Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2001 - يىلى

|  |  |
| --- | --- |
|  | 20 - ئەسىر | **21 - ئەسىر** | 22 - ئەسىر |
|  | 1998 | 1999 | 2000 | **2001** | 2002 | 2003 | 2004 |

**Script error: No such module "Year in various calendars".2001** - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
# دېڭىز

دېڭىز
**دېڭىز** بولسا يەر يۈزىنىڭ تەخمىنەن% 71 نى ئىگىلەيدىغان تۇزلۇق سۇنىڭ گەۋدىسى. دېڭىز يەرشارىنىڭ كېلىماتنى مۇۋاپىقلاشتۇرىدۇ ، سۇ ، كاربون ۋە ئازوت دەۋرىيلىكىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزنى ئىشلىتىش ۋە تەتقىق قىلىش قەدىمكى دەۋرلەردىن تارتىپ خاتىرىلەنگەن بولۇپ ، تارىختىن بۇرۇنقى تارىخقا ئىسپاتلانغان ، ھالبۇكى ئۇنىڭ زامانىۋى ئىلمىي تەتقىقاتى دېڭىز-ئوكيان دەپ ئاتىلىدۇ. دېڭىز سۈيىدە ئېرىگەن ئەڭ مول قاتتىقلىق ناترىي خىلور. بۇ سۇدا يەنە نۇرغۇن ئېلېمېنتلار ئىچىدە ماگنىي ، كالتسىي ، كالىي ۋە سىماب تۇزلىرى بار. تۇزلۇق كۆپ خىل بولۇپ ، يەر يۈزى ۋە چوڭ دەريالارنىڭ ئېغىزىغا يېقىن بولۇپ ، ئوكياننىڭ چوڭقۇرلۇقىدا تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن ، ئېرىتىلگەن تۇزلارنىڭ نىسپىي نىسبىتى دېڭىز-ئوكيانلاردا ئوخشىمايدۇ.

بۇ دېڭىز ئىنسانلار ئۈچۈن زور مىقداردا يېمەكلىك بىلەن تەمىنلەيدۇ ، ئاساسلىقى بېلىق ، ئەمما بېلىقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇلغان ياكى سۇ ئاستىدا دېھقانچىلىق قىلغان قۇلۇلە ، سۈت ئەمگۈچىلەر ۋە دېڭىز يۈسۈنى. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزدىن پايدىلىنىشى باشقا سودا ، ساياھەت ، مىنېرال ماددىلارنى قېزىش ، توك ھاسىل قىلىش ، ئۇرۇش ۋە سۇ ئۈزۈش ، يەلكەنلىك كېمە ۋە سۇغا شۇڭغۇش قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ پائالىيەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى دېڭىز-ئوكيان بۇلغىنىشىنى پەيدا قىلىدۇ. دېڭىز تارىخ ۋە مەدەنىيەتتە ئىنسانلار ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئامىل بولۇپ كەلگەن.

## دېڭىزدىكى ھايات

دېڭىز-ئوكيانلاردا ياشاش مۇھىتى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدىغان كۆپ خىل تۇرمۇش شەكلى توپلانغان. قۇياش نۇرى پەقەت ئۈستۈنكى قەۋەتنىلا يورۇتۇپ بېرىدىغان بولغاچقا ، ئوكياننىڭ ئاساسلىق قىسمى مەڭگۈلۈك قاراڭغۇلۇقتا مەۋجۇت. ئوخشىمىغان چوڭقۇرلۇق ۋە تېمپېراتۇرا رايونلىرىنىڭ ھەر بىرى ئۆزگىچە تۈرلەرنى ياشاش مۇھىتى بىلەن تەمىنلەيدىغان بولغاچقا ، دېڭىز-ئوكيان مۇھىتى ھاياتلىقنىڭ غايەت زور كۆپ خىللىقىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

## مۇھىت مەسىلىسى

ئىنسانلارنىڭ پائالىيىتى بېلىق تۇتۇش ، ياشاش مۇھىتىنى يوقىتىش ، تاجاۋۇزچىلىق تۈرلىرىنى تونۇشتۇرۇش ، ئوكياننىڭ بۇلغىنىشى ، ئوكياننىڭ كىسلاتالىشىشى ۋە ئوكياننىڭ ئىسسىپ كېتىشى ئارقىلىق دېڭىز-ئوكيان ۋە دېڭىز-ئوكيان ياشاش مۇھىتىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ دېڭىز-ئوكيان ئېكولوگىيە سىستېمىسى ۋە يېمەكلىك تورىغا تەسىر كۆرسىتىپ ، جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقى ۋە دېڭىز-ئوكيان جانلىقلىرىنىڭ داۋاملىشىشى ئۈچۈن تېخى تونۇلمىغان ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

## سىرتقى ئۇلىنىش

* دۆلەتلىك ئوكيان ۋە ئاتموسفېرا باشقۇرۇش

## مەنبەلەر
# 1816 - يىلى

**Script error: No such module "Year in various calendars".**

|  |
| --- |
|  ئەسىرلەر
18 - ئەسىر | **19 - ئەسىر** | 20 - ئەسىر
 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810
1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820
1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830
1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840
1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850
1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860
1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870
1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880
1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890
1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900
 |

**1816-يىلى** گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.

## چوڭ ئىشلار

## تۇغۇلۇش

## ئۆلۈم
# 1900 - يىلى

|  |  |
| --- | --- |
|  | 19 - ئەسر | **20 - ئەسر** | 21 - ئەسر |
|  | 1897 | 1898 | 1899 | **1900** | 1901 | 1902 | 1903 |

**Script error: No such module "Year in various calendars".1900 (MCM)** يىلى ئىسە بويىچە دۈشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر. 1900- يىلى 18- ئەسرنىڭ ئەڭ ئاخىرىقى يىلىدۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر