# Öremçe

Öremçe|  |
| Xalıq sanı | 4,054,369  |
| Başlıq | Ilham Sabir, Memtimin Qadir  |
| Säğät quşağı | UTC+08:00, Xinjiang Time  |
| Qardäş şähärlär | Mäşhäd, Düşänbe, Batumi, Чиләбе, Пишавәр, Газиантеп  |
| Cäğräfiä |
| ATB | Şencañ-Uyğır aftonomiäle rayunı  |
| İl | Qıtay  |
| Mäydan | 13,783.1 dürtkel kilamiter  |
| DDÖB | 800 miter  |
| Koordinatlar | 43.8225°N 87.6125°E  |
| Puçtı indeksı | 830000  |
| Telefon kodı | 991  |
| Xökümät başlığı | Ilham Sabir, Memtimin Qadir  |
| 0°0′0″N 0°0′0″E |

**Öremçe** (uyğırça *ئۈرۈمچی*, *Үрүмчи*, Qıtay iske iseme - *迪化* - **Dihua**, pinyin *Wūlǔmùqí*, *Ürümqi*) - Qıtay Xalıq Cömhüriäte Şeñcan-Uyğır Moxtari rayonında urnaşqan şähär okruğı, moxtari rayonnıñ idärä üzäge.

Öremçe dönyada diñgezdän iñ yıraq urnaşqan şähär bulıp tora. Tän-Şän tönyaq bitläwendä urnaşa.

Şähärdä neft, tuqıma, metallurgiä sänäğät tarmaqları östen bula.

Öremçe qalasında Qıtaynıñ cil energiäse iñ zur üzäge urnaşa.

Öremçe Almatı - Xanbalıq (Pekin) timer yulında urnaşa.

## Tarix

Qıtay tä'sire şul töbäktä V ğasırdan birle başlana. **Tañ** näselennän imperatorları Böyek yefäk yulın totsın öçen *Luntay* şähärenä nigez sala.

X ğasırda töbäkkä İslam dine kilä häm Qıtay yoğıntısı kisken zäğiflänä. Şähär törki möselman üzägenä äwerelä.

Läkin XVIII ğasırğa Qıtay tä'sire kire qayta häm şähärgä **Dihua** digän yaña qıtay iseme birelä. Dihua - **mäğrifat** digän süz.

1954 yılda şähär bügenge isemne - Öremçe (Ürümçi, Urumqi) ala, borınğı mongolça "güzäl kötülek" digän süz.

1884 yıldan Öremçe - Könçığış Törekstan başqalası bulıp sanala.

Uyğır xalqı küp yıllar däwamında säyäsi bäysezlek öçen köräşä, qayçaqta terroristik ısullar da qullanıla: 1993, 1997 yıllarda şähärdä teraktlar bulğannar. 2009 yılda uyğırlar mass-külämle çualışları uzalar.

## Tatar tä'sire

Öremçe şähärendä XVIII ğasırdan tatarlar yäşi başlıylar.

1897 yılda tatar cämğiäte cıyğan aqçada zur **Tatar mäçete** tözelgän. XX ğasırda mäçet zur dini komplekska äwerelgän.

Öremçe şähärendä tatar diasporası (Qıtay tatarları) tora.

1989 yılğa qädär Öremçe merı wazifasında Tatarstanda tuğan Şähidi Borhan bula.

## Xalıq

2000 yılğı canisäp mäğlümätlärenä qarağanda, Öremçedä 2,081,834 keşe yäşi, şularnıñ 75.3%ı - qıtaylılar (xän), 12.79% - uyğırlar, 8.03% - xueylar, 2.34% - qazaqlar, 2.54% - başqa millätlär (mancurlar, mongollar, çibolar, urıslar, tu, qırğızlar, üzbäklär, cuannar, tatarlar, tibetlılar, duñçännär, h.b).

## Mä'müri büleneş

Öremçe tärkibenä 7 rayon häm 1 öyäz kerä:

| Map |
| --- |
| Isem | Ğädiläşterelgän qıtayça | Pinyin | Uyğirça | Xalıq sanı (2010) | Mäydan (km²) | Tığızlıq (keşe/km²) |
| Tänşän rayonı | 天山区 | Tiānshān Qū | تىيانشان رايونى‎ | 696,277 | 171 | 4071.79 |
| Saybağ rayonı | 沙依巴克区 | Shāyībākè Qū | سايباغ رايونى‎ | 664,716 | 422 | 1575.15 |
| Yañaşähär (Çinşi) rayonı | 新市区 | Xīnshì Qū | يېڭىشەھەر رايونى‎ | 730,307 | 143 | 5107.04 |
| Şuimogu rayonı | 水磨沟区 | Shuǐmògōu Qū | شۇيموگۇ رايونى‎ | 390,943 | 92 | 4249.38 |
| Tuduñxaba rayonı | 头屯河区 | Tóutúnhé Qū | تۇدۇڭخابا رايونى‎ | 172,796 | 276 | 626.07 |
| Dabançeñ rayonı | 达坂城区 | Dábǎnchéng Qū | د اۋانچىڭ رايونى‎ | 40,657 | 5,188 | 7.83 |
| Midoñ rayonı | 米东区 | Mǐdōng Qū | میدونگ رايونى‎ | 333,676 | 3,594 | 92.84 |
| Öremçe öyäze | 乌鲁木齐县 | Wūlǔmùqí Xiàn | ئۈرۈمچى ناھىيىسى‎ | 83,187 | 4,332 | 19.20 |

## Şähär klimatı

| **Öremçe klimatı** |
| --- |
| Kürsätkeç | Ği | Fev | Mar | Apr | May | İün | İül | Avg | Sen | Okt | Noya | Dek | Yıl |
| Absolüt maksimum,  °C | 9,9 | 13,5 | 23,7 | 32,5 | 37 | 40,9 | 41 | 42,1 | 37 | 30,5 | 19,2 | 15,6 | 42,1 |
| Urtaça maksimum, °C | −7,2 | −4,5 | 4,1 | 16,4 | 23,2 | 27,9 | 29,9 | 29 | 23,1 | 13,6 | 2,9 | −4,7 | 12,8 |
| Urtaça temperatura, °C | −12,1 | −9,3 | −0,5 | 10,4 | 17 | 21,8 | 23,9 | 22,7 | 17 | 8,4 | −1,5 | −9,4 | 7,4 |
| Urtaça minimum, °C | −15,9 | −13 | −4 | 5,4 | 11,8 | 16,6 | 18,7 | 17,2 | 11,6 | 3,8 | −4,9 | −12,9 | 2,9 |
| Absolüt minimum, °C | −34,1 | −41,5 | −33,4 | −14,9 | −2,4 | 4,6 | 8,8 | 5 | −5 | −12,4 | −36,6 | −38,3 | −41,5 |
| Yawım-töşem norması, mm | 8 | 8 | 18 | 29 | 28 | 36 | 20 | 16 | 24 | 22 | 17 | 10 | 236 |

## Transport

Öremçe şähärenä Diwopu Xalıqara aeroportı xezmät kürsätä. Öremçe - şulay uq timer yullar töyene dä: Lancu–Şeñcañ (*Lanxin*), Öremçe–Cuñğariä (*Wuzhun*) häm Tönyaq Şeñcañ timer yullarınıñ soñğı punktı.

## Qärdäş şähärlär

* Malaybalay, Filipin
* Osan, Könyaq Käriä
* Peşawar, Pakstan
* Düşänbe, Tacikstan
* Bişkäk, Qırğızstan
* Almatı, Qazaqstan
* Çiläbe, Rusiä
* Mäşhäd, İran

## Sıltamalar

* Räsmi sayt  2020 елның 13 май көнендә архивланган
* Минниханов нашел вход в Поднебесную через тюркский мост