Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Teyju shehiri, Jyangsu

Teyju shehiri
**Teyju shehiri** bolsa Junggo Jyangsu Ölkisi dikibixahar 2001 nopus bar, Teyjuning 5,031,000 nopusibar, 5,790 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 32.29°, xariki uzunluk 119°57, poqtanomuri 225500 rayunnomuri 0523.
# چاڭجو شەھىر

چاڭجو شەھىر
چاڭجو شەھىر
چاڭجو شەھىر
**چاڭجو شەھىر** بولسا جۇڭگو جياڭسۇ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، چاڭجونىڭ 3،489،000 نوپۇسىبار، 4،375 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.06°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 119°57، پوقتانومۇرى 213000 رايۇننومۇرى 0519.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# خاڭجۇ شەھىر

خاڭجۇ شەھىر
خاڭجۇ شەھىر
خاڭجۇ شەھىر
خاڭجۇ شەھىر
خاڭجۇ شەھىر
**خاڭجۇ شەھىر** بولسا جۇڭگو جېجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، خاڭجۇنىڭ 6،400،000 نوپۇسىبار، 379.9 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 30.15°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 120°10، پوقتانومۇرى 310000 رايۇننومۇرى 571.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# ئەلنى ئىدارە قىلىشقا پايدىلىق ئومۇمىي ئۆرنەكلەر

**ئەلنى ئىدارە قىلىشقا پايدىلىق ئومۇمىي ئۆرنەكلەر** (资治通鉴) شىمالىي سۇ سۇلالىسى دەۋرىدە ياشىغان سىياسىيون ۋە تارىخشۇناس سىما گۇاڭ تەرىپىدىن 1084 - يىلى يىلنامە شەكىلىدە يېزىلغان ھاكىميەتشۇناسلىققا دائىر سىياسىي تارىخىي ئەسەر. ئەسەر جەمئىي 294 جىلد، ئۇنىڭدىن سىرت يەنە 30 جىلد «غەيرىي ئىشلار»، 30 جىلد «مۇندەرىجە» قوشۇمچە قىلىنغان.

«ئەلنى ئىدارە قىلىشقا پايدىلىق ئومۇمىي ئۆرنەكلەر» گەرچە فېئودال ھۆكۈمرانلارنىڭ ئۆتمۈشتىكى ھەر قايسى فېئودال خانلىقلارنىڭ گۈللىنىش، خارابلىشىش سەۋەبلىرىنى ئىگىلەپ، ئۆز ھۆكۈمرانلىقىنى مۇستەھكەملەشتە ئۆرنەك ئېلىش ئۈچۈن تۈزۈلگەن ھۆكۈمرانلىق دەستۈرى بولسىمۇ، بىراق ئۇنىڭدا قەدىمكى تۈركىستان ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا رايونلىرىدا ياشىغان تۈركىي مىللەتلەرنىڭ ئەجدادلىرىغا دائىر مۇھىم مەلۇماتلار خاتىرلەنگەن. بۇ خاتىرىلەرنىڭ مۇھىم بايانلىرى «جىن خاتىرلىرى»晋纪)، 389- 418يىللار)، دىن تارتىپ «سۇڭ خاتىرلىرى» (宋纪، 428- 472- يىللار)، «چى خاتىرىلىرى» (齐纪، 481- 498- يىللار، «لياڭ خاتىرلىرى» (梁纪،508- 556- يىللار)، «چېن خاتىرلىرى» (陈纪، 563- 588- يىللار)، «سۈي خاتىرىلىرى» (隋纪، 589- 619- يىللار)، «تاڭ خاتىرلىرى» (唐纪، 618- 934- يىللار) ۋە «كېيىنكى تاڭ خاتىرىلىرى» (后唐纪، 929- 934- يىللار) نىڭ ھەممىسىدە ئۇچرايدۇ.

بۇ خاتىرلەردىكى تېلىلار، تۈركلەر ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى ھەققىدىكى مەلۇماتلارنىڭ ۋاقتى ئېنىق، باش- ئاخىرى بىردەك، ماتېرىيالى كەڭ دائىرلىك، ھەقىقىي بولۇپ، مەيلى سىستېمىلىقى ياكى توغرلىقى جەھەتتىن بولسۇن ئىلگىرىكى تېلىلار، تۈركلەر ۋە ئۇيغۇرلار ھەققىدە خاتىرە قالدۇرۇلغان ئەسەرلەرگە قارىغاندا يۇقىرى ئىلىمىي قىممەتكەر ئىگە.

## مەنبەلەر
# غەربىي خەن سۇلالىسى

| **غەربىي خەن سۇلالىسى-西汉م.ب. 202-م. 9** |
|  |
| **غەربىي خەن سۇلالىسى رايونى** |
| **پايتەخت** | چاڭئەن |
| **ئۆتمۈش** |
| **ئالدىدا** | **كەينىدە**  |
| چىن سۇلالىسى | شىن سۇلالىسى |

**غەربىي خەن سۇلالىسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Gherbiy Han Sulalisi**) بولسا

## تارىخ

## خانلىرى

## مەدەنىيىتى

## قارالسۇن

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

|  |
| --- |
| **خىتاي تارىخى** |
|

| قۇرۇلغان ۋاقىت | مەۋجۇت بولغان دۆلەتلەر |
| --- | --- |
| **مىلادتىن بۇرۇن**: | شيا سۇلالىسى|شاڭ سۇلالىسى|جۇ سۇلالىسى|چىن سۇلالىسى|غەربىي خەن سۇلالىسى |
| **م. 0-499**: | شىن سۇلالىسى|شەرقىي خەن سۇلالىسى|ئۈچ پادىشاھلىق|جىن سۇلالىسى|ۋېي سۇلالىسى |
| **م. 500-999**: | سۈي سۇلالىسى | تاڭ سۇلالىسى|شىمالىي سوڭ سۇلالىسى |
| **م. 1000-1499**: |  ئالتۇن سۇلالىسى|تاڭغۇت سۇلالىسى | جەنۇبىي سوڭ سۇلالىسى |
|  | موڭغۇل ئىمپېرىيىسى |يۈەن سۇلالىسى| مىڭ سۇلالىسى |
| **م. 1500-1999**: | چىڭ سۇلالىسى|جۇڭخۇا مىنگو |
| **باشقىلار**: | چىڭگىزخان-تارىخى فىلم |
|

---

 |

 |
# شىن سۇلالىسى

| **شىن سۇلالىسى-新朝م. 9-م. 23** |
|  |
| **شىن سۇلالىسىنىڭ م. 9-يىلىدىكى ئورنى** |
| **پايتەخت** | چاڭئەن |
| **پادىشاھ** | قۇرغان پادىشاھ: ۋاڭ ماڭ ئاخىرقى پادىشاھ: ۋاڭ ماڭ |
| **قۇرۇلغان** | م. 9-يىلى1-ئاينىڭ 10 كۈنى ۋاڭ ماڭ تەختنى تارتىۋالغان |
| **غولىغان** | م. 23-يىلى 10-ئاينىڭ 6-كۈنى لۈلىن قوشۇنى چاڭئەننى ئالغان |
| **ئۆتمۈش** |
| **ئالدىدا** | **كەينىدە**  |
| غەربىي خەن سۇلالىسى | شەرقىي خەن سۇلالىسى |

**شىن سۇلالىسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Shin Sulalisi**) بولسا خىتاي تارىخىدىكى غەربىي خەن سۇلالىسى دىن كېيىن بار بولغان پادىشاھلىق. غەربىي خەن سۇلالىسى سىياسى ئەربابى ۋە ۋەزىرى ۋاڭ ماڭ تەرىپىدىن قۇرۇلغان.

## تارىخ

ۋاڭ ماڭغا بۇرۇن شىن قورۇقچىبېگى مەنسىپى بېرىلگەچكە، دۆلەت نامىنى شىن دەپ ئاتىغان.

## خانلىرى

* ۋاڭ ماڭ: 9.1.10--23.10.6

## مەدەنىيىتى

## قارالسۇن

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

|  |
| --- |
| **خىتاي تارىخى** |
|

| قۇرۇلغان ۋاقىت | مەۋجۇت بولغان دۆلەتلەر |
| --- | --- |
| **مىلادتىن بۇرۇن**: | شيا سۇلالىسى|شاڭ سۇلالىسى|جۇ سۇلالىسى|چىن سۇلالىسى|غەربىي خەن سۇلالىسى |
| **م. 0-499**: | شىن سۇلالىسى|شەرقىي خەن سۇلالىسى|ئۈچ پادىشاھلىق|جىن سۇلالىسى|ۋېي سۇلالىسى |
| **م. 500-999**: | سۈي سۇلالىسى | تاڭ سۇلالىسى|شىمالىي سوڭ سۇلالىسى |
| **م. 1000-1499**: |  ئالتۇن سۇلالىسى|تاڭغۇت سۇلالىسى | جەنۇبىي سوڭ سۇلالىسى |
|  | موڭغۇل ئىمپېرىيىسى |يۈەن سۇلالىسى| مىڭ سۇلالىسى |
| **م. 1500-1999**: | چىڭ سۇلالىسى|جۇڭخۇا مىنگو |
| **باشقىلار**: | چىڭگىزخان-تارىخى فىلم |
|

---

 |

 |
# شەرقىي خەن سۇلالىسى

| **شەرقىي خەن سۇلالىسى-东汉م 25-م. 220** |
|  |
| **شەرقىي خەن سۇلالىسى رايونى** |
| **پايتەخت** | لوياڭ |
| **ئۆتمۈش** |
| **ئالدىدا** | **كەينىدە**  |
| شىن سۇلالىسى | ئۈچ پادىشاھلىق |

**شەرقىي خەن سۇلالىسى** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Sherqiy Han Sulalisi**) بولسا

## تارىخ

## خانلىرى

## مەدەنىيىتى

## قارالسۇن

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

|  |
| --- |
| **خىتاي تارىخى** |
|

| قۇرۇلغان ۋاقىت | مەۋجۇت بولغان دۆلەتلەر |
| --- | --- |
| **مىلادتىن بۇرۇن**: | شيا سۇلالىسى|شاڭ سۇلالىسى|جۇ سۇلالىسى|چىن سۇلالىسى|غەربىي خەن سۇلالىسى |
| **م. 0-499**: | شىن سۇلالىسى|شەرقىي خەن سۇلالىسى|ئۈچ پادىشاھلىق|جىن سۇلالىسى|ۋېي سۇلالىسى |
| **م. 500-999**: | سۈي سۇلالىسى | تاڭ سۇلالىسى|شىمالىي سوڭ سۇلالىسى |
| **م. 1000-1499**: |  ئالتۇن سۇلالىسى|تاڭغۇت سۇلالىسى | جەنۇبىي سوڭ سۇلالىسى |
|  | موڭغۇل ئىمپېرىيىسى |يۈەن سۇلالىسى| مىڭ سۇلالىسى |
| **م. 1500-1999**: | چىڭ سۇلالىسى|جۇڭخۇا مىنگو |
| **باشقىلار**: | چىڭگىزخان-تارىخى فىلم |
|

---

 |

 |

## مەنبەلەر
# ئۈچ پادىشاھلىق

| **ئۈچ پادىشاھلىق-三国م. 220-يىلى-م. 280-يىلى** |
|  |
| **ئۈچ پادىشاھلىقنىڭ زېمىنلىرى** |
| **پايتەخت** | چېڭدۇ، لوياڭ، جيەنيې |
| **قۇرۇلغان** | م. 220-يىلى |
| **غولىغان** | م. 280-يىلى |
| **ئۆتمۈش** |
| **ئالدىدا** | **كەينىدە**  |
| شەرقىي خەن سۇلالىسى | جىن سۇلالىسى |

**ئۈچ پادىشاھلىق** (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: **Üch Padishahliq**) بولسا

## تارىخ

## خانلىرى

## مەدەنىيىتى

## قارالسۇن

## مەنبەلەر

## سىرتقى ئۇلانمىلار

## مەنبەلەر

|  |
| --- |
| **خىتاي تارىخى** |
|

| قۇرۇلغان ۋاقىت | مەۋجۇت بولغان دۆلەتلەر |
| --- | --- |
| **مىلادتىن بۇرۇن**: | شيا سۇلالىسى|شاڭ سۇلالىسى|جۇ سۇلالىسى|چىن سۇلالىسى|غەربىي خەن سۇلالىسى |
| **م. 0-499**: | شىن سۇلالىسى|شەرقىي خەن سۇلالىسى|ئۈچ پادىشاھلىق|جىن سۇلالىسى|ۋېي سۇلالىسى |
| **م. 500-999**: | سۈي سۇلالىسى | تاڭ سۇلالىسى|شىمالىي سوڭ سۇلالىسى |
| **م. 1000-1499**: |  ئالتۇن سۇلالىسى|تاڭغۇت سۇلالىسى | جەنۇبىي سوڭ سۇلالىسى |
|  | موڭغۇل ئىمپېرىيىسى |يۈەن سۇلالىسى| مىڭ سۇلالىسى |
| **م. 1500-1999**: | چىڭ سۇلالىسى|جۇڭخۇا مىنگو |
| **باشقىلار**: | چىڭگىزخان-تارىخى فىلم |
|

---

 |

 |