Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2- مىزان

**2- مىزان** ياكى **2- سېنتەبر** ۋە ياكى **9- ئاينىڭ 2- كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 245. (كەبىسە يىللارى 246.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا قالغان كۈن 120 كۈندۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبە
# خەنزۇچە

| **خەنزۇچە汉语/漢語** |
| --- |
|

|  خەنزۇ يېزىقى بىلەن يېزىلغان «**خەنزۇچە**» (汉语/漢語) سۆزى |
|

|  خەنزۇچە ئىشلەتكۈچىلەر پۈتۈن دۇنيادىكى تارقىلىش خەرىتىسى |

 |

 |

**خەنزۇچە** (خەنزۇچە: **汉语**) ، **خەنزۇ** لارنىڭ **تىلى** ، ئۇ چىن سۇلالىسى نەپىس سۆزلەر يىلدىن باشلاپ تەرەققىي قىلغان ئانالىز تىلى بولۇپ ، يېزىق سىستېمىسىدا ئىدىئوگرامما (خەنزۇچە خەت) ئىشلىتىلىدۇ ، ئۇ خەنزۇ-زاڭزۇ تىلى ئائىلىسىدىكى ئەڭ چوڭ تىل ئائىلىسى ۋە دۇنيادىكى ئانا تىلدا سۆزلىشىدىغانلار ئەڭ كۆپ تىل۔ دۇنيا نوپۇسىنىڭ بەشتىن بىرى ئۇنى ئانا تىل ياكى ئىككىنچى تىل سۈپىتىدە سۆزلەيدۇ۔

خەنزۇچە ئانا تىل بولغان جايلاردا ئوخشىمىغان ئورتاق ئىسىملار بار ، ھەمدە نۇرغۇن دىئالېكت ۋارىيانتلىرى بار ، بۇنىڭ ئىچىدە ، شىمالىي خەنزۇ تىلىنى ئاساس قىلغان بېيجىڭ دىئالېكت تىلى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ، ئۇنىڭ كېلىپ چىققان پۇتۇڭخۇا تىلى خەنزۇ چەمبىرەك تىلىدىكى ئاساسلىق تىل تىلى۔ بۇنىڭدىن باشقا ، خەنزۇ تىلى يەنە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ رەسمىي تىلى بولۇپ ، شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى قاتارلىق خەلقئارالىق تەشكىلاتلار تەرىپىدىن رەسمىي تىل سۈپىتىدە قوبۇل قىلىنغان۔

خەنزۇچە تىللار پۇتۇڭخۇا ، گەن ، مىن ، كانتونچە ، خاككا ، ۋۇچە ۋە شياڭ قاتارلىق يەتتە تارماققا ئايرىلىدۇ۔ ھەر بىر تارماق بىرلىككە كەلگەن يېزىق بىلەن مۇستەقىل تىل دەپ قارىلىدۇ. مەيلى قايسى نۇقتىدىن پايدىلىنىشىڭىزدىن قەتئىينەزەر ، يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان تىللار باراۋەر ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى خەنزۇچە ، خەنزۇچە بولسا ئۇلارنىڭ توپلىمى ، ئۇلارنىڭ بىرى ئەمەس۔

خەنزۇچە ئىشلىتىلگەن ھەرپلەر **خەنزۇ يېزىقى** ، ئۇلار مەنىنى ئىپادىلەيدىغان فونېتىكىلىق ھەرپلەر بولۇپ ، خەنزۇچە ئانالىز تىلى بولسا ، ئاھاڭنى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن ئاھاڭ ئىشلىتىدۇ۔

## قارالسۇن

* خەنزۇ تىلىنىڭ فونېتىكىلىق ئېلىپبە لايىھىسى (汉语拼音方案)
* خەنزۇچىنىڭ فونىتىك ئەلىپبەسى/پىنيىن (汉语拼音字母)

## مەنبەلەر
# فۇجيەن ئۆلكىسى

**فۇجيەن ئۆلكىسى** ( خەنچە : 福建省) بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، فۇجيەننىڭ 35،110،000 نوپۇسىبار، 121،400 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 26.33°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 117°51.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## نوپۇس ئەھۋالى

## مەمۇرىي رايون

## مائارىپ

## ئىقتىساد

## ھاۋا كىلىماتى

## ساياھەتچىلىك

## سىرتقى ئۇلاش

* فۇجيەن ئۆلكىسى ھۆكۈمەت تور بېكەت

## مەنبەلەر
# فۇجو شەھىرى

فۇجو شەھىرى
فۇجو شەھىرى
 فۇجو شەھىرى
فۇجو شەھىرى
فۇجو شەھىرى
فۇجو شەھىرى

**فۇجو شەھىرى** بولسا جۇڭگو فۇجيەن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، فۇجونىڭ 6،608،000 نوپۇسىبار، 550.7 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 26.16°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 119°13، پوقتانومۇرى 350000 رايۇننومۇرى 591.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# لوياڭ شەھىرى

لوياڭ شەھىرى

لوياڭ شەھىرى
 لوياڭ شەھىرى
لوياڭ شەھىرى
**لوياڭ شەھىرى** بولسا جۇڭگو خېنەن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، لوياڭنىڭ 6،383،900 نوپۇسىبار، 419.8 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 34.40°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 112°26، پوقتانومۇرى 471000 رايۇننومۇرى 0379.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# شىمال

جۇغراڧىيەلىك تەرەڧلەر
**شىمال**، تۆرت ئاساسلىق تەرەپنىڭ بىرى. شىمالىي قۇتۇبقا ئىشارە قىلىنىدۇ.

## شىمال ھەققىدە

### ھەقىيقى شىمال (جوغراپىيىلىك شىمال)

مۇقىم، ئۆزگەرمەس. يەرشارى يەر ئوقىنىڭ ئەتراپىدا ئايلىنىدۇ. يەر يۈزىنىڭ يەر ئوقى بىلەن شىمالدا ئۇچراشقان نوقتىسى جۇغراپىيىلىك شىمال دەپ ئاتىلىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، يەر يۈزىنىڭ ئۈستىدىكى شىمالىي قۇتۇب جايلاشقان نوقتا.

### ماگىنتلىق شىمال (كۇمپاس شىمالى)

ئۆزگىرىشچان. كۇمپاسلاردا شىمالنى كۆرسىتىدىغان يىڭنە كۆرسەتكەن تەرەپتۇر. كۇمپاس بىلەن ئۆلچەنگەن تەرەپ ماگىنىتلىق بولغانلىقى ۋە يەر يۈزىدىكى ماگىنىتلىق يەرلەرنىڭ ئوخشاشماسلىقى يۈزىدىن، ماگىنىتلىق شىمال ئۇ ۋاقىتتا مەۋجۇت يەرگە قارىتا بەلگىلىنىدۇ. كۈنىمىزدە بولسا ماگىنىتلىق شىمالنىڭ، غەربىي شىمالغا قارىتا ئاغىشى باردۇر. خەرىتە ئۈستىدە ئۇچىدا يېرىم ئوق ئىشارىتى بىلەن كۆرسىتىلىدۇ.

### تەبئىي خاتالىق پەرقى

تەبىي خاتالىق پەرقى: ماگىنىتلىق شىمال بىلەن جۇغراپىيىلىك شىمال ئارىسىدىكى پەرقتۇر. ماگىنىتلىق شىمال زامانغا كۆرە ئۆزگىرىشچان بولغانلىقى ئۈچۈن جۇغراپىيىلىك شىمالنىڭ شەرقىدە ياكى غەربىدە بولىشى مۇمكىن. خەرىتە ئۈستىدىكى چۈشەندۈرۈشتە يىللىق ئۆزگىرىشنىڭ مىقدارى ئىپادىلىندۇ. يىللىق ئۆزگىرىش كەم (مىنۇس) بولسا ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالغا يېقىنلىشىدۇ. يىللىق ئۆزگىرىش ئارتۇق (پىلوس) بولسا ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالدىن يىراقلىشىدۇ. مەسىلەن، 1990- يىلى خاتالىق پەرقى 3 گرادۇس 14 مىنۇت. يىللىق خاتالىق مىنۇس 0.9 دەقىقە. 1999- يىلى ئۈچۈن 8.1 = 0.9 × 9 يىل مىنۇتلۇق خاتالىق توغۇلىدۇ. 1999 -يىلى خاتالىق پەرقى 3 گرادۇس 6 مىنۇت بولىدۇ. (3 گرادۇس 14 مىنۇت - 8 مىنۇت). ھەر يىل ئۆتكەنسېرى ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالغا يېقىنلىشىدۇ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| يىللار | شىمالىي كەڭلىك (پارالېل) | غەربىي ئۇزۇنلۇق (مېردىئان) |
| 1947 | 73.9° | 100.9° |
| 1962 | 75.1° | 100.8° |
| 1973 | 76.0° | 100.6° |
| 1984 | 77.0° | 102.3° |
| 1994 | 78.3° | 104.0° |
| 2001 | 81.3° | 110.8° |
| 2002 | 81.6° | 111.6° |
| 2003 | 82.0° | 112.4° |
| 2004 | 82.3° | 113.4° |
| 2005 | 82.7° | 114.4° |

### گرىد شىمالى (خەرىتە شىمالى)

مۇقىم. خەرىتىدىكى شىمال ۋە جەنۇب سىزىقلىرى كۆرسەتكەن شىمال تەرەپ. خەرىتىلەر تىك كېسىك (مېردىيان ئۈستىدىكى) سىزىقلارنىڭ ئۇچىغا جەنۇب شىمال دەپ ئىشارەت قىلىدۇ.

#### يىڭنە خاتالىق پەرقى

گرىد شىمالى بىلەن ماگىنىتلىق شىمال ئارىسىدىكى پەرق. خەرىتىلەردە بۇ ھەقتىكى ئۇچۇرلارنى تاپقىلى بولىدۇ. بۇ ئۇچۇرلارنى ئىشلىتىپ خاتالىق قىممەتلىرىنى ھېسابلىنىدۇ ۋە تەرەپ پەرىقلىرى بەلگىلىنىپ قوشۇلىدۇ ۋە ئېلىۋېتىلىدۇ.

## قاراڭ

شىمالىي قۇتۇب

شىمالىي يېرىم شار

شىمالىي ئاسىيا

شىمالىي ئاڧرىقا

شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى

شىمالىي شىنجاڭ

شىمالىي جۇڭگو

## مەنبەلەر

|  |
| --- |
| **جۇغراپىيىلىك تەرەپلەر** |
|  شەرقىي شىمال | شىمال ▲ |  غەربىي شىمال |
| شەرق ◄ |  | ► غەرب |
| شەرقىي جەنۇب | ▼ جەنۇب | غەربىي جەنۇب |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **جۇغراپىيىلىك تەرەپلەر** |
|
شەرق | غەرب | شىمال | جەنۇب |
# ئۆكتەبر

**ئوغۇز ئېيى** ياكى **ئۆكتەبىر ئېيى** گرىگورىئان تەقۋىمى بويىچە ئون ئىككى ئاينىڭ ئونىنچىسىدۇر. 31 كۈنلۈك بولۇپ، چوڭ ئايلارنىڭ ئالتىنچىسى ۋە كۈز پەسلىنىڭ ئىككىنجى ئېيىدۇر.

## بايرام ۋە ئالاھىيدە كۈنلەر

* 10- ئاينىڭ 1- كۈنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دۆلەت بايرىمى، ئاتالمىش شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قۇرۇلغان كۈنى، خەلقئارالىق ياشانغانلار كۈنى.
* 10- ئاينىڭ 4- كۈنى خەلقئارالىق ھايۋاناتلار كۈنى
* 10- ئاينىڭ 5- كۈنى خەلقئارالىق ئوقۇتقۇچىلار كۈنى، ئابدۇرېھىم ئۆتكۈرنىڭ ۋاپات تاپقان كۈنى
* 10- ئاينىڭ 8 كۈنى جۇڭگو يوقرى قان بېسىم كۈنى
* 10- ئاينىڭ 10- كۈنى شىنخەي ئىنقىلابى خاتىرە كۈنى، چاۋشيەن دېموكراتىك خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھاكىمىيەتتىكى پارتىيىسى چاۋشيەن ئەمگەك پارتىسىنىڭ قۇرۇلغان كۈنى
* 10- ئاينىڭ 11- كۈنى ب د ت خەلقئارالىق قىز پەرزەنتلەر كۈنى
* 10- ئاينىڭ 12- كۈنى ئىسپانىيە دۆلەت بايرىمى
* 10- ئاينىڭ 14- كۈنى خەلقئارالىق ئۆلچەم كۈنى (World Standards Day)
* 10- ئاينىڭ 15- كۈنى خەلقئارالىق ئەمالار كۈنى
* 10- ئاينىڭ 16- كۈنى خەلقئارالىق ئاشلىق كۈنى
* 10- ئاينىڭ 17- كۈنى خەلقئارالىق نامراتلىقنى تۈگىتىش كۈنى
* 10- ئاينىڭ 2- چارشەنبىسى خەلقئارالىق تەبئىي ئاپاتلەر ئازايتىش كۈنى
* 10- ئاينىڭ 24- كۈنى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كۈنى
* 10- ئاينىڭ 29- كۈنى تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى دۆلەت بايرىمى

## قوشنا ۋە باشقا ئايلار

1. قەھرىتان
2. ھۇد
3. نەۋرۇز
4. ئۈمىد
5. باھار
6. سەڧەر
7. چىللە
8. تومۇز
9. مىزان
10. **ئوغۇز**
11. ئوغلاق
12. كۈنەك

## مەنبەلەر
# 1950 - يىلى

|  |  |
| --- | --- |
|  | 19 - ئەسىر | **20 - ئەسىر** | 21 - ئەسىر |
|  | 1947 | 1948 | 1949 | **1950** | 1951 | 1952 | 1953 |

**Script error: No such module "Year in various calendars".1950** - يىلى

## ۋەقەلەر

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
# 1778 - يىلى

**Script error: No such module "Year in various calendars".**

|  |
| --- |
|
ئەسىرلەر
17 - ئەسىر | **18 - ئەسىر** | 19 - ئەسىر
1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709 1710
1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719 1720
1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729 1730
1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 1739 1740
1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749 1750
1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759 1760
1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769 1770
1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779 1780
1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789 1790
1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799 1800

 |

**1778-يىلى** گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.

## چوڭ ئىشلار

## تۇغۇلۇش

## ئۆلۈم