Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# TaybeyКириллицада уку

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Taywan başqalası
Taybey qıtayça *臺北*

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | Gerb |
| Bayraq | Gerb |

|  |  |
| --- | --- |
| İl |
Qıtay CömhüriäteQıtay Cömhüriäte |
| Töbäk |
TaywanTaywan |
| Koordinatalar | 25°02′ т. к. 121°32′ кч. о. |
| Elekkege isemnär | Tayxoku |
| Mäydan | 271,799 km² |
| Räsmi tel | qıtay tele |
| Xalıq sanı | 2 612 605 keşe (2009) |
| Xalıq tığızlığı | 9,800 keşe/km² |
| Aglomeratsiä | 8 241 373 keşe |
| UTC | UTC+8 |
| Telefon kodı | (0)2 |
| Poçta indeksı | 100 – 116 |
| Räsmi säxifä |  |

|  |
| --- |
| [[Файл:|300px|Taybey (Җир)]] |

 |

**Taybey** yäki **Taipei** (qıtayça *臺北*, pinyin *Táiběi*) - Qıtay Cömhüriäteneñ başqalası. Qıtay Xalıq Cömhüriäte qaraşı buyınça Taybey - QXC eçendäge Taywan töbäge.

Xalıq sanı - 2 625 756 (2006).

2003 yılda Taybey şähärendä dönyanıñ iñ biek küktırnawları berse tözelä.

Taybey - ilneñ iñ möhim belem birüçe üzäge.

## Tarix

XVIII ğasırğa qädär Taybey urınında ketagalan qäbiläläre torğannar.

1709 yıldan qıtaylılar Funzen töbägennän şuşı urınğa kilä başlıy.

1875 yılda Taybey Taywan prefekturasınnan ayırıla.

1886 yılda **Taywan** Taybey başqalası belän Qıtaynıñ töbäge itep iğlan itelä.

1895 yılda *Şimonoseki şärtnämäse* buyınça Taywan Yapunstanğa kitä.

Yapunstan idärä itkän çorda Taywan **Tayxoku** isemle.

### Qıtay Watandaşlar suğışı

Watandaşlar suğışı näticäsendä **Kuomintang xökümäte** Çan Kayşı citäkçelegendä qıytğalı Qıtaydan qaça häm Taybey şähären - waqıtlı Qıtay başqalası itep raslıy, räsmi başqala - Nankin bulğan.

Qıtay häm Rusiä Taywan bäysezlegen tanımıylar.

## Şähär klimatı

| **Taybey klimatı** |
| --- |
| Kürsätkeç | Ği | Fev | Mar | Apr | May | İün | İül | Avg | Sen | Okt | Noya | Dek | Yıl |
| Urtaça maksimum, °C | 17,7 | 17,8 | 20,3 | 24,5 | 27,0 | 30,0 | 32,2 | 31,8 | 30,1 | 26,8 | 22,5 | 19,4 | 25,0 |
| Urtaça temperatura, °C | 14,4 | 14,6 | 16,8 | 20,8 | 24,1 | 26,5 | 28,4 | 28,3 | 26,4 | 23,3 | 19,8 | 16,2 | 21,6 |
| Urtaça minimum, °C | 12,6 | 12,7 | 14,5 | 18,2 | 21,6 | 23,9 | 25,4 | 25,5 | 23,5 | 20,9 | 17,6 | 14,0 | 19,2 |
| Yawım-töşem norması, mm | 103 | 193 | 212 | 128 | 214 | 200 | 113 | 117 | 151 | 104 | 97 | 81 | 1714 |

## Küreneş

Taybey küreneşe

## Sıltamalar

* Räsmi sayt  2008 елның 17 май көнендә архивланган
# Tönyaq polär tügäräkКириллицада уку

Tönyaq polär tügäräk

**Tönyaq polär tügäräk** - Cir xaritasında bilgelängän 5 töp parallelneñ berse, 66°33′44″ (66,5622°) ekvatordan tönyaqta urnaşqan.

Tönyaq polär tügäräk xaritada
Tönyaq polär tügäräktän tönyaqtağı ölkä Arktika dip atala, Räsäydä şulay uq **Tönyaq polär aryağı** dip yörtelä, annan könyaqta **urtaça klimatlı tönyaq qayış** urnaşqan.

Analogiä buyınça könyaq yarımşarda **Könyaq polär tügäräk** urnaşqan, annan könyaqtağı ölkä Antarktika dip atala.

Polär tügäräkneñ ozınlığı 15948 km täşkil itä.
Tönyaq polär tügäräk - polär kön ölkäseneñ könyaq çige bulıp tora, annan tönyaqta yılda kimendä ber tapqır täwlek buyı Qoyaş ofıq östennän kürenä, häm yılda kimendä ber tapqır täwlek buyı Qoyaş ofıq östennän kürenmi.

Mäsälän, Murmansk şähärendä polär kön 40 täwlek, ä polär tön 61 täwlek däwam itä.
Tönyaq polär tügäräk aryağında urnaşqan iñ tönyaq şähärlär: Murmansk, Norilsk, Vorkuta, Tromsö.

Tönyaq polär tügäräk tübändäge illär arqılı uzıp bara:

* Daniä (Grenlandiä)
* İslandiä
* Kanada
* Räsäy
* Norvegiä
* AQŞ (Äläskä)
* Finlandiä
* Şvetsiä

## Sıltamalar

* Liddell, Henry; Scott, Robert. "Arktos". A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library.
* Burn, Chris. The Polar Night (PDF). The Aurora Research Institute. Retrieved 28 September 2015.
# Беринг бугазы

|  |
| --- |
|  Беринг бугазы  |
|  |
| 065°58′21″ т. к. 168°47'30" кб. о.  |
| Бәйләп тора | Чукот диңгезе, Беринг диңгезе |
| Илләр | Россия Россия АКШ АКШ |
| Кырыйдагы борыннар | Дежнёв борыны, Велс Принцы борыны |
| Киңлек | 86 км |
| Иң зур тирәнлек | 91 м |
|  |
|  **[[commons:Category: Bering Strait Викиҗыентыкта|Беринг бугазы]]** Викиҗыентыкта |

**Беринг бугазы** (рус. *Берингов пролив*, ингл. *Bering Strait*) — Төньяк-Көчыгыш Азия һәм Төньяк Америка арасындагы бугаз. Төньяк Боз океанын (Чукотка диңгезе) Тын океан (Беринг диңгезе) белән бәйли. Озынлыгы 96 км, киңлеге 86 км, фарватерның иң сай урыны — 36 м. Октябрьдә августка кадәр бугазда йөзеп йөри торган бозлар күп була.

Антропоген дәверендә Беринг бугазы урынында берничә мәртәбә диңгез төбе күтәрелгән һәм ике кыйтганы берләштерүче коры җир «күпере» пәйда булган. Бугаз уртасындагы Диомид утраулары аша Россия һәм АКШның дәүләт чиге үтә.

Беринг бугазын иң беренче булып 1648 елда казак Семён Дежнёв йөзеп үткән, соңрак 1728 елда Витус Беринг экспедициясе бугазны фәнни яктан тикшергән (бугаз экспедиция җитәкчесе исеме белән аталган). Ярлары 1732 елда харитага төшерелгәннәр.

Беринг бугазы аша датаны алыштыру сызыгы үтә.

## Моны да карагыз

* Беринг бугазы астында түнил
* Ратманов утравы
* Чукотка ярымутравы
* Аляска

## Чыганаклар

* Үзбәк энциклопедиясе
# Скандинавия ярымутравы

Скандинавия ярымутравы кыш көне
**Скандинавия ярымутравы** (норв. *Den skandinaviske halvøy*, швед. *Skandinaviska halvön*) — Аурупаның төньяк-көнбатышында урнашкан ярымутрау. Төньяктан, Россия һәм Финляндиядән башлап көньякка Даниягә кадәр 1900 км-га сузыла. Ярымутрау киңлеге 800 км-га җитә, мәйданы якынча 800 мең км² (Аурупаның иң зур ярымутравы). Ярымутрауда Норвегия, Швеция, Финляндия (өлешчә) дәүләтләре урнаша.

Ярымутрау Балтий, Төньяк, Норвег, Баренц диңгезләре белән юыла.

Ярымутрауның иң югары ноктасы — Гальхёпигген тавы (норв. *Galdhøpiggen*), биеклеге 2469 м.

## Шулай ук карагыз

* Скандинавия
* Скандинавия таулары