Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Иҗек

**Иҗек** - сүзнең аерым һава этәреше белән әйтелә һәм бер сузыктан яки сузык катнашкан берничә аваздан торган кисәге. Әйтелешнең иң кечкенә берәмлеге.

Татар телендә алты иҗек калыбы бар (С - сузык, Т - тартык):

* Сузыкка беткән иҗек – ачык: С ( Кер у.),ТС (ке-ше), СТ (ун).
* Тартыкка беткәне ябык иҗек дип аталаСТТ (ант), ТСТ (кыз), ТСТТ (карт), ТС (ке-ше).

Иҗекләр сөйләм тактларына, ә алар синтагмаларга беләшәләр, бер-берсеннән паузалар белән аерылалар.

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# VII гасыр

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| V гасыр — VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр — IX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 590-еллар
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-еллар
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |
| 610-еллар
 |  610
 |  611
 |  612
 |  613
 |  614
 |  615
 |  616
 |  617
 |  618
 |  619
 |
| 620-еллар
 |  620
 |  621
 |  622
 |  623
 |  624
 |  625
 |  626
 |  627
 |  628
 |  629
 |
| 630-еллар
 |  630
 |  631
 |  632
 |  633
 |  634
 |  635
 |  636
 |  637
 |  638
 |  639
 |
| 640-еллар
 |  640
 |  641
 |  642
 |  643
 |  644
 |  645
 |  646
 |  647
 |  648
 |  649
 |
| 650-еллар
 |  650
 |  651
 |  652
 |  653
 |  654
 |  655
 |  656
 |  657
 |  658
 |  659
 |
| 660-еллар
 |  660
 |  661
 |  662
 |  663
 |  664
 |  665
 |  666
 |  667
 |  668
 |  669
 |
| 670-еллар
 |  670
 |  671
 |  672
 |  673
 |  674
 |  675
 |  676
 |  677
 |  678
 |  679
 |
| 680-еллар
 |  680
 |  681
 |  682
 |  683
 |  684
 |  685
 |  686
 |  687
 |  688
 |  689
 |
| 690-еллар
 |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700-еллар
 |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**VII (җиденче) гасыр** — 601 елдан 700 елга кадәр дәвам иткән гасыр.

## Вакыйгалар

## Туулар

## Шулай ук кара

  VII гасыр  600-еллар  610-еллар  620-еллар  630-еллар  640-еллар  650-еллар  660-еллар  670-еллар  680-еллар  690-еллар  VII гасыр архитектурасы  VII гасыр шәхесләре

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Баш күтәрү

Фриз баш күтәрүчесе Пьер Дониага (Pier Gerlofs Donia) һәйкәл
**Баш күтәрү**, **кузгалыш**, **кораллы күтәрелеш** — үз сыйнфый һәм милли мәнфәгатьләрен яклап, халыкның дәүләт хакимиятенә каршы кораллы күтәрелеше. Баш күтәрүдә катнашучылар - баш күтәрүчеләр дип атала. Халыкның күп өлеше катнашкан күтәрелешне - халык күтәрелеше диләр.

Кагыйдә буларак, ашыгыч рәвештә кузгалып киткән фетнәдән аермалы буларак, баш күтәрү (кузгалыш) алдан куешкан сүз буенча башлана. Баш күтәрүнең уңышы аның юлбашчысы шәхесенә бәйле.

Тарихтагы иң канкойгыч кузгалышларның берсе булып Кытайда 19 гасырдагы тайпиннар баш күтәрүе санала. Бу кузгалышта катнашкан 30 млн Кытай кешесен инглиз колонизаторлары юк итә.

## Шулай ук кара

* Батырша хәрәкәте

## Тышкы сылтамалар

* Ф.Энгельс Введение к работе К. Маркса «Классовая борьба во Франции с 1848 по 1850 г.»
* О.Н. ГЛАЗУНОВ.ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПЕРЕВОРОТ.СТРАТЕГИЯ И ТЕХНОЛОГИЯ.МОСКВА 2007  2009 елның 9 июль көнендә архивланган
* С.Козлов. Как победить во "вьетнамской войне"  2012 елның 24 ноябрь көнендә архивланган
* Борис КАГАРЛИЦКИЙ. ВОЙНА КАК ОРУДИЕ ТОРГА
* В муравьином царстве зафиксированы восстания рабов  2010 елның 6 сентябрь көнендә архивланган
# Төньяк

| Төньяк |
| --- |
|  |
| ... хөрмәтенә аталган | медведь[d] |
| Позиционный угол | 0 ° |
| Моның каршысы | көньяк |
| Бу объекттан ясалган медиасурәтләр төркеме | [d] |
|  Төньяк Викиҗыентыкта |

**Тө́ньяк** — дөнья якларының берсе.

Төньякның татарча билгеләнеше — **Т**, халыкара — **N** (*nord* сүзеннән).

## Шулай ук карагыз

* Төньяк полюс

## Искәрмәләр

Бу —  география буенча мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*
# V гасыр

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| III гасыр — IV гасыр — **V гасыр** — VI гасыр — VII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 390-еллар
 |  390
 |  391
 |  392
 |  393
 |  394
 |  395
 |  396
 |  397
 |  398
 |  399
 |
|  |
| 400-еллар
 |  400
 |  401
 |  402
 |  403
 |  404
 |  405
 |  406
 |  407
 |  408
 |  409
 |
| 410-еллар
 |  410
 |  411
 |  412
 |  413
 |  414
 |  415
 |  416
 |  417
 |  418
 |  419
 |
| 420-еллар
 |  420
 |  421
 |  422
 |  423
 |  424
 |  425
 |  426
 |  427
 |  428
 |  429
 |
| 430-еллар
 |  430
 |  431
 |  432
 |  433
 |  434
 |  435
 |  436
 |  437
 |  438
 |  439
 |
| 440-еллар
 |  440
 |  441
 |  442
 |  443
 |  444
 |  445
 |  446
 |  447
 |  448
 |  449
 |
| 450-еллар
 |  450
 |  451
 |  452
 |  453
 |  454
 |  455
 |  456
 |  457
 |  458
 |  459
 |
| 460-еллар
 |  460
 |  461
 |  462
 |  463
 |  464
 |  465
 |  466
 |  467
 |  468
 |  469
 |
| 470-еллар
 |  470
 |  471
 |  472
 |  473
 |  474
 |  475
 |  476
 |  477
 |  478
 |  479
 |
| 480-еллар
 |  480
 |  481
 |  482
 |  483
 |  484
 |  485
 |  486
 |  487
 |  488
 |  489
 |
| 490-еллар
 |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500-еллар
 |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**V (бишенче) гасыр** — 401 елдан 500 елга кадәр дәвам иткән гасыр.

## Вакыйгалар

## Туулар

## Шулай ук кара

  V гасыр  400-еллар  410-еллар  420-еллар  430-еллар  440-еллар  450-еллар  460-еллар  470-еллар  480-еллар  490-еллар  V гасыр шәхесләре

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# VI гасыр

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| IV гасыр — V гасыр — **VI гасыр** — VII гасыр — VIII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 490-еллар
 |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500-еллар
 |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |
| 510-еллар
 |  510
 |  511
 |  512
 |  513
 |  514
 |  515
 |  516
 |  517
 |  518
 |  519
 |
| 520-еллар
 |  520
 |  521
 |  522
 |  523
 |  524
 |  525
 |  526
 |  527
 |  528
 |  529
 |
| 530-еллар
 |  530
 |  531
 |  532
 |  533
 |  534
 |  535
 |  536
 |  537
 |  538
 |  539
 |
| 540-еллар
 |  540
 |  541
 |  542
 |  543
 |  544
 |  545
 |  546
 |  547
 |  548
 |  549
 |
| 550-еллар
 |  550
 |  551
 |  552
 |  553
 |  554
 |  555
 |  556
 |  557
 |  558
 |  559
 |
| 560-еллар
 |  560
 |  561
 |  562
 |  563
 |  564
 |  565
 |  566
 |  567
 |  568
 |  569
 |
| 570-еллар
 |  570
 |  571
 |  572
 |  573
 |  574
 |  575
 |  576
 |  577
 |  578
 |  579
 |
| 580-еллар
 |  580
 |  581
 |  582
 |  583
 |  584
 |  585
 |  586
 |  587
 |  588
 |  589
 |
| 590-еллар
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-еллар
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**VI (алтынчы) гасыр** — 501 елдан 600 елга кадәр дәвам иткән гасыр.

## Вакыйгалар

## Туулар

## Шулай ук кара

  VI гасыр  500-еллар  510-еллар  520-еллар  530-еллар  540-еллар  550-еллар  560-еллар  570-еллар  580-еллар  590-еллар  VI гасыр шәхесләре

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Уйгырлар

|  |
| --- |
| Уйгырлар |
| гомуми сан | 12 314 800 |
| яшәү җире | Кытай-7,5 млн, Казакстан-185 мең, Кыргызстан-37 мең, Үзбәкстан-36 мең, Русия-3 мең. |
| Теле |
Уйгур теле
 |
| Дине |
Ислам
 |
| Кардәш халыклары: |
башка Төрки халыклар
 |
|  Уйгырлар Викиҗыентыкта |

**Уйгырлар** – Кытайда, Казахстанда, Кыргызстанда, Үзбәкстанда, Рәсәйдә һәм башка төбәкләрдә яшәүче төрки халык. Уйгур телендә яки яңа уйгур телендә сөйләшәләр, телләре алтай гаиләсе төрки группага керә. Төньяк-көнбатыш яки үзәк диалектында сөйләшәләр. Теге яки бу төбәктә яшәгәнгә күрә рус, казах, үзбәк, киргиз, һәм кытай телләре бу халык арасында киң таралган.Кытайда яшәгән уйгурларның гарәп графикасына, ә элеке СССР территориясендә яшәгән уйгурларның рус графикасы язуларына нигезләнә.

Кытай Халык Җөмһүриятенда уйгырларның хокуклары КХҖ Хөкүмәте тарафыннан бозыла. Бу гамәлләр Шеңҗанны көчләп ассимиляцияләү һәм этноцид яки мәдәни геноцид буларак тасвирлана.

## Шулай ук карагыз

* Турфанлылар
* Бөтендөнья уйгыр конгрессы
* Кытайда ислам

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Михаил ГорбачёвLatinitsada uqu

| Михаил Горбачёв |
| --- |
|  |
| Туган | 2 март 1931(1931-03-02)[…] Привольное[d], Төньяк Кавказ крае[d], РСФСР, СССР |
| Үлгән | 30 август 2022(2022-08-30) (91 яшь) , Мәскәү, Россия |
| Җефет | Раиса Горбачёва |
| Әни | Мария Пантелеевна Горбачёва[d] |
| Әти | Сергей Андреевич Горбачёв[d] |
| Белем | МДУның юридик факультеты[d], Ставрополь дәүләт аграр университеты[d] һәм Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты |
| Култамга |  |

**Михаил Горбачёв**, Михаил Сергей улы Горбачёв (рус. *Михаи́л Серге́евич Горбачёв*; *2 март 1931(1931-03-02)[…], Привольное[d], Төньяк Кавказ крае[d], РСФСР, СССР — 30 август 2022(2022-08-30) (91 яшь), Мәскәү, РФ*) — ССРБ һәм Россия сәясәтчесе, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты, «үзгәртеп кору» («перестройка») сәясәтен башлаучы.

## Биографиясе

Михаил Горбачев Өфедә. 1 июль 1996 ел. Уңнан — Рәйхана Гыйльманова
Мәскәү дәүләт университетын (1955), Ставрополь авыл хуҗалыгы инстиутын (1967) тәмамланган. 1955 елдан комсомол, 1963 елдан — партия эшендә.

1966 елдан башлап КПСС-ның Ставрополь шәһәр комитетының беренче сәркатибе, 1968 елдан Ставрополь шәһәр комитетының икенче, соңрак беренче сәркатибе. 1975 елдан КПСС ҮК сәркатибе, 1985 елдан — Генераль сәркатибе; 1988 елдан ССРБ Югары Шурасы Президиумы рәисе, 1989-1990 елдларда ССРБ Югары Шурасы рәисе.

1992 елның гыйнварыннан Халыкара иҗтмагый-икътисади һәм политологик тикшеренүләр вакыфы («Горбачёв-Фонд») белән җитәкчелек итә.

## Бүләкләре

Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты (1990), Ленин (1971, 1973, 1981), Октябрь инкыйлабы (1978). Хезмәт Кызыл Байрагы (1949), Хөрмәт билгесе (1966), Изге Андерй Первозванный (2011), Хөрмәт (2001) орденнары белән бүләкләнгән.

## Искәрмәләр

**Ошибка Lua в Модуль:External\_links на строке 666: attempt to call field 'getRefHtml' (a nil value).**
# Синоним

**Синоним** яки **мәгънәдәш сүз** (бор. грек. *synonymos* — бердәй исемле) — мәгънәләре ягыннан тәңгәл килгән яки якын тора торган сүзләр. Лексик синонимнар бер үк сүз төркеменә карыйлар, бер төшенчәне төрле яклап атыйлар, әмма бер-берсеннән мәгънә төсмерләре яки стилистик бизәкләре белән белән аерылып торалар: искиткеч, шаккаткыч, гаҗәп, хәйран калырлык, таң калмалы, уш китмәле. Синоним сүзләрнең мәгънәләре бер-берсе белән төгәл тәңгәл килми, аларның һәрберсе аерым мәгънә төсмере белдерү өчен хезмәт итәләр: аяусыз, рәхимсез, шәфкатьсез, мәрхәмәтсез, миһербансыз, кешелексез, кансыз синонимимк оясында иң көчле миһербансызлыкны белдерә торган сүз — кансыз.

## Синонимик оя

Бер үк яки якын мәгънәле сүзләр төркеме синонимик оя (рәт) хасил итә. Синонимик ояда андагы сүзләрнең мәгънәләрен берләштерүче, гомуми төшенчә белдерә торган, телдә продуктив кулланыла, барысы өчен дә төп, уртак, ситилистик бизәкләрдән азат сүз *доминанта (Кара)* була. Синонимнарның аермалы (дифференциаль) билгеләре берничә төрле булырга мөмкин: эчтәлекләре ягыннан (агару — чал керү, чал төшү); синонимның нинди стильдә кулланылуы ягыннан (агару — кырпак төшү; ду килү, дуамаллану, җенләнү, тилерү котырыну — сөйләм теленә хас); эмоциональ-экспрессивлыгы ягыннан (ирония, иркәләү, ачулану, өнәмәү): ду килү — кирәген бирү, тетмәсен тетү, арт сабагын укыту).

## Синонимнарның төрләре

Аермалы билгеләргә карап, тел белемендә синонимнарның түбәндәге төрләрен аералар:

### Идеографик синонимнар

Идеографик синонимнар — мәгънә төсмерләре белән аерылып торган синонимнар. Идеографик синонимнар телдә зур күпчелекне тәшкил итәләр. Фикерне төгәл, анык итеп җиткерүдә бу төр синонимнар зур роль уйныйлар. Идегорафик типтагы синонимнар берсе урынына икенчесе килә алмый, чөнки мәгънә төсмерләрен аермыйча куллану фикерне төгәл биреп бетермәү генә түгел, бөтенләй башкача аңлауга да юл калдыра.

### Стилистик синонимнар

Стилистик синонимнар — төрле стильләрдә кулланыла торган синонимнарны атыйлар. Мәсәлән: Аның каравы Сүбәдәй, өй-юртасына кайткач, баш көтүчене дәшеп камчы белән ярды, кыйнады. Эмоциональ-эспрессив синонимнар — чынбарлыкка төрле мөнәсәбәт белдерү ягыннан аерыла торган синонимнар. Мәсәлән: Ул, нишләргә белмичә ашкынып, ярсып, упкынга ташлангандай, ниндидер башсыз тәвәкәллек белән, ике сакчыны як-якка этеп җибәреп, урамга атылды.

### Абсолют синоним

Абсолют синоним — бер төшенчә бирү өчен кулланылган, мәгънәләре буенча тулысынча тәңгәл килә торган синонимнар. Бу төр С. мәгънә дифференциациясе юк. Сиңа, балакаем, Аллаһы Тәгалә барысын да биргән, Ходай синнән берни дә кызганмаган.

## Искәрмәләр
# ҺаваLatinitsada uqu

**Һава** – кеше, хайван һәм үсемлекләрнең тереклеге өчен кирәк булган, күбесенчә азот белән кислородтан торган җирнең атмосферасындагы газлар катнашмасы; Җирнең атмосферасы газларының табигый катнашмасы (катнашмада күпчелеге азот һәм кислород — 98-99 %; углекислый газ, су, водород һәм башкалар).

Һавадан инерт газлар алалар (гелий, неон, аргон, криптон, ксенон, радон).

## Химик составы

Һава составы
Атмосфера һавасында азот – 78%, кислород – 21%, ә калган газлар барысы бергә нибары 1% тәшкил итә. Аларга углекислый газ, су пары, озон, гелий һ. б. газлар керә.

## Чыганаклар

* Воздух // Символы, знаки, эмблемы: Энциклопедия / авт.-сост. В. Э. Багдасарян, И. Б. Орлов, В. Л. Телицын; под общ. ред. В. Л. Телицына. — 2-е изд. — М.: ЛОКИД-ПРЕСС, 2005. — 494, [1] с., [16] л. цв. ил.
# 1312 ел

Бу мәкаләдәге яки аның кайбер бүлекләрендәге мәгълүмат **искергән**. Проектка булышырга теләсәгез, мәгълүматны яңартыгыз һәм эшегезне бетергәч бу калыпны алып ташлагыз. *(2017)*

| Еллар
 |
| --- |
|  1308 · 1309 · 1310 · 1311 —  **1312**  — 1313 · 1314 · 1315 · 1316
 |
| Унъеллык
 |
| 1290-еллар · 1300-еллар — **1310-еллар** — 1320-еллар · 1330-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XIII гасыр — **XIV гасыр** — XV гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XII гасыр — XIII гасыр — **XIV гасыр** — XV гасыр — XVI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1290-еллар
 |  1290
 |  1291
 |  1292
 |  1293
 |  1294
 |  1295
 |  1296
 |  1297
 |  1298
 |  1299
 |
|  |
| 1300-еллар
 |  1300
 |  1301
 |  1302
 |  1303
 |  1304
 |  1305
 |  1306
 |  1307
 |  1308
 |  1309
 |
| 1310-еллар
 |  1310
 |  1311
 |  1312
 |  1313
 |  1314
 |  1315
 |  1316
 |  1317
 |  1318
 |  1319
 |
| 1320-еллар
 |  1320
 |  1321
 |  1322
 |  1323
 |  1324
 |  1325
 |  1326
 |  1327
 |  1328
 |  1329
 |
| 1330-еллар
 |  1330
 |  1331
 |  1332
 |  1333
 |  1334
 |  1335
 |  1336
 |  1337
 |  1338
 |  1339
 |
| 1340-еллар
 |  1340
 |  1341
 |  1342
 |  1343
 |  1344
 |  1345
 |  1346
 |  1347
 |  1348
 |  1349
 |
| 1350-еллар
 |  1350
 |  1351
 |  1352
 |  1353
 |  1354
 |  1355
 |  1356
 |  1357
 |  1358
 |  1359
 |
| 1360-еллар
 |  1360
 |  1361
 |  1362
 |  1363
 |  1364
 |  1365
 |  1366
 |  1367
 |  1368
 |  1369
 |
| 1370-еллар
 |  1370
 |  1371
 |  1372
 |  1373
 |  1374
 |  1375
 |  1376
 |  1377
 |  1378
 |  1379
 |
| 1380-еллар
 |  1380
 |  1381
 |  1382
 |  1383
 |  1384
 |  1385
 |  1386
 |  1387
 |  1388
 |  1389
 |
| 1390-еллар
 |  1390
 |  1391
 |  1392
 |  1393
 |  1394
 |  1395
 |  1396
 |  1397
 |  1398
 |  1399
 |
|  |
| 1400-еллар
 |  1400
 |  1401
 |  1402
 |  1403
 |  1404
 |  1405
 |  1406
 |  1407
 |  1408
 |  1409
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1312 (бер мең өч йөз уникенче) ел** — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1312 елы, II меңьеллыкның 312 елы, XIV гасырның 12 елы, XIV гасырның 2 унъеллыгының 2 елы, 1310 елларның 3 елы. 1312 елдан бирле **714** ел үтте.

## Вакыйгалар

* 22 май — Климент V-нең Тамплиерлар Орденын юк итүче булласының чыгуы.
* Алтын Урданың ислам динен рәсми рәвештә дәүләт дине буларак кабул итүе.
* Мали патшасы Манса Муса I-нең идарә итә башлавы (1312—1337)

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1312 елда туганнар*

* Эдуард III, 1327 елдан башлап Англия короле.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1312 елда вафатлар*

* Алтын Урда ханы Тукта хан

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# 268 ел

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 268 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  264 · 265 · 266 · 267 —  **268**  — 269 · 270 · 271 · 272
 |
| Унъеллык
 |
| 240-еллар · 250-еллар — **260-еллар** — 270-еллар · 280-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| II гасыр — **III гасыр** — IV гасыр
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| I гасыр — II гасыр — **III гасыр** — IV гасыр — V гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 190-еллар
 |  190
 |  191
 |  192
 |  193
 |  194
 |  195
 |  196
 |  197
 |  198
 |  199
 |
|  |
| 200-еллар
 |  200
 |  201
 |  202
 |  203
 |  204
 |  205
 |  206
 |  207
 |  208
 |  209
 |
| 210-еллар
 |  210
 |  211
 |  212
 |  213
 |  214
 |  215
 |  216
 |  217
 |  218
 |  219
 |
| 220-еллар
 |  220
 |  221
 |  222
 |  223
 |  224
 |  225
 |  226
 |  227
 |  228
 |  229
 |
| 230-еллар
 |  230
 |  231
 |  232
 |  233
 |  234
 |  235
 |  236
 |  237
 |  238
 |  239
 |
| 240-еллар
 |  240
 |  241
 |  242
 |  243
 |  244
 |  245
 |  246
 |  247
 |  248
 |  249
 |
| 250-еллар
 |  250
 |  251
 |  252
 |  253
 |  254
 |  255
 |  256
 |  257
 |  258
 |  259
 |
| 260-еллар
 |  260
 |  261
 |  262
 |  263
 |  264
 |  265
 |  266
 |  267
 |  268
 |  269
 |
| 270-еллар
 |  270
 |  271
 |  272
 |  273
 |  274
 |  275
 |  276
 |  277
 |  278
 |  279
 |
| 280-еллар
 |  280
 |  281
 |  282
 |  283
 |  284
 |  285
 |  286
 |  287
 |  288
 |  289
 |
| 290-еллар
 |  290
 |  291
 |  292
 |  293
 |  294
 |  295
 |  296
 |  297
 |  298
 |  299
 |
|  |
| 300-еллар
 |  300
 |  301
 |  302
 |  303
 |  304
 |  305
 |  306
 |  307
 |  308
 |  309
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**268 (ике йөз алтмыш сигезенче) ел** — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 268 елы, I меңьеллыкның 268 елы, III гасырның 68 елы, III гасырның 7 унъеллыгының 8 елы, 260 елларның 9 елы. 268 елдан бирле **1758** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:268 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:268 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Көньяк океан

Бу мәкаләдәге яки аның кайбер бүлекләрендәге мәгълүмат **искергән**. Проектка булышырга теләсәгез, мәгълүматны яңартыгыз һәм эшегезне бетергәч бу калыпны алып ташлагыз. *(2016)*

Көньяк океан
**Көньяк океа́н** (яки **Антарктик океан**) – Антарктиданы әйләндереп алучы, Җирдәге океаннар арасында зурлык буенча дүртенче урында торучы океан. Мәйданы 20 327 мең км² (төньяк чиге буларак көньяк киңлекнең 60нчы градусын кабул иткән очракта). Иң зур тирәнлек (Көньяк-Сандвич иңкүлеге) – 7235 м.

Антарктида ярларында Көньяк океанга керүче 13 диңгез аерыла: Уэдделл, Скош, Беллинсгаузен, Росс, Амундсен, Дейвис, Лазарев, Рисер-Ларсен, Космонавтлар, Берлек, Моусон, Дюрвиль, Сомов диңгезләре.

Иң мөһим утраулар: Фолкленд утраулары, Кергелен, Көньяк Георгия һәм Көньяк Сандвич утраулары, Көньяк Шетланд утраулары, Көньяк Оркней утраулары, Баллени утраулары.

Халыкара гидрографик оешманың үз публикацияләрендә Көньяк океанны Атлантик, Һинд һәм Тын океаннарыннан аерып чыгаруы 1937 елга карый.
# 1677 ел

Бу мәкаләдәге яки аның кайбер бүлекләрендәге мәгълүмат **искергән**. Проектка булышырга теләсәгез, мәгълүматны яңартыгыз һәм эшегезне бетергәч бу калыпны алып ташлагыз. *(2018)*

| Еллар
 |
| --- |
|  1673 · 1674 · 1675 · 1676 —  **1677**  — 1678 · 1679 · 1680 · 1681
 |
| Унъеллык
 |
| 1650-еллар · 1660-еллар — **1670-еллар** — 1680-еллар · 1690-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XV гасыр — XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр — XIX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-еллар
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-еллар
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-еллар
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-еллар
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-еллар
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-еллар
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-еллар
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-еллар
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-еллар
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-еллар
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-еллар
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-еллар
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1677 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 1677  *MDCLXXVII*  |
| Юлиан тәкъвим | 1676—1677 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7185—7186 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2429—2430 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5437—5438
ה'תל"ז — ה'תל"ח |
| Һиҗри тәкъвим | 1087—1089 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4169—4170 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1126 *ԹՎ ՌՃԻԶ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4373—4374 丙辰 — 丁巳 кызыл аждаһа — кызыл елан |
| Хәбәш тәкъвим | 1669 — 1670 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 1733—1734 |
| - *Шака самват* | 1599—1600 |
| Шәмси тәкъвим | 1055—1056 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2220 |

**1677 (бер мең алты йөз җитмеш җиденче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 1677 елы, II меңьеллыкның 677 елы, XVII гасырның 77 елы, XVII гасырның 8 унъеллыгының 7 елы, 1670 елларның 8 елы. 1677 елдан бирле **349** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1677 елда туганнар*

* 18 февраль — Жак Кассини, француз астрономы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1677 елда вафатлар*

* Сәиб Тәбризи, азәрбайҗан шагыйре.