Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Harriet Beecher Stowe

BICHERSTOU (BeecherStowe) Garriyet (1811, 14.6, Lichfild 1896, 1. 7, Florida) — amerikalik adiba. Ijodini lavha yozishdan boshlagan. B.S. nomini jahonga taratgan "Tom togʻaning kulbasi" (1852) romani Amerikada ijtimoiy-iqtisodiy ziddiyatlar keskinlashuvi, negrlar qulligiga qarshi kurash ifodasi sifatida dunyoga keldi. Unda quldorlikning mudhish koʻrinishlari zoʻr mahorat bilan tasvirlangan. B.S. "Tom togʻaning kulbasiga kalit" (1853) da quldorlik dahshatlari haqidagi hujjatlarni eʼlon qiladi. "Dred, laʼnati botqoqlik haqida qissa"da (1856) negrlar qulligi masalasini islohotlar bilan hal etib boʻlmasligini koʻrsatadi. Boshqa asarlari ham ijtimoiy masalalarga bag'ishlangan. "Tom togʻaning kulbasi" asari Sharif Rizo tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1948).

## Adabiyotlar

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Tramvay

KTM-5 tramvay
**Tramvay** (inglizcha *tram* - "vagon", *way* - "yoʻl") poyezddan yengil, relsli, elektr dvigatelli transport vositasidir. Odatda shaharlar ichida va atrofida yoʻlovchi tashishi uchun moʻljallangan.

**Tramvay** (inglizcha: *tramway*, tram — vagon, arava va way — yoʻl) — relsli izda harakatlanuvchi shahar yer usti transport vositasi; elektr energiyasini simda sirpanuvchi "shoxi" (dugasi) orqali kontakt (tutashma) simdan oladigan vagon (2 ta, baʼzan 3 ta tirkama vagonlar majmui).

Tramvay murakkab texnika vositasi hisoblanadi. Uning motori (dvigateli) elektr energiyasini relsli izlar tepasidan tortib ketiladigan simdan oladi. Sim kichik elektr styasiga ulanadi. Elektr styada oʻzgaruvchan tok 500—750 V kuchlanishli oʻzgarmas tokka aylantiriladi. Motorli vagon ustidagi yoysimon shox (duga) simda sirpanib, dvigatelga tok yetkazib beradi. Ikkinchi manfiy sim vazifasini relslar oʻtaydi. Umuman tramvay xoʻjaligi murakkab majmua hisoblanadi. Unga relsli izlar, avtoblokirovka tizimi, elektr dvigatel, elektr tarmogʻi, harakatlanuvchi sostav (vagon yoki vagonlar), tramvaydan foydalanish xizmati — depo (Toshkentda 2 ta depo bor), taʼmirlash korxonalari, liniyadagi doimiy tok elektr dvigateli qoʻllanadi (quvvati — bir necha kVt dan bir necha MVt gacha).

## Tarix

Aravalarni harakatlantirishda elektr tokidan foydalanish gʻoyasi XIX asr 30—40-yillarida paydo boʻldi, lekin 70-yillarda birinchi elektr styalari paydo boʻlgandan keyingina amalga oshdi. Rus ixtirochisi F.A. Pirotskiy 1876-yilda taklif qilgan "relsli arava"ni birinchi tramvay deyish mumkin. Tramvay yaratishga doir ishlar Germaniya va boshqa mamlakatlarda ham olib borildi. Berlin yaqinidagi Lixtenfelde shaharchasida 1881-yil 20 yoʻlovchi sigʻadigan vagon (tezligi 30 km/soat) qatnay boshladi. Keyinchalik koʻp Yevropa mamlakatlari va AQSH da keng tarqaldi. Tramvaydan muntazam foydalana boshlash Kiyevda 1892-yil, Nijniy Novgorodda 1896-yil, Moskvada 1899-yil yoʻlga qoʻyildi.

## Toshkentda tramvay

Asosiy maqola: Toshkent tramvayi
Toshkentda vagonni tor izlar boʻylab otlar tortadigan koʻnka 1901-yil qatnay boshlagan, tor izli elektr tramvay esa 1913-yil paydo boʻlgan, keng izli tramvay 1936-yil foydalanishga topshirilgan (Toʻqimachilik komibinati — Xadra maydoni). Oʻzbekistonda tramvay Toshkent va Samarqand shahrlarida qatnaydi.

## Shuningdek

* Avtobus
* Trolleybus
* Temir yoʻl
* Samarqand tramvaylari
* Toshkent tramvayi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Konsorsium

Konsorsium — tadbirkorlarning yirik moliyaviy operatsiyalarini birga amalga oshirish maqsadida birlashuvi (masalan, yirik miqyosli loyihalarga juda katta miqdorda va uzoq muddatli kredit berish yoki investitsiyalar qoʻyish).

**Konsorsium** (lotincha consortium -shirkat, ishtirok etish) — kompaniyalar, banklarning kapitaltalab, juda keng koʻlamdagi iqtisodiy loyihani amalga oshirish yoki qarzlarni hamkorlikda joylashtirish uchun tuzilgan vaqtinchalik birlashmasi. K. aʼzolarining huquq va majburiyatlari K. toʻgʻrisidagi bitimda belgilab qoʻyiladi. Qoʻyilgan vazifani bajarish uchun K. ishtirokchilari badallari hisobidan yagona moliya va moddiy fondlar barpo etadi, byudjet mablagʻlari va bankdan kredit oladi. K. oʻz buyurtmachilari oldida hamkorlikda javobgar hisoblanadilar. Vazifa bajarilgach, K. tarqaydi. Dastlab K. bank sohasida maydonga kelgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitlarida mamlakatda chet el firmalari va banklari bilan hamkorlikda K.lar vujudga keladi.

## Yana qarang

* Kartel
* Konsern
* Sindikat
* Trest

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Guinness rekordlar kitobi

Guinness rekordlar kitobi|  |
| Asl nomi |
Guinness World Records |
| Bezovchi(lar) |
Joel Paul |
| Til | * arabcha
* bolgarcha
* chexcha
* dancha
* estoncha
* filippincha
* fincha
* forscha
* fransuzcha
* grekcha
* hindcha
* inglizcha
* islandcha
* ispancha
* italyancha
* ivritcha
* koreyscha
* latishcha
* litvacha
* niderlandcha
* norvegcha
* olmoncha
* polyakcha
* portugalcha
* rumincha
* ruscha
* shvedcha
* slovakcha
* slovencha
* turkcha
* vengercha
* xitoycha
* xorvatcha
* yaponcha
 |
| Nashr etilgan sanasi |
1955-yil 27-avgust — hozirgacha |
| Nashriyot |
Jim Pattison Group |
| Sahifalar soni |
288 (2006) 287 (2007) 289 (2008) 288 (2009) |
| ISBN |
ISBN 978-1-904994-37-4 |
| Veb-sayt | www.guinnessworldrecords.com |

„**Ginnes rekordlar kitobi**“ (yoki „**Ginnes jahon rekordlari**“ (inglizcha: *Guinness World Records*); *Ginness* deb oʻqiladi) — jahonda kiritilgan rekordlar, eng gʻaroyib narsalar haqida maʼlumotlar kiritilgan kitob.

Guinness rekordlar kitobi — tabiat va insoniyat olamidagi olamshumul ulkan yutuqlar, noyob hodisalar va gʻaroyib voqealar haqidagi xabarlardan iborat boʻlgan maʼlumotnoma nashr. 1955-yildan beri ingliz nashriyoti Guinness Publishing tomonidan har yili (1957-, 1959-yildan tashqari) nashr etib kelinadi. 1990-yilgacha 37 tilda 264 marta, (umumiy adadi 65 million nusxadan ziyod) nashr etilgan. Dunyodagi eng koʻp oʻgʻirlanadigan kitob ham „Guinness rekordlar kitobi“dir. Uning har yili 2700 tasi oʻgʻirlanar ekan[*manba kerak*].

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti (inglizcha)
# Variety

| *Variety* |
| --- |
|  |
| **Sohasi** | Savdo, koʻngilochar |
| **Davriyligi** |  |
| **Tili** | inglizcha |
| **Tahririyat manzili** | Los Angeles, Kaliforniya, AQSh |
| **Bosh muharrir** | Hannah Karp (avvalgilari Tony Gervino, Bill Werde, Tamara Conniff) |
| **Nashriyot (mamlakat)** | Penske Media Corporation ( AQSH) |
| **Qachon asos solingan:** | Haftalik: 16-dekabr, 1905-yil (1905-12-16) (New York shahri) Kunlik: 1933 (Los Angeles) 1998 (New York shahri) **Asoschisi** Sime Silverman |
| **Hajmi** | 54 000 |
|

---

 |
| **Veb-sayti:** variety.com |

Variety Penske Media Corporation shirkatiga tegishli boʻlgan AQSh media-kompaniyasidir. Kompaniyaga 1905-yilda Sime Silverman tomonidan asos solingan. Birinchi marta Nyu-York shahrida teatr va vodevilga bagʻishlangan haftalik gazeta oʻlaroq chop etilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* Variety.com web-sayti (ingl.)
# Xardkor-pank

| Hardcore punk |
| --- |
| Uslubiy ildizlari: | Punk rock |
| Madaniy ildizlari: | 1970-yillar ohiri, Shimoliy Amerika |
| Xos cholgʻu asboblari: | Vocal - Gitara - Bass - Baraban |
| Yaqin janrlar: | Alternativ rok - Granj - Emo - Grindcore - Post-hardcore |
| Fusion janrlar |
| Crossover thrash - Crust punk - Funkcore - Metalcore |
| Aloqador mavzular |
| Hardcore dancing - Straight edge - DIY punk ethic - Hardcore punk guruhlar roʻyxati |

**Hardcore** — tez, „iflos“ punk rock. Birinchi marotaba AQShda 1977-yili Black Flag guruhining debyut demosida jaranglagan. Bu guruhdan tashqari dastlabki hardcore guruhlar — Circle Jerks, Teen Idles, Minor Threat, Jerry's Kids, Bad Brains.
# The Other Man (1916-yilgi film)

| The Other Man |
| --- |
|  Film posteri |
| Rejissyor(lar) |
Mack Sennett |
| Prodyuser(lar) |
Mack Sennett |
| Rollarda |
Roscoe Arbuckle Irene Wallace Charles Avery |
| Studiya |
Keystone Film Company |
| Distribyutor |
Triangle Distributing |
| Premyera sanasi | * 1916-yil (1916)
 |
| Mamlakat |  AQSH  |
| Til |
ovozsiz  |

**The Other Man** – 1916-yilda suratga olingan Amerika ovozsiz qisqa metrajli komediya filmi. Filmda Fatty Arbuckle bosh rolni ijro etgan. Film Nyu-Jersi shtatidagi Fort Li shahrida suratga olingan.

## Manbalar

## Havolalar

* *The Other Man* IMDbda
# The Stranger (1918-yilgi film)

| The Stranger |
| --- |
| Rejissyor(lar) |
Arvid E. Gillstrom |
| Prodyuser(lar) |
Louis Burstein |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Rex Taylor |
| Rollarda |
Billy West Oliver Hardy |
| Distribyutor |
King Bee Studios |
| Premyera sanasi | * 1918-yil (1918)
 |
| Mamlakat |  AQSH  |
| Til |
ovozsiz  |

**The Stranger** – 1918-yilda suratga olingan Amerika ovozsiz komediya filmi. Filmda Oliver Hardy bosh rolni ijro etgan. Film nusxalari xususiy kolleksiyalarda saqlanib qolgan va DVD formatida chiqarilgan.

## Manbalar

## Havolalar

* *The Stranger* IMDbda
# The Man Hunter (1919-yilgi film)

| The Man Hunter |
| --- |
|  |
| Rejissyor(lar) |
Frank Lloyd |
| Rollarda |
William Farnum Louise Lovely |
| Operator(lar) |
Billy Foster |
| Distribyutor |
Fox Film Corporation |
| Premyera sanasi | * 1919-yil (1919)
 |
| Mamlakat |  AQSH  |
| Til |
ovozsiz  |

**The Man Hunter** – 1919-yilda rejissyor Frank Lloyd tomonidan suratga olingan ovozsiz vestern drama filmi. Filmda William Farnum bosh rolni ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* *The Man Hunter* IMDbda
# K – The Unknown

| K – The Unknown |
| --- |
|  |
| Rejissyor(lar) |
Harry A. Pollard |
| Prodyuser(lar) |
Carl Laemmle |
| Ssenariy muallif(lar)i |
Louis D. Lighton Hope Loring Raymond L. Schrock |
| Qaysi asarga asoslangan | *K.* –Mary Roberts Rinehart |
| Rollarda |
Virginia Valli Percy Marmont Margarita Fischer |
| Operator(lar) |
Charles J. Stumar |
| Studiya |
Universal Pictures |
| Distribyutor |
Universal Pictures |
| Premyera sanasi | * 1927-yil (1927)
 |
| Mamlakat |  AQSH  |
| Til |
ovozsiz  |

**K – The Unknown** – 1924-yilda rejissyor Harry A. Pollard tomonidan suratga olingan Amerika ovozsiz filmi. Filmda Virginia Valli, Percy Marmont va Margarita Fischer bosh rollarni ijro etgan.

## Manbalar

## Havolalar

* *K – The Unknown* IMDbda
# Nancy Reagan

| Nancy Reagan |
| --- |
| Nancy Frances Robbins |
|  |
| Tavalludi |
6-iyul 1921-yil New York City |
| Vafoti |
6-mart 2016-yil(2016-03-06) (94 yoshda) Los Angeles |
| Fuqaroligi | AQSh |
| Otasi | Kenneth Seymour Robbins |
| Onasi | Edith Luckett Davis |

**Nancy Frances Davis** (6-iyul, 1921 – 6-mart, 2016) Amerika Qoʻshma Shtatlarining hozirgi Birinchi Xonimi, AQSh Prezidenti Ronald Reaganning rafiqasidir. U bu mansabdagi ilk afroamerikalik ayoldir.

Reygan Nyu-York shahrida tug'ilgan. Ota-onasi ajrashgandan so'ng, u Merilendda olti yil xolasi va amakisi bilan yashadi. 1929 yilda onasi qayta turmush qurganida, u Chikagoga ko'chib o'tdi va keyinchalik onasining ikkinchi eri tomonidan asrab olindi. Nensi Devis sifatida u 1940-1950 yillarda Gollivud aktrisasi bo'lib, keyingi ovoz siz eshitasiz..., Tundan tonggacha va Donovanning miyasi kabi filmlarda rol o'ynagan. 1952 yilda u ekran aktyorlari gildiyasining prezidenti boʻlgan Ronald Reyganga turmushga chiqdi. Uning Jeyn Vayman bilan avvalgi turmushidan ikki farzandi bor edi va u va Nensi birga ikkita farzand ko'rishgan. Nensi Reygan 1967 yildan 1975 yilgacha eri gubernator boʻlganida Kaliforniyaning birinchi xonimi boʻlgan va u Foster bobo va buvilar dasturi bilan ishlay boshlagan.

## Manbalar
# Geraldine Page

| Geraldine Page |
| --- |
|  |
| Tavalludi |
22-noyabr 1924-yil Kirksville, Missouri, AQSh |
| Vafoti |
13-iyun 1987-yil(1987-06-13) (62 yoshda) New York shahri, New York, AQSh |
| Fuqaroligi |  AQSH |
| Kasbi |
Aktrisa |
| Bolalari |
3 |
| Mukofotlari | * Akademiya (Oscar) mukofoti
 |

**Geraldine Page** (talaffuzi: *Jeraldin Peyj*; 22-noyabr 1924-yil — 13-iyun 1987-yil) — amerikalik film aktrisasi boʻlgan. U Oscar (Akademiya), BAFTA, ikki marta Emmy va ikki marta Tony mukofotlari sohibasidir.

## Filmografiyasi

## Manbalar

## Havolalar

* Geraldine Page IMDbda
* *Geraldine Page* Internet Broadway Databaseda
# AMC

| AMC |
| --- |
|  |
| Mamlakat |  AQSH |
| Til(lar)i |
inglizcha |
| Boshqaruv markazi |
New York City, New York |
| Tasvir formati |
1080i HDTV |
| Efirga chiqqan |
1-oktyabr, 1984-yil (1984-10-01) |
| Egasi |
AMC Networks |
| Avvalgi nomlari |
BBC America IFC Sundance TV We TV |
| Shiori | *Story Matters Here* |
| Sayt |
 |

**AMC** (American Movie Classics) — AMC Networksga tegishli boʻlgan Amerika kabel televideniesi kanali.

## Manbalar

## Havolalar

* Rasmiy sayti
# Columbia universiteti

|  |  |
| --- | --- |
| Asos solingan sanasi |
1754-yil |

**Columbia universiteti** — AQShning yetakchi universitetlaridan biri. 1754-yil Nyu-Yorkda Kinge kolleji (Qirollik kolleji) negizida tashkil etilgan. 1912-yil universitet maqomini va hozirgi nomini olgan. Siyosiy fanlar, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, tibbiyot, huquq, texnika, amaliy fanlar, meʼmorlik, kutubxona ishi, sanʼat va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 18 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. 30 dan ortiq kutubxonasi bor.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# Calvin Coolidge

| Calvin Coolidge |
| --- |
|  Coolidge (1919-yil) |
|  |
| 30-Amerika Qo'shma Shtatlari Prezidenti |
| **Mansab davri** 2-avgust 1923-yil – 4-mart 1929-yil |
| Vitse-prezident |
Charles G. Dawes (1925–1929) |
| Oʻtmishdoshi |
Warren G. Harding |
| Vorisi |
Herbert Hoover |
| 29-Qo'shma Shtatlar vitse-prezidenti |
| **Mansab davri** 4-mart 1921-yil – 2-avgust 1923-yil |
| Prezident |
Warren G. Harding |
| Oʻtmishdoshi |
Thomas R. Marshall |
| Vorisi |
Charles G. Dawes |
| 48-Massachusets gubernatori |
| **Mansab davri** 2-yanvar 1919-yil – 6-yanvar 1921-yil |
| Oʻtmishdoshi |
Samuel W. McCall |
| Vorisi |
Channing H. Cox |
| 46-Massachusets leytenant gubernatori |
| **Mansab davri** 6-yanvar 1916-yil – 2-yanvar 1919-yil |
| Hokim |
Samuel W. McCall |
| Oʻtmishdoshi |
Grafton D. Cushing |
| Vorisi |
Channing H. Cox |
| Massachusets Senati Prezidenti |
| **Mansab davri** 7-yanvar 1914-yil – 6-yanvar 1915-yil |
| Oʻtmishdoshi |
Levi H. Greenwood |
| Vorisi |
Henry Gordon Wells |
| Massachusets Senati aʼzosi |
| **Mansab davri** 3-yanvar 1912-yil – 6-yanvar 1915-yil |
| Oʻtmishdoshi |
Allen T. Treadway |
| Vorisi |
John B. Hull |
| 16-Nortgempton meri |
| **Mansab davri** 3-yanvar 1910-yil – 1-yanvar 1912-yil |
| Oʻtmishdoshi |
James W. O'Brien |
| Vorisi |
William Feiker |
| Shaxsiy maʼlumotlari |
| Tavalludi |
4-iyul 1872-yil Plimut Notch, Vermont, AQSH |
| Vafoti |
5-yanvar 1933-yil(1933-01-05) (60 yoshda) Northampton, Massachusets, AQSH |
| Siyosiy partiyasi |
Respublikachilar |
| Turmush oʻrtogʻi |
Grace Goodhue (turm. 1905) |
| Bolalari |
2 |
| Onasi |
Victoria Josephine Moor |
| Otasi |
John Calvin Coolidge Sr. |
| Qarindoshlari | * Calvin Galusha Coolidge (bobosi)
* Park Pollard (amakivachchasi)
 |
| Taʼlim |
Amherst kolleji (AB) |
| Kasbi | * Siyosatchi
* advokat
 |
| Imzosi |  |

**Calvin Coolidge** (inglizcha: *John Calvin Coolidge Jr.* ; 1872-yil 4-iyul, Vermont, AQSH — 1933-yil 5-yanvar, Massachusets, AQSh) — amerikalik siyosatchi va davlat arbobi, Massachusets vakillar palatasining Xempshirlik aʼzosi (1907-1909), Nortampton meri (1910-1912), Massachusets shtati senatori (1912-1915), Massachusets senati prezidenti (1914-1915), 46-leytenant gubernator (1916-1919), Massachusets shtatining 48-gubernatori (1919-1921), 29-vitse-prezidenti (1921-1923), Respublikachilar partiyasidan chiqqan AQShning 30-prezidenti (1923-1929).

## Hayoti

Calvin Coolidge 1872-yil 4-iyulda Vermont shtatining Vindzor okrugidagi Plimut-Notch shahrida tadbirkor va siyosatchi John Calvin Coolidge (1845-1926) va uning rafiqasi Victoria Josephine Coolidge (1845-1926) oilasida tugʻilgan. Calvin Amerika Mustaqillik kunida tugʻilgan yagona AQSh prezidenti hisoblanadi.

## Yana qarang

* Coolidge effekti

## Adabiyotlar

* *Calvin Coolidge: The Man from Vermont*.
* *The Presidency of Calvin Coolidge*.
* *Bill Bryson*. One Summer: America, 1927. — Doubleday, 2013. — ISBN 978-0-7679-1940-1.

## Manbalar
# Albert Michelson

Michelson (1907)
**Albert Abraham Michelson** (talaffuzi: *Albert Abraham Maykelson*) (1852.19.12, Strelno, hozirgi Stshelno, Polsha — 1931-yil, 5-sentyabr, Pasadena, Kaliforniya) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1923—27 prezidenti). AQSH Harbiy dengiz akademiyasini tugatgan (1873). 1889—92 yillarda Massachusets shtatidagi Vuster universiteti, 1892—1929-yillarda Chikago universiteti professor Asosiy ilmiy ishlari fizik optikaga oid. 1878—82 yillar va 1924—26 yillarda yorugʻlik tezligini aniqlash ustida ish olib borgan. Natijada 1927-yilda u topgan yorugʻlik tezligining qiymati anikligi boʻyicha uzoq vaqt davomida eng mukammal hisoblangan: s=299796 ± 4 km/s. Optik texnikaning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan interferometriya ixtiro qilgan (1881). Oʻzi ixtiro qilgan interferometrii qoʻllab, yorugʻlik tezligining Yer harakati tezligiga bogʻliq emasligini tajribada isbotlagan (qarang Maykelson tajribasi), uzunlik birligi metr bilan yorugʻlikning toʻlqin uzunligini taqqoslagan, spektral chiziqlarning oʻta yupqa tuzilishini tekshirgan. Juda yuqori ajrata olish qobiliyatiga ega boʻlgan spektral as-bob (Maykelson esheloni)ni ixtiro qilgan. Yulduzlarning burchak dia-metrlarini anikdagan. Nobel mukofoti laureati (1907).

## Adabiyotlar

* Djefer B., Maykelson i skorost sveta [per. s angl.], M., 1963.

## Manbalar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
# James Bryce

**James Bryce** (talaffuzi: *Jeyms Brays*; 1838-yil 10-may. Belfast – 1922-yil 22-yanvar, Sidmouth) – britaniyalik yurist, tarixchi va siyosatchi.

## Nashrlari

* *The Flora of the Island of Aran*, 1859
* *The Holy Roman Empire*, 1864
* *Report on the Condition of Education in Lancashire*, 1867
* *The Trade Marks Registration Act, with Introduction and Notes on Trade Mark Law*, 1877
* *Transcaucasia and Ararat*, 1877
* *The American Commonwealth*, 1888
* *Impressions of South Africa*, 1897
* *Studies in History and Jurisprudence*, 1901
* *Studies in Contemporary Biography*, 1903
* *The Hindrances to Good Citizenship*, 1909
* *South America: Observations and Impressions*, 1912
* *University and Historical Addresses*, 1913
* *Essays and Addresses on War*, 1918
* *Modern Democracies*, 1921

## Manbalar
# Irqlar

1904 yilgi rasmda Osiyoning turli xalqlari
**Irqlar** – Homo Sapiens turi ichidagi sistematik guruhlar. Har bir irq oʻziga xos irsiy belgilar, masalan, koʻz, soch va teri rangi, yuz va bosh qutisi shakliga binoan boshqa irqlardan farq qiladi. Hozir odamlar 4 ta: negroid, avstraloid, yevropeoid, mongoloid yirik irqlarga boʻlinadi. Har bir irq ichida yana kichikroq, yaʼni kenja irq boʻladi. Masalan, ekvatorial irq negr, negrill, bushmen, avstraliya va b. irklarga; yevropoid irq esa atlantika-boltiq, Hind-Oʻrta dengizi, oʻrta yevropa va boshqalarga; mongoloid irq shim. osiyo, arktika, jan. osiyo va b. ga ajraladi.

Irqlar paleolitning soʻnggi davrlarida bundan 40—30 ming yil avval odam Yer yuzini egallashi bilan shakllana boshladi. Oʻsha davrda koʻpchilik irqiy belgilar moslanish xususiyatiga ega boʻlganligidan muayyan muhit sharoitida tabiiy tanlanish tufayli mustahkamlanib borgan. Masalan, ekvatorial irqda terining qora rangi ultrabinafsha nurlar taʼsiridan himoyalovchi, burun katagining keng boʻlishi nam tropik iqlim sharoitida suv bugʻlanishini kuchaytiruvchi, tananing uzun boʻlishi tana yuzasini tana hajmiga nisbatan kengaytirish orqali termoregulyasiyani amalga oshiruvchi vosita sifatida vujudga kelgan.

Barcha irqlar Homo Sapiensga xos boʻlgan umumiy xususiyatlarga ega: ularning barchasi biologik va psixik jihatdan teng boʻlib, evolutsion rivojlanishning bir xil pogʻonasida turadi. Barcha irqlar madaniyat va sivilizatsiya eng yuqori darajada rivojlanishida bir xil imkoniyatga ega. Hoz. zamon fani mavjud irqlar bir xil qobiliyatga ega emasligi, ular evolyusiyaning turli bosqichlarida turganligi toʻgʻrisidagi irqchilik gʻoyalarini inkor etadi. Odam irqni „millat“, „til guruxi“ tushunchalari bilan aralashtirib yubormaslik lo-zim. Bitta millat tarkibida har xil irqlar va, aksincha, bitta irqning oʻzi turli millatlar tarkibiga kirishi mumkin.

## Adabiyot

* Nesturx M. F., Chelovecheskiye rasi, M., 1965; Alekseyev V. P., Geograficheskiye ochagi formirovaniya chelovecheskix ras, M., 1985; Problemi evolyusionnoy morfologii cheloveka i yego ras, M., 1986.

## Manbalar
# Jingle Bells

| „Jingle Bells“ |
| --- |
|  |
| qoʻshiq |
| Til |
inglizcha |
| Nashr qilingan |
1857-yil 16-sentabr, Oliver Ditson & Co., Boston |
| Janr |
Mavlud |
| Bastakor(lar) |
James Lord Pierpont |
| Lirik ijodkor(lar) |
James Lord Pierpont |

„**Jingle Bells**“ dunyodagi eng mashhur va eng koʻp kuylanadigan Amerika qoʻshiqlaridan biridir. Qoʻshiq James Lord Pierpont (1822-1893) tomonidan yozilgan va 1857-yilning kuzida „**The One Horse Open Sleigh**“ nomi ostida nashr etilgan. Qoʻshiq avvalboshda Mavlud kunida emas, balki „Sunday“ maktabi xori tomonidan Shukronalik kunida kuylash uchun yozilganligi iddao qilinadi.

## Manbalar