Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# رۋاندا

|  |
| --- |
| row 1, cell 1 |
| **دۆلەت گىمىنى** |
| row 1, cell 1 |
| **پايتەختى** |
| **ئەڭ چوڭ شەھرى** |
| **رەسمى تىلى** |
|  **ئېتنىك گۇرۇپلار** |
| **سىياسى سېستىمىسى** |
| **رەئىس جۇمھۇر** |
| **باش مىنىستىر** |
| **يەر مەيدانى** |
| **نوپۇسى** |
| **نوپۇس زىچلىقى** |
| **كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم** |
| **پۇل بىرلىكى** |
| **ۋاقىت رايونى** |
| **ئىنتېرنېت** |
| **خەلقارالىق تېلېفون كود نومۇرى** |

رۋاندا
دۆلەت بايرىقى
**رۋاندا جۇمھۇرىيىتى** بولسا ئافرىقا جايلاشقان بىر
دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا كىگالى، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا كىگالى. دۆلەت تىلى بولسا فرانسۇز تىلى، رۋاندا تىلى، ئىنگلىز تىلى ۋە سۋاھىلى تىلى. ھازىرقى پرېزىدېنت پائۇل كاگامە. ھازىرقى باش ۋەزىر ئېدۇئارد ڭىرەنتە. بۇ دۆلەت 1962 يىلى 7 ئاينىڭ 1 كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 26 مىڭ 338 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 13 مىليون 400 مىڭ.

## مەنبەلەر
# پۇشكىن

پۇشكىن، تولۇق ئىسمى ئالېكساندر سېرگيېۋىچ پۇشكىن (1799-1837) روسىيىنىڭ ئۇلۇغ شائىرى، <<رۈس شېئىرىيتىنىڭ قوياشى>>، روسىيە يېقىنقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ ئاساسچىسى، رۈس ئەدەبىياتىنىڭ ئىجاتچىسى. ئۇ1799 -يىلى موسكىۋادىكى بىر پومىشچك ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، سەككىز يېشىدىن باشلاپ فرانسۇزچە شېئىرلارنى يېزىشقا كىرىشكەن . 1811-يىلى، پېتىربۇرگتىكى ئاقسۆڭەكلەرنىڭ پەرزەنتلىرى ئۈچۈن ئېچىلغان خانلىق كەنت مەكتىپىگە ئوقوشقا كىرگەن ھەم ئەدەبىي ئىجادىيتىنى باشلىغان.1817-يىل خانلىق كەنىت مەكتىپىنى پۈتتۈرۈپ، دىپلوماتىيە مىنىستىرلىكىدە ۋەزىپىگە تەيىنلەنگەن،1819-يىلى دېكابىرىستلارنىڭ مەخپىي تەشكىلاتى -<<بەختىيارئىتتىپاق>> بىلەن ئالاقىدار بولغان ئەدەبىيات جەمئيىتى- <<يېشىل چىراغ جەمئىيىتى>> گە قاتناشقان .

پۇشكىن 1820-يىلىنىڭ ئالدى-كەينىدە شېئىرىي رومان <<روسلان بىلەن ليۇدمىلا>> نى ۋە <<ھۆرلوك قەسىدىسى>>، <<چائادايېفقا>>، <<قىشلاق>>  قاتارلىق داڭلىق شېئىرلارنى يازغان. بۇلار ئەينى چاغدا زور تەسىر قوزغاپ ئالېكساندر 1  نىڭ غەزىپىنى كەلتۇرگەن ،شۇنىڭ بىلەن پۇشكىن جەنۇبيى روسىيدىكى كىشىنيوففا سۇرگۈن قىلىنغان،1823-يىلى ئودېسساغا قايتۇرۇپ كېلىنىپ، ئودېسسا باش ۋالىيسىنىڭ نازارىتىگە تاپشۇرۇپ بىرىلگەن، ئىككىنچى يىلى 7-ئايدا، پىسكوف ئوبلاتىدىكى مىخائىلوۋسكىي  يېزىسىغا يۆتكەپ كېلىنىپ، دىنىي جەمئىيەتنىڭ نازارىتى ئاستىدا ياشىغان. پۇشكىن بۇ مەزگىلدە <<سىگان>> داستانىنى ۋە <<ئېۋگېنىي ئونېگىن>> ناملىق شېئىرىي رومانىنڭ ئالدىنقى بىر نەچچە بابىنى يازغان .1825–يىلى دېكابىرستلار قوزغىلىڭى مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن ،چار پادشاھ نىكولاي  1  پۇشكىننى موسكوۋاغا قايتۇرۇپ كەلگەن .1831-يىلى پۇشكىن گانچاروۋا بىلەن توي قىلغاندىن كېيىن ،پېتىربۇرگقا كېلىپ ،يەنە دىپلو ماتىيە مىنىستىرلىكىدەخىزمەت قىلغان .1834-يىلى فرانسىيىلىك بارون دانتىس پېتىربۇرگقا كېلىپ چارروسىيە گۋاردىيەئارمىيسىنىڭ ئاتلىق پولىكىدا ۋەزىپە ئۆتەش جەريانىدا پۇشكىننىڭ ئايالى گانچاروۋانى قوغلاشقان.1837-يىلى 2-ئاينىڭ 2-كۈنى ،پۇشكىن ئۆزىنىڭ ئىززەت ئابرويىنى قوغداش ئۈچۈن دانتىس بىلەن دۇئېلغا چۈشكەن، پۇشكىن دۇئېلدا يارلىنىپ بىر نەچچە كۈندىن كېيىن ئالەمدىن ئۆتكەن.

## مەنبەلەر
# ۋۇخەن شەھىرى

ۋۇخەن شەھىرى

 ۋۇخەن شەھىرى
 ۋۇخەن شەھىرى
ۋۇخەن شەھىرى
ۋۇخەن شەھىرى
 ۋۇخەن شەھىرى
**ۋۇخەن شەھىرى** بولسا جۇڭگو خۇبېي ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ۋۇخەننىڭ 9،700،000 نوپۇسىبار، 1،145.6 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 29.58°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 113°53، پوقتانومۇرى 430000 - 430400 رايۇننومۇرى +86/27.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# گائۇس

Carl Friedrich Gaus

خەنزۇچە:高斯

گائۇس 1777-يىلىدىن 1855-يىلىغىچە ياشىغان گېرمانىيە ماتېماتىكى، فىزىكى، ئاسترونومى. گائۇس خېلى بۇرۇنلا سانلار نەزەرىيىسىنى تەتقىق قىلغان بولۇپ، ئۇنىڭ نەتىجىسى «ئارىفمېتىكا» دىگەن كىتابقا كىرگۈزۈلگەن. ئۇنىڭ ھىپېرگىئومېترىك قاتارلار، كومپلېكس ئۆزگەرگۈچىلىك فۇنكسىيىلەر نەزەرىيىسى، ستاتىستىكىلىق ماتېماتىكا، ئېللىپىسلىق فۇنكسىيىلەر نەزەرىيىسى جەھەتلەردە تۆھپىلىرى بار. گائۇسنىڭ «سىرتلار ئۈستىدىكى ئومۇمىي تەتقىقات» دىگەن ئەسىرى يېقىنقى زامان دىففېرېنسىئال گېئومېترىيىسىنىڭ باشلىنىشى بولغان. گائۇس غەيرى ئېۋكلىد گېئومېترىيىسى ئۈستىدىكى تەتقىقاتىنى ھايات ۋاقتىدا ئېلان قىلمىغان بولسىمۇ، لېكىن پاكىتلار ئۇنىڭ ئىجاتچىلاردىن بىرى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. گائۇس ئەڭ كىچىك كۋادراتلار ئۇسۇلىنى بەرپا قىلغان ھەمدە پوتېنسىئال نەزەرىيىسىنى لاپلاسنىڭ تەپەككۇر ئۇسلۇبى بويىچە داۋاملىق راۋاجلاندۇرغان. ئۇنىڭ فىزىكا، ئاسترونومىيە، گېئودىزىيە قاتارلىق جەھەتلەردىمۇ ناھايىتى زور تۆھپىلىرى بار. ئۇ مۇۋازىنەت ھالەتتىكى سۇيۇق جىسىملار نەزەرىيىسىنىڭ ئاساسىنى تىكلىگەن. يەر ماگنىتىنىڭ كۈچلۈكلىكىنى تەتقىق قىلغان. گېرمانىيىلىك فىزىك ۋېبىر (Wilhelm Eduart Weber 1804 ـــــ 1891-يىللار) بىلەن بىرلىكتە ئېلىكتىر ماگنىتىزمنىڭ گائۇس بىرلىكىنى تۇرغۇزغان. گائۇس ئۆزىنىڭ پلانېتلار ئوربىتىسىنى ھىسابلاش ئۇسۇلى ۋە ئەڭ كىچىك كۋادراتلار ئۇسۇلى بويىچە، ئىتالىيە ئاسترونومى پىئاز (1746 ــــ 1826) بايقىغان سېرپرا يۇلتۇزىنىڭ ئوربىتىسىنى ھىسابلىغان. كېيىنكى مەزگىللەردە «ئاسمان جىسىملىرىنىڭ قۇياشنى كونۇس كەسمىلىرى بويىچە ئايلىنىش ھەركىتى نەزەرىيىسى» دىگەن كىتابنى يازغان. بۇلاردىن باشقا گائۇسنىڭ يەنە ۋېكتورلار ئانالىزى توغرىسىدىكى گائۇس تېئورېمىسى، ئالگېبرالىق ئاساسلىق تېئورېمىلارنىڭ ئىسپاتى، مۇنتىزىم ئون يەتتە تەرەپلىكنى ياساش، نورمال تەقسىماتنىڭ مۇنتىزىم ئەگرى سىزىقى توغرىسىدا، تۈپ سانلار تېئورېمىسىدىكى ھىسابلاش قاتارلىق جەھەتلەردىمۇ تەتقىقات نەتىجىلىرى بار.

## مەنبەلەر
# ئەبۇ زەبى

ئەبۇ زەبى
**ئەبۇ زەبى** (ئەرەبچە: أبو ظبي) بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرىنىڭ پايتەختى ۋە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان شەھەر (دۇبەي دىن كېيىن). ئۇ يەنە ئەبۇزەبى ئەمىرلىكىنىڭ پايتەختى ، بۇ يەتتە ئەمىرلىكنىڭ ئەڭ چوڭى. ئەبۇزەبى شەھىرى ئوتتۇرا غەربىي دېڭىز قىرغىقىدىكى پارس قولتۇقىدىكى بىر ئارالغا جايلاشقان. شەھەر ۋە ئەمىرلىكنىڭ كۆپىنچىسى دۆلەتنىڭ باشقا جايلىرىغا تۇتىشىدىغان چوڭ قۇرۇقلۇقتا تۇرىدۇ. 2020-يىلغا قەدەر ، ئەبۇزەبىنىڭ شەھەر رايونىنىڭ نوپۇسى 1 مىليون 480 مىڭ بولۇپ ، 2016-يىلغىچە ئەبۇزەبى ئەمىرلىكىدىكى 2 مىليون 900 مىڭدىن.
ئەبۇزەبىدە يەرلىك ۋە فېدېراتسىيە ھۆكۈمەت ئىش بېجىرىش ئورۇنلىرى بار بولۇپ ، بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى ھۆكۈمىتى ۋە ئالىي نېفىت كېڭىشىنىڭ ئۆيى. بۇ شەھەردە بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى پرېزىدېنتى بار.

ئەبۇزەبىنىڭ تېز تەرەققىي قىلىشى ۋە شەھەرلىشىشى ، غايەت زور نېفىت ، تەبىئىي گاز زاپىسى ۋە ئىشلەپچىقىرىش ۋە ئوتتۇرىچە كىرىمى بىر قەدەر يۇقىرى بولۇپ ، ئۇنى چوڭ ، تەرەققىي قىلغان چوڭ شەھەرگە ئايلاندۇردى. ئۇ دۆلەتنىڭ سىياسەت ۋە سانائەت مەركىزى ، شۇنداقلا ئاساسلىق مەدەنىيەت ۋە سودا مەركىزى.
# زامبىيە

|  |
| --- |
| row 1, cell 1 |
| **دۆلەت گىمىنى** |
| row 1, cell 1 |
| **پايتەختى** |
| **ئەڭ چوڭ شەھرى** |
| **رەسمى تىلى** |
|  **ئېتنىك گۇرۇپلار** |
| **سىياسى سېستىمىسى** |
| **رەئىس جۇمھۇر** |
| **باش مىنىستىر** |
| **يەر مەيدانى** |
| **نوپۇسى** |
| **نوپۇس زىچلىقى** |
| **كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم** |
| **پۇل بىرلىكى** |
| **ۋاقىت رايونى** |
| **ئىنتېرنېت** |
| **خەلقارالىق تېلېفون كود نومۇرى** |

زامبىيە
دۆلەت بايرىقى
**زامبىيە** (زامبىيە جۇمھۇرىيىتى) بولسا ئافرىقا جايلاشقان بىر
دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا لۇساكا، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا لۇساكا. دۆلەت تىلى بولسا ئىنگلىزچە. ھازىرقى پرېزىدېنت ھاكائىندە ھىچىلەما. ھازىرقى باش ۋەزىر مۇتالە نالۇماڭو. بۇ دۆلەت 1964 يىلى 10 ئاينىڭ 24 كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 752 مىڭ 617 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 20 مىليون 216 مىڭ.

## ئىقتىساد

* زامبىيە كۋاچاسى

## مەنبەلەر