# Telegram

Telegram-ның логотиви
**Telegram** — медеглелдер болгаш янзы-бүрү форматтарлыг медиафайлдар-биле солчур кроссплатформнуг мессенджер. Android, iOS, Windows Phone, Windows, macOS болгаш GNU/Linux платформаларында Telegram-ның капсырылгазы бар. Мессенджер ажыглакчыларга медеглелдер, аудио-медеглелдер, чуруктар, фото-чуруктар, биидеңнер, стикерлер болгаш кандыг-даа форматтарның файлдарын чоргузарының база аудо- биле видео-звоноктар кылырының аргазын берип турар.

2020 чылдың апрель төнчүзүнде сервистиң ай санында активтиг ажыглакчыларының саны 400 млн чедип турган. 2017 чылда августа Telegram-ның чогаадыкчызы Павел Дуров бодунуң телеграм-каналынга сервистиң ажыглакчыларының саны хүнүң-не 600 муңга көвүдеп турар деп медеглел кылган.

Romir дээр шинчилел холдингизиниң 2018 чылдың февральының медээлери-биле Россияда Telegram-ның ажыглакчылары хүнде Telegram-че ортумаа-биле 10-11 минута чарып турар. Telegram-ның популярлыының эң улуг хуузу 18-24 харлыг улуска кээп турар. Москвада ооң популярлыы арткан хоорайларга бодаарга 2 каттап улуг, ылангыя 34-44 харлыг улус аразында.

Төлевилелди Павел Дуров акшаландырып турар, акшаландырыышкынның чылда хемчээли 12 млн доллар.

Хөөрежилгелерге медеглелдер чорттурунуң ангыда, Telegram-га кызыгаарлаашкын чокка файлдар шыгжап, каналдар (микроблогтар) чорудуп, бо(о)ттар кылып ажыглап болур.

Telegram ужаш шылтыде каласаш лиеш. Тидыже пайдале лиеш, каласен колтен гын, але тудын шол: могай айдеме спойлер информаций ашнат. Ӧрдыж еҥ огыл тыгай лудын каласе, ончал смартфон (гын, конешне, те текст ончыктымо годым тудо шкетын огыл)

2018 чылдың апрель 16-дан 2020 чылдың июнь 18-ке чедир Россияның девискээринге Telegram-ның ажыглаашкыны кызыгаарлаттынып турган.

## Төөгү

Ук төлевилелди «ВКонтакте» дээр ниитилел четкиниң үндезилекчи Павел Дуров чогааткан. The New York Times-ка (Нью-Йоркта үнүп турар американ солун) интервью берип тургаш, Телеграмның баштайгы идеязы 2011 чылда-ла бажыының эжиинче спецназтар кээп турда келген деп чугаалаан. Олар чоруптарга-ла, Дуров аккызынга ооң дугайында бижээн. Аккызы-биле харылзажыптар айыыл чок арга чок деп ынчан билген. Сервис Николайның, Дуровтуң аккызының, чогааткан MTProto дээр шифрлээшкин технологиязынга үндезилеп тургустунган. Телеграмның боду болза Digital Fortress-тиң, Павелдиң компаниязының, MTProto-ну улуг чүдүрүглерге шенээр дээн эксперимент турган.

2013 чылда август 14-те iOS платформазынга Telegram-ның бирги клиентизи үнген.

Октябрьда төлевилелдиң веб-сайтызы ажыттынган болгаш Telegram-ның бирги официалдыг Android-версиязы бараалгаттынган.

Ноябрьда «TJournal»-дың медээлери-биле Telegram-ның кииртиишкиннериниң саны 1 миллион турган.

2014 чылда октябрь 15-те Telegram-че псевдонимнерниң деткимчези неметтинген, ынчангаш телефоннуң дугаарын билбейн-даа ажыглакчылар-биле харылзажып болур апарган. Веб-клиентизи ажылдап эгелээн.

2015 чылда январь 2-де стикерлер деткимчези неметтинген. Эгезинде капсырылгада 14 стикер турар, ажыглакчы бүрүзү оларны модификациялаар азы бодунуң стикерлерин немээр аргалыг апарган. Арткан мессенджерлерден ангыда, Telegram-да стикерлер долузу-биле халас.

2016 чылда февральда Павел Дуров мессенджерни 100 миллион кижи ажыглап турар, оон ангыда сервис хүннүң-не 15 миллиард медеглел дамчыдып турар деп чарлаан. 2015 чылда сентябрьда Telegram хүнде 12 миллиард чагаа чорудуп турган.

2016 чылда майда медеглелдерни эдериниң аргазы тыптып келген. Чагааны чорутканындан бээр өскертилгелерни 2 хонук иштинде киирип болур, медеглелге тускай демдек тыптып кээр.

2016 чылда ноябрь 22-де Telegraph дээр проект ажылдап үнген. Telegraph — блог-платформа; публикациялар кылыр, чуруктар салыр арга берип турар халас херексел.

2017 чылда январь 3-те болбаазырадыкчыларның бирээзи медеглелдерни балаарының аргазын немээн. Чорудукчу медеглелди балаан соонда хүлээкчи ону көрүп шыдавас.

2017 чылда май 16-да Telegram-ның администрациязы Россияның күрүне органнарынга ажыглакчыларнының дугайында информацияны Telegram бербес деп чарлаан.

2017 чылда июнь 28-те Роскомнадзор Telegram-ны «Информация тарадыкчыларының реестиринче» киирген.

2017 чылда сентябрь 27-де Дуров ФСБ шифрлээн чагааларны номчуур арганың дугайында информацияны бээрин негээн деп медеглел кылган.

2017 чылда октябрь 11-де Android биле iOS-ка translations.telegram.org дээр чаа платформа дузазы-биле белеткээн орус дыл кырында версиязы үнген. Ынчангаш, медиаплеерниң даштыкы хевири өскерилген болгаш геопозиция-биле үлежир арга тыптып келген.

2017 чылда октябрь 16-да Москваның Мещанский районунуң суду мессенджерни ажыглап турар алды телефон дугаарынга хамаарыштыр шифрлээн чагааларны номчуур информацияны ФСБ-ге бээринден ойталаан дээш Telegram-ны 800 муң рубль торгалага онаан. Ол таварылга дугайында комментарий берип тургаш, Дуров ФСБ-ниң негелделери РФ-тиң Конституциязынга чөрүшкек деп санааш, ол айтырыг-биле ажылдаксап турар юристерни харылзажыптар кылдыр дилээн.

2017 чылда ноябрьда бир Telegram-канал аудио-пират чорук дээш блоктаттынган.

2018 чылда март 20-де Россияның Дээди суду ФСБ-ниң негелделери хоойлуга дүгжүп турар деп хүлээн. Ол-ла хүнде Роскомнадзор Telegram 15 хонук иштинде шифрни ажыдар дүлгүүрлерни ФСБ-ге тыпсып бербес болза, Telegram Россияның девискээринге блоктаттына бээр деп ону медээлээн.. Мессенджерниң чогаадыкчызы шифрни ажыдар арганы тыпсырын ойталаан.

## Тайылбыр