# نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتى

نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتى نوبېلنىڭ ۋەسىيىتىگە ئاساسەن تارقىلىدىغان ئالتە خىل مۇكاپاتنىڭ بىر خىلى بولۇپ تۇنجى مۇكاپات گېرمانىيەمېدىتسىنا ئالىمى ئادولىف بېھرىڭغا تارقىتىلغاندىن ھازىرغىچە 189 ئادەم بۇ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن. ئىنسانىيەتنىڭ ساغلاملىقى، ئاغرىق ئازابىدىن خالاس بولۇشى ۋە ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشىگە بىۋاستە تەسىر كۆرسەتكەن مەشھۇر دوختۇر ۋە تەتقىقاتچىلارغا بېرىلىدىغان بۇ مۇكاپات دۇنيادىكى دۆلەتلەرنىڭ تەبىئى پەن سەۋىيىسىنى ئېتىراپ قىلىدىغان، باھالايدىغان ئەڭ ئالى دۇنياۋى شان-شەرەپ بولۇپ قالدى.

## چۈشەنچە

نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتى نوبېلنىڭ ۋەسىيىتىگە ئاساسەن تارقىلىدىغان ئالتە خىل مۇكاپاتنىڭ بىر خىلى بولۇپ تۇنجى مۇكاپات گېرمانىيەمېدىتسىنا ئالىمى ئادولىف بېھرىڭغا تارقىتىلغاندىن ھازىرغىچە 189 ئادەم بۇ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن. ئىنسانىيەتنىڭ ساغلاملىقى، ئاغرىق ئازابىدىن خالاس بولۇشى ۋە ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشىگە بىۋاستە تەسىر كۆرسەتكەن مەشھۇر دوختۇر ۋە تەتقىقاتچىلارغا بېرىلىدىغان بۇ مۇكاپات دۇنيادىكى دۆلەتلەرنىڭ تەبىئى پەن سەۋىيىسىنى ئېتىراپ قىلىدىغان، باھالايدىغان ئەڭ ئالى دۇنياۋى شان-شەرەپ بولۇپ قالدى. «دۇنياغا تەسىر كۆرسەتكەن يۈز مەشھۇر شەخس» قاتارىدا 43-ئورۇندىن ئورۇن ئالغانفىلىمىڭنىڭ نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتىنىڭ ساھىبى ئىكەنلىكىنى ئويلىساقلا نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتىنىڭ ئىنسانىيەتكە قوشقان تۆھپىسىنى ھىس قىلالايمىز.

## **نوبېل مېدىتسىنا مۇكاپاتىنىڭ ئېرىشكۈچىلىرى**

2007 Mario R. Capecchi, Sir Martin J. Evans, Oliver Smithies مارىيو كاپېچچى، مارتىن ئېۋانىس، ئولىۋېر سىمىت

2006 Andrew Z. Fire, Craig C. Mello ئاندىرېۋ فرې، كىرايگ مېللو

2005 Barry J. Marshall, J. Robin Warren بارري مارشال، روببېن ۋارېن

2004 Richard Axel, Linda B. Buck رىچارد ئاكسېل، لىندا بۇك

2003 Paul C. Lauterbur, Sir Peter Mansfield پائۇل لېتېربور، پېتېر مانسىفېلد

2002 Sydney Brenner, H. Robert Horvitz, John E. Sulston سىدنىي براننېر، روبېرت ھورۋېز، جون سۇلىستون

2001 Leland H. Hartwell, Tim Hunt, Sir Paul Nurse لېلاند ھارتىۋېل، تىم ھۇنىت، پائۇل نۇرسې

2000 Arvid Carlsson, Paul Greengard, Eric R. Kandel ئارۋىد كارىلسون، پائۇل گىرىنگارد، ئېرىك كاندېل

1999 Günter Blobel گۇنتېر بىلوبېل

1998 Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro, Ferid Murad روبچرت فۇرچىگوت، لۇئىس ئىگناررو، فەرد مۇراد

1997 Stanley B. Prusiner سىتانلىي پىرۇسىنېر

1996 Peter C. Doherty, Rolf M. Zinkernagel پېتېر دوچېرتي، رولىف زېنكېرناگىل

1995 Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus ئېدۋارد لېۋىس، كىرىستان ۋولھارد، ئېرىك ۋىچوس

1994 Alfred G. Gilman, Martin Rodbell ئالفىرىد گىلمان

1993 Richard J. Roberts, Phillip A. Sharp رىچارد روبېرت، فىلىپ شارپ

1992 Edmond H. Fischer, Edwin G. Krebs ئېدموند فىچېر، ئېدۋىن كىرېبىس

1991 Erwin Neher, Bert Sakmann ئېرۋىن نېھېر، بېرت ساكمان

1990 Joseph E. Murray, E. Donnall Thomas جوسېف مۇرراي، دونال توماس

1989 J. Michael Bishop, Harold E. Varmus مايكول بىشوپ، ھارولد ۋارموس

1988 Sir James W. Black, Gertrude B. Elion, George H. Hitchings جامېس بىلاك، گېرتىرۇد ئېلىيۇن، گىئورگى ھىچىڭ

1987 Susumu Tonegawa سوسېمۇ تونىگاۋا

1986 Stanley Cohen, Rita Levi-Montalcini سىتانلېي كوھېن، رىتا مونتالكىنى

1985 Michael S. Brown, Joseph L. Goldstein مايكول براۋىن، جوسېف گولدىستېين

1984 Niels K. Jerne, Georges J.F. Köhler, César Milstein نىلىس جېرنې، گىئورگىس كوھلېر، كېسار مىلىستېين

1983 Barbara McClintock باربارا كىلىنكىتوك

1982 Sune K. Bergström, Bengt I. Samuelsson, John R. Vane سۇنە بورگىستىرۇ، بېڭىت سامۇلسون، جون ۋانېم

1981 Roger W. Sperry, David H. Hubel, Torsten N. Wiesel روگېر سىپېرري

1980 Baruj Benacerraf, Jean Dausset, George D. Snell بارڭي بېنېكىراف، جان دۇسسېت، گىئورگى سنېلل

1979 Allan M. Cormack, Godfrey N. Hounsfield ئاللان كورماك، گودفىرېي

1978 Werner Arber, Daniel Nathans, Hamilton O. Smith ۋېرنېر ئاربېر، دانىيېل نېتانىس، ھامىلتون سىمىت

1977 Roger Guillemin, Andrew V. Schally, Rosalyn Yalow روگېر گۇيلېمىن، ئاندىرىۋ سىكاللې، روزالىن يالوۋ

1976 Baruch S. Blumberg, D. Carleton Gajdusek بارۇچ بىلۇمبېرگ

1975 David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard M. Temin داۋىد بالتىمور

1974 Albert Claude, Christian de Duve, George E. Palade ئالبېرت كىلاۋدې، كىرىستان دېدۇۋې، گىئورگى پالادى

1973 Karl von Frisch, Konrad Lorenz, Nikolaas Tinbergen كارىل ۋون فىرى

1972 Gerald M. Edelman, Rodney R. Porter گېرېلد ئېدېلمدن، رودنېي پورتېر

1971 Earl W. Sutherland, Jr. ئېرىل سۇتېرلاند

1970 Sir Bernard Katz, Ulf von Euler, Julius Axelrod بېرنارد كاتزى، ئۇلىف ۋون ئېۋلېر، جۇلىيۇس ئاكسىلرود

1969 Max Delbrück, Alfred D. Hershey, Salvador E. Luria ماكىس دېلبۇرىك، ئالفىرىد ھېرشېي، سالۋادور لۇرىيا

1968 Robert W. Holley, H. Gobind Khorana, Marshall W. Nirenberg روبېرت ھوللېي، گوبېند خورانا، مارشال نىرېنبېرگ

1967 Ragnar Granit, Haldan K. Hartline, George Wald راگنار گىرانت، ھالدان ھارتلاين، گىئورگى ۋالد

1966 Peyton Rous, Charles B. Huggins پېيتۇن روئۇس، چارلىز ھۇگنىس

1965 François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod فرانچويز جاكوب، ئاندىرىي لىۋوف، جاكۇس مونود

1964 Konrad Bloch, Feodor Lynen كونراد بىلوچ، فىئودور لاينىن

1963 Sir John Eccles, Alan L. Hodgkin, Andrew F. Huxley جون ئېكلېس، ئالان ھودكىن، ئاندىرىي ھۇكىسلېي

1962 Francis Crick, James Watson, Maurice Wilkins فىرانىك كىرىك، جامېس ۋاتسون، ماۋرىس ۋېلكىنىس

1961 Georg von Békésy گىئورگىي ۋون بېكېسىي

1960 Sir Frank Macfarlane Burnet, Peter Medawar فرانىك بۇرنېت، پېتېر مېدېۋار

1959 Severo Ochoa, Arthur Kornberg سېۋېرو ئوچاۋ، ئارتۇر كورىنبېرگ.

1958 George Beadle, Edward Tatum, Joshua Lederberg گىئورگى بىئادلې، ئېدۋارد تاتۇم، جوشۇا لېدېربېرگ

1957 Daniel Bovet دانىيېل بوۋېنت

1956 André F. Cournand, Werner Forssmann, Dickinson W. Richards ئاندىرىي كورناند، ۋېرنېر فورىسمان، دىككىنسون رىچاردىس

1955 Hugo Theorell ھىيۇگۇ تېئورېل

1954 John F. Enders, Thomas H. Weller, Frederick C. Robbins جون ئېندېرس، توماس مېللېر، فىرىدېرىك روببىنس

1953 Hans Krebs, Fritz Lipmann ھانىس كىرېبىس، فىرىتىھ لىپمان

1952 Selman A. Waksman سېلمان ۋاكسىمان

1951 Max Theiler ماكىس تېيلېر

1950 Edward C. Kendall, Tadeus Reichstein, Philip S. Hench ئېدۋارد كېندال، تادۇس رېيچىستېيىن، فىلىپ ھېنچ

1949 Walter Hess, Egas Moniz ۋېلتېر ھېس، ئېگاس مونىز

1948 Paul Müller پائۇل مۈللېر

1947 Carl Cori, Gerty Cori, Bernardo Houssay كارىل كورى، گېرتىي كورى، بېرناردو ھوسساي

1946 Hermann J. Muller ھېرمان مۇللېر

1945 Sir Alexander Fleming, Ernst B. Chain, Sir Howard Florey ئالىكىساندىر فىلېمىڭ، ئېرنىست چاين، ھوۋارد فلورېى

1944 Joseph Erlanger, Herbert S. Gasser جوسېف ئرلانگىر، ھېربېرت گاسسېر

1943 Henrik Dam, Edward A. Doisy ھېنرىك دام، ئېدۋارد دوزىي

1942 2-دۇنيا ئۇرۇشى سەۋەبىدىن مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات فوندىنىڭ ئۈچتىن بىرى باشقا پەنلەرنىڭ مۇكاپات فوندىغا، ئۈچتىن ئىككىسى ئەدەبىيات مۇكاپاتىنىڭ فوندىغا قوشۇۋېتىلگەن.

1941 2-دۇنيا ئۇرۇشى سەۋەبىدىن مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات فوندىنىڭ ئۈچتىن بىرى باشقا پەنلەرنىڭ مۇكاپات فوندىغا، ئۈچتىن ئىككىسى ئەدەبىيات مۇكاپاتىنىڭ فوندىغا قوشۇۋېتىلگەن.

1940 2-دۇنيا ئۇرۇشى سەۋەبىدىن مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات فوندىنىڭ ئۈچتىن بىرى باشقا پەنلەرنىڭ مۇكاپات فوندىغا، ئۈچتىن ئىككىسى ئەدەبىيات مۇكاپاتىنىڭ فوندىغا قوشۇۋېتىلگەن.

1939 Gerhard Domagk گېچارد دوماك

1938 Corneille Heymans كورنېل ھېيمان

1937 Albert Szent-Györgyi ئالبېرت سىزېنت

1936 Sir Henry Dale, Otto Loewi ھېنرى دالې، ئوتتو لوۋى

1935 Hans Spemann ھانىس سىپېمەن

1934 George H. Whipple, George R. Minot, William P. Murphy گىئورگى ۋىپىل، گىئورگى مىنوت، ۋىلىيام مۇرپىي

1933 Thomas H. Morgan توماس مورگان

1932 Sir Charles Sherrington, Edgar Adrian چارلىز شېرىڭتون، ئېدگدر ئادرىيان

1931 Otto Warburg ئوتتو ۋاربۇرگ

1930 Karl Landsteiner كارىل لاندىستېينىر

1929 Christiaan Eijkman, Sir Frederick Hopkins كىرىستان ئىجىكمان، فىرىدېرىخ خوپكىن

1928 Charles Nicolle چارلىز نىكوللې

1927 Julius Wagner-Jauregg جۇلىيۇس ۋاگنېر

1926 Johannes Fibiger جۇھانېس فىبىگېر

1925 مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات سوممىسى ئەسلىدىكى فوندقا قوشۇۋېتىلگەن.

1924 Willem Einthoven ۋىللېم ئېيىنتوۋېن

1923 Frederick G. Banting, John Macleod فرېدېرىك بانتىڭ، جون ماكلىود

1922 Archibald V. Hill, Otto Meyerhof ئارچىبالد ۋ خىلل، ئوتتو مېيېرخوف

1921 The prize money was allocated to the Special Fund of this prize section

1920 August Krogh ئاۋگۇست كىروخ

1919 Jules Bordet جۇلېس بوردېت

1918 مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات سوممىسى ئەسلىدىكى فوندقا قوشۇۋېتىلگەن.

1917 مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات سوممىسى ئەسلىدىكى فوندقا قوشۇۋېتىلگەن.

1916 مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات سوممىسى ئەسلىدىكى فوندقا قوشۇۋېتىلگەن.

1915 مۇكاپات تارقىتىلماي، مۇكاپات سوممىسى ئەسلىدىكى فوندقا قوشۇۋېتىلگەن.

1914 Robert Bárány روبېرت بارانىي

1913 Charles Richet چارلىز رىچېت

1912 Alexis Carrel ئالېكسىس كارېل

1911 Allvar Gullstrand ئالۋار گۇلىستراند

1910 Albrecht Kossel ئالبېرت كوسسېل

1909 Theodor Kocher تېئودور كوچېر

1908 Ilya Mechnikov, Paul Ehrlich ئىليا مېچنىكوۋ

1907 Alphonse Laveran ئالپونىس لاېران

1906 Camillo Golgi, Santiago Ramón y Cajal كامىللو گولگى، سانتىياگو رامون

1905 Robert Koch روبېرت كوچ

1904-يىلى Ivan Pavlov ئىۋان پاۋلوۋ (رۇسىيە)

1903 Niels Ryberg Finsen نېلىس رېيبرگ فېنسىن

1902 Ronald Ross رونالد روس

1901 Emil von Behring ئېمىل ۋون بېھرىڭ

## خەنزۇچە نامى

* 諾貝爾生理學或醫學獎

## مەنبەلەر