Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 4 - ئاپرېل

**4 - ئاپرېل** ياكى **4 - ئۈمىد** ۋە ياكى **4 - ئاينىڭ 4 - كۈنى**، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 94. (كەبىسە يىللاردا 95.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 271 كۈن باردۇر.

## چوڭ ئىشلار

## توغۇلغانلار

## ئۆلگەنلەر

## مەنبەلەر
# مېكسىكا

مېكىسىكا (رەسمى نامى: مېكسىكا بىرلەشكەن دۆلەتلىرى، مېكسىكا قوشما شىتاتلىرى؛ ئىسپانچە: Mexico، مەخىكو؛ *Estados Unidos Mexicanos*) ئوتتورا ئامېرىكا قىتەسىگە جايلاشقان بىر دۆلەت. مېكسىكىنىڭ دۆلەت تىلى ئىسپان تىلى. مېكسكىنىڭ پايتەختى مېكسىكا شەھىرىدۇر. مېكسىكا 1500 يىللىرى ئەتىراپىدا يېڭى دۇنيا بايقاش دولقۇنى باشلانغان مەزگىلدە ئىسپانىيە پادىشاھلىقى ئەۋەتكەن ئېكىسپىدىيەتچى ھېرنەندو كورتاز تەرىپدىن يەرلىك ئۇلۇسلۇنى ياكى قەبىللىلەرنى ئالداش ۋە باشقا ئۇسۇللار ئارقىلىق بويسۇندۇرۇپ، يەرلىك خەلىقلەرنى قۇل قىلىش، ئېزىش ئارقىلىق بەرپا بولغان بىر دۆلەت. ئىسپانيە ھۈكۈمدرالىرنىڭ مېكسىكا ۋە باشقا خىسپەنىڭ رايونلارنى مۇستەملىككە قىلىشنىڭ ئەڭ چوڭ مەقسىتى كاتولىك دىنىنى تارقىتىش، بايلىقلارنى تالان-تاراج قىلىش، ئىسپان تىلىنى ۋە مەدەنيىتىنى كېڭەيتىش. مېكسىكا 1810-يىلى ئىسپانىيە ئېمىپرىيەسىدىن ئايرىلىپ مۇستەقىل بولغان. شۇنداقتىمۇ، لېكىن ئەجنەبى ئۇرۇقىدىن بولغان ھۈكۈمدارلار يەرلىك خەلىقلەرنى ئاسسىلماتسىيە قىلىشنى، ئېزىشنى داۋاملاشتۇرغان. بۈگۈنكى كۈندە مېكسىكىنىڭ كۆپ قىسىم نوپۇسى ئارلاش قانلىقلاردۇر.

مېكسىكا
دۆلەت بايرىقى
## مەنبەلەر
# بېرمۇدا

بېرمۇدا
دۆلەت بايرىقى
**بېرمۇدا** بولسا شىمالىي ئاتلانتىك ئوكيان جايلاشقان بىر
دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا ھامىلتون، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا ھامىلتون. دۆلەت تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى. ھازىرقى باش ۋەزىر ئەدۋارد دېۋىد بۇرت. يەر مەيدانى 53 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 63 مىڭ.

## مەنبەلەر
# دۇبەي (شەھەر)

دۇبەي

**دۇبەي** (ئەرەبچە: دُبَيّ) بولسا بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، دۇبەينىڭ 2،262،000 نوپۇسىبار، 4،114 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 55.18°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 25°15.

دۇبەي
دۇبەي بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرىدىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەر ۋە دۇبەي خەلىپىلىكىنىڭ پايتەختى. دۇبەي ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ شەرقىي قىسمىغا پارس قولتۇقى دېڭىز قىرغىقىغا جايلاشقان بولۇپ ، غەربىي ئاسىيانىڭ سودا مەركىزى بولۇشنى نىشان قىلغان. ئۇ يەنە يولۇچىلار ۋە يۈكلەرنىڭ يەرشارىدىكى ئاساسلىق قاتناش مەركىزى. نېفىت كىرىمى ئاللىبۇرۇن ئاساسلىق سودا مەركىزى بولغان شەھەرنىڭ تەرەققىياتىنى تېزلىتىشكە ياردەم بەردى. بۈگۈنكى كۈندە ، ئەمىرلىكنىڭ كىرىمىنىڭ% 5 كىمۇ يەتمەيدىغان يېرى نېفىتتىن كېلىدۇ. 20-ئەسىرنىڭ بېشىدىن باشلاپ رايون ۋە خەلقئارا سودا مەركىزى ، دۇبەينىڭ ئىقتىسادى سودا ، ساياھەت ، ئاۋىئاتسىيە ، ئۆي-مۈلۈك ۋە پۇل-مۇئامىلە مۇلازىمىتىدىن قىلىنغان كىرىمگە تايىنىدۇ.

## تارىخ

ھازىر بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى تەرىپىدىن ئېنىقلانغان بۇ رايوندىكى ئىنسانلارنىڭ ئولتۇراقلىشىش تارىخى مول ۋە مۇرەككەپ بولۇپ ، ھىندى ۋادىسى بىلەن مېسوپوتامىييە مەدەنىيىتى ئوتتۇرىسىدىكى كەڭ سودا ئالاقىسىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ ، شۇنداقلا لېۋانت بىلەن بولغان ئارىلىقىمۇ يىراق.

### زامانىۋى دۇبەينى قۇرۇش

دۇبەي 18-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا بېلىقچىلىق كەنتى قىلىپ قۇرۇلغان دەپ قارىلىپ ، 1822-يىلغا بارغاندا ، شۇ يەردىكى قەبىلىنىڭ 700 ~ 800 گىچە ئەزاسى بار ۋە ئەبۇزەبىنىڭ شەيخلىرىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا بويسۇنىدىغان شەھەر ئىدى.
ئەنگىلىيە 1892-يىلى ئەمىرلىكنىڭ بىخەتەرلىكىگە مەسئۇل بولغان. دۇبەينىڭ ئىرانغا جۇغراپىيىلىك يېقىنلىقى ئۇنى مۇھىم سودا ئورنىغا ئايلاندۇردى. دۇبەي شەھىرى چەتئەللىك سودىگەرلەرنى چاقىرىدىغان مۇھىم پورت بولۇپ ، ئاساسلىقى ئىراندىن كەلگەن ، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى ئاخىرىدا بۇ شەھەرگە ئورۇنلاشقان. 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىغا كەلگەندە ، ئۇ مۇھىم پورت ئىدى.

كۆپ يىل ئىزدىنىش ئارقىلىق قوشنا ئەبۇزەبىدىكى چوڭ بايقاشلاردىن كېيىن ، نېفىت 1966-يىلى دۇبەينىڭ دېڭىز تەۋەلىكىدە ناھايىتى ئاز بولسىمۇ بايقالغان. بىرىنچى ساھەنىڭ ئىسمى «فاتىھ» ياكى «ئامەت». بۇ شەيخ راشىدنىڭ ئۇل ئەسلىھە تەرەققىيات پىلانىنىڭ تېزلىشىشىنى ۋە قۇرۇلۇشنىڭ گۈللىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى ، بۇ ئاساسلىقى ئاسىيالىقلار ۋە ئوتتۇرا شەرقلىق چەتئەللىك ئىشچىلارنىڭ كۆپلەپ ئېقىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. 1968-يىلدىن 1975-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا شەھەر نوپۇسى% 300 تىن كۆپرەك ئاشتى.

## مەنبەلەر
# ۋاشىنگتون

Washin'gton, D.C.

**Washin'gton, D.C.** bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Washin'gtonning 591,833 nopusibar, 177.0 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 38.53°, xariki uzunluk 77°02.

* ۋاشىنگتون - Washington, D.C.
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## مەنبەلەر
# يېڭى تاڭنامە

«يېڭى تاڭنامە» (新唐书)

«يېڭى تاڭنامە» شىمالىي سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە (960- 1126- يىللار ئۆتكەن ئوۋ ياڭشيۇ، سۇڭ چى قاتارلىق كىشلەر تەرىپىدىن مىلادىيە 1044- 1060- يىللار ئارىلىقىدا يېزىپ چىقىلغان. تەزكىرە- يىلنامە شەكىلىدە تۈزۈلگەن. تاڭ سۇلالىسى دەۋرى تارىخىي بايان قىلىنغان 255- جىلدلىق تارىخىي ئەسەر.

«يېڭى تاڭنامە» بىلەن «كونا تاڭنامە» نى ئەدەبىي ئۇسلۇپ جەھەتتە سېلىشتۇرغاندا، «يېڭى تاڭنامە» ئۈستۈن ئوروندا تۇرىدۇ. ئەمما، تارىخىي ماتېرىيالشۇناسلىق جەھەتتىن سېلىشتۇرغاندا، ھەر ئىككىلىسىنىڭ ئۆزىگە خاس ئارتۇقچىلىقى بار. «يېڭى تاڭنامە» بىر قەدەر سىستېمىلىق، تەپسىلىي تۈزۈلگەن. «كونا تانامە» بىر قەدەر ئىخچام، ماتېرىياللار ئەينەن ساقلانغان ئاساستا تۈزۈلگەن. «يېڭى تاڭنامە» گە سېلىشتۇرغاندا بىر قەدەر تولۇق ھەم تەپسىلىي بايان قىلىنغان.

«يېڭى تاڭنامە» نىڭ 215- جىلد «تۈركلەر تەزكىرىسى» دە شەرقىي تۈرك ۋە غەربىي تۈركلەرنىڭ تارىخى، جۇغراپىيىسى، سىياسىي، ئىقتىسادى، ئىجتىمائىي تۇرمۇشى، ئۆرپ- ئادىتى، ھاكىمىيەت تۈزۈلمىسى، شەرقىي تۈركلەرنىڭ ئۇيغۇر قاتارلىق تېلى قەبىلىلىرى، تاڭ سۇلالىسى، غەربىي تۈركلە بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى، كېيىنكى شەرقىىي تۈرك خانلىقى ۋە ئۇنىڭ تاڭ سۇلالىسى، ئۇيغۇر قاتارلىق تېلى قەبىلىلىرى بىلەن بولغان مۇناسىتى قاتارلىقلار بىر قەدەر تەپسىلىي بايان قىلىنغان.

«يېڭى تاڭنامە» نىڭ 217- جىلد «تۈركلەر تەزكىرىسى» دە ئۇيغۇر قەبىلىلىرىنىڭ تارىخى، جۇغراپىيىلىك تارقىلىشى، ئۇلارنىڭ تۈرك خانلىقى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى، ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ بەرپا قىلىنىشى، ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ تارىخى، جۇغراپىيىسى، قەبىلىلەر مۇناسىۋىتى، ئىجتىمائىي ئىگىلىكى، ئۆرپ- ئادەتلىرى، تاڭ سۇلالىسى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى، تىبەتلەر ۋە غەربىي رايونىدىكى مىللەت، قەبىلىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى، مانى دىنىنىڭ ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىغا تارقىلىپ كىرىشى، ئۇيغۇر قەبىلىلىرىنىڭ موڭغۇلىيە ۋادىسىدىن جەنۇپ ۋە غەربكە كۆچۈشى قاتارلىق بىر قەدەر ئېنىق، سىستېمىلىق بايان قىلىنغان .

## مەنبەلەر
# ئومان

|  |
| --- |
| row 1, cell 1 |
| **دۆلەت گىمىنى** |
| row 1, cell 1 |
| **پايتەختى** |
| **ئەڭ چوڭ شەھرى** |
| **رەسمى تىلى** |
|  **ئېتنىك گۇرۇپلار** |
| **سىياسى سېستىمىسى** |
| **رەئىس جۇمھۇر** |
| **باش مىنىستىر** |
| **يەر مەيدانى** |
| **نوپۇسى** |
| **نوپۇس زىچلىقى** |
| **كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم** |
| **پۇل بىرلىكى** |
| **ۋاقىت رايونى** |
| **ئىنتېرنېت** |
| **خەلقارالىق تېلېفون كود نومۇرى** |

ئومان
دۆلەت بايرىقى
**ئومان** بولسا ئاسىيا جايلاشقان بىر
دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا مۇسكات، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا مۇسكات. دۆلەت تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ھازىرقى سۇلتان ھەيسەم بىن تارىق ئەل سەئىد. ھازىرقى باش ۋەزىر زى يەزىن بىن ھەيسەم ئەل سەئىد. بۇ دۆلەت 1651 يىلى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 309 مىڭ 500 كۋادرات‎ كىلومېتىر، نوپۇسى 4 مىليون 520 مىڭ.

## مەنبەلەر
# جۇڭگو شىنخۇا ئاگېنتلىقى

شىنخۇا ئاگېنتلىقى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت ئاگېنتلىقى بولۇپ، دۆلەتنىڭ مەركەزلىك ۋە بىر تۇتاش ئاخبارات تارقىتىش ئاپپاراتى. ئۇنىڭ ئەسلىيسى قىزىل جۇڭخۇا ئاگېنتلىقى بولۇپ، 1931 - يىل11 - ئاينىڭ7 - كۈنى جياڭشىنىڭ رۈيجىڭ شەھىرىدە قۇرۇلغان، 1937 - يىلى1 - ئايدا ھازىرقى نامغا ئۆزگەرتىلگەن.

شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ مەملىكەت ئىچى ۋە سىرتىدا100 گە يېقىن شۆبىسى بار، مەملىكەت ئىچىدە تەيۋەن ئۆلكىسىدىن باشقا ئۆلكە، شەھەر، ئاپتونوم رايونلارنىڭ ھەممىسىدە شۆبىسى، ئازادلىق ئارمىيىدە باش شۆبىسى، دېڭىز، ھاۋا ئارمىيىلىرىدە، چوڭ ھەربىي رايونلاردا شۆبىسى بار.

شىنخۇا ئاگېنتلىقى ھەر كۈنى مەملىكەت ئىچىگە خەۋەر - ماقالە تارقاتقاندىن باشقا، مەملىكەت سىرتىغىمۇ ئالتە خىل يېزىقتا خەۋەر - ماقالە تارقىتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، 100 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندىكى گېزىت - ژۇرناللارنى كۆپ خىل يېزىقتا زاكازلىق خەۋەر بىلەن تەمىنلەيدۇ. شياڭگاڭدا ۋە مەملىكەتنىڭ سىرتىدا ئون نەچچە نەشر قىلىش پونكىتى ۋە تەمىنلەش نۇقتىسى بولۇپ، ئۇلار خەۋەرلەرنى بېسىپ چىقىرىش ۋە تەمىنلەش ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدۇ.

## مەنبەلەر
# كىنو مىللىتى

| header 1 |
| --- |
|  |
|  |
| **توپلام نۇپۇسى** |
|  |
| **ياشايدىغان يەرلىرى** |
|  |
|  |
| **تىلى** |
|  |
| **دىنىي ئېتىقادى** |
|  |
|  |
| مۇناسىۋەتلىك مىللەتلەر |
|  |
|  |

**كىنو مىللىتى** - كىنو تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.

## تەربىيە

## تىل

## تارىخ

## بۆلۈش

## قاراڭ

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر