Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Норфолк утравы

Норфолк Утравы|

Байрак

Илтамга
 |
| Шигарь | Inasmuch  |
| Башкала | Кингстон |
| Халык саны | 2188 (перепись населения Австралии 2021 года, городской или сельский населённый пункт в официально установленных границах, 2021)  |
| Сәгать кушагы | UTC+11:30 |
| Рәсми тел | инглиз теле, Норфук теле |
| География |
| ИҖБ | Австралия |
| Мәйдан | 34.6 км² |
| Координатлар | 29.0333°S 167.9497°E  |
| Почта индексы | NSW 2899  |
| Сәясәт |
| 0°0′0″N 0°0′0″E |
|  |
| Икътисад |
| Акча берәмлеге | Австралия доллары |
|  |
| Башка мәгълүмат |
| Ярдәм телефоннары |  |
| Автомобил хәрәкәте ягы | сул |
| Телефон коды | +6723 |
| ISO 3166-1 коды | NF |
| Интернет домены | .nf |

**Норфолк Утравы** (Инглиз телендә әйтелеше: ˈ|n|ɔr|f|ə|k|}}; Норфолк телендә: *Norf'k Ailen*) бу Австралия, Яңа Зеландия, һәм Яңа Каледония арасында, кыйтга Австралиянең Яңа Көньяк Велс, Эванс Хедка каршы һәм Лорд Хове Утравыннан якынча 900 км ераклыкта. Ике күрше утравы Филипп Утравы һәм Непеан Утравы белән ул Австралия Берлегенең тышкы территорияләрен формалаштыра. Монда 36 кв. км территориядә 1748 кеше (2016 ел) яши. Башкаласы - Кингстон.
Норфолк Утравында башта Көнчыгыш Полинезиялеләр яшәгәннәр, әмма анда озак вакыт дәвамында беркем дә яшәгән һәм ахыр чиктә анда Бөекбритания кешеләре яши башлаганнар, ул 1788 елдан бирле аның Австралиядә биләмәсе өлеше булган. Бу утрауда 1788 елның 6 мартыннан бирле 1855 елның 5 маена кадәр төрмәдә утырганнан, ләкин 1814 елның 15 феврале һәм 1825 елның 6 июне арасында пауза булган, шул вакытта анда беркем дә яшәмәгән. 1856 елның 8 июненда утрауда даими кеше торагы башланып киткән, монда Питкэрн Утравыннан кешеләр килгән. 1914 елда Берләшкән Корольлек Норфолкны Австралиягә тышкы территория буларак эксплуатацияләү өчен биргән.
Норфолкның байрагында аның символы Норфолк утравы нараты Araucaria heterophylla урнашкан.

Норфолк Утравы төрмәсе калдыклары.
## Искәрмәләр

## Сылтамалар
# .to

**.to** — Тонганың югары дәрәҗәле милли домены.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)Кириллицада уку

| **Böyekbritaniä patşası Çarlz III Karl III inglizçä *Charles III
 |
| --- |
|  Çarlz Filipp Artur Corc Windzor |
| Tulı iseme | Charles Philip Arthur George Windsor |
| Hönäre | Böyekbritaniä patşası |
| Tuu datası | 14 noyäber 1948(1948-11-14) (77 yäş) |
| Watandaşlığı | Böyekbritaniä |
| Milläte | ingliz |
| Başqa mäğlümat | Monogramma |
| Dine | Anglikan çirkäwe |

Böyek Britaniä täxete mirasçısı, Wels şahzadäse Çarlz Polşa tatarları belän oçraşa häm bergä cırlıy. «Britaniä öçen suğış»ta (1940-1943) qatnaşqan tatar xärbi oçuçılarına bağışlanğan çaraları. Krujinyanı, Polşa, 2010 yıl.
**Çarlz III** yäki **Karl III** - **Böyekbritaniä patşası** (8.09.2022 birle), **Çarlz, Wels şahzadäse** (1958-8.09.2022, inglizçä Charles, Prince of Wales) yä ğadi **şahzadä Çarlz**, tulı isem *Çarlz Filipp Artur Corc Windzor* (inglizçä Charles Philip Arthur George Windsor) (1948, 14 noyäber, London) - Böyekbritaniä patşabikäse Yelizaveta II häm anıñ ire Edinburg hertsogı Filippnıñ ölkän ulı, 2022 yılnıñ 8 sentäberdä anası ülgännän soñ Böyekbritaniä täxetenä utıra.

## Belem aluı

Çim häm Gordonstawn mäktäplärendä belem alğan, bu mäktäplärneñ ikesendä dä anıñ ätise Patşazadä Filip bala çağında uqığan. Soñınnan Avstaliädä, Viktoriädä ber yıl Cilong Grammatika mäktäbeneñ Timbertop kampusında uzdırğan. Kembric Universitetında sänğät bakalavrı däräcäsenä iä bulğannan soñ, ul 1971 yıldan 1976 yılğa qädär Hawa Köçlärendä häm Flotta xezmät itkän.

## Eşçänlek

Şahzadä Çarlz xäyriät belän şöğellänä, 350 xäyriä cämğiätendä qatnaşa.

Anglikan çirkäwdä bulğanğa qaramastan, pravoslav dine belän qızıqsına, här yılnı Afon tawına (Grek ile) bara.

### Polşa tatarları belän oçraşu

Küp Polşa tatarları Britaniä öçen suğışta xärbi oçuçı bulıp qatnaşqannar.

Britaniä täxete mirasçısı, Wels şahzadäse Çarlz 2010 yılda Polşa tatar awılında "Krujinänı"da bula, istälekle çaralarda qatnaşa häm tatar oçuçısı batırlığı öçen räxmät belderä.

## Ğailä

1981 yılda Diana Spenser'ga öylänä.

Diana häm Çarlz ğailäsendä ike ulı tuğan: şahzadä **William** (1982) häm şahzadä **Henri** (Harri) (1984).

1992 yıldan alar ayırılıp torğannar.

1996 yılda Diana häm Çarlz räsmi räweştä ayırılışalar.

1997 yılda Diana avtohäläkättä wafat bula.

2005 yılda Çarlz Kamilla Parker'ga öylänä.

## Sıltamalar

* Wels şahzadäse Çarlz räsmi säxifäse
# МәктәпLatinitsada uqu

| Мәктәп |
| --- |
|  |
| Төс (уналтылы триплет) | 8B4513 |
|  |
| Предназначено для | яшүсмер[d] һәм бала |
| Үрнәк элементы | Школа раннего детства Франклина[d] һәм колледж Помона[d] |
| Нинди вики-проектка керә | ВикиПроект Мәктәпләр[d] |
|  |
| Берләшмәләре | исемлекне карагыз[d] |
| Бу объекттан ясалган медиасурәтләр төркеме | Төркем:Мәктәпләрдән күренешләр[d] |
|  Мәктәп Викиҗыентыкта |

Сыктывкардагы 18 нче урта мәктәп (Коми Республикасы). Типлаштырылган проект буенча төзелгән бина.
**Мәктәп** (гарәп. مكتب‎ — гар. «яза торган урын») — гомуми белем бирүче уку йорты. Киң мәгънәдә сүз теләсә кайсы белем бирү учреждениясенә карата (музыка мәктәбе, сәнгать мәктәбе, спорт мәктәбе — балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, көрәш сәнгате мәктәбе һ. б.) кулланылырга мөмкин..

## Атаманың килеп чыгышы

Татар теленә «мәктәп» сүзе гарәп теленнән кергән һәм «яза торган урын» дигәнне аңлата.

## Россиядә мәктәп төрләре

* Башлангыч белем бирү (башлангыч мәктәп) (беренче сыйныйфтан 4 кадәр).
* төп гомуми белем бирү мәктәбе (урта мәктәп) бишенче сыйныфтан 9 сыйныфка кадәр).
* урта гомуми белем бирү мәктәбе (урта мәктәп) (11 сыйныфка кадәр)
* һөнәри белем бирү (һөнәри училище, техникумнар, училищелар һ. б.)

## Укыту процессы

### Мәктәп вакытын бүлү

Мәктәп вакыты, тулаем алганда, өч этапка бүленә: дәрес, тәнәфес һәм «озынайтылган көн».

* Дәрес - укучыларның фәннәр буенча шөгыльләнүе.
* Тәнәфес — дәресләр арасында ял.

## Дәүләт күзәтчелеге

Россия Федерациясендә мәктәп территориясен карап тору һәм биналарның торышын дәүләт санитар күзәтү Роспотребнадзорга йөкләнелгән.

## Искәрмәләр

 *«Мәктәп» сүзе белән*
## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Дәреслек
* Югары уку йорты
# XXI гасырLatinitsada uqu

|  |
| --- |
| 3 меңьеллык
 |
| XIX гасыр — XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр — XXIII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-еллар
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-еллар
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-еллар
 |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-еллар
 |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-еллар
 |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-еллар
 |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-еллар
 |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-еллар
 |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-еллар
 |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-еллар
 |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-еллар
 |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-еллар
 |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**XXI (21нче) гасыр** — хәзерге гасыр. 2001 елның 1 гыйнварында башланды, 2100 елның 31 декабрендә тәмамланачак.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Хәрби көчләр

| Хәрби көчләр |
| --- |
|  |
| Кыскача исем | milit. һәм Milit. |
| Эшчәнлек өлкәсе | хәрби фән[d] һәм хәрби эш |
| Кайда өйрәнелә | хәрби тарих[d] һәм хәрби көчләр социологиясе[d] |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 464 704 |
| Моңа өлешчә туры килә | Хәрби көчләр |
|  Хәрби көчләр Викиҗыентыкта |

Илнең, дәүләтнең яки милләтнең **хәрби көчләре**, армия белән генә чикләнми, шулай да полицияны, түләүле сугышчылар берлекләрен, ә оккупация астында яшәгән милләт очрагында партизаннар кебек коралланган оешмаларын берләштерә.

Урта гасырларда бер генә дәүләт тә күп миллионлы гаскәр тотмаган. Шулай да халыкның санына нисбәтән йөзәр мең сугышчыдан торган, үзенең авангарды-арьергарды, үзәге-фланглары белән атлы һәм җәяүле гаскәрләр булган.

## ССРБ Кораллы көчләре

ССРБның Кораллы Көчләре – илнең иминлеген саклаучы хәрби дәүләт оешмасы.

## Россия Федерациясе Кораллы көчләре

Россия Федерациясе Кораллы көчләренең эмблемасы

Россиянең Кораллы Көчләре – илнең иминлеген саклаучы хәрби дәүләт оешмасы. Кораллы Көчләренең башкомандующий Россия Президенты булып тора. КК белән Саклану министрлыгы һәм Кораллы Көчләре Генераль штабы аша турыдан-туры Саклану министры идарә итә.

2010 елның 5 март хәленә 1 миллион кешедән тора (дөньяда 5-нче урын). КК өч төренә (Коры җир Гаскәрләре, Хәрби-һава көчләре һәм Хәрби-Диңгез Флоты), һәм өч аерым төренә (Һава-Космик оборонасы гаскәрләре, Һава десанты гаскәрләре һәм РВСН (стратегик билгеләнү буенча ракета гаскәрләре)) бүленәләр; шуның өстенә, КК составына Кораллы Көчләр Тылы һәм ККның төрләренә һәм аерым төрләренә кермәүчн хәрби оешмалар керәләр:

* Эчке эшләр идарәсенең Эчке гаскәрләре;
* Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының граждан оборонасы гаскәрләре;
* Тышкы разведка хезмәте;
* Федераль иминлек хезмәте органнары;
* Федераль саклау хезмәте органнары.

## Иранның кораллы көчләре

2018 елда Иранның саклану бюджеты $13 млрд тәшкил итте, хәрби чыгымнар күләме белән ул дөньяда 18нче урында, дип хәбәр итә Стокһольмдагы SIPRI халыкара тикшеренү институты.

## Искәрмәләр

## Шулай ук карагыз

* Инфантерия генералы
* Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
* Рәсемнәр өстәргә
# Такым

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
* Грамматик һәм орфографик хаталарны төзәтергә.

| Такым |
| --- |
|  |
| Моның каршысы | такым булмаган төркем[d] |
|  Такым Викиҗыентыкта |

**Такым** — уртак максат белән берләштерелгән кешеләр яки хайваннар төркеме. Такымнар аеруча катлаулы һәм күп санлы бер-берсенә бәйле булган мәсъәләле вазифаларны башкару өчен уңайлы.

## Шулай ук карагыз

* Коалиция
* Җәмгыять
* Җәмгыяви төркем
* Кешеләр төркемнәре
* Такым эшчәнлеге
* Такымны булдыру
* Уенчы
* Виртуаль такым
* Такым төзелеше

## Искәрмәләр

**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Team (ингл.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.
# Valüta

**Valüta** yäki **Çit il aqçası** (inglizçä *Currency*) - il eçendä yäki çit ildä aqça funktsiäsen ütäwçe tawar. Tar mäğnadä çit illärneñ aqça berämlege. Yäğni valüta - aqça bilgese, täñkä, isäp-xisap berämlege häm başqa törle tüläw öçen täğäyen xaq, äyläneş çarası.

Çit il aqçası bilgeläre
Bu aqça berämlege däwlät qanunnarı häm däwlätara kileşülär belän yaqlana.

## Törlär

Sanaq şriftlarında qullanıla torğan telägän nindi valüta bilgese
Törle çit il aqçaların ayırıp qaraw öçen berniçä qaraş yäşäp kilä häm tübändägeçä bülenälär:

1. Çığaruçı däwlätkä mönäsäbät buyınça:
* Milli
* Çit il
* Urtaq (mäsälän - **evro**)

2. İkençe valütağa alıştıru mömkinlege buyınça:
* irekle alıştırıluçan
* öleşçä alıştırıluçan
* alıştırılmawçan, yomıq

3. Ğämäldäge aqça sisteması qısalarında aqça sisteması asıl metallar belän tä'min iteleşe:
* altın belän tä'min iteleşe
* kömeş belän tä'min iteleşe
* bimetallik tä'min iteleşe

4. Totrıqlığı däräcäse buyınça:
* nıq, köçle
* yomşaq, zäğif

5. Äyläneş territoriäse buyınça:
* Milli
* Töbäktäge
* Şäxsi

## Sıltamalar

* Britannica — The Online Encyclopedia. — Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc., 2011.
* Harper D. Online Etymology Dictionary. — Lancaster, 2001—11.
* Большая советская энциклопедия: В 30 т. — М.: Советская энциклопедия, 1969—78.
* Словарь нумизмата. Описание монет. — 2006—10., включающий статьи из следующих источников:
* Нумизматический словарь. / Зварич В. В. — 4-е изд. — Львов, 1980.
* Словарь нумизмата: Пер. с нем. / Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Радио и связь, 1993.
* Современный экономический словарь. — 4-е изд., перераб. и доп. — М.: Инфра-М, 2005.
* Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: В четырех томах. — Пер. с нем., 2-е изд. под ред. Б.А. Ларина. — М.: Прогресс, 1986.
# Утрау

Мадагаскар (утрау) – зурлыгы буенча дөньяда дүртенче утрау
**Утрау** – бөтен яктан су белән чикләнгән һәм һәрвакыт су өстендә булучы коры җир өлеше.

## Мәйданы 30,000 км²тан артык булган утраулар

| № | Утрауның атамасы | Мәйдан, км² | Ил |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Гренландия | 2,175,600 | Дания |
| 2 | Яңа Гвинея | 790,000 | Индонезия һәм Папуа – Яңа Гвинея |
| 3 | Калимантан (Борнео) | 737,500 | Бруней, Индонезия, Малайзия |
| 4 | Мадагаскар | 587,041 | Мадагаскар |
| 5 | Баффин Җире | 507,451 | Канада |
| 6 | Суматра | 425,000 | Индонезия |
| 7 | Хонсю | 227,414 | Япония |
| 8 | Бөекбритания | 219,000 | Великобритания |
| 9 | Виктория | 217,291 | Канада |
| 10 | Элсмир | 196,236 | Канада |
| 11 | Сулавеси | 174,600 | Индонезия |
| 12 | Көньяк утрау | 150,737 | Яңа Зеландия |
| 13 | Ява | 126,700 | Индонезия |
| 14 | Төньяк утрау | 114,050 | Яңа Зеландия |
| 15 | Ньюфаундленд | 108,860 | Канада |
| 16 | Куба | 105,007 | Куба |
| 17 | Лусон | 104,688 | Филипин |
| 18 | Исландия | 102,828 | Исландия |
| 19 | Минданао | 94,630 | Филипин |
| 20 | Ирландия | 84,406 | Бөекбритания һәм Ирландия Республикасы |
| 21 | Хоккайдо | 78,073 | Япония |
| 22 | Сәхәлин | 76,400 | Россия |
| 23 | Гаити | 74,700 | Гаити һәм Доминикан Республикасы |
| 24 | Банкс | 70,028 | Канада |
| 25 | Шри-Ланка | 65,268 | Шри-Ланка |
| 26 | Тасмания | 60,637 | Австралия |
| 27 | Девон | 55,247 | Канада |
| 28 | Төньяк утрау, Яңа Җир | 48,904 | Россия |
| 29 | Утлы Җир | 47,992 | Аргентина һәм Чили |
| 30 | Александра I Җире | 43,200 | Аргентина • Чили • Бөекбритании Антарктида |
| 31 | Аксель-Хайберг | 43,178 | Канада |
| 32 | Мелвилл | 42,149 | Канада |
| 33 | Саутгемптон | 41,214 | Канада |
| 34 | Маражо | 40,100 | Бразилия |
| 35 | Шпицберген | 39,044 | Норвегия |
| 36 | Кюсю | 36,555 | Япония |
| 37 | Яңа Британия | 36,514 | Папуа – Яңа Гвинея |
| 38 | Тайвань | 35,801 | Кытай |
| 39 | Хайнань | 33,572 | Кытай |
| 40 | Велс Принцы Җире | 33,339 | Канада |
| 41 | Көньяк утрау, Яңа Җир | 33,275 | Россия |
| 42 | Ванкувер | 31,285 | Канада |
| 43 | Тимор | 30,777 | Көнчыгыш Тимор һәм Индонезия |