Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# سىلاۋىيان تىللىرى

سىلاۋىيان تىللىرى
**سىلاۋىيان تىللار ئائىلىسى‏:**

شەرقىي سىلاۋىيان تىللىرى

* رۇس تىلى
* ئۇكرائىن تىلى
* بېلورۇس تىل
* رۇسىن تىلى

غەربىي سىلاۋىيان تىللىرى

* پولەك تىلى
	+ كەشۇب تىلى
	+ سىلېس تىلى
* سورب تىللىرى
	+ يۇقىرى سورب تىلى
	+ تۆۋەن سورب تىلى
* چېخ تىلى
* سلوۋاك تىلى

جەنۇبىي سىلاۋىيان تىللىرى

* سلوۋېن تىلى
* سېربو-كرودىيىلىكلەر تىلى
	+ سېرب تىلى
	+ بوسنىيە تىلى
	+ كرودىيە تىلى
* ماكېدون تىلى
* بۇلغارىيە تىلى

سۈنئىي سىلاۋىيان تىللار

* كونا چېركاۋ سىلاۋىيان تىلى
* چېركاۋ سىلاۋىيان تىلى
* سىلاۋىيانلار ئارا تىلى

## مەنبەلەر
# چېخ تىلى

دۇنيادا چېخ تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.
**چېخ تىلى** (čeština) غەربىي سىلاۋىيان تىل. چېخ جۇمھۇرىيەتى ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.

تەخمىنەن 12مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.

## ئۈلگە

| چېخچە |    | ئۇيغۇرچە |
| --- | --- | --- |
|
Všichni lidé rodí se svobodní a sobě rovní co do důstojnosti a práv. Jsou nadáni rozumem a svědomím a mají spolu jednat v duchu bratrství. |  | ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاش روخ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك. |

## مەنبەلەر
# خۇنەن ئۆلكىسى

**خۇنەن ئۆلكىسى** بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، خۇنەننىڭ 66،980،000 نوپۇسىبار، 211،800 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 27.30°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 111°30.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## نوپۇس ئەھۋالى

## مەمۇرىي رايون

## مائارىپ

## ئىقتىساد

## ھاۋا كىلىماتى

## ساياھەتچىلىك

## سىرتقى ئۇلاش

* جىلىن ئۆلكىسى ھۆكۈمەت تور بېكەت {{|url= |date=2009-09-17 }}

## مەنبەلەر
# Jyangju shehiri

Jyangju shehiri

**Jyangju shehiri** bolsa Junggo Fujyen Ölkisi dikibixahar 2002 nopus bar, Jyangjuning 3,760,000 nopusibar, 12,607 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 24.31°, xariki uzunluk 117°39, poqtanomuri 363000 rayunnomuri 0596.

## مەنبەلەر
# شاڭخەي شەھىرى

شاڭخەي شەھىرى
شاڭخەي شەھىرى
شاڭخەي شەھىرى
شاڭخەي شەھىرى

**شاڭخەي شەھىرى** بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، شاڭخەينىڭ 18،580،000 نوپۇسىبار، 2640.3 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.12°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 121°30، پوقتانومۇرى 200000-202100 رايۇننومۇرى 21.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

* جىلىن ئۆلكىسى ھۆكۈمەت تور بېكەت

## مەنبەلەر
# لىسۇ مىللىتى

| header 1 |
| --- |
|  |
|  |
| **توپلام نۇپۇسى** |
|  |
| **ياشايدىغان يەرلىرى** |
|  |
|  |
| **تىلى** |
|  |
| **دىنىي ئېتىقادى** |
|  |
|  |
| مۇناسىۋەتلىك مىللەتلەر |
|  |
|  |

**لىسۇ مىللىتى** - لىسۇ تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.

## تەربىيە

## تىل

## تارىخ

## بۆلۈش

## قاراڭ

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# تۇزۇ مىللىتى

| header 1 |
| --- |
|  |
|  |
| **توپلام نۇپۇسى** |
|  |
| **ياشايدىغان يەرلىرى** |
|  |
|  |
| **تىلى** |
|  |
| **دىنىي ئېتىقادى** |
|  |
|  |
| مۇناسىۋەتلىك مىللەتلەر |
|  |
|  |

**تۇزۇ مىللىتى** - تۇزۇ تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.

## تەربىيە

## تىل

## تارىخ

## بۆلۈش

## قاراڭ

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# غەربىي يۇغۇر تىلى

دۇنيادا غەربىي يۇغۇر تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.
جۇڭگو گەنسۇ ئۆلكىسى ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.

تەخمىنەن 0.0046مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.

## مەنبەلەر
# جۇڭگو ئالاھىدىلىك سوتسىيالىزم

| **جۇڭگو ئالاھىدىلىك سوتسىيالىزم中国特色社会主义** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| شىنجاڭ ئاقسۇ نىڭ جۇڭگو ئالاھىدىلىك سوتسىيالىزم تەشۋىقات ش |

 |

**جۇڭگو ئالاھىدىلىك سوتسىيالىزم** (خەنزۇچە: **中国特色社会主义**) جۇڭگو نىڭ ئىسلاھات ئېچىۋېتىش تىن كېيىن ، 1982-يىلى 9-ئايدىكى ئىلمىي سوتسىيالىزم نىڭ ئاساسىي پىرىنسىپى بىلەن جۇڭگو نىڭ ئەمەلىيىتىنى بىرلەشتۈرۈشنىڭ مەھسۇلى｡ ماھىيەتلىك كوممۇنىزىم ئۈستىدە ئىزدىنىش ئارقىلىق سىياسىي ئىدىيە ، ئىقتىسادىي ئالماشتۇرۇش ، ئىلىم-پەن مەدەنىيەت ، ئىجتىمائىي قۇرۇلۇش ۋە ئېكولوگىيەنى قوغداش قاتارلىق مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ماھىيەتلىك كوممۇنىزىمنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ ، ئىسلاھات ئېچىۋېتىش مۇۋەپپەقىيەتلىك بولغاندىن كېيىن مۇقىم دۆلەت سىياسىتىگە ئايلاندۇرۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ｡ جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى نىڭ رەھبەرلىكى جۇڭگو ئالاھىدىلىك سوتسىيالىزم ئەڭ ماھىيەتلىك ئالاھىدىلىكى ، ئۇنىڭ بىر پارتىيىنىڭ ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش ئورنى ۋە ماركىس-لېنىن ىزم ، ماۋ زېدوڭ ئىدىيىسى يېتەكچى ئىدىيىسىنى قوغداش ئاستىدا ، غەربنىڭ كاپىتالىزم قىسمەن بازار ئىگىلىكى ئۇقۇمىنى كىرگۈزگەن｡ ج ك پ مەركىزىي كومىتېتىنىڭ باش شۇجىسى شى جىنپىڭ مۇنۇلارنى ئوتتۇرىغا قويدى ، بۇ ئۇقۇمنىڭ ئەڭ ماھىيەتلىك ئالاھىدىلىكى جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى نامايەن قىلغان رەھبەرلىك ۋە ئىدارە قىلىش ئىقتىدارى｡

## مەنبەلەر
# خاربىن شەھىرى

خاربىن شەھىرى
خاربىن شەھىرى
خاربىن شەھىرى
خاربىن شەھىرى

**خاربىن شەھىرى** بولسا جۇڭگو خېيلوڭجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، خاربىننىڭ 9،873،742 نوپۇسىبار، 183.5 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 45.45°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 126°38، پوقتانومۇرى 150000 رايۇننومۇرى 451.

## تارىخ

## جۇغراپىيە

## مەمۇرىي رايون

## ئىقتىساد

## ئاساسىي قۇرۇلۇش

## نۇپوس ئىستاتىستىكا

## تەربىيە

## ساياھەتچىلىك

## مائارىپ

## تەنھەرىكەت يىغىنى

## سىرتقى ئۇلاش

## مەنبەلەر
# گۇجارات تىل

دۇنيادا گۇجارات تىلدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.
گۇجارات تىل
ھىندىستان گۇجارات ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.

تەخمىنەن 46.1مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.

## مەنبەلەر
# توماس ئېدىسون

**توماس ئالۋا ئىدىسون** (ئىنگ: *Thomas Alva Edison*) بولسا 20. ئەسردە ھاياتىنى ئۆز ئىجادىيەتلىرى بىلەن ناھايەتتە بۈيۈك تەئسىرگە سازاۋەر قىلغان ئامېرىكالىق كەشفىياتچى ۋە سودىگەر. بەئزى ئىجادلارى تامامەن ئۆزىگە خاس بولۇش بىلەن بىرگە، بۇرۇنقى ئىجادلارنى يېڭىلاش ۋە يا ئۇنىڭ يېتەكچىلىكىدىكى يۈزلەرچە كىشىگە ئائىتتۇر. شۇنداقتىمۇ ئېدىسون قولىدىكى ئۆز ئاتى بىلەن بېرىلگەن ئامېرىكان پاتېنتى بىلەن تارىختىكى ئەڭ مۇھىم ۋە ئەڭ مول ھوسوللۇق مۇجىد (كەشفىياتچى) لەرنىڭ بىرى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. پاتېنتلىرىنىڭ كۆپىنچىسى ئامېرىكادىن باشقا گېرمانىيە، فرانسيە ۋە ئەنگىلىيەنىڭ ماقۇللىغا ئېرىشكەن.

## ھاياتى

### بالىلىق ۋە ياشلىق دەۋرى

# ئىجادىيەتلىرى

# مەنبە

*A Day with Thomas Edison* (1922)
ئۇ كەشىپ قىلغان تۇنجى لامپۇچكا
## مەنبەلەر
# مىڭيىل

مىڭيىل، ياكى مىلەنىيوم (ئىنگ:Millennium)، مىڭ يىلغا تەڭ بىر زامان تىلىمىدۇر. (بۇ سۆزلۈك لاتىنچە *mille* - مىڭ، ۋە *annum* - يىل كەلىمەلەرىنىڭ بىرلىشىشىدىن كېلىپ چىققان). بۇ ئاتالغۇ كۆپراق تەقۋىم مىلەنىيۇملارى ئۈچۈن قوللىنىلىدۇ.

مىلەنىيوم تېنچ گۈللەنگەن زامان ھەم دېمەكتۇر. ئىنجىلدا كۆرسىتىلىشىچە مىڭ يىلدىن كېيىن جىنايەت تۈگەپ پاكلىق ئورنىغاندا خرىستوس ئەرشتىن پەرشكە تۈشۈپ ئىنسانلارغا ھۆكۈمرانلىق قىلارمىش.

يىللارنىڭ 00-01 دېموگرافيىسى بويىچە بۆلىنىشى| م. ب. 2 | م. ب. 1 | م. ك. 1 | م. ك. 2 | 3 | 4 | 5 | ... | 998 | 999 | 1000 | 1001 | 1002 | ... | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | ... | 2998 | 2999 | 3000 | 3001 | 3002 |
|  | بىرىنچى مىڭيىل | ئىككىنچى مىڭيىل | ئۈچىنچى مىڭيىل |  |

## مەنبەلەر
# ت

ت (t)؛ ت ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 5. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.

## ئوقۇلىشى

ئۇيغۇرچە تې (té)\ ئەرەبچە ت (te)

## تۈرلىنىشى

ت ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، پارتىلاڭغۇ، تىل ئۇچى ئالدى چىش تۈۋى تاۋۇشلىرىدىندۇر.

## يېزىلىشى

ئاۋۋال ئوڭدىن سولغا ئاساسىي گەۋدە (ٮ) سوڭرە ئۈست ئوتتۇرىغا چىكىت (٠٠) قويىلىدۇ.

ت ھەرپىنىڭ تۆرت خىل يېزىلىشى بار | يالغۇز | باشتا | ئوتتۇرىدا | ئاخىرىدا |
| --- | --- | --- | --- |

## باشقا ئەلىفبەلەردە:

لاتىن: **T**

كرىل: **T**

## مەنبە

## مەنبەلەر
# ئەمەلىي پىروگرامما (ئەپ)

ئەمەلىي پىروگرامما (باشقىچە نامى: ئەپ، قوللىنىش پىروگراممىسى؛ ئېنگلىزچە: Application software) كومپىيۇتېرنىڭ ئۆزنىڭ مەشخۇلاتىدىن باشقا مەلۇم نىشان ۋە ۋەزىپىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن يېزىلغان كومپىيۇتېر پىروگراممىسىدۇر. ئەمەلىي پىروگراممىسىنڭ ئاخرىقى ئۇچى ئادەتتە ئىستىمالچىلاردۇر. مىدىيا بىر تەرەپ قىلغۇچىىسى، ۋورد بىر تەرەپ قىلغۇچىسى، ۋە بۇغالتىرلىق پىروگراممىلىرى دەل ئەمەلىي پىروگراممنىڭ مىسالىدۇر. ھازىر كىشلەر ئەقلىيفونغا قاچىلاپ ئىشلىتىدغان ھەر خىل ئەپلەر دەل ئەمەلىي پىروگراممىدۇر.

مەلۇم بىر ئەمەلىي پىروگراممانىڭ ئىشلەتكۈچى تېلغون ياكى كومپيۇتېردىكى سىنبەلگىسى
مەلۇم بىر ئەپنىڭ سىنبەلگىسى
## مەنبەلەر
# كىچىك توخۇڭلار

كىچىك توخۇڭلار (ياكى: كىچىك توخۇڭ، توخۇڭلار، شياوفېنخوڭ؛ خەنچە: 小粉紅؛ ئېنگلىزچە: Little Pink) توردا كۆزىنى يۇمۇپلا ھېچقانداق ئويلانمايلا، تەھلىل قلمايلا، ئاللىبۇرۇن مەكتەپتە ئۆگىتىلىگىنى بۇيىنچە قالايمىقان، تاجاۋۇزچىلىق خاراكتېردىكى سۆزلەر بىلەن ۋەتەنپەرۋەرلىكنى، مىللەتپەرۋەرلىكنى تەرغىپ ھەم ھىمايە قىلدىغان، باشقىلارغا ئاغزاكى ياكى ھەركەتلىك ھۇجۇم قىلىدىغان ئاشقۇن، ئەسەبىي جوڭگو مىللەتچىلىرى، شۇۋىنىستچىلارنى تەسۋىرلايەدىغان بىر سۆزدۇر. كىچىك توخۇڭلار بەشمولار ۋە تور سۇ لەشكەرلىرىدىن پەرىقلىقتۇر. كىچىك توخۇڭلار كونۇپكا تاختىسى جەڭچىسنىڭ بىر قىسمى دەپ قاراشقا بولىدۇ.

## مەنبەلەر
# خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتى

خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتى (IOC)

International Olympic Committee
国际奥林匹克委员会

خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتى
1894 - يىلى 6 - ئاينىڭ 23 - كۈنى فرانسىيىدە ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارا تەنتەربىيە ۋەكىللەر قۇرۇلتىيىدا بارلىققا كېلىپ ، باش شىتابى پارىژغا تەسىس قىلىنغان . كىيىن فرانسىيىلىك مائارىپچى بارون پېررىي كۇبېرتىننىڭ تەشەببۇسى بىلەن تەشكىلات نامى « خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتى » قىلىپ بېكىتىلگەن . 1914 - يىلى بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى پارتلىغاندىن كىيىن ، باش شىتابىنى شىۋىتسىيىنىڭ لائۇسان شەھىرىگە يۆتكىگەن .
بۇ تەشكىلات دۇنيا ئولىمپىك ھەرىكىتىنى ئاساسلىق يېتەكلىگۈچى ئورگان بولۇپ ، ھەر قايسى ئەل تەنھەرىكەتچىلىرى ئارىسىدىكى دوستلۇقنى مۇستەھكەملەش ۋە مۇشۇ ئارقىلىق دۇنيا تېنچىلىقىغا تۈرتكە بولۇش ، ھەر قايسى ئەل خەلقلىرى ئوتتۇرىسىدىكى چۈشىنىشنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلغان .
جوڭگۇ ئولىمپىك كومىتىتى 1922 - يىلىلا خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىنىڭ ئېتراپ قىلىشىغا ئېرىشكەن . ئازاتلىقنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە ، خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىنىڭ شۇ چاغدىكى ئامېرىكىلىق رەئىسى تەيۋەننى ھەر قايسى دۆلەت ئولىمپىك كومىتىتلىرىنىڭ تىزىملىكىگە قوشۇپ « ئىككى جوڭگۇ » پەيدا قىلىشقا ئۇرۇنغان . جوڭگۇ كۆپ قېتىم نارازىلىق بىلدۈرگەن بولسىمۇ ئۈنۈمى بولمىغان . نەتىجىدە 1958 - يىلدىن باشلاپ جوڭگۇ ئولىمپىك كومىتىتى بىلەن خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىنىڭ مۇناسىۋىتى ئۈزۈلگەن . 1975 - يىلى جوڭگۇ ئولىمپىك كومىتىتى خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىدىكى قانۇنلۇق ئورنىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنى تەلەپ قىلغان . 1979 - يىلى خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىنىڭ ئېجرائىيە كومىتىتى قارار ماقۇللاپ ، جوڭگۇنىڭ خەلقئارا ئولىمپىك كومىتىتىدىكى قانۇنلۇق ئورنىنى ئېتراپ قىلغان . دۆلىتىمىز 1980 - يىلدىن باشلاپ ھەر نۆۋەتلىك خەلقئارا ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنلىرىغا ئۇدا قاتنىشىۋاتىدۇ .

## مەنبەلەر
# يوتىيۇب

يوتىيۇب تېلۋىزىيەسى لوگوسى
يوتىيۇب (ئۇيغۇرچە باشقا ئاتىلىشى: يوتۇب، يوتۇبى ؛ئېنگىلىزچە: YouTube) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ سىن (ۋىدئىيو) ھەمبەھىرلەش تور سۇپىسى. تور مەنزىلى: www.youtube.com. يوتىيۇب تورىدىكى سىنلىرىغا ئاپتوماتىك ئېكران خېتى قوشقىلى بولىدۇ. چۈنكى يوتىيۇبنىڭ بۇ مۇلازىمىتىگە گۇگول تەرجىمانى ئىشلىتىلگەنلىكى ئۈچۈن، كۆپ قىسىم سىنلىغا تەڭكەشتىن ئۇيغۇرچىنى تاللىغاندىن كېيىن ، باشقا تىلدىكى سىنلىغا بىۋاستە ئېكىران ئاسىتىغا ئۇيغۇرچە تەرجىمىسنى چىقارغىلى بۇلىدۇ.

## مەنبەلەر