Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# فىزىكا

## فىزىكا دېگەن نىمە؟

قۇياش نېمە ئۈچۈن ھامان شەرقتىن كۆتۈرۈلۈپ غەربتە ئولتۇرىدۇ؟ چاقماق چېقىش قانداق ھاسىل بولىدۇ؟ نېمە ئۈچۈن يازدا يامغۇر، قىشتا قار ياغىدۇ؟ رادىئولۇق ئۈنئالغۇ نېمە ئۈچۈن ناخشا ياڭرىتالايدۇ؟ كىيىم ئىشكاپىدىكى نافتالىن كۇمىلىچى نەگە كەتتى؟ ئېلېكتر نەدىن كېلىدۇ؟ ھەسەن - ھۈسەن نېمىدىن ئىبارەت؟ ...

بۇ مەسىلىلەردىكى كۈچ ھادىسىسى، سوغۇق - ئىسسىقلىق ھادىسىسى، ئېلېكترو ماگنىت ھادىسىسى ۋە يورۇقلۇق ھادىسىلىرىنىڭ ھەممىسى ماددىلار ھەرىكىتىنىڭ ئىپادىلىنىش شەكلىدىن ئىبارەت. فىزىكا ماددىلار ھەرىكىتىنىڭ ئادەتتىكى قانۇنىيەتلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان بىر پەن بولۇپ، ئۇ، كىشىلەرنىڭ تۇرمۇش ۋە ئىشلەپچىقىرىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. كىشىلەر پايدىلىنىدىغان ئېلېكتر لامپىسى، تېلېفون، رادىئو قوبۇللىغۇچ، تېلېۋىزور، شۇنداقلا يول يۈرۈشتە ئولتۇرىدىغان ئاپتوموبىل، پويىز، پاراخوت ۋە ئايروپىلان قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى فىزىكا پرىنسىپلىرىغا ئاساسەن ياسالغان. نۆۋەتتىكى ئىلغار پەن - تېخنىكىنىڭ ۋەكىلى بولغان ئاتوم بومبىسى، ھىدروگېن بومبىسى، راكېتا، يەر شارى سۈنئىي ھەمراھى ۋە ئالەم كېمىسىمۇ فىزىكا تەتقىقاتىنىڭ نەتىجىسىدۇر.

## فىزىكىنى ئۆگىنىشنىڭ پايدىسى نېمە؟

فىزىكا ئۆگەنگەندە، ھەر خىل فىزىكىلىق ھادىسىلەرنىڭ پەيدا بولۇشى، تەرەققىياتى ۋە ئۆزگىرىش قانۇنىيەتلىرىنى چۈشىنىۋېلىپ، ھەر خىل ئەسۋاب - ئۈسكۈنىلەرنى توغرا ئىشلىتەلەيدىغان بولۇپلا قالماي، يەنە قىزىقىشىنى، تەپەككۇرىنى، ئەقلىي كۈچىنى ئېچىپ، ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرۈپ، قابىلىيەتنى ئۆستۈرگىلى بولىدۇ.

## فىزىكا قانداق پەن؟

فىزىكا تەبئىي پەننىڭ بىر تارمىقى بولۇپ ، ئاساسلىقى ماددا ، ئېنېرگىيە ، بوشلۇق ، ۋاقىت قاتارلىقلارنى ، بولۇپمۇ ئۇلارنىڭ خۇسۇسىيىتى ، ئۆز-ئاراتەسىرى قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىدۇ . فىزىكا تەبىئەت قانۇنىيەتلىرى توغرىسىدىكى بىلىم ؛ تېخىمۇ كەڭ مەنىدىن ئېيتقاندا ، فىزىكا تەبىئەتتە يۈزبەرگەن ھادىسىلەرنى تەكشۈرۈپ تەھلىل قىلىش ئارقىلىق ئۇلاردىكى قانۇنىيەتنى بايقايدۇ . فىزىكا ئەڭ قەدىمكى پەنلەرنىڭ بىرى بولۇپ ، ئىككى مىڭ يىل مابەينىدە خىمىيە ، ئاسترونومىيە قاتارلىقلار بىلەن بىرلەشتۈرۈلۈپ تەبىئەت پەلسەپىسى دەپ
ئاتالغان ، ⅩⅦئەسىردىكى ئىلىم-پەن ئىنقىلابىدىن كېيىن فىزىكا ئاندىن بىر مۇستەقىل پەنگە ئايلانغان .

نىيوتۇن

## مەنبەلەر
# ياۋا كەشمىر

ياۋا كەشمىر
**ياۋا كەشمىر** ياۋا كەشمىر ئائىلىسىدىكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق، ياۋا كەشمىرگە ئۇرۇقداش ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئىسسىقنى قايتۇرۇش، ھۆللۈكنى قۇرۇتۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.

## **تونۇشتۇرۇلىشى**

ياۋا كەشمىر ياۋا كەشمىر ئائىلىسىدىكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق، ياۋا كەشمىرگە ئۇرۇقداش ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئېگىزلىكى 5.0 ~ 1 مېتىر كېلىدۇ، يەر ئاستىدا، شار شەكىللىك تۈگۈنەك غولى بار، چاچما يىلتىزى كۆپ بولىدۇ؛ يوپۇرمىقى تۈۋىدىن ئۆسىدۇ، سېپى ئۇزۇن، يوپۇرماق تۈۋى غىلاپسىمان، يوپۇرماق شەكلى سوقىچاق، تولۇق گىرۋەكلىك؛ گۈل شېخى يوپۇرماقلىرىنىڭ ئوتتۇرىسىدىن چىقىدۇ، گۈلى ئاق، ئومۇم گۈل شېخى بەشتىن يەتتىگىچە ئايلانما بولۇپ ئۆسۈپ، توپلىشىپ چوڭ كونۇسسىمان گۈل رېتىنى ھاسىل قىلىدۇ، كىچىك گۈل ساپلىرىنىڭ ئۇزۇنلۇقى ئوخشاش ئەمەس، كۈنلۈكسىمان تىزىلغان. مېۋىسى ئورۇق، تەتۈر تۇخۇم شەكلىدە بولۇپ، ياپىلاق كېلىدۇ.

## **دورىلىق قىسمى**

دورىغا بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ تۈگۈنەك غولى ئىشلىتىلىدۇ.

## **يىغىپ تەييارلاش ئۇسۇلى**

بۇ ئۆسۈملۈكنى كەچ كۈزدە كولىۋېلىپ، چاچما يىلتىزىنى ئېلىۋېتىپ، تاشقى پوستىنى قىرىپ چىقىرىۋېتىپ، نېپىز كېسىپ ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ خام ھالەتتە ياكى تۇزدا قورۇپ تەييارلىنىدۇ. دورىغا ھۆل ھالەتتىمۇ ئىشلىتىلىدۇ.

## **ئۆسۈش ئورنى**

شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى نىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى دەريا بويلىرى، سازلىق ۋە كۆلچەكلەردە ئۆسىدۇ.

## **تەبىئىتى**

ھۆل سوغۇق.

## **خۇسۇسىيىتى**

ئىسسىقنى قايتۇرۇش، ھۆللۈكنى قۇرۇتۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.

## **ئىشلىتىش مىقدارى**

ئەھۋالغا قاراپ 8 ~ 16 گرام ئەتراپىدا ئىشلىتىلىدۇ.

## **رېتسىپلار**

ياۋا كەشمىردىن 15 گرام، تاۋۇز شۆپۈكىدىن 30 گرام، بايناقتىن 12 گرام ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، بۆرەك ياللۇغى، بەدەن ئىششىش ۋە سۈيدۈك ئازىيىشقا مەنپەئەت قىلىدۇ.

15 گرام ياۋا كەشمىرنى 12 گرام قانتېپەر، 15 گرام ئارپا ئۈندۈرمىسى، سەككىز گرام چۈچۈكبۇيا بىلەن بىللە سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، ئىچ سۈرۈشكە مەنپەئەت قىلىدۇ.

ياۋا كەشمىردىن مۇۋاپىق مىقداردا ئېلىپ، سۇدا قاينىتىپ ئاشقازان ئاجىزلىقىدىن بولغان ئىچ سۈرۈش ۋە كىچىك تەرەت قىزىرىشقا مەنپەئەت قىلىدۇ.

مۇۋاپىق مىقداردىكى ياۋا كەشمىرنى ئېزىپ يەرلىك ئورۇنغا چېپىپ بەرسە، سۇلۇق ئىششىققا مەنپەئەت قىلىدۇ.

## مەنبەلەر
# كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتى

كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتى
دۆلەت بايرىقى
**كونگو دېموكراتىك جۇمھۇرىيىتى** بولسا ئافرىقا قىتئەسىگە جايلاشقان بىر
دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا كىنشاسا، ئەڭ چوڭ شەھىرى بولسا كىنشاسا. دۆلەت تىلى بولسا فرانسۇز تىلى ۋە لىنگالاچە. نۆۋەتتىكى پرىزدېنتى جوسەپھ كابىلا، باش مىنىستېر ئادولپھە مۇزىتو. بۇ دۆلەت 1960 يىلى 6- ئاينىڭ 30 - كۈنى مۇستەقىل بولغان. يەر مەيدانى 2 مىليون 344 مىڭ 858 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 62 مىليون 600 مىڭ.

## مەنبەلەر
# براتىسلاۋا

براتىسلاۋا

**براتىسلاۋا** بولسا سلوۋاكىيە دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، براتىسلاۋانىڭ 428،791 نوپۇسىبار، 367.584 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 48.08°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 17°06.

## مەنبەلەر