Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хая́о Миядза́ки

|  |
| --- |
|  |
|
Хая́о Миядза́ки
 |
| яп. *宮崎駿* |
|  |
|  |
| Төрүттүнген хүнү | 1941 январьның 5(1941-01-05)[…] (85 хар) |
| Чурт | * Япония
 |
| Ашаа азы кадайы | Акэми Ота[d] |

 Хаяо Миядзаки 2009ч. Сан-Диегода
**Хая́о Миядза́ки** (яп. *宮崎 駿*; 1941, январь 5-те төр.) — япон аниматор база режиссёр. Исао Такахата-биле кады «Гибли Студиязы» деп анимациялар үндүрер студия ажыдып алган.

Чамдык чогаалдарын Миядзаки Сабуро Акицу (яп. 秋津 三朗 Акицу Сабуро:?) азы Тэрэкому (яп. 照樹務[1]) деп шола аттары-биле үндүрген.

## Намдар

**Акэбоно-тё** деп хоорайга төрүттүнген, дөрт оолдуң аразындан ийи дугаары. Адазы, Кацудзи Миядзаки, дайын үезинде A6M Zero деп самолёттарның детальдарын үндүрер фабриканың даргазы чораан. Фабриканың ээзи адазының акызы чораан. Иези оорга туберкулезу деп аарыг-биле аарып чораан. 1947-1955 чылдарда авазы аңгы-аңгы эмчилерге чыткан, ынчангаш өг-бүлези көжуп-ле чораан. Миядзаки школага сөөлгү класстарга өөренип тургаш, бир дугаар «Хякудзядэн» («Ак узун курт дугайында легенда») – деп анимацияны көргеш, ооң сооңда аниматор боор мен деп боданып алган.

1963 чылда ол Гакусюин университеттиң шылгалдыг экономика болгаш экономика өөредилге черин дооскан. Шылгалдыг өөредилге черинге бичии ажы-төлдүң чогаал клубунче барып турган. Ол клубка Европей чогаалдар өөренип турган. 1963 чылдың Toei Animation деп черге фазовщик кылдыр ажылдап турган. 1964 чылда профсоюзтуң даргазы апарган.

1965 чылдың октябрьда Акэми Ота аттыг коллегазынга өгленип алган. Ийи оолдуг: Горо биле Кэнсукэ. Бир дугаар оглу ачазынга удур «Сказания Земноморья» деп анимация кинону тыртырган, ийи дугаары - ыяш чоннар (чазаныр), ооң бир ажылын "Чуректиң даажы" - деп анимацияга көргүскен.

## Чогаадылгазы

Миядзаки хөй-ле анимациялыг кинолар тытырган, оондан өске ол комикстерниң чогаалчызы. Японияга ооң ажылдары эндере ашка чыган болгаш эки байдалды алган критиктер аразынга. "Холегелерге алдырканнар" деп анимези Японияның историязыңга эң хөй ашка чыган кино-деп чарлаан, «Принцесса Мононокэ» биле «Кылаштаан Шооча»-деп анимелери база эки чарлаттынган.

2002 чылда "Хөлегелерге алдырканнар" деп анименин мурнунда, Миядзаки Япониядан үндүр чонга билдинмес чораан.Ол дээш ол 2002 чылда, Берлинский кинофестивальга улуг награданы чаалап алган "Алдын адыг", 2003 чылда Оскарга шагнаткан. Хөй-ле кинолары кижиниң бойдус биле болгаш технологиялар биле харылзашканың көргускен.

## Графиктиг ажылдары

* Идиктиг диис – 1969
* Пустыняның кижилери – 1969-1970
* Мээң угбамга – 1982
* Ганстың эглип келгени – 1994

## Фильмнери

* Конан – келир үениң оглу – 1978
* Мээн кожам Тоторо – 1988
* Хөлегелерге алдырканнар – 2001
* Кылаштаан Шооча – 2004

## Дөс

## Шөлүглер
# .22

**.22** (0,22 дюйм, 5,6 мм) – дараазында патроннарның адында бар бижик:

* .22 Hornet
* .22 Short
* .22 WMR
* .22 Long
* .22 Long Rifle
* .22-250 Remington
# Горький аттыг автомобиль заводу

Бүдүрүлгениң заводунче киирер хаалгазы
**Горький аттыг автомобил заводу** (кысказы-биле **ГАЗ**) — совет болгаш российжи автомобиль тудар бүдүрүлге, Россияда чиик, чүък сөөртүр чиик автомобильдерни, биче автобустарны болгаш дайынчы техниканы эң улуг бүдүрүкчүзү.

Чон чугаа кырынга **газик** деп орук далдавас чиик майнаны адаар.

## Дөс

1. Тыва дылдың тайылбыр сөстүү (словарь). Том I, "Наука", Новосибирск 2003ч.
# Бүзээлел

**Бүзээлел[ъ]** - чүк бүрүзүнден долганып келири.

## Дөзүк

1. "Тыва дылдың тайылбырлыг сөстүү (словары)", I том, А-Й. Новосибирск-2003, "Наука", Моңгуш Д.А.-ның редакторлааны-биле.
# Воск

Восктуг лаа
Восктан ары чигириниң шөлү
Воск (о узадыр адаттынар) (орус. *Воск*, англ. *Wax*)– арыларның чигирин шыгжаар болгаш чуурга салыр алды азыглыг уяжыгаштарын кылыры сарыг азы ак өңнүг чук ышкаш чымчак бүдүмел, ол ышкаш анаа дөмейлешкек минералдан, үнүштен азы дириг амытандан алдынган бүдүмел.

Эртем аайы-биле чугаалаарга, **воск** болза үнүштер болгаш дириг-амытаннар делегейинде нептереңгей бөдүүн липидтер-дир (үстүг кислоталарның болгаш дээди көвей молекуларлыг спиртерниң нарын эфирлер). Сугга дыка шыдамык, быжыг болур, ынчалза-даа бензин, хлороформ, диэтил эфирге эстиичел.

Ызыгуур талазы-биле (тывылганы-биле) восктарны *амытандан* болгаш *үнүштен* деп ылгаар.

## Воск бойдуста

*Амытандан* воск:

* ары воскузун чигирлиг арыларның тускай железаларындан болдунуп үнер, ооң-биле арылар ары соталарын кылып алыр;
* дүктерде ланолин дириг-амытаннарның дүгүн база кежин шыктан, хирден база кургаарындан камгалаар;
* спермацет дээр воск кашалоттарның спермацеттиг үзүнде бар;

*Үнүштерден* воск үнүштерниң бүрүлерин, сыптарын, чемижин чиңге карт-биле шывар, ынчангаш ук карт оларны сугдан, кургагдан, үрегделдиг микроорганизмнерден камгалаар. Ук хевирниң воскузу чамдыкта үрезиннерниң немелде липидтери болур (чижээ, жожоба «үзү»).

Казымал воск (озокерит) кызыгаарлыг углеводородтарның тургузуунга турар.

## Ажыглалы

* Лаа
* Воскудан кылган дүрзүлер кезектери (баш, холдар дээш одө). Ындыг воск кезек холумактыг болур.
* Косметикада — кремнер, мазьтар болгаш лубриканттар харыкчызы (харыдыкчызы) болур, помаданың, кадыг духилерниң кол бүдүмели болур.
* Бажыңда ыяш эт-сеп аймаан, паркет шалалар, мрамор шып дескилээр болгаш камгалаар бүдүмелдер тургузуунда болур.
* Воскографияның (уран чурулгада) херек бүдүмели.
* Чемнерге немээр бүдүмел кылдыр ажыглап турар: чимистер, конфеталар, ногаа аймаан камгалап шыварда херек база диш хендирин (диш аштаар хендир) шыварда херек.

## Дөс

1. Тыва дылдың тайлыбыр сөстүү (словарь). Том I, "Наука", Новосибирск 2003ч.
2. Улуг совет энциклопедия (Большая советская энциклопедия).  Archived 2013-05-11 at the Wayback Machine 2012ч 8 айның 12.