# يەتىكەن سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى

يەتىكەن سىستېمىسى (ئېنگلىزچە: BeiDou Navigation Satellite System؛ خەنچە: 北斗卫星导航系统؛ ئۇيغۇرچە: يەتىكەن سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى ياكى بېيدو سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى) 24 دانە ئوتتۇرا يۇمىلاق يەر شارى ئوربىتىسى، ئۈچ دانە يەر شارى تىنچ ئوربىتىسى ۋە ئۈچ دانە يانتۇ يەر شارى ماس قەدەملىك ئوربىتىسىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، جەمئىي 30 دانە سۈنئىي ھەمراھتىن تەركىب تاپقان. يەتىكەن سىستېمىسى قۇرۇلۇشى ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ يەتىكەن 1- سىستېمىسى، يەتىكەن 2-سىستېمىسى، يەتىكەن 3-سىستېمىسىدىن ئىبارەت ئۈچ باسقۇچنى باشتىن كەچۈردى، ھازىر )2020-يىلى 3-ئاي) يەتىكەن 1-ناملىق تۆت تەجرىبە سۈنئىي ھەمراھىنىڭ ھەممىسى سەپتىن چېكىندى، يەتىكەن 2-ناملىق سىستېمىنىڭ تۇنجى سۈنئىي ھەمراھىدىن باشلاپ ھېسابلىغاندا، ئېلىمىز 54 دانە يەتىكەن يول باشلاش سۈنئىي ھەمراھىنى قويۇپ بەردى، يەتىكەن 3-ناملىق سىستېمىنىڭ پۈتۈشىگە پەقەت بىر قەدەملا قالدى. يەتىكەن سېستىمىسى بىز كۆپ بىلدىغان گ پ ئەس سېستىمىنىڭ كەلگۈسى رىقابەتچىسى.

يەتىكەن يول باشلاش سۈنئىي ھەمراھى سىستېمىسى ياكى
بېيدو سۈنئىي ھەمراھ يول باشلاش سىستېمىسى| يەتىكەن سېستىمىس قاپلىغان رايونلار (2010) |
| ئانا دۆلەت | جۇڭگو |
| ئىشلەتكۈچى | جوڭگو دۆلەتلىك ئالام بوشلۇقىنى باشقۇرۇش ئىدارىسى |
| تىپ | ھەربىي ، سودا |
| ھالەت | مەشغۇلات |
| قاپلاش رايونى | يەرشارى |
| ئېنىقلىق | 3.6 مېتىر (ئاممىۋى)
2.6 مېتىر (ئاسىيا تىنچ ئوكيان ، ئاممىۋى)
10 سانتىمېتىر (شىفىرلانغان)  |
| يۇلتۇز تۈركۈمى |
| ئومۇمىي سۈنئىي ھەمراھ | 35 (2020) |
| ئوربىتىدىكى سۈنئىي ھەمراھ | 33 |
| تۇنجى قويۇپ بېرىش | 2000-يىلى 30-ئۆكتەبىر |
| ئالدىنقى قېتىملىق قويۇپ بېرىش | 2019-يىل 12-ئاينىڭ 16-كۈنى |
| ئومۇمىي قويۇپ بېرىش | 57 |
| ئوربىتا ئالاھىدىلىكى |
| ھاكىمىيەت | GEO , IGSO , MEO |

### ئەڭ ئاخىرقى بىرسى

ئېلىمىزنىڭ يەتىكەن سىستېمىسى يەر شارى تورىنى تەشكىللەيدىغان ئەڭ ئاخىرقى بىر سۈنئىي ھەمراھ يېقىندا (2020-يىلى 4-ئايدا) شىچاڭ سۈنئىي ھەمراھ قويۇپ بېرىش مەركىزىگە مۇۋەپپەقىيەتلىك يەتكۈزۈلدى، پات ئارىدا ئومۇميۈزلۈك قۇراشتۇرۇش، سىناش، ئەسكەرتىش قاتارلىق خىزمەتلەر قانات يايدۇرۇلىدۇ؛ 5-ئايدا قويۇپ بېرىلمەكچى.شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، يېڭىدىن قويۇپ بېرىلگەن 54-يەتىكەن يول باشلاش سۈنئىي ھەمراھى كۆپ قېتىم ئوربىتا ئارقىلىق كونترول قىلىنىپ، خىزمەت ئوربىتىسىغا يېتىپ بېرىپ، ئۇزۇن مۇددەتلىك باشقۇرۇش ئەندىزىسىگە كىردى.

يەتىكەن 3-نۇمۇرلۇق سۈنئى ھەمراھ
### باشقىلا ئۇچۇرلار

يەتىكەن-2 / كومپاس ۋە يەتىكەن-3 سىگنالىنىڭ ئالاھىدىلىكى| يەتىكەن سىگنال | B1I | B1Q | B1C | B1A | B2I | B2Q | B2a | B2b | B3I | B3Q | B3A |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| يۇپتېر/ كومپاس سىگنالى | E2-I | E2-Q | E1-I | E1-Q | E5B مەن | E5B-Q | E5a | E5b | E6-I | E6-Q | - |
| زىيارەت تىپى | ئېچىڭ | ھوقۇق بېرىلگەن | ئېچىڭ | ھوقۇق بېرىلگەن | ئېچىڭ | ھوقۇق بېرىلگەن | ئېچىڭ | ئېچىڭ | ئېچىڭ | ھوقۇق بېرىلگەن | ھوقۇق بېرىلگەن |
| كودنى تەڭشەش | BPSK (2) | BPSK (2) | MBOC (6,1,1 / 11) | BOC (14,2) | BPSK (2) | BPSK (10) | AltBOC (15.10) | AltBOC (15.10) | BPSK (10) | BPSK (10) | BOC (15,2.5) |
| توشۇغۇچى چاستوتىسى ، MHz | 1561.098 | 1561.098 | 1575.42 | 1575.42 | 1207.14 | 1207.14 | 1176.45 | 1207.14 | 1268.52 | 1268.52 | 1268.52 |
| ئۆزەك نىسبىتى ، Mchips / s | 2.046 | 2.046 |  |  | 2.046 | 10.230 |  |  | 10.230 | 10.230 |  |
| كود ۋاقتى ، ئۆزەك | 2046 | ?? |  |  | 2046 | ?? |  |  | 10230 | ?? |  |
| كود ۋاقتى ، ms | 1.0 | > 400 |  |  | 1.0 | > 160 |  |  | 1.0 | > 160 |  |
| بەلگە / s | 50 | ?? |  |  | 50 | ?? |  |  | 50 | ?? |  |
| يول باشلاش رامكىسى ، s | 6 | ?? |  |  | 6 | ?? |  |  | ?? | ?? |  |
| يول باشلاش تارماق رامكىسى ، s | 30 | ?? |  |  | 30 | ?? |  |  | ?? | ?? |  |
| يول باشلاش ۋاقتى ، min | 12.0 | ?? |  |  | 12.0 | ?? |  |  | ?? | ?? |  |

سۈنئىي ھەمراھنىڭ خۇلاسىسى| توسۇش | قوزغىتىش
مۇددىتى | سۈنئىي ھەمراھ قويۇپ بېرىدۇ | ھازىر ئوربىتىدا
ۋە ساغلام |
| --- | --- | --- | --- |
| مۇۋەپپەقىيەت | مەغلۇبىيەت | پىلانلانغان |
| 1 | 2000–2006 | 4 | 0 | 0 | 0 |
| 2 | 2007–2019 | 20 | 0 | 0 | 16 |
| 3 | 2015 - ھازىر | 34 | 0 | 6 | 34 |
| ئومۇمىي | 58 | 0 | 6 | 50 |
| (ئاخىرقى يېڭىلاش: 2020-يىلى 9-مارت) |

سۈنئى ھەمراھلىق ئورۇن بەلگىلەش سېستىمىسنىڭ ئىشلەش پىرىنسىپى
## مەنبەلەر