu loyiha 2001-yil 15-yanvarda mutaxassislarga moʻljallangan Nupediaga toʻldiruvchi sifatida yaratilib, hozirda uni notijorat Wikimedia Foundation tashkiloti boshqaradi. Vikipediya bugunga kelib eng katta va eng koʻp koʻzdan kechiriladigan maʼlumot manbasiga aylandi. Hozirda bu bepul ensiklopediyada dunyoning 283 tilida 59 milliondan oshiq maqola bor. Vikipediyaning eng katta ingliz tili boʻlimi 7193242 ta maqolaga ega. Taqqoslash uchun, qogʻoz nashrdagi ensiklopediyalar orasida eng kattasi boʻlmish *Encyclopædia Britannica* (*Britaniya Ensiklopediyasi*)dagi maqolalar soni 130 ming atrofidadir. Bundan tashqari, Vikipediyaning juda mashhur boʻlib ketishi ortidan unga yondosh Vikiombor, Vikilugʻat, Vikikitob, Vikiversitet, Vikiiqtibos hamda Vikiyangiliklar kabi loyihalar ham paydo boʻlgan.

## Tarixi

Asosiy maqola: Vikipediya tarixi
*wikipedia.com* va *wikipedia.org* domenlari mos ravishda 2001-yil 12-yanvarda va 2001-yil 13-yanvarda roʻyxatga olingan.

Vikipediyaga 2001-yil 15-yanvarda Amerika Qoʻshma Shtatlari fuqarolari Jimmy Wales va Larry Sanger asos solishgan. Sanger „Vikipediya“ soʻzini inglizcha „wiki“ va „encyclopedia“ soʻzlarini birlashtirib oʻylab topgan. „Wiki“ soʻzi aslida gavayiliklarning soʻzi boʻlib, „tez“ degan maʼnoni bildiradi va koʻpchilik birgalikda yaratadigan web sahifalar shu nom bilan ataladi. Jimmy Walesning niyati *Britannica* sifatiga yoki undan ham yuqori darajaga erishish va ensiklopediyani bosma holida tarqatish boʻlgan edi.

## Oʻzbek tilidagi Vikipediya

Asosiy maqola: Oʻzbekcha Vikipediya
Oʻzbek tilidagi Vikipediyada 345 047 ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — 276 333, ulardan 683 nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazo bilan qoʻshib hisoblaganda) — 1 262 345.

## Oʻzbekcha Vikipediyaning Oʻzbekiston hududida toʻsilishi

Asosiy maqola: Oʻzbekcha Vikipediya#Toʻsilishi
2011-yilning oxirida nomaʼlum sabablarga koʻra Oʻzbekiston hududida oʻzbek Vikipediyasi toʻsib qoʻyildi. Bu oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishini jiddiy oqsoqlantirdi. Bugungi kunda esa Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech qanday muammolarsiz ocha oladilar.

## Turli tillardagi nashrlari

Vikipediya juda koʻplab tillarda har kun, soat va soniyada toʻldirilib borilmoqda. Ayniqsa quyidagi tillar bunga yaqqol misol boʻla oladi:

1. Inglizcha Vikipediya (7193242)
2. Nemischa Vikipediya (3128048)
3. Fransuzcha Vikipediya (2763068)

Toʻliq roʻyxat bu yerda.

## Manbalar

## Havolalar
# 1-aprel

**1-aprel** — Grigoriy taqvimida yilning 91- (kabisa yilida 92-) kuni. Yil yakuniga 274 kun qoladi.

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Du | Se | Ch | Pa | Ju | Sh | Ya |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026-yil |

## Bayramlar

* Kulgi kuni — xalqaro bayram.

## Voqealar

*Yana qarang: Turkum:1-aprel voqealari*

Gogen
* 1808 — Aleksandr I Finlandiya Rossiyaga qo'shib olish maqssadida urush e'lon qildi.
* 1891 — rassom Gogen Pol Ejen Anri *(suratda)* Fransiyadan Taitiga ketdi.
* 1937 — Birma Hindistondan ajraldi.
* 1938 — *Nescafé* qahvalari ishlab chiqarila boshlandi.
* 2004 — Google Gmail pochta xizmatini joriy qildi.

## Tavalludlar

*Yana qarang: Turkum:1-aprelda tugʻilganlar*

## Vafot etganlar

*Yana qarang: Turkum:1-aprelda vafot etganlar*

## Havolalar

* days.peoples.ru(rus.)
# 1860

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 18-asr
* **19-asr 20-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1830-lar
* 1840-lar
* **1850-lar 1860-lar
* 1870-lar
 |
| Yillar: | * 1853
* 1854
* 1855
* **1856 1857
* 1858
* 1859
 |

**1860-yil** — yakshanba kuni boshlanuvchi kabisa yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron, bahoiy va boshqa taqvimlar ishlatildi.

## Voqealar

## Tavalludlar

* 30 dekabr — Yonas Yablonskis (Jonas Jablonskis), Litvalik tilshunos olim, litva adabiyoti tili otasi.

## Vafot etganlar
# Jodie Foster

| Jodie Foster |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
1962-yil 19-noyabr (1962-11-19) |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Kasbi | * Aktrisa
* film rejissor
* film produser
 |
| Mukofotlari | * Akademiya (Oscar) mukofoti
 |

**Jodie Foster** (1962-yil 19-noyabrda tugʻilgan) amerikalik aktrisa, rejissor va produserdir. „Eng yaxshi aktrisa“ (inglizcha: *Best Actress*) nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Jodie Foster IMDbda
* *Jodie Foster* Internet Broadway Databaseda
# Dialog

**Dialog** (yunoncha: dialogos — suhbat) — nutq turi; ikki yoki undan ortiq shaxsning bir-biriga qaratilgan nutqi. Dramada harakterlar va voqealar rivojini ifodalashning asosiy vositasi; nasrda (baʼzan nazmda) badiiy ifoda usuli. Mas, Alisher Navoiy "Farhod va Shirin" dostonida Hisrav bilan Farhod toʻqnashuvini Dialog vositasida taʼsirli qilib tasvirlaydi. Dialog mustaqil publitsistik va falsafiy janr hamdir (Platon Dialogi, Lukianning hajviy Dialoglari va b.).

## Adabiyot

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Andoza:Stub otam bilan suhbat mavzusida diolog
# Shirley Booth

| Shirley Booth |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
30-avgust 1898-yil |
| Vafoti |
16-oktyabr 1992-yil(1992-10-16) (94 yoshda) |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Kasbi |
Aktrisa |
| Mukofotlari | * Akademiya (Oscar) mukofoti
 |

**Shirley Booth** (30-avgust 1898-yil — 16-oktyabr 1992-yil) amerikalik film aktrisasidir. „Eng yaxshi aktrisa“ (inglizcha: *Best Actress*) nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Shirley Booth IMDbda
* *Shirley Booth* Internet Broadway Databaseda
# 1982

**1982**

|  |  |
| --- | --- |
| Ming yilliklar: | 2-mingyillik |
| Asrlar: | * 19-asr
* **20-asr 21-asr
 |
| Oʻn yilliklar: | * 1960-lar
* 1970-lar
* **1980-lar 1990-lar
* 2000-lar
 |
| Yillar: | * 1979
* 1980
* 1981
* **1982 1983
* 1984
* 1985
 |

Bu yil juma kuni boshlanadigan umumiy yil (taqvimga qarang).

## Voqealar

* Germaniya o'zlarining kosmonavtlar korpusiga yollashni boshladilar.
* 4dan 10-maygacha — Everestga Sovet ekspeditsiyasining 11 aʼzosi choʻqqiga chiqdi.
* 19 mart - Argentina va Angliya oʻrtasida Folklend orollari uchun urush boshlanishi.
* 24 iyun - Soyuz T-6 birinchi Fransiya kosmonavtbortida ( Jan-Lup] bilan uchirildi. Kretyen).
* 23 iyul - Ka-50 vertolyotining birinchi parvozi.
* 26 dekabr - jurnal *Time Magazine* birinchi marta inson emas, balki kompyuter yil odami deb topildi.

## Tugʻilgan1992

*Yana qarang:*

## Tavalludlar

Yana qarang: Turkum:1982-yilda tugʻilganlar
* 25-yanvar - Noemi, Italiyalik qoʻshiqchi.
* 14 mart - Keyt Elizabeth Kemeron Maberli, ingliz aktrisasi.
* 3 iyun - Elena Isinbayeva, rossiyalik tayanib sakrashchi.
* 21 iyun - Uilyam, shahzoda Uels.
* 25 iyun - Mikhail Yujniy, rus tennis ist.

## Vafot etgan

Yana qarang: Turkum:1982-yilda vafot etganlar
* 28 may - Chirkov, Boris Petrovich, sovet aktyor.
* 18 oktyabr - Bess Trumen, AQShning birinchi xonimi, xotini Prezidenta AQSh Garri Trumen a. (1885—1982)
* 10 noyabr - Brejnev, Leonid Ilich, KPSS Markaziy Komiteti Bosh kotibi.

## Nobel mukofoti laureatlari

* Fizika — Kenneth Wilson
* Kimyo — Aaron Klug
* Fiziologiya va tibbiyot — Sune Bergström, Bengt Samuelsson va John Vane
* Adabiyot — Gabriel García Márquez
* Tinchlik — Alva Myrdal va Alfonso García Robles
* Iqtisodiyot — George Stigler
# James Franck

| James Franck |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
26-avgust 1882-yil Gamburg |
| Vafoti |
21-may 1964-yil Gyottingen |
| Fuqaroligi |
nemislar |

**James Franck** (talaffuzi: *Jeyms Frank*) (1882.26.8, Gamburg — 1964.21.5, Gyottingen) — nemis fizigi. London qirollik jamiyati aʼzosi (1964). Geydelberg universitetida oʻqigan (1901—1902). Berlin universitetini tugatgan (1906), ugla yerda 1917-yilgacha ishlagan, professor (1916-yildan). Berlin kimyo instituti fizika boʻlimini boshqargan (1917—21). Gyotting Fizika instituti direktori (1921—34), Xopkins universiteti professor (1935—36), Chikago universiteti professor (1938—47). Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasi, molekulyar spektroskopiyaga oid. Gustav Ludwig Hertz bilan simob bugʻi atomlarini elektronlar zarbi bilan uygʻotish va ionlashtirish boʻyicha qator eksperimentlar oʻtkazib (Frank — Gers tajribasi) (1912—14), atom energetik sathlarining diskretligini isbotlovchi va Bor atom nazariyasini tasdiqlovchi elektronlarning atomlar bilan toʻqnashish qonunlarini kashf etdi. Flyuoressensiya, fotokimyoviy jarayonlarni oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (1925).

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Ferenc Krausz

| Ferenc Krausz |
| --- |
|  |
| Tavalludi | 17-may 1962 Vengriya |
| Fuqaroligi | Avstriya va Mojariston |

**Ferenc Krausz** (1962-yil 17-mayda Vengriyaning Mor shahrida tugʻilgan) – venger-avstriyalik fizik, Nobel mukofoti laureati. U Maks Plank nomidagi Kvant optikasi instituti direktori va Germaniyaning Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universitetida eksperimental fizika professori. Uning tadqiqot guruhi birinchi attosekundlik yorugʻlik impulsini yaratadi va uni atomlar ichidagi elektronlarning harakatini ushlab turish uchun ishlatadi. 2023-yilda Per Agostini va Enn L’Huilye bilan birgalikda u fizika boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

## Akademik faoliyati

Krausz Eötvös Loran universitetida nazariy fizika va Vengriyadagi Budapesht texnika universitetida elektrotexnika boʻyicha tahsil olgan. Avstriyadagi Vena texnika universitetida tahsil olgandan soʻng, u oʻsha institutning professori boʻladi. 2003-yilda Garchingdagi Maks Plank nomidagi kvant optikasi institutiga direktor etib tayinlandi va 2004-yilda Myunxendagi Lyudvig Maksimilian universitetida eksperimental fizika kafedrasi mudiri boʻladi. 2006-yilda u Myunxen Advanced Photonics markazi (MAP) hammuassisi va direktorlaridan biriga aylandi.

## Mukofotlari

* 2006-yil – Qirollik fotosuratlar jamiyati taraqqiyot medali va faxriy stipendiya
* 2013-yil – Otto Xan mukofoti
* 2016-yil – Germaniya Fanlar akademiyasining aʼzosi Leopoldina
* 2019-yil – Vladilen Letoxov medali
* 2022-yil – Fizika boʻyicha Boʻri mukofoti
* 2022-yil Asosiy fanlar boʻyicha BBVA Jamgʻarmasining „Bilim chegaralari“ mukofoti
* 2023-yil – Fizika boʻyicha Nobel mukofoti

## Manbalar

## Havolalar

* Deutsche Forschungsgesellschaftdagi portret (Wayback Machine saytida 2013-12-03 sanasida arxivlangan)
* Ferens Krausning bosh sahifasi (Wayback Machine saytida 2016-04-14 sanasida arxivlangan)
* Ferents Krausz guruhining bosh sahifasi
* Myunxen – Ilgʻor fotonika markazi