Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# چىغناق-تاغاق يېزىقى

دۆلەت مۇزىيدىكى چىغناق -تارغاق يېزىقى بۇيۇمى
1899-يىلى چىغناق -تاغاق يېزىقىنىڭ بايقىلىشى جۇڭخۇا مەدەنىيىتى ھەتتا ئىنسانىيەت مەدەنىيىتى تەرەققىياتى تارىخىدىكى چوڭ ئىش . چىغناق - تاغاق يېزىقى خەنزۇچە خەتنىڭ مەنبەسى، مىڭ يىللىق جۇڭخۇا مەدەنىيىتىنىڭ بەلگىسى بولۇپ، يۈكسەك سىمۋوللۇق ئەھمىيەتكە ئىگە . چىغناق-تاغاق يېزىقى دۇنيادىكى تۆت چوڭ قەدىمكى يېزىقنىڭ بىرى بولۇش سۈپىتى بىلەن دۇنيانىڭ مەدەنىيلىك مۇساپىسىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە غايەت زور تۆھپە قوشۇپ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مائارىپ پەن مەدەنىيەت تەشكىلاتىنىڭ «دۇنيا خاتىرىسى تىزىملىكى»گە مۇۋەپپەقىيەتلىك تاللاندى.

### نامى-ئاتىلىشى

خەنچە: 甲骨文

ئېنگىلىزچە: Oracle bone script

ئۇيغۇرچە: چىغناق-تاغاق يېزىغى

## مەنبەلەر
# خەلقئارالىق فونېتىك ئېلىپبە

خەلقئارالىق فونېتىك ئېلىپبە (ئىنگلىزچە: *International Phonetic Alphabet*, **IPA**) تاۋۇشلارنىڭ كاغەز ئۈستىدە كۆرسىتىلىشىنى مۇمكىن قىلماق ئۈچۈن تەشكىل قىلىنغان ئۆلچەملىك ئېلىپبە ئېرۇر. پۈتۈن تىللاردىكى سۆزلىشىش تاۋۇشلارىنى بىر ئۈلگە سۈفەتىدە كودلاماق ئۈچۈن ئىخترا قىلىنغان ئىشارەتلەر ۋە شەكىللەر سېستىماسىدۇر. بۇ سېستىمادىن ئەڭ كۆپ تىلشۇناسلىقتا ۋە سۆزلۈكلەرنىڭ تەييارلانىشىدا يارارلىنىلىدۇ.

## مەنبەلەر
# خەنزۇ يېزىقى

| **خەنزۇ يېزىقى汉字/漢字** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| خەنزۇ يېزىقى خەنزۇ يېزىقى بىلەن يېزىلغان «خەنزۇ يېزىقى» (汉字/漢字) سۆزى |
|

|  |
| --- |
| **ھالەت** |
| تىپى | ئىپادە يېزىقى |
| ئىشلىتىش ۋاقتى | مىلادىدىن ئىلگىرىكى 2500-يىلىدىن ھازىرغىچە |
| خەت يېزىش يۆنىلىشى | سولدىن ئوڭغا ، يۇقىرىدىن تۆۋەنگىچە (زامانىۋى) يۇقىرىدىن تۆۋەنگىچە ، ئوڭدىن سولغىچە (ئەنئەنە) |
| تىل | خەنزۇچە (ئەدەبىياتچە ، پۇتۇڭخۇا ، كانتونچە ، ۋۇچە قاتارلىقلار) ، ياپون تىلى ، كورىيە تىلى قاتارلىقلار |

 |

 |

**خەنزۇ يېزىقى** (خەنزۇچە: **汉字/漢字**) ، **خەنزۇ** لارنىڭ **يېزىقى** ، جۇڭگودىن كەلگەن ھەمدە شەرقىي ئاسىيادا مودا بولغان يېزىق سىستېمىسى شۇنداقلا ، ھازىر دۇنيادىكى بىردىنبىر كەڭ ئىشلىتىلىۋاتقان ئازراق ئىپادە يېزىقى｡

## مەنبەلەر
# يېزىق

م.ب 26. ئەسرگە تەۋە بىر سومېر بېتىكى. پۈتۈكتە بىر باش راھىبەگە ۋەزىپىگە تاللانغان كۈنى بېرىلگەن سوۋغاتلارنىڭ بىر تىزىملىكى كۆرۈلمەكتە.
**يېزىق؛** ئىسىم، تىلنى (سۆزلەنگەن گەپ-سۆزنى) خاتىرلەيدۇرغان شەرتلىك بەلگە؛ مەئلۇم بىر تەرتىپتە، تىلغا دائىر كۆرگىلى بولىدىغان ئىشارەتلەر قوللىنىلغان بىر تۈر ئالاقە قۇرالىدۇر.

چۈنكى ئاغزاكى تىل تۈرلۈك ئاساسىي سەۋىيەلەردىن (جۈملە، كەلىمە، بوغۇم ۋە فونېما) بارلىققا كېلىدۇ ۋە ھەرقانداق بىر يېزىق سېستىمىسى بۇ سەۋىيەلەردىن ئادەتتە "پەقەتلا بىرىنى" تەمسىل قىلىدۇ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | `يېزىش`  |  |  |
|  |  | `^`  |  |  |
|  |  | `سۆزلىشىش`  |  |  |
|  |  | `^`  |  |  |
| `يېزىش`  | `<`  | `**تىل**`  | `>`  | `سۆزلىشىش` |

## مەنبەلەر