Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# يەر ئوتتۇرا دېڭىزى

**ئوتتۇرا دېڭىز** - ياۋروپا ئاسىيا ۋە ئافرىقا ئۈچ قىتئە تەرىپىدىن ئورىلىپ تۇرىدىغان، ئاتلانتىك ئوكيان بىلەن ھىندى ئوكيان سۇ بۆلىكىنىڭ ئوتتۇرىغا جايلاشقان دېڭىز بولۇپ دۇنيادىكى ئەڭ بالدۇر مەدەنىيەت دەۋرىگە كىرگەن مىسىر، يۇنان، رىم ئىمپىرىيىلىرى دەل مۇشۇ ئوتتۇرا دېڭىز ئەتراپىدا بارلىققا كەلگەن. ئوتتۇرا دېڭىز ئۈچ قىتئەنى تۇتاشتۇرىدىغان مۇھىم سۇ يولى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئاتلانتىك ئوكيانغا تەۋە بولۇپ، جەبىلتارىق بوغۇزى ئارقىلىق ئاتلانتىك ئوكيان سۇ رايونى بىلەن تۇتىشىپ تۇرىدۇ. سۇۋەيش قانىلى قېزىلغاندىن كېيىن ھىندى ئوكياننىڭ پاراخوتلىرى جەنۇبى ئافرىقىنى ئەگىلمەيلا بىۋاستە ئوتتۇرا دېڭىزغا كىرەلەيدىغان ۋە ئاتلاتىك ئوكيانغا چىقالايدىغان بولدى

## مەنبەلەر
# ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى

|  |
| --- |
| **ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىUnited States of Amerca** |
|  |  |
|  ئا ق ش نىڭ دۇنيا خەرىتىسىدىكى ئورنى |
| **شۇئارى:** ''In God We Trust''*(رەسمىي)*
(The Star-Spangled Banner)
 *"يۇلتۇز نەقىشلىك تۇغ"*
Duration: 1 minute and 19 seconds.1:19 |
| **تولۇق ئاتىقىسقارتما** | ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى
ئا ق ش |
| **قۇرۇلىشى** | 1776 4 - ئىيۇل |
| **پايتەخت**
- ئەڭ چوڭ شەھرى | ۋاشىنگىتون DC
نيويورك |
| **رەسمى تىللەر**
- ئېتىراپ قىلىنغان تىللار | ئىنگىلىزچە |
| **ئېتنىك بۇدۇنلار** | 76.3% ئاق تەنلىكلەر
13.4% قارا تەنلىكلەر
4.3% باشقىلار |
| **ھۆكۈمەت** |
| **خاراكتېرى** |  |
| **دۆلەت رەئىسى** | دونالد ترامپ |
| **باش مېنىستېر (زۇڭلى)** | مايك پەنس |
| **پارلامېنت** |  |
| **كېڭەش** |  |
| **مۇئاۋىن** |  |
| **قانۇن تۇرغۇزۇش ئورنى** |  |
| **ئارمىيە** | (1نچى) |
| **باشقا ئۇچۇرلار** |
| **يەر مەيدانى**
- سۇ ساھەسى(%) | كلومتر² (3\4نچى)
ئىنگلىز مىل²
9,629,091 كم2. (4.) |
| **نۇڧۇس**(2019 ساناق)
- 2010 ساناق
- زىچلىقى | 328,239,523 جان(3نچى)
308,745,538 جان (3نچى)
br /> 33.6/كم²(146نچى) |
| **ئ.ئ.ۇ.ق**(2016)
- كىشى باشى | 20.807 تىرىلىيون $ (1)
US$ 63,051 (دوللار)(5.) |
| **پۇل بىرلىكى** | ئامېرىكا دوللىرى (USD\$) |
| **كالىندار** | yyyy\mmmm\dddd
يىل\ئاي\كۈن |
| **قاتناش يۆنلىشى** | ئوڭدىن |
| **ۋاقىت رايۇنى** | (UTC-5 e -10) |
| **ئىنتېرنېت** | .us .gov .mil .edu |
| **خەلقئارالىق تېلېفۇن كود نۇمۇرى** | 1+ |

**ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى** (ئا ق ش) بولسا شىمالىي ئامېرىكاغا جايلاشقان بىر دەۋلەتتۇر. بۇ دەۋلەت ئەسلىدە ئەنگىلىيەنىڭ مۇستەملىكىسى بولۇپ جورجى ۋاشىنگىتوننىڭ رەھبەرلىكىدە 1776- يىلى 7- ئاينىڭ 4- كۈنى مۇستەقىللىق خىتابنامىسىنى ئېلان قىلغان. نوپۇسى تەخمىنەن 306 مىلىيون 142مىڭ ئەتراپىدا.

# دىنى

نۇفۇسىنىڭ كۆپچىلىكى خرىستىيان دىنى مۇرتىدۇرلار.

پۇلىسى: دوللار

## ئۇلانمىلار

ئامېرىكا سېرىق تاش باغچىسى

## مەنبەلەر
# قىزىل دېڭىز

قىزىل دېڭىزنىڭ خەرىتىسى
Satellitenbild des Roten Meeres
شارم ئەل شەيىختىكى Sheraton Sharm مېھمانخانىسىدىن تىران ئارىلى ۋە قىزىل دېڭىز مەنزىرىسى
**قىزىل دېڭىز** (ئەرەبچە: 1) ‏البحر الأحمر \‎ *El-Bahr el-ahmar؛ 2)* ‏الخليج العربي\ *El-Haliji Arabi*؛ ئىنگىلىزچە: *The Red Sea*؛ ئىبرانىچە: ‏'ים סוף *Yam Suf؛ تىگرىنيەچە: ቀይሕ ባሕሪ QeyH baHri)* ئافرىقا بىلەن ئاسىيا (ئەرەب يېرىم ئارىلى) ئوتتۇرىسىغا جايلاشقان، ھىندى ئوكيانغا باغلىنىدىغان بىر دېڭىزدۇر. قىزىل دېڭىزنىڭ ئىسىمى يۇنانچە "Erythra thalassa" ۋە لاتىنچە "Mare Rubrum" نىڭ تەرجىمىسىدىن كېلىپ چىققان. قىزىل دېڭىز يەرلىك خەلق تەرىپىدىن شاپ دېيىلىدىغان مارجان خادا تاشلىرى يۈىسىدن "شاپ دېڭىزى" دەپمۇ بىلىنمەكتە. ئۇزۇنلىقى تەقرىبەن 2000 كلومتر بولۇپ، بەئزى مەنبئەلەردە 1900 ياكى 2350 دەپمۇ يېزىلغان.

شىمالدا مىسىرنىڭ سۇۋەيىش قانىلى بىلەن سۇنئىي شەكىلدە ئوتتۇرا يەر دېڭىزىغا باغلىنىدۇ. جەنۇبتا بولسا ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ ئۇچىدا بابئۇل مەندەب بوغۇزى بىلەن ھىندى ئوكيانغا باغلىنىدۇ. قىزىل دېڭىزنىڭ شىمالدا سىنا يېرىم ئارىلى بىلەن ئىككىگە ئايرىلىدۇ. شەرقىي شىمالغا قاراپ ئەقەبە قولتۇقى، غەربىي شىمالدا بولسا سۇۋەيىش قولتۇغى بار.

ئىسلام دىنىغا كۆرە، ھەزرىتى مۇسا ئەلەيھىسسالام قىزىل دېڭىزنى ھاسىىسى بىلەن بۆلۈپ بەنى ئىسرائىلنى مىسىردىن چىقارغان، ڧىرئەۋىن رامسېس II ۋە قوشۇنى بەنى ئىسرائىلنىڭ پېشىدىن كېلىۋاتقاندا قىزىل دېڭىزدا بولغۇلۇپ ئۆلگەنلەر.

قىرغىقىدا بار بولغان دۆلەتلەر:

* شەرقىي قىرغاق:
	+ سەئۇدىي ئەرەبىستان
	+ يەمەن

* غەربىي قىرغاق:
	+ مىسىر
	+ سۇدان
	+ ئېرىترېيە
	+ جىبۇتى
	+ سومالى

قىزىل دېڭىزنىنڭ ئۈستىدىن تولغىنىپ ئۆتىۋاتقان بىر قۇم بوراننىڭ سۈنئىي ھەمراھتىن تارتىلغان كۆرۈنىشى
## مەنبەلەر