Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kornwél

Kornwél

**Kornwél** bolsa Büyük Britaniye dikibixahar 2007 nopus bar, Kornwélning 531,600 nopusibar, 3,563 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, rayunnomuri UKK30.

## مەنبەلەر
# سامانيولى سىستىمېسى

سامان يولى سىستېمىسى
**سامانيولى** (أم النجوم / مَجَرَّةٌ درب التبانة / The Milky Way) ياكى **سامانيولى سىستېمىسى**: بىز ياشاۋاتقان يەر شارىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇياش سىستېمىسى جايلاشقان يۇلتۇز تۈركۈمى بولۇپ، ھاۋا ئوچۇق ۋە بولۇپمۇ قاتتىق ئايدىڭ ئەمەس كېچىلەردا كۆك يۈزدە پەيدا بولىدىغان، كۆز بىلەن كۆرۈش مۇمكىن بولغان، ئەمما تەپسىلىي ۋە ئېنىق كۆرۈش مۇمكىن بولمىغان يۇلتۇزلاردىن تەشكىل تاپقان تۇمانلىق بىر بەلۋاغ.

ئاتا - بوۋىلىرىمىز بۇ مەنزىرىنى خۇددى سامان باسقان ھارۋىنىڭ كەينىدىن تۆكۈلگەن سامان يول يۈزىنى نېپىز قاپلاپ تۇرغىنىغا ئوخشىتىپ سامانيولى دەپ ئاتىغان بولسا كېرەك. ئەرەبلەر (درب التبانة / أم النجوم)، پارسلار (راه شیری)، ئىنگلىزلەر (The Milky Way)، فرانسۇزلار (La Voie lactée)، رۇسلار (Млечный Путь) «سۈت يولى»، خىتايلار «كۈمۈش دەريا» دەپ ئاتىغان سامانيولى يۇلتۇز تۈركۈمى ئىنتايىن چوڭ بىر تۇرغۇن يۇلتۇزلار ئائىلىسى بولۇپ، ئۇنىڭغا قۇياشقا ئوخشاش نەچچە يۈز مىليارد دانە تۇرغۇن يۇلتۇز ۋە نۇرغۇن يۇلتۇزلارئارا ماددىلار ماكانلاشقان. سامانيولى يۇلتۇز تۈركۈمىنىڭ دىئامېترى 87.400 ± 3.590 نۇر يىلى، قېلىنلىقى 1000 نۇر يىلىدۇر ۋە 200 مىلياردتىن 400 مىلياردقىچە يۇلتۇزدىن تەشكىل تاپماقتىدۇر.

## مەنبەلەر

ساجىيە ئىسلام بىلىملىرى تورى سامانيولى ماددىسى. بېكىتىش كۈنى: 2023 مارت 06
# ئالدىن ئۆگىتىلگەن ھاسىلاتلىق تىرانسفورماتور

ئالدىن ئۆگىتىلگەن ھاسىلاتلىق تىرانسفورماتور (ئېنگلىزچە: (**GPT**) Generative pre-trained transformer؛ ئۇيغۇرچە: ج پ ت) بىر خىل ناھايتى چوڭ مىقتاردىكى تېكىسىت ۋە سۆزلۈكلەر بىلەن مەشىق قىلدۇرۇلۇپ ئۆگىتىلىپ ئىنسانغا ئوخشاش تېكىست ۋە سۆزلۈك ھاسىل قىلش فۇنكىسىيەسىگە ئىگە تىل مودېلى ئائىلىسىدۇر. ئالدىن ئۆگىتىلگەن ھاسىلاتلىق تىرانسفورماتورنى ئادەتتە بىر قانچە بۆلەكلىك تىرانسفورماتور ئارقىلىق قۇرۇشقا بولىدۇ.

ج پ ت نىڭ تولۇق ئارخىتىكتورى
## مەنبەلەر
# تەيۋەن ئۇنۋېرسىتې

تەيۋەن ئۇنۋېرسىتېتى: تەيۋەن ئۇنۋېرسىتېتى بولسا تەيۋەن رايونىدا قۇرۇلغان، ھەممە پەن تۈرى بار بولغان ھۆكۈمەت قارىمىقىدىكى ئۇنىۋېرسال ئۇنۋېرسىتېت، شۇنداقلا تەيۋەن بويىچە كۆلىمى ئەڭ چوڭ تەتقىقات تىپىدىكى ئۇنۋېرسىتېت. تەيۋەن ئۇنۋېرسىتېتى ئۆز-ئۆزىنى ئۆزگەرتىش تۈزۈمىنى باشلىغاندىن تارتىپ مەكتەپ مۇدىرى بو سىنيەن باشچىلىقىدىكى لبېرالىزملىق ئۆگىنىش ئىستىلىدە مۇۋەپپەقىيەت قازانغان بولۇپ، ئۇنىڭدىكى پروفېسسور، ئوقۇغۇچى ۋە مەكتەپداشلارنىڭ ھازىرقى زامان تەيۋەن تارىخىدىكى تەرەققىياتى ناھايىتى زور تەسىرگە ئىگە بولۇپ، مەكتەپ كۆپ قېتىم دېموكراتىك ھەرىكەت، ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ باشلانغان جايى ھېسابلىنىدۇ .
# يۇبېر

يۇبېر ئەپ سىنبەلگىسى
يۇبېر بولسا ئامېرىكىنىڭ كالىفورنىيە شىتاتى سان فىرانسىسىكو شەھىرىگە جايلاشقان شەخىس ۋە شەخس ئارا توشۇش مۇلازىمىتى، تاكسى مۇلازىمىتى، تاماق تۇشۇش مۇلازىمتىى بىلەن شۇغۇللىندىغان قاتناش تور مۇلازىمىت شىركىتى. بۇ شىركەتنىڭ مۇلازىمىتى دۇنيادىكى 633 شەھەرنى قاپلىغان. يۇبېرنىڭ مۇلازىمىتىنى تور ياكى ئەپ ئارقىلىق زاكاس قىلغىلى بۇلىدۇ. دارا خۆسرۆشاهی 2017-يىلى ئوغۇستتا يۇبېرنىڭ يېڭى باش ئىجراىي رەئىسى بولۇپ تەيىنلاندى.

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

تۇلۇق ئاتىلىش: يۇبېر كەب (2009-2011) UberCab

يۇبېر يېيىش لوگوسى
تىپى: شەخسى شىركەت

سانائەت: قاتناش، توشۇش

قۇرۇلغان ۋاقتى: 2009 يىلى مارت

قۇرۇغۇچىلىرى: تىرەۋىس كالانىك، گارىت كەمپ

باش شىتابى: ئامىرىكا، كالىغورنىيە، سان فىرانسىسىكو

مۇلازىمەت رايونى: پۈتكلۈ دۇنيادا ، 633 شەھەردە

#### ھالىقىلق شەخىسلەر

يۇبېر لوگوسى
گەرىت كەمپ (رەئىس)

دارا خوسروۋشاھى (باش ئىچىرائىيە ئەمەلدارى)

سۇئەن پام ( باش قاتناش ئەمەلدارى)

مەھسۇلاتى: ئەپ، تور بەت

مۇلازىمىتى: ئاپتوموبىل چاقىرىش، يەتكۈزۈش

#### كىرىمى

6.5 بىليون دوللار (2016)

7.5 بىليون دوللار (2017)

#### ساپ كىرىمى

2.8 بىليون (2016)

4.5 بىليون (2017)

#### ئومۇمى مۈلۈكى

15.7 بىليون (2016)

15.3 بىليون (2017)

خىزمەتچى سانى: 12000 دىن ئارتۇق

#### شۆبىسى

يۇبېر يېيېش

ئوتتو

#### ئورگان تور ئادىرىسى

## مەنبەلەر
# گۇگېل

گۇگېل كىروم تور كۆرگۈ
گۇگېل شىركىت (Google Company) ئامىركىنىڭ خەلقىئارلاشقان ئۇچۇر تىىنىكىسىغا ئائىت مۇلازىمەن بىلەن تەمىنلەيدىغان شىركەت. ئاساسلىق مۇلازىمىتى بولسا توردا ئىلان بىرىش تىخنىكسى، ئىزدەش ماتورى، بۇلۇتلۇق ھىسابلاش، يۇمتال، قاتتىق دىتال

### ئاساسى ئۇچۇرلىرى

رەسمىي ئاتلىشى: گۇگىل شىركىتى (1998-2017)

خاراكتىرى: شۆبە شىركەت خاراكتىرلىك

سانائەت: تور، يۇمتال، كومپىيۇتىر قاتتىق دىتال

قۇرۇلغان ۋاقتى: 1998 يىلى 4 سىپتەمبىر، كالىغورنىيەنىڭ مەنلو پارك شەھىرىدە

قۇرۇغۇچى: لەرىي پاج، سارگاي بىرىن

باش شىتابى: ئا ق، ش، كالىغورنىيە شىتاتى، مانتەيىن ۋىيۇۋ (تاغ مەنزىىرسى)، گۇگىل مەركىزى بىناسى

مۇلازىمەت قىلىدىغان رايونلار: پۈكتۈن دۇنيا

مەھسۇلاتىلار: گۇگىل بىر يۈرۈش مەھسۇلاتلىرى

خىزمەتچى سانى: 73992 (2017-يىلى)

ئانا شىركىتى: ئىلىپبە گۇرۇھى

ھالقىلق شەخىسلەر: سۇندار پىچاي ( باش ئىچىرائىيە ئەمەلدارى) رۇس پورات ( باش مالىيە ئەمەلدارى)

شۆبە شىركەتلىرى: قىسقارتلدى

تور ئادىرىس: www.google.com

گۇگىل باش شىتابى
### ھەققدە

گۇگىل 1998 يىلى ستەنڧورد ئۇنىۋىرىستىدىكى ئىككى نەپەر دوكتۇر ئۇقۇچۇچى، لەري پاج ھەمدە سېرگاي بىرىن، تەرىپىدىن قۇرۇلغان. ئۇ چاغدا ئۇلار تىخى دوكتۇرلۇقىنى پۈتتۈرمىگەن ئىدى.

## مەنبەلەر
# تۈركىي تىللار

تۈركىي تىللەر ياكى تۈركىي لەھچەلەر، شەرقىي ياۋروپادىن سىبىرىيە ۋە جۇڭگونىڭ غەربىگىچە ئۇزانغان بىر رايوندا ئانا تىل سۈپىتىدە 180 مىلىيون كىشى تامانىدىن، ئىككىنچى تىل سۈپىتىدە سۆزلەشكۈچىلەر بىلەن بىرگە تەخمىنەن 250 مىلىيون كىشى تەرەفىدىن سۆزلىشىلىدىغان، 40 ئوخشىمىغان تىلغا بۆلۈنگەن بىر تىل ئائىلىسىدۇر.

تۈركىي تىللار ئالتاي تىللىرى سېستىمىسىغا مەنسۇپتۇر. ئەڭ كۆپ سۆزلىشىلگەن تۈركىي تىل تۈركىيە تۈركچىسىدۇر. ئۇنىڭدىن قالسا نەۋبەت بىلەن ئەزەربەيجانچە، ئۆزبەكچە، ئۇيغۇرچە، قازاقچە، تۈركمەنچە، تاتارچە، قىرغىزچە كەلمەكتە.

تۈركىي تىللارنى باشقا تىل ئائىلىرىدىن پەرقلەندۈرگەن بىر ئالاھىيدىلىكى، سۆزلەشكۈچىلەرنىڭ ئۇزۇن مۇددەت كۆچمەن ھايات ياشىغانلىقى ۋە بۇنىڭغا باغلىق ھالدا بۇ تىللارنىڭ داۋاملىق بىر-بىرلىرى بىلەن تەسىرلەشكەن بولىشىدۇر. تۈرك تىللارنىڭ نۇرغۇن ئوخشاش مەنىدە قوللىنىلغان ئورتاق سۆزلۈكلەرگە ئىگە بولۇش بىلەن بىرگە جۈملە تۈزلۈشلىرىمۇ ئوخشاشتۇر. بۇ يۈزدىن تۈرك تىللارىنىڭ بىر تىل ئائىلىسى بولماي، بىرلا تىلنىڭ شىۋىلىرى دېگەن كۆرۈشمۇ باردۇر ۋە *تۈرك شىۋىلىرى*، *زامانىۋىي تۈرك يېزىق تىللىرى* ياكى *تۈرك تىلىنىڭ تارماقلىرى* دېگەندەك ئىسىملارمۇ ئۇچرايدۇ. (*قاراڭ*: "تىل" ۋە "لەھچە" تالاش-تارتىشى)

## مەنبەلەر

|  |
| --- |
| تۈركىي تىللار ئېنسىكلوپېدىيىسى |

ئەزەربەيجانچە | باشقۇرتچە | چۇۋاشچە | ئۆزبېكچە | قاراقالپاقچە | قازاقچە | قىرغىزچە | قرىم تاتارچە | تاتارچە | تۈركمەنچە | تۈركچە | ئۇيغۇرچە| ياقۇتچە | گاگائۇزچە | جەنۇبىي ئەزەربەيجانچە
# ئىسپان تىلى

**ئىسپانچە** (ئىسپانچە: Español)، يەنە كاستىلىيان (Castellano) دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئىسپانىيەنىڭ كاستىلې شەھىرىدە بارلىققا كەلگەن تىلنى كۆرسىتىدۇ لاتىن ئامېرىكىسى دۆلەتلىرىگە مەركەزلەشكەن.

دۇنيادا ئىسپان تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار. بىلىدۇ.قىزىل رەڭ دۆلەت تىلى بولغان جايلارنى كۆرسىتىدۇ.كۆك رەڭ بولسا ئىككىنجى دۆلەت تىلى بولغان يەرلەرنى كۆرسىتىدۇ.ئىسپان تىلىنى دۇنيا مىقياسىدا 500 مىليونغا يېقىن كىشى سۆزلەيدۇ. بىرىنچى تىل ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ سانىغا ئاساسلانغاندا، ئۇ دۇنيادا ئىككىنچى ئورۇندا، خەنزۇچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ئىككىنچى تىل نوپۇسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغاندا، سۆزلىگۈچىلەرنىڭ ئومۇمىي سانى خەنزۇلاردىن قالسىلا ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ئىسپان تىلى ئىنگلىز تىلى، فىرانسۇز تىلى ۋە ئەرەب تىلىدىن باشقا كۆپ قىسىم دۆلەتلەرنىڭ ھۆكۈمەت تىلى، شۇنداقلا بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ رەسمىي تىللىرىنىڭ بىرى. دۇنيادىكى 595 مىليوندىن ئارتۇق كىشى ئىسپان تىلىنى بىرىنچى ياكى ئىككىنچى تىل سۈپىتىدە سۆزلەيدۇ، قوشۇمچە 24 مىليون ئوقۇغۇچى ئىسپان تىلىنى چەتئەل تىلى سۈپىتىدە ئۆگىنىدۇ.

## تارقىتىلدى

ئىسپان تىلى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئالتە رەسمىي تىلىنىڭ بىرى، شۇنداقلا ئافرىقا بىرلەشمىسى، ياۋروپا بىرلەشمىسى ۋە مېركوسۇرنىڭ رەسمىي تىلى. 21-ئەسىردە ئىسپان تىلىنى ھۆكۈمەت تىلى قىلغان دۆلەتلەر ۋە رايونلار: ئارگېنتىنا، بولىۋىيە، چىلى، كولومبىيە، كوستارىكا، كۇبا، دومىنىكا، ئېكۋادور، سالۋادور، ئېكۋاتور گۋىنېيىسى، گۋاتېمالا، ھوندۇراس، مېكسىكا، نىكاراگۇئا، پاناما، پاراگۋاي، پېرۇ، پوئېرتو رىكو، ئىسپانىيە، ئۇرۇگۋايۋەۋېنېسۇئېلا. گەرچە پەقەت يېڭى مېكسىكالا ئامېرىكىنىڭ رەسمىي تىلى سۈپىتىدە تىزىملىككە كىرگۈزۈلگەن بولسىمۇ، ئەمما ئامېرىكا فېدېراتسىيە ھۆكۈمىتى، بىر قىسىم شىتات ھۆكۈمەتلىرى ۋە يەرلىك ھۆكۈمەتلەرنىڭ كۆپىنچە تور بېكەتلىرى، ھۆججەتلىرى، دۇكانلىرى، مەھسۇلات چۈشەندۈرۈشى ۋە ئاممىۋى سورۇنلىرىدا ئىسپان تىلى بار.

## مەنبەلەر
# Alabama Shitati

**Alabama Shitati** bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Alabamaning 4,661,900 nopusibar, 135,765 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 33.0°, xariki uzunluk 86°40.

## مەنبەلەر
# سوغدى يېزىقى

**سوغدى يېزىقى**

شىنجاڭنىڭ باشقا جايلىرىدىن، جۈملىدىن تۇرپان ناھىيىسىنىڭ يالقۇنتاغ يېزىسى، قاراغۇجا (قاراقۇجۇ) مەھەللىسىنىڭ جەنۇبىدىكى بىر قانچە قەدىمكى قەبرىدىن جەسەت بىلەن بىللە تېپىلغان مەدەنىي يادىكارلىقلار ئىچىدە تارشىغا قەدىمكى ئۇيغۇر تىلىدا سوغدى يېزىقى بىلەن پۈتۈلگەن خاتىرىلەر تېپىلدى. ئارخېئولوگىيە ئىلمى ۋە تارىخىي ماتېرىياللارنىڭ دەلىللىشىگە ئاساسلانغاندا بۇ يېزىقنى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەجدادلىرى 4-5 ئەسىرلەردە قوللانغان.

## قاراپ چىقماق

* سوغدى تىلى
* سوغدى يېزىقى

## مەنبەلەر
# شىئەن شەھىرى

شىئەن شەھىرى
شىئەن شەھىرى
شىئەن شەھىرى
شىئەن شەھىرى
**شىئەن شەھىرى 西安市** بولسا جۇڭگو شېنشى ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2000 نوپۇس بار، شىئەننىڭ 8،252،000 نوپۇسىبار، 826.6 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 34.16°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 108°54، پوقتانومۇرى 710000 - 710090 رايۇننومۇرى +86/29.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# خەن يۈ

خەن يۈ
**خەن يۈ** (768-824-يىللار) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئەدەبىيات مۇنبىرىدىكى مەشھۇر ئەدىب. ئۇ ئۆمرىدە سىياسىي، پەلسەپە، ئەدەبىيات جەھەتلەردە نەتىجە ياراتقان، ئەدەبىياتتىكى مۇۋەپپەقىيىتى ھەممىدىن زور. ئۇنىڭ جۇڭگونىڭ قەدىمكى زامان ئەدەبىياتىغا قوشقان ئەڭ گەۋدىلىك تۆھپىسى تاڭ دەۋرىدىكى ئەدەبىيات ھەرىكىتىنى تەشەببۇس قىلغانلىقى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.

خەن يۈ تەشەببۇس قىلغان قەدىمكى ئەدەبىيات ھەرىكىتىنىڭ ئاساسلىق مەزمۇنى ئالدىنقى چىن، ئىككى خەن سۇلالىلىرىنىڭ نەسر روھىغا ۋارىسلىق قىلىش ھەم ئالتە سۇلالىدىن بۇيانقى ئېتى ئۇلۇغ، سۇپرىسى قۇرۇق بولغان جۈپلۈك شەكىل بىلەن قارشىلىشىش ئىدى. ئۇ ماقالە مەزمۇنىنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەپ، ماقالىدە مەزمۇنلۇق گەپ قىلىشنى تەشەببۇس قىلغان. قەدىمكى ئەدەبىياتنىڭ «مەنىسىنى ئۆگىنىش، گېپىنى ئۆگەنمەسلىك»، «گەپنى ئۆزى قىلىش»، «ئەسەرنىڭ تىلى راۋان بولۇش» نى تەشەببۇس قىلغان. خەن يۈنىڭ تىرىشىپ تەشەببۇس قىلىشى ئارقىسىدا، قەدىمكى ئەدەبىيات ھەرىكىتى كەڭ تەسىر قوزغىدى، نۇرغۇن كىشىلەر خەن يۈدىن تەلىم ئالدى، ئۇ فەن زۇڭيۈەن، لى ئاۋ، خۇاڭ فۇشى، لى خەن، شىن ياجى قاتارلىق بىر تۈركۈم ئاتاقلىق قەدىمكى ئەدەبىياتشۇناسلارنى ئىتتىپاقلاشتۇرۇپ، بىرلىكتە تىرىشىپ، ئورۇنسىز قائىدە-يوسۇن، ئەپقاچتى گەپ-سۆزلەرنى توسۇپ، ئېگىلمەس ئىرادە بىلەن ئىلگىرىلىدى. كېيىن يەنە ليۇ زۇڭيۈەننىڭ زور كۈچ بىلەن قوللىشىغا ئېرىشتى، قەدىمكى ئەدەبىياتنىڭ تەسىرى تېخىمۇ زورىيىپ، جۈپلۈك شەكىلنى بېسىپ چۈشۈپ، ئەدەبىيات ساھەسىدىكى ئاساسلىق كەيپىياتقا ئايلاندى.

## ئەسەرلىرى

خەن يۈنىڭ نەسرلىرىدە جاسارىتى ئۇرغۇپ تۇرىدۇ، پىكىرلەر گىرەلىشىپ كەتكەن، ئاجايىپ تەمسىل، ئوخشىتىشلار قوللىنىلغان، ئوبرازلىرى يارقىن، كۆپ خىل بەدىئىي ئالاھىدىلىككە ئىگە. ئۇنىڭ مۇھاكىمە ماقالىلىرىدىن «ئەينى تەرىقەت»، «تەلىمات»، «بۇددانىڭ سۆڭىكى توغرىسىدا» ، «ئۆگىنىشكە كىرىشىشكە ئىزاھ»، يېزىپ بەرگەن كىرىش سۆزلەردىن «مېڭ دۇڭيېنى ئۇزىتىش» قا كىرىش سۆز»، «گاۋشەن تەقسىرنى ئۇزىتىش» قا كىرىش سۆز، بايان ماقالىلىرىدىن «جاڭ جۇڭچىڭنىڭ تەرجىمىھالىنىڭ داۋامى»، قەبرە تەزكىرىسىدىن «ليۇ زىخۇنىڭ قەبرە تەزكىرىسى»، تەزىيەنامىلەردىن «شىئېرلاڭغا تەزىيە»، شۇنىڭدەك ئەپسانىۋى ھېكايىلەردىن «ماۋ يىڭنىڭ تەرجىمىھالى» قاتارلىقلار ھەممە ئېتىراپ قىلغان داڭلىق ئەسەرلەر، ئۇلار ئەۋلادلارنىڭ نەسر ئىجادىيىتىگە ناھايىتى ياخشى تۈرتكىلىك رول ئوينىغان.

## شېئىر ئىجادىيىتى

خەن يۈ شېئىرىيەتتىمۇ ئۆزىگە خاس مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشكەن. ئۇ شېئىرلىرىدا دۇ فۇنىڭ شېئىرلىرىنىڭ مەلۇم يېڭى ئالاھىدىلىكلىرىنى قوبۇل قىلىپ، نەسرنىڭ سەھىپە تۈزۈلۈشىنى شېئىر يېزىشتا قوللانغان؛ شېئىرغا ئاز مىقداردىكى مۇلاھىزىنى كىرگۈزۈپ، «مۇلاھىزىنى شېئىر قىلىش»، «قاپىيىلىك پروزىنى شېئىر قىلىش» تەك ئۆزگىچە ئۇسلۇبنى ياراتقان، لېكىن ئۇ ماقالىنى شېئىر قىلىش، قابىلىيەتنى تەكىتلەش، مۇلاھىزە يۈرگۈزۈش، خەتەرلىك، ئاجايىپ-غارايىپ بولۇشنى قوغلىشىشتەك ناچار كەيپىياتنىمۇ پەيدا قىلغان. خەن يۈنىڭ ۋەكىللىك خاراكتېرگە ئىگە شېئىرلىرىدىن «تاغۇ تاش»، «يىڭ ئۇستامنىڭ سازىنى ئاڭلاپ»، «تاۋۇز چاغىنى كېچىسى جاڭ گۇڭساۋغا بېغىشلىدىم»، «باش باھاردا جاڭ شىبا بېگىمگە سۇندۇم» قاتارلىقلار بار.

## مەنبەلەر
# قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتى

قەدىم دىياردىكى مەرىپەت ئوچىغى-قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى

قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتى 1962-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ ئۇچاغدىكى نامى-قەشقەر پىداگوگىكا ئالى تېخنىكومى ئىدى.1978-يىلى قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتىغا ئۆزگەرتىلگەن.

2003-يىلى دۆلەتنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ماگىستىر ئۇنۋان بېرىش سالاھىيىتىگە ئېرىشكەن.

2007-يىلى 6-ئايغا قەدەر بۇمەكتەپتىن 11127نەپەر كىشى تولۇق كۇرس ،مەخسۇس كۇرس مەلۇماتىغا ئىگەبولغان.

بۇنىڭ %76 ى ئاز سانلىق مىللەتتتىن.

بۇ مەكتەپتە ھازىر 983 نەپەر ئىشچى -خىزمەتچى بولۇپ پىروفىسسور،دوتسىنىتلار 175نەپەر.دائىمى تۇرۇشلۇق چەتئەللىك ئىنگىلىز تىلى ئوقۇتقۇچىسى ئىككى نەپەر.

مەكتەپ كۆلىمى 310مىڭ كىۋادىرات مېتىر.قۇرۇلۇش كۆلىمى 250مىڭ كىۋادىرات مېتىر.يېشىللىشى كۆلىمى 68مىڭ كىۋادىرات مېتىر.مۇقىم مۈلكى 248مىليون يۈئەن.كۈتۈپخانىسدا 800مىڭ نۇسخا كىتاب بار.

بۇ مەكتەپنىڭ 2020-يىلغىچە بولغان يىراق نىشانى :شىنجاڭدا بەلگىلىك تەسىرگە ئىگە،مەملىكەت ئىچىدە نامى بار

بولغان -قەشقەر ئۇنۋېرسىتىتى قۇرۇش .

تور ئادىرسى:

## مەنبەلەر
# كۆرۈنچ

**كۆرۈنچ** (لاتىنچە:spectaculum؛ رۇسچە: Спектакль؛ تۈركچە: Piyes؛ خىتايچە: 表演) ئۇيغۇر تىلىدا سەھنە ئويۇنى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. قەدىمقى ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان، ئەڭ دەسلەپكى سەھنە ئەسەرلىرىمىزدىن بولغان «مايتىرى سىمىت» دا كۆرۈنچ دەپ ئېلىنغان.

كۆرۈنچ، ئاساسلىقى تىياتىر تاماشاسى ياكى ئورۇنلاش سەنئىتى بولۇپ، ئاساسىي مەزمۇنى سەھنە ۋە تىياتىر ئەسەرلىرىدۇر. كۆرۈنچ تىياتىرخانە ياكى سېرىك سەھنىلىرىدە كۆرۈنچلەشتۈرۈلۈپ، رادىئو (ئۈن)، تېلېۋىزور ۋە كىنوخانا (سىن) شەكلىدە ئورۇنلىنىدۇ.

## قاراڭ

مايتىرى سىمىت دراممىسى

## مەنبەلەر
# ئەنخۇي ئۆلكىسى

**ئەنخۇي ئۆلكىسى** بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، ئەنخۇينىڭ 64،610،000 نوپۇسىبار، 139،400 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.50°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 117°0.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## نوپۇس ئەھۋالى

## مەمۇرىي رايون

## مائارىپ

## ئىقتىساد

## ھاۋا كىلىماتى

## ساياھەتچىلىك

## سىرتقى ئۇلاش

* ئەنخۇي ئۆلكىسى ھۆكۈمەت تور بېكەت

## مەنبەلەر
# ئاۋمېن

ئاۋمېن

**ئاۋمېن** بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئاۋمېن ئالاھىدە مەمۇرىي رايونى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ئاۋمېننىڭ 520،400 نوپۇسىبار، 29.2 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 22.10°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 113°33، رايۇننومۇرى 0853.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

* ئاۋمېن ھۆكۈمەت تور بېكەت {{|url= |date=2012-06-29 }}

## مەنبەلەر
# دىيارباقىر ۋىلايىتى

| ۋىلايىتى |
| --- |
| مەمۇرىي رايونلىرى |
| **ۋالى** |
| ستاتىستىكىلار |
| **نۇپۇسى** |
| **شەھەر نوپۇسى** |
| **يېزا نوپۇسى** |
| **يەر مەيدانى** |
| **نۇپۇس زىچلىقى** |
| ئاساسى بىلىملەر |
| **رايون**  |
| **تېلېفۇن رايون نومۇرى** |
| **ۋالىيلىق تور ئادرېسى** |

**دىيارباقىر ۋىلايىتى** بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، دىيارباقىرنىڭ 1،494،321 نوپۇسىبار، 15،355 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.08°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 40°16، پوقتانومۇرى 021 رايۇننومۇرى 0412.

## ئېتمولوگىيە

## تارىخ

## رايون

## جۇغراپىيە

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## دۆلەت باغچىسى

## سىرتقى ئۇلاش
# Lahor

Lahor

**Lahor** bolsa Pakistan dikibixahar 2007 nopus bar, Lahorning 10,225,060 nopusibar, 1,772 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 31.32°, xariki uzunluk 74°20, rayonmuri 042.

## مەنبەلەر
# جياڭ زېمىن

| **جياڭ زېمىن江泽民** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| جياڭ زېمىن 2002-يىلىدىكى |

 |

**جياڭ زېمىن** (خەنزۇچە: **江泽民**) (1926-يىلى 8-ئاينىڭ 17-كۈنىدىن 2022-يىلى 11-ئاينىڭ 30-كۈنىگىچە) بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ۋە جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى رەھبەر｡

## مەنبەلەر
# بەتتە گۈرۈچ

بەتتە گۈرۈچ (باشقىچە نامى: پىشۇرۇلغان گۈرۈچ، مىفەن، گاڭپەن، پشىقان گۈرۈچ) ئادەتتە خام گۈرۈچنى ھەرخىل ئۇسۇللار، ئاساسلىقى ھور بىلەن، پىشۇرۇشتىن ھاسىل بولغان يېيشىكە بولىدىغان گۈرۈچ تامىقىدۇر. ئادەتتە بەتتە گۈرۈچنى ئايرىم ئىستىمال قىلمايدۇ، ئەكسىچە ئۇنى ھەرخىل پىشۇرۇلغان كۆكتاتلار ۋە خۇرۇچلار بىلەن ئىستىمال قىلىدۇ. قورمگۈرۈچكە ئىشلتىدىغان گۈرۈچ دەل بەتتە گۈرۈچتۇر.

## مەنبەلەر
# ئوتاكۇ

| **ئوتاكۇおたく** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| ياپونىيە توكيو ئاكىخابارا ئوتاكۇ لەرنىڭ قارشى ئېلىشىغا ئېرىشكەن جاي (2003-يىلى سۈرەتكە ئېلىنغان) |

 |

**ئوتاكۇ** (ياپونچە: **おたく**) 1970-يىللاردا ياپونىيە بارلىققا كەلگەن ، ھازىر مەلۇم مودا مەدەنىيەت نى ياخشى كۆرىدىغان ھەۋەسكارلارنى كۆرسىتىدۇ｡

## مەنبەلەر
# شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى

شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى: شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى بولسا يۇقىرى قاتلام رەھبەر ئىختىساسلىقلىرىنى تەربىيەلەيدىغان، ئەدەبىي خىسلەتتىكى دۇنياۋىي داڭلىق مەكتەپ. مەكتەپ قۇرۇلغاندىن بۇيان، ‹‹ ئەنئەنە بىلەن زامانىۋىيلىقنى، جۇڭگو بىلەن غەربنى بىرلەشتۈرۈش ›› نى بۇرچ قىلغان شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى، شياڭگاڭنىڭ مائارىپ تارىخىدا نۇرغۇن مۆجىزىلەرنى ياراتقان.

* شياڭگاڭ جۇڭگو تىللىرى ئۇنۋېرسىتېتى تەھرىرلەۋاتىدۇ

## مەنبەلەر
# 1871 - يىلى

|  |  |
| --- | --- |
|  | 18 - ئەسىر | **19 - ئەسىر** | 20 - ئەسىر |
|  | 1868 | 1869 | 1870 | **1871** | 1872 | 1873 | 1874 |

**Script error: No such module "Year in various calendars".**

## مۇھىم ئىشلار

چاررۇسىيە ئىلىنى بېسىۋالدى.

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

* شەيخ شامىل (تۆ. 1797)
* سادىر پالۋان (ئۆ. 1798)

## مەنبە
# فىرئەۋىن

قەدىم مىسىر ھۆكۈمدارى ڧىرئەۋىننىڭ ئەنئەنىۋىي تەسۋىرى
**فىرئەۋىن** ياكى **پىرئەۋىن** (ئەرەبچە: فِرْعَوْن، ئىبرانىچە: פַּרְעֹה)، قەدىمى مىسىر پادىشاھلىرىنىڭ ئورتاق نامىدۇر. مۇسا ئەلەيھىسسالام قىسسىدە تىلغا ئېلىنغان فىرئەۋىننىڭ ئىسمى ۋەلىد ئىبن مۇسئەب ئىدى. ئۇ قېرىنىدىشى قابۇس ئۆلگەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئورنىغا پادىشاھ بولغان.

قەدىم مىسىردا ڧىرئەۋىنلەر تەڭرى ھورۇسنىڭ يەر يۈزىدىكى يەر يۈزىدىكى سېموۋۇلى ۋە قۇياش تەڭرىسى رانىڭ ئوغلى دەپ قەبۇل قىلىناتتى.

بۈيۈك "ئۆي" مەناسىدىكى بۇ سۆز كېيىنچە ھۆكۈمدارنى كۆرسىتىدىغان ھالغا كەلدى.

ڧىرئەۋىن بولماق ئۈچۈن ئانا تەرەڧتىن ئاقسۆڭەك نەسلى بولىشى بەكراق مۇھىم ئىدى. شۇنىڭ بىلەن خەلق ئىچىدىن بەئزى ئەركەكلەر *ھەقىيقى ئاقسۆڭەك* ئاياللار بىلەن توي قىلىپ تەىتكە چىقالىغاندۇر. ڧىرئەۋىنلەرنىڭ مۇقەددەس ۋە سىرلىق قەبۇل قىلىنغان نۇرغۇن ئىسمىلەرى باردۇر. بۇلارنىڭ ئەڭ ئاخىرىقىسىنى تەختكە چىققان ۋاقتلىرىدا ئالاتتى ۋە ئادەتتە بۇ ئات، ئۇ ڧىرئەۋىن يۈرگۈزگۇسى سىياسەتنىڭ بىر بىشارەتچىسى دەپ قارىلاتتى. مەسىلەن، ئۇرۇش تەڭرىسى مانتۇنىڭ ئاتىنى قوللىنىپ مانتۇھوتەپ (مانتو گۈزەل) ئاتىنى ئالغان بىر ڧىرئەۋىن ئەسكەرىي يۈرۈشلەر قىلادۇرغانلىقىنى ئېلان قىلغان بولاتتى.

ڧىرئەۋىنلەر ئۆلگۈنچە ھۆكۈمدارلىق قىلاتتى. بىلىنگەن ئەڭ ئۇزۇن ھۆكۈم سۈرگۈچى ڧىرئەۋن 92 يىل بىلەن كونا قراللىق دەۋرىنىڭ ئاخىرىقى ھۆكۈمدارى پەپى II نەڧەركارە ئېرۇر. ئۇزۇن ۋاقت تەختتە ئولتۇرۇش ئۈچۈن ھەر 30 يىلدا بىر قېتىم سېھىرلىك مۇراسىم بولغان ياشلىشىش مۇراسىمى (ھەب-سەت) ئىجرا قىلىناتتى. ڧىرئەۋن ئۆلگەندە جەسەدى مۇميالىنىدۇ. 70 كۈنلۈك ماتەمدىن سوڭرە تىرىلگەندە قوللانىشى ئۈچۈن، شەخسى ئەشيالارى بىرلە بىر لەھەتكە قويۇلاتتى ۋە مازارى ئېتىلەتتى.

## ڧىرئەۋىننىڭ قۇرئاندا زىكىر قىلىنىشى

"ڧىرئەۋن"\"فرعون" ئىسمى قۇرئاندا 27 ئايەتتە 71 مەرتە زىكىر قىلىنغان:

* 9 مەرتە سورة الأعراف تا.
* 8 مەرتە سورة غافر دا.
* 7 مەرتە سورة القصص تا.
* 6 مەرتە سورة يونس تا.
* 5 مەرتەدىن سورتي طه والشعراء دا.
* 3 مەرتەدىن سورتي الأنفال وهود دا.
* 2 مەرتەدى سور : الدخان، الإسراء، التحريم، المزمل، البقرة والزخرف لاردا.
* 1 مەرتەدىن 13 سۇرەدە : البروج، القمر، المؤمنون، النمل، الذاريات، إبراهيم، آل عمران، الحاقة والنازعات، العنكبوت، الفجر، ص ۋە ق لاردا.

## مەنبەلەر
# تاۋۇز چاغىنى

سىڭگاپوردىكى خەنزۇلا كوچىسىدا، تاۇز چاغىنىنى تەبرىكلىمەكتە.
تاۋۇز چاغىنىدا يەيدىغان ئايتوقاچ
تاۋۇز چاغىنى، ئەجدىرھا ئۇسۇلى
**تاۋۇز چاغىنى** (باشقىچە ئاتىلىشى: جوڭچىيۇ بايرىمى، ئايتوقاچ بايرىمى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 中秋节؛ ئېنگلىزچە: Mid-Autumn Festival) خەنزۇلىنىڭ ھەر يىلى كۈزلۈك تاۋۇز پىشقى ۋاقتىدا ئۆتكۈزۈلدىغان، ئاي تولۇن بولغان كېچىسى ئايغا قاراپ يىراقتىكى دوس-بۇرادەرلىنى ئەسلىگەچ، غەزەل ئۇقۇپ ئايتوقاچ يەيدىغان بىر ئەنئەنىۋى بايرام.

## مەنبەلەر