Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Башкала

| Башкала |
| --- |
|  |
| Моңа өлешчә туры килә | иң эре шәһәр[d] |
| Моның каршысы | элекке башкала[d] |
| Эпонимик төркемнәр төркеме | [d] |
|  Башкала Викиҗыентыкта |

**Башкала́** – дәүләтнең яки административ берәмлекнең (өлкә, төбәк, автоном җөмһүрият, штат, провинция һ. б.) төп шәһәре. Гадәттә башкалада дәүләтнең яки административ берәмлекнең югары идарә органнары урнаша.

Башкалада дәүләтнең югары хакимият һәм идарә итү әгъзалары урнашкан:

* Дәүләт башлыгы резиденциясе
* Парламент
* Министырлыклар
* Югары хөкем һ.б.

Кайбер әгъзаларның бүтән шәһәрләрдә дә урнашуы мөмкин.

## Шулай ук карагыз

* Дәүләтләр башкалалары исемлеге
# 706 ел

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 706 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  702 · 703 · 704 · 705 —  **706**  — 707 · 708 · 709 · 710
 |
| Унъеллык
 |
| 680-еллар · 690-еллар — **700-еллар** — 710-еллар · 720-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| VII гасыр — **VIII гасыр** — IX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| VI гасыр — VII гасыр — **VIII гасыр** — IX гасыр — X гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 690-еллар
 |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700-еллар
 |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |
| 710-еллар
 |  710
 |  711
 |  712
 |  713
 |  714
 |  715
 |  716
 |  717
 |  718
 |  719
 |
| 720-еллар
 |  720
 |  721
 |  722
 |  723
 |  724
 |  725
 |  726
 |  727
 |  728
 |  729
 |
| 730-еллар
 |  730
 |  731
 |  732
 |  733
 |  734
 |  735
 |  736
 |  737
 |  738
 |  739
 |
| 740-еллар
 |  740
 |  741
 |  742
 |  743
 |  744
 |  745
 |  746
 |  747
 |  748
 |  749
 |
| 750-еллар
 |  750
 |  751
 |  752
 |  753
 |  754
 |  755
 |  756
 |  757
 |  758
 |  759
 |
| 760-еллар
 |  760
 |  761
 |  762
 |  763
 |  764
 |  765
 |  766
 |  767
 |  768
 |  769
 |
| 770-еллар
 |  770
 |  771
 |  772
 |  773
 |  774
 |  775
 |  776
 |  777
 |  778
 |  779
 |
| 780-еллар
 |  780
 |  781
 |  782
 |  783
 |  784
 |  785
 |  786
 |  787
 |  788
 |  789
 |
| 790-еллар
 |  790
 |  791
 |  792
 |  793
 |  794
 |  795
 |  796
 |  797
 |  798
 |  799
 |
|  |
| 800-еллар
 |  800
 |  801
 |  802
 |  803
 |  804
 |  805
 |  806
 |  807
 |  808
 |  809
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**706 (җиде йөз алтынчы) ел** — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 706 елы, I меңьеллыкның 706 елы, VIII гасырның 6 елы, VIII гасырның 1 унъеллыгының 6 елы, 700 елларның 7 елы. 706 елдан бирле **1320** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:706 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:706 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# 892 ел

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 892 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  888 · 889 · 890 · 891 —  **892**  — 893 · 894 · 895 · 896
 |
| Унъеллык
 |
| 870-еллар · 880-еллар — **890-еллар** — 900-еллар · 910-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| VIII гасыр — **IX гасыр** — X гасыр
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| VII гасыр — VIII гасыр — **IX гасыр** — X гасыр — XI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 790-еллар
 |  790
 |  791
 |  792
 |  793
 |  794
 |  795
 |  796
 |  797
 |  798
 |  799
 |
|  |
| 800-еллар
 |  800
 |  801
 |  802
 |  803
 |  804
 |  805
 |  806
 |  807
 |  808
 |  809
 |
| 810-еллар
 |  810
 |  811
 |  812
 |  813
 |  814
 |  815
 |  816
 |  817
 |  818
 |  819
 |
| 820-еллар
 |  820
 |  821
 |  822
 |  823
 |  824
 |  825
 |  826
 |  827
 |  828
 |  829
 |
| 830-еллар
 |  830
 |  831
 |  832
 |  833
 |  834
 |  835
 |  836
 |  837
 |  838
 |  839
 |
| 840-еллар
 |  840
 |  841
 |  842
 |  843
 |  844
 |  845
 |  846
 |  847
 |  848
 |  849
 |
| 850-еллар
 |  850
 |  851
 |  852
 |  853
 |  854
 |  855
 |  856
 |  857
 |  858
 |  859
 |
| 860-еллар
 |  860
 |  861
 |  862
 |  863
 |  864
 |  865
 |  866
 |  867
 |  868
 |  869
 |
| 870-еллар
 |  870
 |  871
 |  872
 |  873
 |  874
 |  875
 |  876
 |  877
 |  878
 |  879
 |
| 880-еллар
 |  880
 |  881
 |  882
 |  883
 |  884
 |  885
 |  886
 |  887
 |  888
 |  889
 |
| 890-еллар
 |  890
 |  891
 |  892
 |  893
 |  894
 |  895
 |  896
 |  897
 |  898
 |  899
 |
|  |
| 900-еллар
 |  900
 |  901
 |  902
 |  903
 |  904
 |  905
 |  906
 |  907
 |  908
 |  909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**892 (сигез йөз туксан икенче) ел** — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 892 елы, I меңьеллыкның 892 елы, IX гасырның 92 елы, IX гасырның 10 унъеллыгының 2 елы, 890 елларның 3 елы. 892 елдан бирле **1134** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:892 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:892 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Конфуций

| Кун-Цы яки Кофуций |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Кун Цю (кыт. 孔丘) (тугач) кыт. 孔子 / 孔夫子 |
| Әйтелеш |  |
| Туган | 28 сентябрь БЭК 551 (-551-09-28) Цюйфу, Кытай |
| Үлгән | БЭК 479 (-479) Цюйфу, Кытай |
| Күмү урыны | Конфуций зираты[d] |
| Ватандашлыгы | Лу |
| Һөнәре | галим, фәлсәфәче |
| Җефет | 亓官氏[d] |
| Балалар | Kong Li[d] һәм 孔姣[d] |
| Ата-ана | * Шулян Хэ[d] (әти)
* Yan Zhengzai[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Meng Pi[d] |
|  **Кун-Цы яки Кофуций**  Викиҗыентыкта |

**Кун-Цы** яки **Конфу́ций** (кыт. 孔子, сирә кенә кыт. 孔夫子, латинлаштырылуы — *Confucius*; тууы якынча б.э.к. 551 нче ел, Цюйфу — үлеме б.э.к. 479 елда) — Кытайның борынгы акыл иясе һәм фәлсәфәчесе. Аның өйрәтмәләре Кытай һәм Көнчыгыш Азия тормышына тирән йогынты ясый һәм конфуцийчылык исемле фәлсәфә системасына нигез сала.

Чын исеме — Кун Цү (孔丘 Kǒng Qiū), ләкин әдәбиятта еш кына Кун-цы, Кун Фу-Цы («укытучы Кун») яки Цы — «Укытучы» дип кенә әйтелә. Һәм бу очраклы түгел: 20 яшендә үк ул Кытайда иң беренче һөнәри мөгаллим буларак таныла.

Конфуций борынгы бабаларны олыларга, өлкәннәрнең сүзен тыңларга өйрәткән, иске гореф-гадәтләр һәм кануннар буенча яшәргә өндәгән. Ул һәрнәрсәдә борынгы Кытай культурасын сакларга омтылган. Аның тәгълиматы соңыннан бөтен Кытайга бик нык таралган.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

* Притчи о Конфуции на Притчи.ру (рус.)
* Баргачева В. Н., Кравцова М. Е. Культ Конфуция (рус.)

## Моны да карагыз

* Конфуций һәйкәле (Казан)

## Шулай ук карагыз
# Юань империясе

|  |
| --- |
| **Юань империясе/  大元 / 元朝 *Дай Юань Империя |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1271 — 1368

  |  |

 |
|  Юань империясенең территорияләре (1294) |
| **Башкала** | Ханбалык (хәзерге Пекин) Шанду (җәйге башкала столица) |
| **Тел(ләр)** | кытай теле, монгол теле, уйгыр теле |
| **Дин** | буддачылык һәм башка кытай диннәре |
| **Мәйдан** | 11 000 000 км² (1310) |
| **Халык** | 90 000 000 (1300)
83 873 000 (1330) |
| **Нәсел** | Чыңгызыйлар |
|  |

**Юань империясе** (монг. Их Юан Улс; кыт. 元朝 (Yuáncháo)) — территориясенең төп өлеше Кытай җирләре булган монгол дәүләте (1271—1368). Ул Чыңгызханның оныгы, монгол ханы Хубилай тарафыннан нигезләнә. Хубилай хан 1279 елда Кытайны яулап алуны тәмамлый. Империя 1351—1368 еллардагы «Кызыл бәйләвечләр» фетнәсе[ru] нәтиҗәсендә җимерелә. Бу империянең рәсми кытай тарихы соңрак Мин империясе чорында язылган һәм «Юань ши» дип аталган.

Монголлар дистә еллар буе хәзерге Төньяк Кытайны да үз эченә алган киң территорияләр белән идарә итсәләр дә, дәүләтнең традицион кытай стилендә нигезләнүен Хубилай хан 1271 елда гына рәсми рәвештә игълан итә. Кытайны тулысынча яулап алу 1279 елда, Көньяк Сун Ямынь янындагы бәрелештә[ru] җиңелгәч тәмамлана. Ул вакытка Хубилай ханның биләмәләре башка монгол ханлыкларыннан аерылып тора һәм хәзерге Кытайның зур өлешен, шулай ук аңа якын төбәкләрне, шул исәптән хәзерге Монголияне дә үз эченә ала. Хубилай хан нигез салган Юань империясе бөтен Кытай белән хакимлек иткән кытай булмаган династияле беренче дәүләт була һәм 1368 елга кадәр яши, шул елны Мин империясе аңа хәлиткеч җиңелү китерә. Әмма моннан соң да Чыңгызыйлар, үзләренең тарихи монгол ватанына чигенеп, Төньяк Юань дип аталган дәүләттә идарә итүләрен дәвам итәләр.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Далай Ч. Монголия в XIII—XIV веках / Отв. ред. Б. П. Гуревич. — М.: Наука, 1983.
* Зограф И. Т. Монгольско-китайская интерференция (язык монгольской канцелярии в Китае) / Отв. ред. С. Е. Яхонтов; Институт востоковедения АН СССР. — М.: Наука (ГРВЛ), 1984. — 148 с. — 1600 экз. (обл.)
* Россаби М. Золотой век империи монголов = Khubilai Khan: his life and times / Пер. с англ. С. В. Иванова. — СПб.: Евразия, 2009. — 479, [1] с. — (Историческая библиотека). — 1500 экз. — ISBN 978-5-8071-0335-2.
# 608 ел

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 608 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  604 · 605 · 606 · 607 —  **608**  — 609 · 610 · 611 · 612
 |
| Унъеллык
 |
| 580-еллар · 590-еллар — **600-еллар** — 610-еллар · 620-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр
 |

{{Гасыр өчен навигация|7

# Туулар =

*Шулай ук карагыз: Төркем:608 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:608 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Мәдәни мирас

| Мәдәни мирас |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | мирас өйрәнүләре[d] һәм мәдәни мирасны өйрәнүдә фәнни методлар[d] |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | databrowser.uis.unesco.org/resources/glossary/2488​(ингл.) |
| Относится к цели, задаче или показателю устойчивого развития | Target 11.4 of the Sustainable Development Goals[d] |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Мирас объектлары[d] |
| Берләшмәләре | исемлекне карагыз[d] |
|  Мәдәни мирас Викиҗыентыкта |

Мачу Пикчу — катнаш төрендәге мәдәни мирас объекты,  Перу.
Фуҗи тавы, 5 күл регионы һәм тарихи гыйбадәтханәләр комплексы,  Япония.
**Мәдәни мирас** ("милли мирас" яки "мирас") — бер төркем яки җәмгыятьнең элекке буыннардан калган, бүгенге көндә яшәүче һәм киләчәк буыннарның файдасы өчен сакланылган мәдәни кыйммәтләр.

Төрләре буенча мәдәни мирас объектлары классификациясе:

* матди мирас,
* матди булмаган мәдәни мирас,
* табигый мирас һәм
* катнаш мирас объектлары.

Кешелек тарихы өчен әһәмияте буенча җирле, региональ, дәүләт һәм халыкара дәрәҗәсендәге исемлекләргә кертелә.

 *Бөтендөнья мәдәни мирас исемлеге*  Бөтендөнья мәгариф, фән һәм мәдәният оешмасы тарафыннан махсус халыкара ICOMOS, ICCROM һәм IUCN эксперт оешмалары киңәше буенча билгеләнә.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Cultural heritage policy - history and resources Getty Museum - list of major international cultural heritage documents, charters, and treaties
* UNESCO World Heritage Centre – Official website of the United Nations cultural heritage body
* International Council on Monuments and Sites
* International Council of Museums
* International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property
* Inventory of Heritage Organisations in Europe (English, French, German and Dutch language)
* International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works
* Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe  2006 елның 27 апрель көнендә архивланган (English and French language)
* EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage  2016 елның 6 ноябрь көнендә архивланган
* Cultural heritage search engine  2016 елның 7 октябрь көнендә архивланган
* Peace Palace Library - Research Guide  2016 елның 12 сентябрь көнендә архивланган
* Archive Rendering of Cultural Heritage  2012 елның 13 май көнендә архивланган
# Һөнәри училище

| Һөнәри училище |
| --- |
|  |
| Хуҗасы | территориаль һөнәри-техник белем бирү идарәсе[d] |
|  |
|  Һөнәри училище Викиҗыентыкта |

**Һөнәри училище** — Россия һәм элеккеге ССРБ илләрендә урта профессиональ белем (элегерәк башлангыч профессиональ белем) бирә торган, квалификияле эшчеләр әзерләүче уку йорты.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Профессионально-технические учебные заведения // Проба — Ременсы. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 21).
* Технические училища // Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 25).

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Эстуарий

| Эстуарий |
| --- |
|  |
|  Эстуарий Викиҗыентыкта |

**Эстуарий** (лат. *aestuarium* — *су басу нәтиҗәсендә су астында калучы елга тамагы*) — формасы белән бүрәнкәгә охшаган, диңгезгә таба киңәюче бер тармаклы елга тамагы. Эстуарийга беренче аңлатманы 1951 елда Б. Х. Кетчам биргән.

Экс елгасы эстуарие. Бөекбритания
## Тасвирлама

Елга тарафыннан диңгезгә алып чыгылган калдыклар (*утырымнар, юшкыннар*) диңгез агымнары яки диңгездә су күтәрелеше нәтиҗәсендә юкка чыгып бару шартларында һәм диңгезнең елга тамагына терәлеп торган өлешенең тирәнлеге зур булганда эстуарий барлыкка килә.

Эстуарийлар төрле урында, тигезлекле, шулай ук таулы урыннарда да барлыкка килгән. Амазонка (*эстуарий елганың дельтасыннан соң башлана*), Изге Лаврентий култыгы, Темза, Эльба, Днестр, Енисей (Енисей култыгы), Обь (Об култыгы), Амур (*шулай ук Амур лиманын төчеләндерә*) һ. б. бик күп елгаларда эстуарийлар бар.

Елга үзәненең түбән өлешен су басу нәтиҗәсендә дә ясала. Дулкыннар тәэсирендә, елга күтәрелеше яки диңгездә су күтәрелеше тәэсирендә үзгәреш кичерә.

Эстуарийның капма-каршысы — елга дельтасы. Дельта — берничә тармакка бүленгән елга тамагы. Нил, Идел, Дунай, Нева, Амазонка, Лена кебек елгалар тамагында классик дельталар урнашкан.

Парана елгасы эстуарие Ла-Плата. Буэнос-Айрес тирәсе. Аргентина. *Космостан күренеше*.
## Кайбер эстуарийлар

* Изге Лаврентий култыгы — Атлантик океанга Изге Лаврентий елгасы коя торган урында дөньяда иң зур эстуарий. Канаданың көнчыгыш ярларын юа. Мәйданы — 249 мең *км²*. Иң зур тирәнлеге — 538 *м*.
* Аурупада иң эре эстуарийларның берсе — Франциядәге Жиронда. Бискай култыгына ачыла. Озынлыгы — 72 *км*.

## Сылтамалар

* *Михайлов В. Н., Горин С. Л., Михайлова М. В.* Новый подход к определению и типизации эстуариев. «Вестник Московского университета», 2009, № 5, с. 3—11.

## Искәрмәләр
# Кеше потенциалы үсеше индексы

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|      0.800–1.000 (very high)

     0.700–0.799 (high)

     0.550–0.699 (medium)
 |      0.350–0.549 (low)

     Data unavailable
 |

2011 БМО әгъзәләренең КПҮИ күрсәткечләре нигезендәге дөнья харитасы (2009 елгы мәгълүматлары).

|  |  |
| --- | --- |
|      Бик югары
 |      Түбән
 |
|      Югары
 |      Мәгълүмат юк
 |
|      Уртача
 |  |

Россия регионнарының КПҮИ күрсәткечләрен күрсәткән харита (2009).

|  |  |
| --- | --- |
|      Бик югары (0,900 һәм күбрәк)
 |  |
|      Югары (0.800–0.899)
 |  |
|      Уртача (0.700–0.799)
 |  |

**Кеше потенциалы үсеше индексы** (КПҮИ) — тикшерелгән территориялардагы яшәгән кешеләрнең потенциалының төп үзлекләрен булган яшәү дәрәҗәсе, грамоталылыгы, мәгърифәтлелек һәм тормыш озынлыгы күрсәткечләрен үзенә алган интеграль күрсәткеч. Төрле илләр һәм регионнардагы уртача яшәү дәрәҗәсен чагыштыру өчен кулланылган стандарт корал. Индекс БМОның үсеш программасы чикләрендә әзерләнә торган еллык Кеше потенциалы үсеше хисабында бастырыла.

Индексны исәпләү технологиясе 1990 елда пакистанлы Махбуб-уль-Хак җитәкчелегендәге икътисад галимләре төркеме тарафыннан тәмамланган. Индексның концептуаль төзелеше Амартия Сен эшчәнлеге нәтиҗәсендә пәйда булды.

## Мәгълүматны бастыру

## КПҮИ күрсәткечләрен исәпләү методикасы

## 2011 хисабы

## 2010 хисабы

## 2009 хисабы

## КПҮИ Россиядә

## Еллар буенча КПҮИ лидерлары

## Индекска кермәгән илләр

## 2008 хисабы

## 2007 хисабы

## Иртәрәк

## Тәнкыйть

## Башка интеграль күрсәткечләр

## Шулай ук карагыз

* Тормыш сыйфаты индексы
* Илләрнең грамоталылык дәрәҗәсе буенча исемлеге
* Глобаль инновацион индексы
* Бәхетле планета индексы
* Илләрнең көтелгән тормыш озынлыгы буенча исемлеге
* Илләрнең КПҮИ күрсәткечләре буенча исемлеге
* Россия Федерациясе субьектларының КПҮИ күрсәткечләре

## Әдәбият

* *Бушуев В. В., Голубев В. С., Коробейников А. А., Селюков Ю. Г.* Человеческий капитал для социогуманитарного развития. — «ИАЦ Энергия». — 300 экз. — ISBN 978-5-98420-034-9.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* World Rank — Human development index
* Human Development Report Office
* 2007/2008 Report. Human development index
* Индекс развития человеческого потенциала — справочная информация и данные на русском языке
* Динамика индекса развития человеческого потенциала в регионах России, 2002—2008 гг.
# Пан ПанLatinitsada uqu

Пан Пан Патшалыгының якынча урнашу урыны.
**Пан Пан** яки **Панпан** ул безнең эраның 3-енче гасырыннан 7-енче гасырына кадәр булган дип ышанылган кенчкенә Һинду Патшалыгы. Ул Малайя ярымутравының көнчыгыш ярында урнашкан дип ышаныла, ул Келантанда яки Малайзиядә, Теренггануда урнашкан булган дигән фикерләр бар. Бу Таиландның, Сурат Тһани Провинциясенең Ампһое Пһунпһини янында. Ул **Пан тан и**га (Паттани Патшалыгына) бәйле булган дип ышаныла, ул шул ук даирәне күп гасырлар соңрак биләп торган һәм якындагы Малай төбәкләре белән чагыштырып караганда мәдәнияттә һәм телдә берникадәр аермалары бар.

## Тарихы

Бу патшалык турында мәгълүмат аз. Патшалык Дһармасету җитәкчелеге астында Шривиджайя тарафыннан безнең эраның 775 елында яулап алынган булган.
424 елдан 453 елга чорда, патшалык Кытайга беренче миссияләрен җибәргән. Биредән әйтелгәнчә Каундинья II Сиам Култыгының башка ярында Фунань Патшалыгына Һинд динен янә керткән.
Кытай Көньяк һәм Төньяк Династияләре вакытында, 529, 533, 534, 535 һәм 571 елларда Пан Пан Патшалыгы Кытайга ясак җибәргән булган. 616 һәм 637 елларда, Пан Пан Патшалыгы Танг династиясенә ясак җибәргән булган.

## Шулай ук карарга мөмкин

* Нахон Си Тһаммарат
* Буджанг Үзәне
* Кедаһның Иртә Тарихы
* Келантан

## Искәрмәләр
# 720 ел (б. э. к.)

**720 ел (б. э к.)** — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VIII гасырга кергән ел.

| Еллар
 |
| --- |
| 725 (б. э. к.) · 724 (б. э. к.) · 723 (б. э. к.) · 722 (б. э. к.) — **721 (б. э. к.)** — 720 (б. э. к.) · 719 (б. э. к.) · 718 (б. э. к.) · 717 (б. э. к.)
 |
| Унъеллык
 |
| 740-еллар (б. э. к.) · 730-еллар (б. э. к.) — **720-еллар (б. э. к.)** — 710-еллар (б. э. к.) · 700-еллар (б. э. к.)
 |
| Гасырлар
 |
| IX гасыр (б. э. к.) — **VIII гасыр (б. э. к.)** — VII гасыр (б. э. к.)
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык (б. э. к.)
 |
| X гасыр (б. э. к.) — IX гасыр (б. э. к.) — **VIII гасыр (б. э. к.)** — VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.)
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 800-еллар (б. э. к.)
 | 809
 | 808
 | 807
 | 806
 | 805
 | 804
 | 803
 | 802
 | 801
 | 800
 |
|  |
| 790-еллар (б. э. к.)
 | 799
 | 798
 | 797
 | 796
 | 795
 | 794
 | 793
 | 792
 | 791
 | 790
 |
| 780-еллар (б. э. к.)
 | 789
 | 788
 | 787
 | 786
 | 785
 | 784
 | 783
 | 782
 | 781
 | 780
 |
| 770-еллар (б. э. к.)
 | 779
 | 778
 | 777
 | 776
 | 775
 | 774
 | 773
 | 772
 | 771
 | 770
 |
| 760-еллар (б. э. к.)
 | 769
 | 768
 | 767
 | 766
 | 765
 | 764
 | 763
 | 762
 | 761
 | 760
 |
| 750-еллар (б. э. к.)
 | 759
 | 758
 | 757
 | 756
 | 755
 | 754
 | 753
 | 752
 | 751
 | 750
 |
| 740-еллар (б. э. к.)
 | 749
 | 748
 | 747
 | 746
 | 745
 | 744
 | 743
 | 742
 | 741
 | 740
 |
| 730-еллар (б. э. к.)
 | 739
 | 738
 | 737
 | 736
 | 735
 | 734
 | 733
 | 732
 | 731
 | 730
 |
| 720-еллар (б. э. к.)
 | 729
 | 728
 | 727
 | 726
 | 725
 | 724
 | 723
 | 722
 | 721
 | 720
 |
| 710-еллар (б. э. к.)
 | 719
 | 718
 | 717
 | 716
 | 715
 | 714
 | 713
 | 712
 | 711
 | 710
 |
| 700-еллар (б. э. к.)
 | 709
 | 708
 | 707
 | 706
 | 705
 | 704
 | 703
 | 702
 | 701
 | 700
 |
|  |
| 690-еллар (б. э. к.)
 | 699
 | 698
 | 697
 | 696
 | 695
 | 694
 | 693
 | 692
 | 691
 | 690
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:720 елда (б.э.к.) туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:720 елда (б.э.к) вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# 314 ел (б. э. к.)

| Еллар
 |
| --- |
| 319 (б. э. к.) · 318 (б. э. к.) · 317 (б. э. к.) · 316 (б. э. к.) — **315 (б. э. к.)** — 314 (б. э. к.) · 313 (б. э. к.) · 312 (б. э. к.) · 311 (б. э. к.)
 |
| Унъеллык
 |
| 330-еллар (б. э. к.) · 320-еллар (б. э. к.) — **310-еллар (б. э. к.)** — 300-еллар (б. э. к.) · 290-еллар (б. э. к.)
 |
| Гасырлар
 |
| V гасыр (б. э. к.) — **IV гасыр (б. э. к.)** — III гасыр (б. э. к.)
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык (б. э. к.)
 |
| VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) — **IV гасыр (б. э. к.)** — III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.)
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 400-еллар (б. э. к.)
 | 409
 | 408
 | 407
 | 406
 | 405
 | 404
 | 403
 | 402
 | 401
 | 400
 |
|  |
| 390-еллар (б. э. к.)
 | 399
 | 398
 | 397
 | 396
 | 395
 | 394
 | 393
 | 392
 | 391
 | 390
 |
| 380-еллар (б. э. к.)
 | 389
 | 388
 | 387
 | 386
 | 385
 | 384
 | 383
 | 382
 | 381
 | 380
 |
| 370-еллар (б. э. к.)
 | 379
 | 378
 | 377
 | 376
 | 375
 | 374
 | 373
 | 372
 | 371
 | 370
 |
| 360-еллар (б. э. к.)
 | 369
 | 368
 | 367
 | 366
 | 365
 | 364
 | 363
 | 362
 | 361
 | 360
 |
| 350-еллар (б. э. к.)
 | 359
 | 358
 | 357
 | 356
 | 355
 | 354
 | 353
 | 352
 | 351
 | 350
 |
| 340-еллар (б. э. к.)
 | 349
 | 348
 | 347
 | 346
 | 345
 | 344
 | 343
 | 342
 | 341
 | 340
 |
| 330-еллар (б. э. к.)
 | 339
 | 338
 | 337
 | 336
 | 335
 | 334
 | 333
 | 332
 | 331
 | 330
 |
| 320-еллар (б. э. к.)
 | 329
 | 328
 | 327
 | 326
 | 325
 | 324
 | 323
 | 322
 | 321
 | 320
 |
| 310-еллар (б. э. к.)
 | 319
 | 318
 | 317
 | 316
 | 315
 | 314
 | 313
 | 312
 | 311
 | 310
 |
| 300-еллар (б. э. к.)
 | 309
 | 308
 | 307
 | 306
 | 305
 | 304
 | 303
 | 302
 | 301
 | 300
 |
|  |
| 290-еллар (б. э. к.)
 | 299
 | 298
 | 297
 | 296
 | 295
 | 294
 | 293
 | 292
 | 291
 | 290
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**314 ел (б. э. к.)** — безнең эрага кадәр IV гасырга кергән ел.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:314 елда (б. э. к.) туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:314 елда (б. э. к.) вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# Гыйсъян

1648 елгы Тоз гыйсъяны, Мәскәү
**Гыйсъян** — физик, ә еш кына канлы рәвештә, халыкның идарә формасыннан массакүләм ризасызлыгы һәм кабул итмәве.

Россия империясе чорында гыйсъян дип, дәүләткә һәм дәүләт башлыгына каршы күтәрелеш, заговорны атаганнар.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Һ. Такташ. «Гыйсъян» башка проектларда:** |
|  | Викиханәдәге текстлар? |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |

## Тышкы сылтамалар

* Народные волнения в СССР. 1953—1985 (Часть 1)  2013 елның 20 май көнендә архивланган
* Н. А. Зенькович «Были ли народные бунты в СССР»
* Шимон Бриман «Советский бунт»
* ОГЛОБЛИН Н. «БУНТ И ПОБЕГ НА АМУР «ВРОВСКАГО ПОЛКА» М. СОРОКИНА. (ОЧЕРК ИЗ ЖИЗНИ XVII ВЕКА)»
* В. А. Александров «МАТЕРИАЛЫ О НАРОДНЫХ ДВИЖЕНИЯХ В СИБИРИ В КОНЦЕ XVII ВЕКА»