Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Арбай

Арбай
**Арбай** (орус. *"ячмень"*) чаңгыс чылдыг үнүш, бажы дөрт кырлыг, салдарлыг, бүрүзү узун, чиңге. Тывада шаг үеден бээр улустуң танып, чип, ажыглап чораан тараазы болур.

Арбайның үрезининиң тургузуунда углевод —76%, үс — 3,5%, клетчатка—9,6%, ферментилер, А, В, Д, Е витаминнер бар. Арбайдан чарба, каржаң болгаш өске-даа чемнерни кылып ап турар. Оон ыңай кофе, пиво кылырынга хереглеп турар. Арбайның тургузуунда белоктар хөй болгаш чигир база бар. Арбайның чигирин тынар органнарның дегдириишкиннеринге, чөдүлге ажыглап турар. Оон хайындырган каржаңын. ижин-шөйүндүнүң аарыгларынга болгаш чөдүлге ажыглаар. 20 г каржаңны бир стакан сугга 4—5 шак шыгыткаш, 10 мин хайындыргаш, соодар. Ону улуг омааштап, бир хүн 4—6 катап ижер. Өл-шык, соокка алысканда, ооң хайындырган каржаңының суун чиңнээшкиннерге ажыглаар. Ону янзы-бүрү кеш аарыгларынга, кара-бүүректер аарыгларының үезинде, чигир аарыынга болгаш бичии уруглар чемгереринге ажыглап турар.

## Дөзү

1. Доржу Көк-оолович Куулар, Тана Моңгушевна Куулар - "ЛЕКАРСТВЕННЫЕ РАСТЕНИЯ В ТУВЕ"
# Сапониннер

Сапониннерниң химиктиг тургузуу
**Сапониннер** дээрге, сугга холааш былгаптарга, көвүктелип, саваң ышкаш апаар гликозидтерни ынча дээр. Чүге дээрге, латин дылда «cапo» дээрге саваң дээн сөс болур. Медицинада сапониннерни хөй нуруузунда, чөдүл күштелдирер, сидик элбедир эмнер кылдыр ажыглап турар.

## Дөзү

1. Доржу Көк-оолович Куулар, Тана Монгушевна Куулар - "ЛЕКАРСТВЕННЫЕ РАСТЕНИЯ В ТУВЕ"
# Вергилий

|  |
| --- |
|  |
|
Вергилий
 |
| лат. *Publius Vergilius Maro* |
|  |
|  |
| Төрүттүнген хүнү | 70 б. э. ч. октябрьның 15 |
| Мөчээн хүнү | 19 б. э. ч. сентябрьның 21 (50 хар) |
| Чурт | * Древний Рим[d]
 |

Вергилий, **Пу́блий Верги́лий Маро́н** (лат. *Publius Vergilius Maro*; б. э. ч. 70 чылдың октябрь 15, Вирджилио Мантуя чаны — б. э. ч. 19 чылдың сентябрь 21 , Бриндизи) — Бурунгу Римниң эң улуг шүлүкчүлериниң бирээзи. «Мантуан куу» деп аттыг.
# Гвоздика

**Гвоздика** (**и** узадыр адаттынар) — өңгүр чечектерлиг черлик азы тарымал сиген хевирлиг үнүш.

Гвоздика
## Дөс

1. Тыва дылдың тайлыбыр сөстүү (словарь). Том I, "Наука", Новосибирск 2003ч.