Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sün Yat-senКириллицада уку

|  |
| --- |
| Sün Yat-sen **qıtayça *孫逸仙*, pinyin *Sūn Yìxiān |
| Sün Yat-sen |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | Qıtay Cömhüriäte waqıtlı prezidentı
1 ğinwar — 10 mart 1912 |

 |
| aña qädär: | nigezlänä |
| däwamçısı: | Yuän Şikay |
|  |
| Tuu: | 12 noyäber 1866(1866-11-12) |
| Tuu urını: | Qıtay |
| Ülem: | 12 mart 1925(1925-03-12) (58 yäş) |
| Ülem urını: | Xanbalıq, Qıtay |

**Sün Yat-sen** (qıtayça *孫逸仙*, pinyin *Sūn Yìxiān*, ädäbi quşımta *Sün Ven*) (1866-1925) - Qıtay inqıylabçısı, **Gomindan** firqäsenä nigez saluçı.

Qıtayda iñ xörmätlängän säyäsät eşlekleläreneñ berse. 1940 yılda (ülgäç) "millät atası" atamasına layıq bula.

## Eşçänlek

1895-1911 yıllarda Sün belän iptäşläre 10 uñışsız kütäreleş oyıştıra.

Sinhay inqıylabınnan soñ 1911 yılda Qıtay Cömhüriäte iğlan itelä, Sün Yat-sen anıñ prezidentı itep saylana.

1912 yılnıñ 1 ğinwarında Sün waqıtlı prezident wazifasına kerä, bu Qıtay Cömhüriätenä nigez salu datası bulıp sanala.

Läkin Yuän Şikay xärbi yanawı säbäple Sün Yaponiägä qaçarğa mäcbür bula, anda ul Gomindan firqäse tärtiben üzgärtä.

1921 yılda Gomindan Sün tuğan töbäge Guandunda xäkimiätne ala.

1924 yılda Sün üz ğäskärenä sovetlar xärbi belgeçlären çaqıra.

1925 yılda bawırnıñ yaman şeşe awırtuınnan ülgän. Nankin şähärendä törbädä kümelgän.

## Ädäbiät

* Матвеева Г. С. Отец республики: Повесть о Сунь Ят-сене. — М.: Политиздат, 1975. — (Пламенные революционеры) — 398 с, ил.
* И. Ермашев Сунь Ят-сен. — М.: Молодая гвардия, 1964. — (Жизнь замечательных людей)
* Сунь Ят-сен. 1866—1966. К столетию со дня рождения. \*Сборник статей, воспоминаний и материалов. — М.: Гл. редакция восточной литературы, 1966.
* Сунь Ятсен. Избранные произведения. — М. Наука, 1985.
* Тихвинский С. Л. Завещания китайского революционера: Сунь \*Ятсен: жизнь, борьба и эволюция политических взглядов. — М.: Политиздат, 1986. — 224 с.
# Mao Tzıduñ

|  |
| --- |
| Mao Tzıduñ **qıtayça *毛澤東*, pinyin *Máo Zédōng |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | Qıtay kommunistik firqäse ÜK 1-nçe räise 1943-1976  |

 |
| aña qädär: | nigezlänä |
| däwamçısı: | Hua Gofeng |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | QXC 1-nçe räise 1949-1959  |

 |
| aña qädär: | nigezlänä |
| däwamçısı: | Lü Şaoçi |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | Qıtay xärbi şurası 2-nçe räise 1943-1949  |

 |
| aña qädär: | Cu De |
| däwamçısı: | Can Wentiän |
|  |
| Tuu: | 26 dekäber 1893(1893-12-26) |
| Tuu urını: | Şaoşän, Qıtay |
| Ülem: | 9 sentäber 1976(1976-09-09) (82 yäş) |
| Ülem urını: | Xanbalıq, Qıtay |

**Mao Tzıduñ** (äyteleşe tıñla ) yäki ruslaştırılğan pinyin buyınça **Mao Dzeduñ** (qıtayça *毛澤東*, pinyin *Máo Zédōng*) (1893, Şaoşän-1976, Xanbalıq) - Qıtay däwlät häm säyäsi eşleklese, 1949 yıldan QXC Räise, maoizm töp teoretigı.

## Eşçänlek

Yäşlek çaqta Qıtay Kommunistik firqäsenä kergän, 1930 yıllarda Ciäñsi töbägendä kommunistik rayonnar citäkçese bulğan.

Qıtay öçen maxsus kommunistik ideologiä zarur digän qaraşta bula. Citäkçelärneñ berse Mao bulğan "Böyek yaw"dan soñ, Qıtay Kommunistik firqäsendä citäkçe urının alırğa ireşä.

SSRB yağınnan xärbi, material'-kiñäşlär yağınnan xälitkeç yärdäm bulğaç Mao Tzıduñ generalissimus Çan Kayşi ğäskären uñışlı ciñgännän soñ 1949 yılnıñ 1 oktäberendä Qıtay Xalıq Cömhüriäte barlıqqa kilüe turında iğlan itelgännän birle ğömereneñ soñğı könenä qädär il başlığı bula.

1943 yıldan ülgänçe Qıtay kommunistik firqäse räise, şulay uq 1954-1959 yıllarda QXC räise wazifasın başqara. Berniçä kompaniä ütkärä, şularnıñ iñ bilgelese küp million keşe ğömeren özgän "**Zur sikereş**" häm "**Mädäni inqıylab**" (1966-1976).

## Xakimlek näticäläre

Mao Tzıduñ idärä itkän çorda sänäğätläşterü säyäsäte başqarıla, mass-külämle repressiälär ütkärelä, bu kapitalistik illärdä genä tügel, sotsializm illärendä tänqitlänä. Bu däwerdä Maonıñ şäxes tabınuı xakimlek itä.

## Ädäbiät

* Галенович Ю. М. Мао Цзэдун вблизи. — М.: «Русская панорама», 2006. — 325 с. — (Лидеры Китая). — 1000 экз. — ISBN 5-93165-158-6
* Панцов А. В. Мао Цзэдун / Александр Панцов. — М.: Молодая гвардия, 2007. — 867 с. — (Жизнь замечательных людей). — 5000 экз. — ISBN 978-5-235-02983-5
* Юн Чжан, Холлидей Дж. Неизвестный Мао = Mao: The Unknown Story / Пер. с англ. И.А. Игоревского. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2007. — 845 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-5-9524-2896-6
* Шорт Ф. Мао Цзэдун = Mao. A Life / Филипп Шорт, пер. с англ. Ю. Г. Кирьяка. — М.: АСТ, 2005. — 606 с. — (Лицо в истории). — 4000 экз. — ISBN 5-17-028288-5
* Не Юаньдун. Новое понимание философских идей Мао Цзедуна//Вопросы философии. 2007. № 5.