Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Көньяк Африка

Бу мәкаләдәге яки аның кайбер бүлекләрендәге мәгълүмат **искергән**. Проектка булышырга теләсәгез, мәгълүматны яңартыгыз һәм эшегезне бетергәч бу калыпны алып ташлагыз. *(2016)*

Көньяк Африка
**Көньяк Африка** кыйтганың Конго (Заир) — Замбези елгаларының субүләреннән көньякка таба яткан өлешен алып тора. Көньяк Африка яссы таулыгы үзәк өлешендә түбәнәя, һәм казанлыкта Калахари чүле ята. Читләренә таба яссы таулык акрынлап күтәрелә, ә көнчыгышта Дракон тауларына күчә. Иң көньякта җыерчыклы-кантарлы Кап таулары күтәрелеп тора, алар Көньяк Африканың барлык калган өлешенә караганда яшьрәк. Көньяк Африканың зур өлешен саванналар алып тора. Дымлылык шартлары бертигез булмаганлыктан, саванналар бик тә күптөрле.

Көньяк Африканың мәйданы - 6,605,628,1 км².

БМО буенча Көньяк Африкага түбәндәге дәүләтләр керә:

* Ботсвана
* Лесото
* Намибия
* Свазиленд
* Көньяк Африка Җөмһүрияте

Географик яктан караганда аңа шулай ук түбәндәге илләр керә:

* Ангола
* Замбия
* Зимбабве
* Комор утраулары
* Маврикий
* Мадагаскар
* Майотта
* Малави
* Мозамбик
* Реюньон
* Сейшель утраулары
# SänäğätКириллицада уку

AQŞnıñ käğäz citeşterü eşxanäse
Sänäğät allegoriäse
**Sänäğät** — qullanuçılar tawarların citeşterüçe eşxanälär barlığı (zavodlar, kombinatlar, fabrikalar, mäğdän uçaqları, bazlar, elektrostantsiälär), alar çimal çığaru, xezmät qoralları, material, yağulıq, energiä citeşterü, sänäğättä yäki awıl xucalığında yasalğan produkt aldağı eşkärtü belän şöğellänälär.

Sänäğät - iqtisadnıñ töp tarmağı. Fänni häm texnologik tikşerenülär näticäsendä yasalğan käşeflär nigezendä cämğiätneñ citeşterü köçlärenä xälitkeç yoğıntı yasawçı sänäğätläşterü protsessı arqılı barlıqqa kilä.

## Taswir

Sänäğät tarmaqları tözeleşe - citeşterü törläreneñ tözeleşe häm nisbäte.

Sänäğät ike töp törkemnän tora:

* Çığaru sänäğäte
* Eşkärtü sänäğäte

Çığaru sänäğäte taw-ximik çimalın çığara - metall, neft, gaz, kümer, torf, slanets, toz h.b.

## Tarmaqlar

* Elektroenergetika
* Yağulıq sänäğäte
* Qara metallurgiä
* Tösle metallurgiä
* Ximik häm nefteximik sänäğät
* Maşinatözeleş häm metall eşkärtü
* Urman, ağaç eşkärtü, tsellüloza-käğäz sänäğäte
* Tözü materialları sänäğäte
* Pıyala häm farfor sänäğäte
* Ciñel sänäğät
* Azıq-tölek sänäğäte
* Mikrobiologiä sänäğäte
* On tartu, yarma häm kombikorm sänäğäte
* Tıyp sänäğäte
* Matbuğat bastıru sänäğäte h.b.

## Sıltamalar

* Промзоны  2012 елның 23 ноябрь көнендә архивланган (какие страны и в каком объёме производят промышленные товары)
* Новости Российской и зарубежной промышленности  2010 елның 6 декабрь көнендә архивланган
# Джеймс Кук

| Джеймс Кук |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | ингл. *James Cook* |
| Туган | 7 ноябрь 1728(1728-11-07) Мартон, Англия |
| Үлгән | 14 февраль 1779(1779-02-14) (50 яшь) Гавайлар |
| Үлем сәбәбе | салкын корал ярасы[d] |
| Милләт | инглиз |
| Ватандашлыгы | Бөекбритания |
| Һөнәре | сәяхәтче |
| Җефет | Элизабет Кук[d] |
| Балалар | Натаниэль Кук[d], Джеймс Кук, Элизабет Кук[d], Джозеф Кук[d], Джордж Кук[d] һәм Хью Кук[d] |
| Ата-ана | * Джеймс Кук (әти)
* Грейс Пейс[d] (әни)
 |
| Хәрби дәрәҗә | капитан |
|  |
|  **Джеймс Кук**  Викиҗыентыкта |

**Джеймс Кук(ингл.*James Cook*, 7 ноябрь, 1728 ел, Мартон (Йоркшир) – 14 февраль, 1779 ел Гавайлар)* – Англия географы, сәяхәтчесе. Дөнья океаның өйрәнү өчен 3 экспедициядә катнаша, шуның икесе Җир шары тирәли сәяхәтләр була. Экспедицияләр вакытында күп географик ачышларны эшли. Канаданың, Австралиянең, Яңа Зеландиянең көнчыгыш ярларын, Ньюфаундленд, Төньяк Америка, Тын, Һинд һәм Атлантик океаннарны гизә, аларны өйрәнә һәм харитага төшерә.

**1770** ел –

* 31 март — Джеймс Кук Яңа Зеландия утрау икәнлеген аңлап, Австралиягә юл тота.
* 20 апрель — Джеймс Кук (*James Cook*) Яңа Көньяк Велсны (Австралия) ача.
* 21 август — Джеймс Кук Австралияне британ җире дип игълан итеп, аны Яңа Көньяк Велс дип атый.

## Шулай ук карагыз

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)