# Merchendayzing

Kofe krujkasi — bu juda kichik biznesdan tortib IBM kabi transmilliy kompaniyalargacha boʻlgan keng doiradagi korxonalar tomonidan qoʻllaniladigan klassik savdo maqolasi va musiqa guruhlari tomonidan ham tez-tez foydalaniladi.
**Merchendayzing** — bu sotishni koʻpaytirish uchun mahsulotlarni ilgari surish. Mahsulot reklamalari narxning oʻzgarishi, eʼtiborni jalb qilish uchun namoyishlar, maxsus takliflar yoki mijozning sotib olish qaroriga taʼsir qiluvchi boshqa usullarni oʻz ichiga olishi mumkin. Chakana sotuvchilar savdo va foydani oshirish uchun mahsulotni toʻgʻri narxda, toʻgʻri vaqtda, toʻgʻri joyda va kerakli miqdorda taqdim etish gʻoyasiga asoslanadi. Chakana savdoning maqsadi, toifasi va brendiga qarab merchendayzing uchun koʻplab strategiyalar mavjud. Merchendayzing koʻpincha sotishni koʻpaytirish, mijozlarning sodiqligini rivojlantirish, brend xabardorligini oshirish kabi aniq maqsadga qaratilgan.

## Biznesga oid

Merchendayzing biznes olamida bir qator maʼnolarga ega, ammo keng maʼnoda isteʼmol tovarlarini sotishni anglatadi.

Har qanday mahsulot chakana savdosida merchendayzing — bu tovarlarni sotishga tayyorlash, ularni iloji boricha boʻlajak isteʼmolchi uchun qulay va jozibador qilish amaliyotidir. Bu reklama materiallari va koʻrgazmalardan tortib, tovarlarning tashqi koʻrinishigacha boʻlgan hamma narsani oʻz ichiga oladi. Isteʼmolchilarning jozibadorligini oshirish bilan bir qatorda, merchendayzing mahsulotlar taqdimoti davlat marketing standartlariga mos kelishini taʼminlashga yordam beradi .

Biroq, bu merchendayzing faqat jismoniy chakana savdo sohasi ekanligini anglatmaydi. Raqamli dunyo merchendayzing taʼrifini qayta shakllantirishga yordam berdi. Chegirmali yoki raqobatbardosh narxlar, elektron pochta marketingi kompaniyasining bir qismi sifatida yuborilgan reklama chegirma kodlari yoki maqsadli reklamalarni yetkazib berish ushbu raqamli kontekstda savdoning barcha shakllaridir.

## Litsenziyalash

Marketingda merchandayzingning taʼriflaridan biri bu bir mahsulot yoki xizmatning brendi yoki tasviridan boshqasini sotish uchun foydalanish amaliyotidir. Savdo belgisi boʻlgan brend nomlari, logotiplar yoki belgilar tasvirlari oʻyinchoqlar yoki kiyim-kechak kabi mahsulotlarni ishlab chiqaruvchilarga litsenziyaga ega boʻlib, ular keyinchalik litsenziya tasviri bilan bezatilgan yoki bunday tasviri boʻlmagan bir xil mahsulotdan yaxshiroq sotiladi degan umidda mahsulotlar ishlab chiqaradi. Koʻrib chiqilayotgan IP (intellektual mulk) egalari uchun savdo-sotiq juda mashhur daromad manbai boʻlib, uchinchi shaxsga tovar ishlab chiqarishga ruxsat berishning arzonligi tufayli, IP egalari esa savdo (royalti) toʻlovlarini yigʻadi.

1903-yilda, „Piter quyonining ertagi“ (inglizcha: *The Tale of Peter Rabbit*) nashr etilganidan bir yil o‘tib, ingliz yozuvchisi Beatrix Potter birinchi Piter Rabbit yumshoq o‘yinchog‘ini yaratdi va uni Londondagi Patent idorasida ro‘yxatdan o‘tkazdi, bu esa Piterni litsenziyalangan eng qadimgi fantastik qahramonga aylantirdi. The Times gazetasidan Erika Vagner shunday deydi: „Beatrix Potter birinchi boʻlib ushbu tarkibni tan oldi — biz hozir kitob yoki filmni tashkil etuvchi narsalar — bu faqat boshlanishi edi. 1903-yilda Piter oʻz sahifalaridan tashqariga chiqdi va patentlangan boʻldi. yumshoq oʻyinchoq, bu unga nafaqat janob MacGregorning oʻlik dushmani boʻlish, balki birinchi litsenziyalangan qahramon boʻlish bilan ajralib turdi.“

## Bolalar

Bolalar uchun savdo-sotiq asosan filmlar va videooʻyinlar bilan bogʻliq, odatda hozirgi nashrlarda va bolalarga qaratilgan telekoʻrsatuvlar bilan bogʻliq.

Merchandising, ayniqsa bolalarga moʻljallangan filmlar, telekoʻrsatuvlar va adabiyotlar bilan bogʻliq holda, koʻpincha shou yoki kitob qahramonlari (harakat figuralari) yoki ular ishlatadigan narsalarga oʻxshash oʻyinchoqlardan iborat. Bu birinchi marta 1903-yilda Piter Rabbit yumshoq oʻyinchogʻida koʻrilgan, Smitson jurnali Beatriks Potter „Mikki Mausdan Garri Pottergacha boʻlgan barcha litsenziyalangan belgilarga foyda keltiradigan tizimni yaratgan“ deb taʼkidlagan. Aksincha, shou oʻyinchoqlarni tovar reklamasi sifatida kiritish uchun yozilgan.

Baʼzida telekoʻrsatuvlar savdosi asl shoudan ancha oshib ketishi mumkin, hatto shou mashhurlikdan butunlay gʻoyib boʻlganidan keyin ham oʻnlab yillar davom etadi. Boshqa hollarda, juda oz miqdordagi manba materialidan (Mashimaro) katta miqdordagi mahsulot ishlab chiqarilishi mumkin.

## Online merchendayzing

Onlayn sotuvchilar anʼanaviy doʻkonda xarid qilish tajribasiga nisbatan duch keladigan qiyinchilik — bu ekran orqali isteʼmolchilar uchun mavjud boʻlmagan sensorli qidiruv. Bu, ayniqsa, kiyim-kechak yoki moda chakana savdosi keng tarqalgan boʻlib, unda potentsial oʻlcham bilan bogʻliq muammolar mijozning buyumni onlayn xarid qilishdan bosh tortishida katta omil boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, moda bilan cheklanib qolmasdan, chakana savdoning barcha sohalarida mahsulotning tuzilishi va sifatini to‘g‘ri tasvirlash onlayn savdo sohasida muammo bo‘lib qolmoqda, chunki uning etishmasligi isteʼmolchilarning ko‘proq qatʼiyatsizlikka olib kelishi isbotlangan. Shu sababli, koʻplab kompaniyalar oʻsib borayotgan onlayn bozorga rioya qilgan holda tovarlarni iloji boricha doʻkondagi tajribaga oʻxshash qilish uchun onlayn xarid qilish imkoniyatlarini yaxshilash yoʻllarini izlaydilar.

## Merchendayzing turlari

Merchendayzing 4 turga boʻlinadi:

* Mahsulot savdosi
* Chakana Savdo
* Raqamli/Elektron tijorat/Online savdo
* Vizual savdo

## Yana qarang

* Merchandayzer

## Manbalar

## Havolalar

* Standarti merchendayzinga Kraft Foods
* Vizualniy merchendayzing. Irratsionalizm. Empirizm. Ratsionalizm.
* Merchandayzing — progulka po magazinu po vsem pravilam
* Merchandayzing nevidimiy, no polezniy
* Zolotie pravila vizualnogo merchandayzinga (statya) (Wayback Machine saytida 2020-01-31 sanasida arxivlangan)
* Prinsip areni v vizualnom merchendayzinge.