Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ыдыктыг Валентин хүнү

**Ыдыктыг Валентин хүнү** Тоолчургу чугаа ёзугаар алырга, шаг-шаанда азы 269 чылда буруңгу Рим империязының хааны Клавдий бодунуң дайынчылары легионерлерге өг-бүле тударын хоруп каан турган. Чүге дизе, өг-бүле дайынчы кижиниң тура-соруун кошкадып турар деп, ол санаар турган.

Ынчалза-даа Терни хоорайның ламазы Валентин императорнуң килеңинден кортпайн, ынакшаан легионерлерни ынак кыстары-биле өг-бүле тударынче бүдүү йөрээп, өгленчиринче ёзулалдарны чорудуп эгелээн.

Император ол бүгүнүң дугайында билип каан дораан Валентин ламаны кара-бажыңга хоругдап каарын дужааган. Хоругдалда олурда, Валентин кара-бажың-ажылдакчызының кайгамчык чараш уруун душ бооп көрүп каапкаш, ынакшый берген деп тоолчургу чугааларның бирээзинде төөгүп турар. А ол уруг шаажылал манап орар ламаның төөгүзүн дыңнап кааш, ооң-биле ужуражып дужарын шиитпирлеп алган. Лама-биле ужуражылганың соонда, уруг аңаа ынакшы берген. Оон эгелээш, ынакшааннар хүнүң-не ынакшыл илереткен эргим сөстер бижип каан чагаажыгаштар солчу арганы тып турганнар.

270 чылдың февраль 14-те Валентинни өлүрүп шаажылаары шиитпирлеттинген. Ол хүн Валентин бодунуң эң ынакшааны кыска эң-не сөөлгү, эң-не кыска чагаазын бижээн. Ында ынакшылын илереткен каас-чараш сөстер-даа чок, чүгле ийи сөс бижип каан болган: "Сээң Валентиниң".

Бот-боттарынга ынак ийи кижиге байырлажып алырынга оон өске артык сөстерниң херээ чок болганы ол. Шак ынчалдыр кыска чагаажыгаш бүгү делегейде алдарлыг "валентинкаларның" тыптырынга идиг болган. А ынакшаан аныяктарга дузалажып турган буянныг ламаны шаажылаан хүн - Ынакшааннар хүнү кылдыр доктаамал турумчаан болгаш чоорту бүгү делегейде кижилерниң ынак байырлалынче шилчий берген.

## Дөзү

1. солун Шын №14 (18134) // 2012, февраль 11/

## Демдеглелдер
# Facebook

Facebook
**Facebook** ([ˈfeɪsˌbʊk]) — амгы үеде делегдейде эң улуг чоннуң четкизи. Ону 2004 чылда Марк Цукерберг база ооң катай Гавард университединге өөренип турган өңнүктери — Эдуардо Саверин, Дастин Московиц база Крис Хьюз-биле тургусканнар.

Веб-сайтың эгеки ады — «Thefacebook», база ол чүгле Гавард универсидединиң сургуулдарынга ажык турган. Ооң соонда Бостон-нуң өске университетеринге ажытыган, а ооң соонда АКШ-ның кандыг-даа студентилеринге ажытынган. 2006 чылдың сентябрь 26 дан тура шупту 13 хар дан өөру интернет ажыглакчыларынга ажытынган.

2012 чылдың октябрь 4-ден тура Facebook-туң ажыглакчылары 1 миллиард чеде берген.

## Төөгүзү

##### 2009 чыл

2009 чылдың июнь 9-та Facebook-туң шупту ажыглакчыларынга боду бодунуң арынынга бижиктиг адрес ээлеп болур арга тыптып келген. Чижээ, эгезинде Facebook-туң ажыглакчыларының арынынче кирерде (www.facebook.com/profile.php?id=<Маа арының тугаары>) турган, ам болза (www.facebook.com/<ээлеп алган адрези>) .

## Дөзү

1. Орус дыл кырында Википедия
# Инек

|  |
| --- |
| Инек |
|  |
| Эртемде классификациязы |
| аразында рангтар
АЛДАГ ДУГАЙЫНДА МЕДЕГЛЕЛ Биологтуг классификацияда *Bos taurus* таксоннуң туружун тайылбырлаар таксономнуг майык **{{Bos taurus }}** чогул.
 |
| Делегей чергелиг эртемде ады |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Викивидтерде систематика |  Чурумалдар дилээри |

|  |  |
| --- | --- |
| FW   | 104264 |

 |

 |

Инек
**Инек** – төрүүр кыс инек, ол малдың **ниити ады**, он ийи чылдың ийи дугаарынга кирген мал болур.Инек 3 хевирлиг (породалыг) болур: сүткүр инек, эъткир инек, сүткүр болгаш эъткир инек.

**Чаш мал:** Бызаа, Молдурга, Казыра.

**Улуг кыс мал:** Хунажын, Дөнен.

**Чазап каан эр мал:** Шарыжык, Шары.

**Чазаваан эр мал:** Бугажык, Буга.

## Дөзү

1. Моңгуш КЕНИН-ЛОПСАҢ: ТЫВА ЧАҢЧЫЛ. Тыва чоннуң ыдыктыг чаңчылдары. – Тувинские традиции. Книга вторая: священные традиции тувинского народа. – Кызыл: Тувинское отделение педагогического общества при Министерстве образования республики Тыва: Издательство “Новости Тувы”, 1999. На тувинском языке. 352 с.