# 16 март

**16 март** – Милади тәкъвимендә өченче айның уналтынчы көне. Ел ахырына кадәр 290 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **март** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |   |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

Тыелган китап ташучылар дивары,  Литва.
### Халыкара

### Милли

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* АКШ һәм  Канада *финнары* — үз милли-мәдәни кемлеген саклау максатыннан уйлап чыгарылган Изге Урхо көне (ингл. *St. Urho's Day*).
* Көрдләр — 1988 елгы Хәләбҗәгә химик кораллар белән хөҗүмне (көрд. Komkujiya Helebceyê) искә алу көне, милли матәм көне: *Саддам Хөсәен* (ku) гаскәре  Гыйракның  *Көньяк/Гыйраки Көрдстан* (көрд. Başûrê Kurdistanê/هه‌رێمی کوردستان) шәһәрен бомбалавы заманында 5000 кадәр кеше үлә һәм 10000 кадәр кеше яралана (яраланганнарының зур өлеше соңыннан үлә). Көрдләргә карата геноцид кампаниясенең бер очрагы дип билгеләнгән.
* Латвия — Легионерларны искә алу көне (лат. Leģionāru piemiņas diena).
* Литва — Тыелган китапларны ташучылар көне (литв. Knygnešio diena).
* Россия Федерациясе — Эчке эшләр министрлыгының икътисади иминлек хезмәте көне (рус. *День ОБЭП МВД России*).

## Вакыйгалар

* 1926 — Роберт Годдард сыек ягулыктагы беренче ракетаны уңышлы сыный.
* 1962 — Никита Хрущев ССРБның кыйтгаара баллистик ракеталары булуы турында игълан итә.
* 2001 — Алман Википедиясе эшли башлый.
* 2004 — Лондонда Артур Конан Дойл шәхси кәгазьләре (шул исәптән Уинстон Черчилль, Оскар Уайлд, Бернард Шоу хатлары) табыла.
* 2014 — Кырымда канунсыз Кырым статусы турында референдум уза.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:16 март көнне туганнар*

* 1596 — Эбба Браге,
* 1751 — Җеймс Мәдисон,
* 1787 — Георг Ом, алман физигы.
* 1839 — Франсуа Арман Сюлли-Прюдом, француз шагыйре.
* 1851 — Хаҗиәхмәт Ишбулатов, Патша гаскәре генералы.
* 1864 — Герасим Терентьев,
* 1866 — Павел,
* 1878 — Соломон Лозовский,
* 1883 — Игнатий Крачковский, совет шәркыять галиме, Коръәнне рус теленә тәрҗемә итүче.
* 1885 — Алексей Бормусов,
* 1894 — Фатыйх Төхфәтуллин,
* 1897 — Юзеф Ланге,
* 1903 — Вячеслав Лобков,
* 1903 — Садри Ахун, татар сынчысы.
* 1903 — Тамара Габбе,
* 1905 — Гомәр Гаипов,
* 1913 — Нар Урини,
* 1915 — Александр Заев,
* 1916 — Касыйм Вахит, татар шагыйре.
* 1918 — Фредерик Райнес,
* 1920 — Владимир Зеленин,
* 1925 — Анастасия Гаршина,
* 1925 — Виктор Воробьёв,
* 1926 — София Лопушанская,
* 1929 — Геннадий Бухарин, спортчы (*каноэда ишүче*), дөнья һәм Европа чемпионы.
* 1932 — Гомәр Усманов,  ССРБ *партия* һәм дәүләт эшлеклесе.
* 1934 — Рәисә Халикова,
* 1935 — Геннадий Захаров,
* 1939 — Анатолий Иванов,
* 1940 — Җәгъфәр Пончаев, Ленинград мәчете имамы.
* 1940 — Ридик Фәсхетдинов,
* 1948 — Фәйзулла Әминов,
* 1952 — Таһирә Минһаҗетдинова, опера җырчысы, Праһа халыкара консерваториясе профессоры.
* 1959 — Енс Столтенберг,
* 1962 — Гөлфия Фәйзерахманова,
* 1964 — Гор Вербински, Америка режиссёры һәм сценарист.
* 1964 — Екатерина Волкова,
* 1965 — Чулпан Билалова,
* 1968 — Җәлил Сөләймәнов,
* 1969 — Нияз Әкбәров,
* 1973 — Алсу Хәбетдинова,
* 1974 — Галина Кожевникова,
* 1974 — Гөлнара Фазылҗанова,
* 1976 — Алексей Цыденов,
* 1976 — Вадим Епанчинцев,
* 1978 — Марат Юнысов,
* 1982 — Артём Ермаков,
* 1985 — Артем Булянски,
* 1992 — Елизавета Максимова,

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:16 март көнне вафатлар*

* 37 — Тиберий Клавдий Нерон (*Tiberius Claudius Nero*), рим императоры.
* 1736 — Джованни Перголези, итальян композиторы, скрипкачы.
* 1888 — Модест Богданов,
* 1914 — Шарль Альбер Гоба, швейцарияле юрист һәм сәясәтче, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
* 1917 — Николай Засецкий,
* 1919 — Яков Свердлов,
* 1930 — Варлаам Аванесов,
* 1931 — Всеволод Ульянин,
* 1931 — Николай Жилин,
* 1940 — Зелма Лагерлөф,
* 1947 — Нәгыймә Таҗдарова, татар артисты.
* 1949 — Гаврил Кореньков,
* 1959 — Хәбибулла Ибраһимов, драматург, композитор.
* 1971 — Фатыйх Динеев,
* 1974 — Леван Абелишвили,
* 1990 — Илдус Ахунҗанов, әдәбият тәнкыйтьчесе.
* 1991 — Зоя Миронова,
* 1992 — Георгий Солдатов,
* 1998 — Александр Ефремов,
* 1998 — Дерек Бартон,
* 2016 — Марат Кәбирев,
* 2016 — Марс Макаров, композитор, ТАССР атказанган сәнгать хезмәткәре (1987).
* 2016 — Тимер Йосыпов, башкорт шагыйре.
* 2017 — Геннадий Никитин,

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |