Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ئويۇن

| **ئويۇنvideo game** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| بېرلىن ئويۇن مۇزېيى يىغىپ ساقلىغان تۇنجى ئەۋلاد «پۇكۇس» ئويۇنچۇق ماشىنىسى |

 |

**ئويۇن** (ئىنگىلىزچە: **video game**) دىگەن سۆز ھازىرقى زاماندا كومپيۇتېر ، كونىسول ، تېلېفون ياكى باشقا ئېلېكترون قۇرۇلما ئارقىلىق ئوينايدىغان يۇمشاق دېتال ۋە قاتتىق دېتال بىرلەشمىسىدىن ھاسىل بولغان ئويۇنلارنى كۆرسىتىدۇ｡

## مەنبەلەر
# ئۆزەك

ئۆزەك
ئۆزەك ( باشقىچە ئاتىلىشى: مەركەزلەشتۈرۈلگەن ئايلانما يول؛ ئېنگىلىزچە: Integrated circuit ياكىchip ؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 集成电路) ھازىرقى زامان ئۇچۇرلۇشىش ۋە ئالاقىلىشىش تېخنىكسنىڭ يۈرىكىدۇر.

## مەنبەلەر
# تەڭشەك

تەڭشەك ئادەتتە كومپىيۇتېر ياكى يانفون (ئەقلىيفون ۋە باشقا يان تېلفونلار) ۋە ياكى باشقا ئېلىكترونلۇق ئۈسكۈنلەردىكى شۇ ئۈسكۈنىنىڭ ھەرخىل فۇنكىسىيە ۋە ئىقتدارلىرنى تەڭشەش فۇنكىسيەسنى كۆرستىدۇ. ئىشلەتكۈچىلەر ئۆزىنىڭ قىزىقىشقا، ئىشتىياقىغا ئاساسەن كومپىيۇتېر، يانفون، ۋە باشقا ئېلىكترونلۇق ئۈسكۈنىلەرنىڭ رەڭگى، ئاۋازى، ئورۇنلاشتۇرۇلۇشىنى، سىنبەلگىلەرنى، فونىتنى، ۋە باشقا ھازا-كازالارنى تەڭشەك فۇنكىسيەسى ئارقىلىق ئۆزگەرتەلەيدۇ.

كۆپ كۆرۈلدىغان تەڭشەكنىڭ سىنبەلگىسى
تەڭشەك كۆزنىكى
تەڭشەك كۆزنىكى
يانفوندىكى تەڭشەك بەتكۈچى
## مەنبەلەر
# يەھۇدىلار

يەھۇدىلار
خىتاي يەھۇدىيلىرى (19-ئەسىر ياكى 20-ئەسىر)
**يەھۇدىيلار** - ئىبرانى تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.

تارىخى مەنبەلەرگە ئاساسلانغاندا ئۇلارنىڭ نەسلى ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغا تۇتىشىدۇ،ئۇلار ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئوغلى ئىسھاق ئەلەيھىسسالامنىڭ بالىسى بولغان ياقۇپ ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلاتلىرىدۇر، ئۇلارنىڭ ئەسلى ماكانى ئوتتۇرا شەرىق بولۇپ كىيىن قۇرئاندا بايان قىلىنغىنىدەك ياقۇپ ئەلەيھىسسالامنىڭ ئوغلى يۈسۈپ ئەلەيھىسسالام دادا بىر ئانا باشقا ئاكىلىرىنىڭ ئۆچمەنلىكى تۈپەيلى قۇدۇققا تاشلىنىپ ۋە يولدىن ئۆتكەن كارۋاننىڭ سۈزۈۋېلىشى بىلەن مىسىرغا ئېلىپ كېلىنىدۇ ۋە شۇ ۋاقىتتىكى مىسىر پادىشاھىنىڭ قەسىرىدە چوڭ بولىدۇ، ۋە قۇرئاندا بايان قىلىنغىنىدەك نۇرغۇن سىناق جاپا مۇشىقەتلەردىن كىيىن مىسىرنىڭ خەزىنە باشقۇرغۇچىسىغا ئايلىنىدۇ، كىيىن ئاكىلىرى ۋە دادىسنى ئۆزىنىڭ يېنىغا ئەكىلۋالىدۇ شۇنىڭ بىلەن ئەسلى ماكانى ئوتتۇرا شەرىق بولغان ياقۇپ ئەۋلادى مىسىرغا ماكانلىشىدۇ، ئۇلار يۈسۈپ ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدە ناھايىتى ياخشى كۈن كەچۈرىدۇ، ئۇزۇن ۋاقىتلاردىن كىيىن ياقۇپ ئەلەيھىسسالامنىڭ 12 ئوغلى كۆپىيىپ 12 قەبىلىگە ئايلىنىدۇ ۋە سانى جىقلاپ مىسىرلىقلاردىن ئايرىم بىر توپلۇمنى ھاسىللاندۇرىدۇ، ۋاقىتنىڭ ئۆتىشىگە ئەگىشىپ ئۇلار ھەرخىل سەۋەبلەر تۈپەيلى كىيىنكى ۋاقىتتىكى مىسىر پادىشاھىنىڭ زۇلۇم قىلىشىغا دۇچار بولىدۇ دەل مۇشۇ ۋاقىتتا ئاللاھ ئۇلارغا مۇسا ئەلەيھىسسالامنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىدۇ ۋە ئۇلار مۇسا ئەلەيھىسسالام بىلەن فىرئەۋىننىڭ زۇلۇمىدىن قېچىپ مىسىرنىڭ سىينا ۋادىسىغا ھىجرەت قىلىدۇ ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقى بويىچە پەلەستىن زىمىنىغا كىرىشتىن باش تارتقانلىقى ئۈچۈن ئاللاھ ئۇلارنى 40 يىل چۆلدە ئاداشتۇرىدۇ ۋە بۇ 40 يىل جەريانىدا مۇسا ئەلەيھىسسالام ۋاپات بولىدۇ، 40 يىل چۆلدە سەرسان بولغاندىن كىيىن ئۇلار پەلەستىن زىمىنىغا كىرىدۇ بۇ ۋاقىتتا پەلەستىندا بۇتقا ئىبادەت قىلىدىغان ئاللاھنى تونۇمايدىغان كەنئانلىقلار ياشايتتى ، ئۇلار پەلەستىندە ياشىغان مەزگىللەردە ئاللاھ ئۇلارغا يەنە نۇرغۇن پەيغەمبەر ئەۋەتكەن بولۇپ داۋۇت ئەلەيھىسسالام ۋە سۇلايمان ئەلەيھىسسالاممۇ دەل مۇشۇ ۋاقىتتا ئەۋەتىلگەن، كىيىن ئۇلار يەنى ياقۇپ ئەلەيھىسسالام ئەۋلادلىرى ئۆز ئىچىدىن بىر قانچە دۆلەتكە بۆلۈنىدۇ بۇ دۆلەتلەردىن 《بەني ئىسمايىل دۆلىتى》(بەني ئىسرائىل ئىسرايىل ئەۋلادى دىگەنلىك بولۇپ، ئىسرايىل ياقۇپ ئەلەيھىسسالامنى كۆرسىتىدۇ)ۋە 《يەھۇزا دۆلىتى》(يەھۇزا ياقۇپ ئەلەيھىسسالامنىڭ 12 ئوغۇللىرىدىن بولغان بىر ئوغلىنىڭ ئىسمى). كىيىن سىرتقى تاجاۋۇز تۈپەيلى ئىككى قېتىم چوڭ ۋەيران قىلىنىشقا ئۇچرايدۇ بىرىنچى قېتىم بابىللىقلارنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرايدۇ ۋە كۆپلىگەن يەھۇدىلار بابىلغا ئەسىر ھالىتىدە يۆتكىلىنىدۇ ۋە ئىككىنچى قېتىم رىم ئىمپېرىيەسىنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرايدۇ شۇنىڭ بىلەن يۇرتلىرىدىن قاچقان يەھۇدىلار دۇنيانىڭ ھەممە يىرىگە تارقىلىدۇ، يەھۇدى ئىسمى يەھۇزا دۆلىتىدىن كەلگەن بولۇپ يەھۇدى پەقەت بىر دىننىڭ ئىسمى بولۇپ قالماي بىر مىللەتنىڭمۇ نامىدۇر.

## تەربىيە

## تىل

## تارىخ

## بۆلۈش

## قاراڭ

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# ئىسلاندىيە

|  |
| --- |
| row 1, cell 1 |
| **دۆلەت گىمىنى** |
| row 1, cell 1 |
| **پايتەختى** |
| **ئەڭ چوڭ شەھرى** |
| **رەسمى تىلى** |
|  **ئېتنىك گۇرۇپلار** |
| **سىياسى سېستىمىسى** |
| **رەئىس جۇمھۇر** |
| **باش مىنىستىر** |
| **يەر مەيدانى** |
| **نوپۇسى** |
| **نوپۇس زىچلىقى** |
| **كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم** |
| **پۇل بىرلىكى** |
| **ۋاقىت رايونى** |
| **ئىنتېرنېت** |
| **خەلقارالىق تېلېفون كود نومۇرى** |

ئىسلاندىيە
دۆلەت بايرىقى
**ئىسلاندىيە** بولسا ياۋروپا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا رېيكياۋىك، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا رېيكياۋىك. دۆلەت تىلى بولسا ئىسلاندىيە تىلى. ھازىرقى پرېزىدېنت گۇدنى يوھاننەسسون. ھازىرقى باش ۋەزىر كاترىن ياكوبسدوتتىر. بۇ دۆلەت 1918 يىلى 12 ئاينىڭ 1 كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 103 مىڭ 125 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 376 مىڭ، بۇلارنىڭ
ئاساسلىق دىنى پروتېستانت دىنى.

```
 Guðni Th. Jóhannesson
```

## مەنبەلەر

ّ
# ئەزەربەيجان تىلى

دۇنيادا ئەزەربەيجان تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.
ئەزەربەيجان تىلى ياكى ئەزەربەيجانچە و یاکی ئەزەربەيجان تورکجه‌سی (ئازەرىيچە: Azərbaycanca)، ئەزەربەيجان جۇمھۇرىيىتى، ئىران ئىسلام جۇمھۇرىيىتى ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتلەردە قوللىنىدۇ. تەخمىنەن 31مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.

## تارىخ

## شېۋە

## گرامماتىكا

## سۆزلۈك

## يېزىق

## فونولوگىيە

ئەزەربەيجان تۈرکجه سىده ئه‌ره‌ب ئه‌لىپباسی ئىله یازىلمىش بیر کىتاب
## ئۈلگە

| ئەزەربەيجانچە |    | ئۇيغۇرچە |
| --- | --- | --- |
|
Bütün insanlar öz ləyaqətləri və hüquqları etibarilə azad və bərabər doğulurlar. Onlara ağıl və vicdan bəxş edilib və onlar bir-birinə münasibətdə qardaşlıq ruhunda davranmalıdırlar. |  | ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاش روخ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك. |

|  |
| --- |
| تۈركىي تىللار ئېنسىكلوپېدىيىسى |

ئەزەربەيجانچە | باشقۇرتچە | چۇۋاشچە | ئۆزبېكچە | قاراقالپاقچە | قازاقچە | قىرغىزچە | قرىم تاتارچە | تاتارچە | تۈركمەنچە | تۈركچە | ئۇيغۇرچە| ياقۇتچە | گاگائۇزچە | جەنۇبىي ئەزەربەيجانچە

## مەنبەلەر