Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# UTC

Universal vaqt mintaqalari
**UTC** inglizcha: *Coordinated Universal Time*, fransuzcha: *temps universel coordonné*; **UTC** Muvofiqlashtirilgan universal vaqt..

UTC yordamida dunyo soat va vaqtni tartibga soladi. Boshlangʻich vaqt standartini belgilab beradi. U 1 soniya ichida 0° quyosh vaqti kengligiga mos keladi. Yozgi vaqtga o`tishlar ta'sir qilmaydi. Asos sifatida Grinvich (GMT) vaqti qabul qilingan.

Vaqt va chastota uzatishni butun dunyo bo'ylab muvofiqlashtirish 1960 yil 1 yanvardan boshlangan hisoblanadi.

UTC joriy versiyasi Xalqaro Telekommunikatsiya Ittifoqi Tavsiyasi (XEI-R TF.460-6) bilan belgilanadi, *Standard-chastota* va *Vaqt-signal emissiyasi* Xalqaro atom Vaqti (TAI) ga asoslangan..

Muvofiqlashtirilgan universal soat uchun rasmiy qisqartirish UTC hisoblanadi. Bu qisqartirish barcha tillarda bir xil qisqartirish boʻlib foydalaniladi. Xalqaro elektraloqa ittifoqi va Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan bir moyilikda paydo boʻldi. Fransiya maʼruzachilar („temps Universel coordonné“ uchun) TUC taklif etilayotgan vaqt Ingliz maʼruzachilar dastlab, („muvofiqlashtirilgan universal vaqt“ uchun) UTC chiqib taklif qilishgan edi. Murosada UTC qisiqartmasini maʼqul koʻrishdi. Universal vaqt (UT0, UT1, UT2, UT1R va hokazo) variantlarining yoritmoq uchun namunaga muvofiqdur.

Vaqt mitaqalari dunyo boʻylab UTC ning manfiy va musbat nisbiyligi bilan ifodalanadi, vaqt zonalari roʻyxati ham UTC ning musbat va manfiy nisbiyligi yordamida ifodalanadi.

Gʻarbiy soat mintaqasi UTC orqasida oʻn ikki soat boʻlib, UTC-12 foydalanadi; sharqiy vaqt mintaqasi, nazariy, oʻn ikki soat oldinda UTC boʻlish, UTC + 12 foydalanadi. 1995-yilda Kiribati oroli xalqi oʻz kuniga bir necha soat oldin Avstraliya oʻrniga qariyb 22 soat Avstraliya soʻng ortiq boshlab emas, balki Amerika koʻra Avstraliya bilan oʻz sana tekislang maqsadida UTC + 14 yordamida boshlash uchun tanlab oldi.

UTC koʻp Internet va veb sahifalar standartlarida ishlatiladi. Internet orqali komputerlar soatlar sinxronlashtirish uchun moʻljallangan Network Time Protocol, UTC tizimi yordamida maxsus kodlar yoziladi. Komputer serverlari, onlayn xizmatlar va koʻproq oʻziga xos har xil veb sahifalar bir umumeʼtirof vaqtdan foydalanish uchun UTC ni ishlatishadi.
UTC aviatsiyada ham ishlatiladi, masalan, uchish rejalari va havo harakatini boshqarish ruxsatnomalarni rasmiylashtirishni uchun.
Ob-havo va xaritalar hamma vaqt mintaqalarida va quyoshdan foydalanish vaqti haqida tushunmovchiliklarni oldini olish uchun UTC foydalaniladi. Xalqaro kosmik stantsiya ham bir vaqt standart sifatida UTCdan foydalanadi.

## Manbalar
# CC BY-SA

**Creative Commons litsenziyalari** – asarlardan foydalanish shartlarini tavsiflovchi standartlashtirilgan matnlar guruhi. Ularda eng qulay tilda muhim shartlarni aks ettiruvchi qisqacha tavsif va mualliflik huquqi qonunlariga mos keladigan litsenziya koʻrinishidagi batafsil, huquqshunos tomonidan tasdiqlangan matn mavjud.

Litsenziyaning birinchi versiyasi Amerikaning Creative Commons notijorat tashkiloti tomonidan 2002-yil 16-dekabrda chiqarilgan. Creative Commons litsenziyalari hozir juda keng tarqalgan. Litsenziyalar Vikipediya tomonidan qoʻllaniladi.

Turli xil erkin litsenziyalardan (masalan, GNU GPL) farqli oʻlaroq, Creative Commons litsenziyalari fotosuratlar, chizmalar, qisqa matnlar va boshqalar uchun ancha qulay. Ular litsenziya shartlari koʻrsatilgan matnni asar bilan birga tarqatishni talab qilmaydi, bazaviy elementlardan iborat harfli kod yetarli boʻladi.

## Izohlar

Creative Commons litsenziyasi
## Manbalar
# Belgi (soʻz)

**Belgi** – moddiy, hissiy ravishda idrok etiladigan predmet, voqea yoki harakat. Bu harakat bilishda koʻrsatmalar, ishoralar sifatida yoki boshqa predmet, xususiyat, munosabatlarda namoyon boʻladi. Belgi tushunchasi falsafa, mantiq, tilshunoslik, psixologiya, sotsiologiyada tahlil qilinadi, yaʼni inson faoliyatini tadqiq qilish bilan bogʻliq boʻlgan hamma fanlarda muhim oʻrin tutadi. Antik faylasuflar (Platon, Aristotel, stoiklar), 17 – XVIII asrlarning mutafakkirlari (Lokk, Leybnits, Kondilyak) bilishda belgilarning roliga katta eʼtibor berar edilar. 19 – XX asrlarda tilshunoslik va matematik mantiq belgini tadqiq qilishga koʻp yangilik kiritdi. Belgi haqida maxsus Fan – semiotika vujudga keldi. Belgilar til va gʻayritil Belgilariga boʻlinadi. Gʻayritil Belgi ham oʻz navbatida belginusxalar, belgialomatlar, belgisignallar va hokazoga boʻlinadi. Belgining axborot uzatish jarayoni bilan aloqasi muhimdir. Biron moldiy obʼyektdan iborat boʻlgan Belgi boshqa biron narsani belgilash uchun xizmat qiladi. Belgining predmet maʼnosini, mazmun maʼnosini, ekspressiv maʼnosini aniqlamasdan turib Belgini tushunish mumkin emas.

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
# Musiqali film

*Singin' in the Rain* (1952) musiqali filmi posteri.
**Musiqali film** – kino va televideniye asari; unda musiqa asosiy oʻrinni egallab, filmning janri va dramatik qurilishini belgilaydi, syujet rivojlanishi, asar gʻoyasi va qahramonlar ichki dunyosini ochishga xizmat qiladi. 1920-yillarning oxirida ovozli kino bilan bir vaqtda musiqali film ham rivojlana boshladi. Rivojlanishning turli bosqichlarida musiqali filmning tuzilishi oʻzgarib bordi. Dramaturgiya, musiqa, vokal, xoreografiya va ijrochilik sanʼati sintezi turli koʻrinishlarda shakllana boshladi.

Tarixdagi birinchi musiqali film AQShda yaratilgan. Film nomi *The Jazz Singer* („Jaz xonandasi“) boʻlgan. Keyinchalik bunday turdagi filmlar Germaniya („Tabassumlar mamlakati“, „Koʻrshapalak“ va boshqalar) da yaratilgan. 1930-yillarga kelib musiqali filmning asosiy janrlari – lirik kinokomediya, filmrevyu, operetta, opera, balet shakllandi.

Oʻzbekistonda musiqali film yaratish 1940-yillardan boshlandi. Ikkinchi jahon urushi yillarida yaratilgan filmlarning aksariyatini film-konsertlar tashkil etdi. „Film-konsert“ (Y. Aʼzamov), „Frontdagi doʻstlarga“, „Vatan sovgʻasi“ (K. Yormatov), „Besh respublika konserti“ (Z. Sobitov) va boshqa shular jumlasidan. „Doyra raqsga chorlaydi“, „Musiqiy torlarimiz siri“ film-konsertlari, „Dilbarim“ film-komediyasi, „Dilorom“ birinchi oʻzbek film-operasi, „Jonlangan miniatyuralar“ („Suhayl va Mexri“, L. Fayziyev; M. Leviyev) filmbaleti va boshqa filmlarda musiqadan oʻrinli foydalanishga, mavzuga hamohang ekran tilini kashf etishga muvaffaq boʻldilar. „Oʻzbektelefilm“ da yaratilgan „Shashmaqom“ (T. Akromov), „Menga qoʻshiqchizib ber“ (L. Inozemseva), „Men balerina“ (Sh. Mahbubov) kabi filmlarda milliy madaniyatni, oʻzlikni anglash, qadriyatlarni eʼzozlash va yangi ijodiy izlanishlar koʻzga tashlanadi. Anʼanaviy oʻzbek aytim (vokal) va cholgʻu musiqa sanʼatini tiklash va rivojlantirishni targʻib qiluvchi „Xiva vaqti bilan soat yettida“, „Boysunda qor eriganda“, „Qalbingda xalq ohanglarini eʼzozla“ kabi film-konsertlar oʻzining milliyligi bilan ajralib turadi. 1987-yil Oʻzbekiston televideniyesida birinchi bor „Toʻmaris“ (rejissyor N. Mahmudov; U. Musayev) telebaleti qoʻyildi. „Maysaraning ishi“ (M. Abzalov), „Yulduzimni ber, osmon“ (F. Davletshin), „Monolog“, „Sevgi qoʻshigʻi“ (Bahodir Zokirov), „Mesh polvon“ (M. Abzalov) va boshqa keyingi yillar yaratilgan eng yaxshi musiqali filmlardir.

## Manbalar

## Adabiyotlar

* Ashirova, Mohina. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
# Geografik koordinatalar

Yer yadrosi
**Geografik koordinatalar** — yer sathidagi nuqtaning vaziyati ekvator tekisligi va boshlangʻich meridian tekisligiga nisbatan oʻlchangan kenglik va uzunlik deb ataluvchi burchak qiymatlari. Astronomik va geodezik geografik koordinatalar boʻladigan boʻlsa kerak degan xulosaga keldi va uni amalga oshirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratiladi. Geografik koordinatalar sirtida geodezik oʻlchashlar natijasida olingan va hisoblangan kenglik va uzunlik geodezik koordinatalar deyiladi. Ular, odatda, V va J harflari bilan belgilanadi. Astronomik koordinatalar oʻsha nuqtalarning referens-ellipsoid sirtida osmon yoritqichlarini kuzatish orqali aniqlangan koordinatalarga aytiladi. Bu koordinatalar **r** va **u** bilan belgilanadi. Geodezik koordinatalar berilgan nuqtadipsoid ustiga tushirilgan normal chizigʻiga bogʻliq, geografik koordinatalar esa oʻsha nuqtadan tushirilgan shovun chizigʻiga nisbatan olinadi. Kengliklar meridian boʻylab ekvatorning har ikki tomoniga qarab 0° dan 90° gacha hisoblanadi va ekvatordan shimolidagi kengliklar shim., janubidagilari — janubiy kengliklar deb ataladi. Masalan, [[Toshkent shahri]] 4GZS sh.k.da joylashgan. Uzunliklar boshlangʻich meridian 0° dan 360° gacha yoki sharqqa (sharqiy uzunlik), yoxud gʻarbga (gʻarbiy uzunlik) hisoblanadi. Mas, Samarqand shahri 67° shimolda joylashgan. Shuningdek, boshlangʻich meridian 0° dan 180° gacha sharqqa va gʻarbga hisoblashda ham qoʻllanadi. Ular parallellar boʻylab hisoblanadi. Xalqaro kelishuvga muvofiq, London chekkasidagi eski Grinvich astronomik rasadxonasidan oʻtuvchi meridian „boshlangʻich meridian“, „nolinchi meridian“ deb qabul qilingan. Qadimda uzunliklarni oʻlchashda turli joylardan oʻtgan meridianlar — Ferro olari (Kanar orollarida), Parij, Berlin, Rim, Nankin rasadxonalari, Rossiya uchun XIX asrgacha Pulkovo rasadxonasidan oʻtgan meridian bosh meridian qilib olingan. Sharqda Oʻrta asrlarda xarita tuzishda Xoʻjand sh.dan oʻtgan meridianni bosh meridian deb qabul qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar bor.

## Yana qarang

* Koordinatalar

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Mamlakat

Mamlakatlar
**Mamlakat**, tayinli milliy, iqlimiy, madaniy, tarixiy yoki siyosiy chegaralangan hudud hisoblanadi. Mamlakat oʻz davlat suverenitetiga ega boʻlishi yoki boshqa davlat qaramogʻida boʻlishi mumkin.

Mamlakatni koʻpincha davlat bilan adashtirishadi. Ularning farqi shundaki, mamlakat hudud boʻlsa, davlat shu hududda oʻrnatilgan ijtimoiy-siyosiy boshqaruv instituti hisoblanadi.

## Yana qarang

* Mamlakatlar roʻyxati
* Dunyo mamlakatlari

## Manbalar

## Havolalar

* The CIA World Factbook (Wayback Machine saytida 2008-08-12 sanasida arxivlangan)
* Country Studies from the United States Library of Congress
* Foreign Information by Country and Country & Territory Guides from GovPubs at UCB Libraries
* United Nations statistics division—
# Shtat (AQSh)

Amerika Qoʻshma Shtatlarida **shtat** federatsiya subyektlarining nomidir. AQShdagi shtatlarning umumiy soni 50 ta boʻlib, ular bir-birlari bilan siyosiy ittifoq tuzishgan. Har bir shtat geografik hududiga koʻra maʼmuriy yuridiksiyaga ega hamda markaziy hukumat bilan oʻzaro munosabatlari federal konstitutsiya bilan belgilanadi. Bir shtatdan boshqasiga oʻtish uchun davlat ruxsatnomasi talab etilmaydi (sud qarori bilan huquqlari cheklangan shaxslar, masalan, shartli ravishda ozod qilingan kishilar yoki ajrashgan ota-onalarning farzandlari bundan mustasnodir).

## AQSh shtatlari

* Alabama
* Alaska
* Arizona
* Arkansas
* California
* Colorado
* Connecticut
* Delaware
* Florida
* Jorjiya
* Hawaii
* Idaho
* Illinois
* Indiana
* Iowa
* Kansas
* Kentucky
* Louisiana
* Maine
* Maryland
* Massachusetts
* Michigan
* Minnesota
* Mississippi
* Missouri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* New Hampshire
* New Jersey
* New Mexico
* New York
* North Carolina
* North Dakota
* Ohio
* Oklahoma
* Oregon
* Pennsylvania
* Rhode Island
* South Carolina
* South Dakota
* Tennessee
* Texas
* Utah
* Vermont
* Virginia
* Washington
* West Virginia
* Wisconsin
* Wyoming

## Manbalar

## Oʻqish uchun

* Stein, Mark, *How the States Got Their Shapes*, New York : Smithsonian Books/Collins, 2008. ISBN 978-0-06-143138-8

## Havolalar

* Barcha shtatlar haqida maʼlumot — *UCB Libraries GovPubs* (ingl.)

## Havolalar
# Etnoxoronim

**Etnoxoronim** (yun. ἔθνος, *etnos* — „millat“, χῶρος, *xoros* — „joy“, όνυμα, *onima* — „nom“) deganda biror yerda yashovchilar atalishi tushuniladi. Oʻzbek tilida etnoxoronim *-lik* qoʻshimchasi orqali yasakladı. Masalan, Samarqand uchun etnoxoronim — *samarqandlik*, Jizzax — *jizzaxlik* va hokazo.
# Vaqt mintaqasi

* *Geografik vaqt mintaqasi* – (oʻrtacha meridian ° 7,5 ± nisbiy) aniq 15 ° Yerning yuzasi kengligidan anʼanaviy strip. Oʻrtacha nol meridian soat mintaqasi Grinvich meridian deb qabul qilinadi.

Dunyo vaqt mintaqasi
* *Maʼmuriy vaqt mintaqasi* Yer yuzasining qism boʻyicha qaysi baʼzi qonun hujjatlariga muvofiq muayyan maʼmuriy vaqt belgilangan. UTC-10 va UTC + 14: 00.]

**Vaqt mintaqalarida** shu kabi mahalliy vaqt bilan maydoni (mintaqa vaqtini) aniqlash uchun, hisobga oʻz oʻqi atrofida va boshqa tomondan yer yuzida qaytishini olib, vaqt farqi oʻrtasidagi shunchalik bir soat ning koʻpaytmasi boʻlishi. Natijada, bir qaror 24 maʼmuriy vaqt mintaqalari mavjud boʻlishi kerak, deb kelishib olindi va ularning har biri koʻproq yoki kamroq geografik vaqt mintaqasi bilan mos boʻldi. Boshlangʻich nuqtasi Grinvich meridiandan, oxirgi meridian, nol meridian mintaqa vaqtini qabul qilindi.
**GMTUTC** bilan almashtirish uchun joriy etildi muvofiqlashtirilgan umumjahon soat (UTC) yordamida belgilangan vaqt hisoblanadi. UTC koʻlamli atom vaqt yagona shkala (qatiq) asoslangan va fuqarolik foydalanish uchun yanada qulay hisoblanadi. Butun dunyo boʻylab Time mintaqalari UTC ofset ijobiy va salbiy sifatida ifoda etiladi. (Salbiy gʻarbida meridian vaqt mintaqalarida, ijobiy ofset -. Sharqqa) UTC vaqti qish ham yoz ham tarjima emas ekanligini yodda tutmoq kerak.
Xalqaro kelishuvga koʻra, yer yuzasi shartli ravishda 24 soat mintaqasiga boʻlingan (360°: 24 = 15°). Mintaqa doirasida shu mintaqaning oʻrta qismidan oʻtgan meridianning mahalliy vaqti qabul qilin­gan. Bir soat mintaqasidagi vaqt *mintaqa vaqti* deb ataladi. 0ʻrtasidan bosh meridian oʻtadigan soat mintaqasi nolinchi (yigirma toʻrtinchi) mintaqa deb qabul qilingan. Mintaqalar hisobi ana shu meridiandan boshlanadi. Nolinchi mintaqadan sharqda 7°30′ shq. uz. bilan 22°30′ shq. uz.dagi meridianlar orasi birinchi mintaqa, 22°30′ va 37°30′ uzunlikdagi meridianlar orasi ikkinchi mintaqa boʻladi va hokazo.

Polemik xarita
Mintaqalar birinchi mintaqadan 24-(nolinchi) mintaqagacha davom etadi. Har bir mintaqa vaqti qoʻshni mintaqa vaqtidan bir soatga farq qiladi. Oʻrta Osiyo ikkita soat mintaqasida joylashgan (4-va 5-soat mintaqalarida). Mintaqa chegaralari aynan meridianlardan oʻtkazilmaydi. Vaqt hisobida qiyinchilik tugʻdirmaslik uchun baʼzan uning chegaralari yirik shaharlarni aylanib oʻtadi, yoki davlat chegaralariga toʻgʻri keladi. Yangi sutkaning boshlanishi 12-soat mintaqasining oʻrtasidagi 180° uzunlikdan boshlanadi, deb qabul qilingan. Bu shegara sana *oʻzgarishi chizigi* deb ataladi. Har bir yangi sutka ana shu chiziqdan boshlanadi. Bu chiziq ikki orol yoki ikki shahar oraligʻidan oʻtganda, bu orollar va shaharlarning birida yangi sana boʻlsa, boshqasida kechagi sana boʻladi. Baʼzi davlatlarda kunduzgi vaqtdan toʻla foydalanish va boshqa maqsadlarda mintaqa vaqti maʼlum bir vaqtga oldinga yoki orqaga suriladi..

Oʻzbekistonda ilgari vaqt oʻlchovi ikki mintaqa doirasida olib borilar edi (Toshkent va Samarqand vaqti). Oʻzbekiston hukumatining maxsus qarori asosida mamlakatimizning butun hududida bir xil mintaqa vaqti qabul qilingan.

## Manbalar

## Havolalar

* Vaqt mintaqalari 2015
# DST

**Yozgi vaqt** yilning yoz oylarida tegishli mintaqaviy vaqt doirasida maʼlum bir miqdorda (odatda 1 soatga) soat vaqtining oldinga surilishidir.

Yozgi vaqtdan maqsad kechqurun sarflanadigan elektr energiyasini tejash hisoblanadi. Sababi aholining elektr energiyaga talabi ertalabgiga nisbatan kechqurun koʻproq boʻladi.

## Havolalar

* Yozgi vaqt amalda boʻlgan va boʻlmagan davlatlar roʻyxati
*  (inglizcha)
# Ogayo (daryo)

| Ogayo |
| --- |
|  |
| Tavsif |
| Uzunligi | 1 579 |
| Suv sarfi | 7 973 m³/s |
| Joylashuvi |
|  |
| Davlat | AQSh |
| Ogayo (daryo) |

**Ogayo** yoki **Ohayo** (inglizcha: *Ohio*) — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1580 km, havzasining maydoni 528,1 ming km². Appalachi togʻlaridan boshlanib, Appalachi platosi va Markaziy tekisliklardan oqadi. Asosiy irmoklari: Kentukki, Kamberlend, Tennesi (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 8000 m³/sek. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Yilning sovuq mavsumida toʻlib oqadi, avgust— sentabrda sayozlanib qoladi. Daryo deyarli hamma qismida shlyuzlangan va kema qatnaydi (Luisvill shahri yaqinidagi serostona qismida parallel ravishda kanallar qurilgan). Yirik GESlar bor. Ogayo soqilida Pitsburg, Sinsinnati, Luisvill shaharlari joylashgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Kentukki

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Kentukki** Kentucky |

 |
| **Shtat** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Kentukki bayrogʻi | Kentukki tamgʻasi |

 |
| *Shtat laqabi:*
*(Bluegrass State)* |
|  |
| **Mamlakat** |  AQSH |
| **Poytaxt** | Frankfort |
| **Eng yirik shaharlar** | Louisville Lexington Owensboro  |
| **Maydon**
   • Butun
   • % suv | AQSh: 37-oʻrinda
104,659 km²
1.68 %  |
| **Aholi**
   • Butun (2021)
   • Zichlik
   • Senat oʻrinlari
   • Elektoral ovozlari | AQSh: 26-oʻrinda
4,173,405
39.28 kishi/km²
6
8 |
| **YIM**
   • YIM
   • YIM/kishi | AQSh: 26-oʻrinda
$136,446 million
$32,943 |
| **Ittifoqqa kirish**
   • Sana | 15-boʻlib
1 iyun 1792 |
| **Vaqt** | UTC-5 (EST) / -6 (CST) |
| **Qisqartma** | KY [21] |
| **Shtat guli** | Goldenrod
*(Solidago gigantea)* |
| **Shtat daraxti** | Tulip-tree
*(Liriodendron tulipifera)* |

**Kentukki** – AQShning janubiy qismidagi shtatdir. Maydoni – 104,6 ming km2. Aholisi – 4,06 million kishi (2001), yarmidan koʻprogʻi shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Frankfort shahri. Yirik shaharlari: Luisvill, Leksington. Kentukkining koʻp qismi Kamberlend platosida (balandligi 200–450 m) joylashgan. Karst relyef shakli koʻp. Mashhur Mamont gʻori ham oʻsha yerda. Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy qismlari tekislik. Ogayo, Kamberlend va boshqa daryolar kesib oʻtadi. Iqlimi moʻtadil nam iqlim. Oylik oʻrtacha temperatura yanvarda 0,4°, iyulda 24,4°. Yillik yogʻin 1000–1250 mm.

Kentikki — industrial-agrar shtat. Kimyo (sintetik kauchuk, tola, plastmassa va boshqa), elektrotexnika (uy-roʻzgʻor asboblari) va umumiy mashinasozlik sanoati rivojlangan. Padyuka shahri. AQShdagi atom sanoati markazlaridan biri. Oziqovqat (vino, jumladan, viski tayyorlash) va tamaki sanoati korxonalari bor. Toshkoʻmir, tabiiy gaz, neft qazib chiqariladi. Qishloq xoʻjaligida tamaki (hosili boʻyicha AQShda Shimoliy Karolina shtatidan keyin 2-oʻrinda), makkajoʻxori, yemxashak ekinlari, soya, bugʻdoy ekiladi. Goʻsht-sut va goʻsht chorvachiligi rivojlangan. Ogayo daryosida kema qatnaydi.

## Manbalar
# Fortune 500

Fortune 500 — bu Fortune jurnali tomonidan har yili tuziladigan va e’lon qilinadigan ro‘yxat bo‘lib, unda AQShning eng yirik 500 korporatsiyalari ularning moliyaviy yil bo‘yicha umumiy daromadiga qarab tartiblanadi. Ro‘yxatga ochiq aksiyadorlik jamiyatlari va daromadlari ommaga ochiq bo‘lgan xususiy kompaniyalar kiritiladi. Fortune 500 tushunchasini Fortune muharriri Edgar P. Smit yaratgan bo‘lib, birinchi ro‘yxat 1955-yilda chop etilgan. Fortune 500 o‘zining kichik to‘plami bo‘lgan Fortune 100 yoki kengaytirilgan to‘plami bo‘lgan Fortune 1000’ga qaraganda ko‘proq ishlatiladi.

## Tarixi

Edgar P. Smit tomonidan yaratilgan Fortune 500 birinchi marta 1955-yilda chop etilgan. Dastlabki o‘nlikka kirgan kompaniyalar General Motors, Jersey Standard, AQSh Po‘lat Korporatsiyasi, General Electric, Esmark, Kraysler, Armour, Gulf Neft, Mobil va DuPont edi.

## Manbalar

## Havolalar
# Saint Louis

**Sent-Luis** (inglizcha: *St. Louis*) — AQShning markaziy qismidagi shahar. Missuri shtatida joylashgan. Aholisi 348,2 ming kishini tashkil qiladi (2000). Missuri daryosining Mississippi daryosiga quyilish joyidagi port. AQShning yirik sanoat, savdo moliya markazlaridan biri. Transport yoʻllari tuguni Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aviatsiya, raketakosmik, radioelektronika, elektrotexnika, metallsozlik, neftni qayta ishlash, kimyo, harbiy sanoat rivojlangan. Qora va rangli metallurgiya korxonalari bor. Transport yoʻli vagonlari ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat, koʻnpoyabzal, poligrafiya sanoati korxonalari, 2 universitet bor. Shaharga 1764-yilda asos solingan. Shahar yaqinidan qoʻrgʻoshin rudasi qazib olinadi.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
* St. Louis Regional Chamber and Growth Association
* Historic maps of St. Louis in the Sanborn Maps of Missouri Collection (Wayback Machine saytida 2023-09-27 sanasida arxivlangan) at the University of Missouri

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Yangi Orlean

**Yangi Orlean** — AQShning janubiy qismidagi shahar, Luiziana shtatida. Aholisi 473,7 ming kishi (2002). Missisipi daryosi deltasida, uning Meksika qoʻltigʻiga quyilish qismidan 175 km uzoqda joylashgan. AQSH janubidagi eng yirik dengiz porti. Shahar pasttekislikda joylashganligi uchun atrofi suv toshqinlariga qarshi qurilgan dambalar bilan oʻralgan. Transport yoʻllari chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning muhim savdomoliya va madaniyat markazi. Kemasozlik rivojlangan. Kema taʼmirlash, neftni qayta ishlash, kimyo sanoati korxonalari mavjud. Alyuminiy va alyuminiy oksidi ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat sanoatida tropik dehqonchilik mahsulotlari qayta ishlanadi. Untlar, muzeylar bor. Turizm rivojlangan.

Shaharga 1718 yilda fransuzlar tomonidan asos solingan. XVIII asrda Ispaniya bosib olgan. 1800 yilda yana fransuzlar qoʻl ostiga oʻtgan. 1803 yildaYangi orleanni AQSH fransuzlardan Luiziana hududi bilan birga sotib olgan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Eri

**Eri** — Shimoliy Amerikadagi koʻl, Buyuk koʻllar sistemasida. Shimoliy qismi Kanadaga, janubi AQShga qarashli. Maydoni 25,7 ming km². Eng chuqur joyi 64 m, sathining balandligi 174 m. Eri koʻliga Detroyt daryosi quyilib, undan Niagara daryosi oqib chiqadi. Eri koʻlini SentKler daryosi Guron koʻli bilan, Niagara daryosi va Uellend kanali Ontario koʻli bilan birlashtirib turadi. Eri kanal sistemasi orqali Gudzon daryosi bilan bogʻlangan. Muhim portlari: Tolido, Klivlend, Buffalo, Eri (AQSH), PortKolborn (Kanada). Shimoliy sohillarida milliy bogʻlar tashkil etilgan.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Filadelfiya

**Filadelfiya** — Pennsilvaniya shtatidagi eng katta shahar. Aholi soni boʻyicha AQShdagi beshinchi eng katta shahardir. Aholisi 1,5 mln. kishi (2002). Dengiz porti. Transport yoʻllarining muhim chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. AQSHning eng muhim sanoat, savdomoliya va madaniyat markazlaridan. Sanoati koʻp tarmoqli. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlikning turli sohalari: sanoat jihozlari ishlab chiqarish, aviatsiya, raketa-kosmik, harbiy, kemasozlik, avtomobilsozlik, elektrotexnika, radioelektronika sanoatlari, nazoratoʻlchov priborlari, temir yoʻl vagonlari va lokomotivlar ishlab chiqarish Shuningdek, kimyo (jumladan, kimyofarmatsevtika, lokboʻyoq, neft kimyosi mahsulotlari ishlab chiqarish), neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, tikuvchilik, poligrafiya sanoatlari rivojlangan. Sellyulozaqogʻoz, oynashisha, toʻqimachilik, mebel sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten qurilgan. Teatrlar, muzeylar, nafis sanʼat akademiyasi bor. Shaharga 1682 yilda asos solingan. F.da 1776-yilda AQSH mustaqilligi eʼlon qilingan. 1790—1800-yillarda mamlakat poytaxti. Turizm rivojlangan. Harbiydengiz bazasi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |