Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1111 елLatinitsada uqu

| Еллар
 |
| --- |
|  1107 · 1108 · 1109 · 1110 —  **1111**  — 1112 · 1113 · 1114 · 1115
 |
| Унъеллык
 |
| 1090-еллар · 1100-еллар — **1110-еллар** — 1120-еллар · 1130-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XI гасыр — **XII гасыр** — XIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| X гасыр — XI гасыр — **XII гасыр** — XIII гасыр — XIV гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1090-еллар
 |  1090
 |  1091
 |  1092
 |  1093
 |  1094
 |  1095
 |  1096
 |  1097
 |  1098
 |  1099
 |
|  |
| 1100-еллар
 |  1100
 |  1101
 |  1102
 |  1103
 |  1104
 |  1105
 |  1106
 |  1107
 |  1108
 |  1109
 |
| 1110-еллар
 |  1110
 |  1111
 |  1112
 |  1113
 |  1114
 |  1115
 |  1116
 |  1117
 |  1118
 |  1119
 |
| 1120-еллар
 |  1120
 |  1121
 |  1122
 |  1123
 |  1124
 |  1125
 |  1126
 |  1127
 |  1128
 |  1129
 |
| 1130-еллар
 |  1130
 |  1131
 |  1132
 |  1133
 |  1134
 |  1135
 |  1136
 |  1137
 |  1138
 |  1139
 |
| 1140-еллар
 |  1140
 |  1141
 |  1142
 |  1143
 |  1144
 |  1145
 |  1146
 |  1147
 |  1148
 |  1149
 |
| 1150-еллар
 |  1150
 |  1151
 |  1152
 |  1153
 |  1154
 |  1155
 |  1156
 |  1157
 |  1158
 |  1159
 |
| 1160-еллар
 |  1160
 |  1161
 |  1162
 |  1163
 |  1164
 |  1165
 |  1166
 |  1167
 |  1168
 |  1169
 |
| 1170-еллар
 |  1170
 |  1171
 |  1172
 |  1173
 |  1174
 |  1175
 |  1176
 |  1177
 |  1178
 |  1179
 |
| 1180-еллар
 |  1180
 |  1181
 |  1182
 |  1183
 |  1184
 |  1185
 |  1186
 |  1187
 |  1188
 |  1189
 |
| 1190-еллар
 |  1190
 |  1191
 |  1192
 |  1193
 |  1194
 |  1195
 |  1196
 |  1197
 |  1198
 |  1199
 |
|  |
| 1200-еллар
 |  1200
 |  1201
 |  1202
 |  1203
 |  1204
 |  1205
 |  1206
 |  1207
 |  1208
 |  1209
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1111 (бер мең йөз унберенче) ел** — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1111 елы, II меңьеллыкның 111 елы, XII гасырның 11 елы, XII гасырның 2 унъеллыгының 1 елы, 1110 елларның 2 елы. 1111 елдан бирле **915** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1111 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1111 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Антон Чехов

| Антон Чехов |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Анто́н Па́вел улы Че́хов |
| Әйтелеш |  |
| Туган | 29 гыйнвар 1860(1860-01-29) Таганрог |
| Үлгән | 15 июль 1904(1904-07-15) (44 яшь) Баденвайлер, Баден бөек һерцоглыгы[d], Алман империясе |
| Үлем сәбәбе | туберкулез |
| Күмү урыны | Новодевичье зираты[d] |
| Яшәгән урын | Мелихово[d] |
| Ватандашлыгы | Россия империясе |
| Әлма-матер | Мәскәү университетының медицина факультеты[d], А. П. Чехов исемендәге № 2 нче һимназиясе[d], Беренче Мәскәү медицина университеты[d] һәм Факультет фундаментальной медицины МГУ[d] |
| Һөнәре | язучы, драматург, табиб |
| Җефет | Ольга Леонардовна Книппер-Чехова[d] |
| Өйдәш | Евдокия Исааковна Эфрос[d] |
| Ата-ана | * Павел Егорович Чехов[d] (әти)
* Евгения Яковлевна Чехова[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Мария Павловна Чехова[d], Александр Павлович Чехов[d], Николай Павлович Чехов[d] һәм Михаил Павлович Чехов[d] |
|  |
|  |
|  **Антон Чехов**  Викиҗыентыкта |

**Анто́н Па́вел улы Че́хов** (рус.*Анто́н Па́влович Че́хов*) — мәшһүр рус язучысы, драматург, табиб.

Һөнәре буенча - табиб. Императорлы Фәннәр Академиясенең хөрмәтле академигы (1900—1902). Дөньяның иң мәшһүр әдипләренең берсе.

26 еллык иҗаты дәвамында 900 төрле әсәр язган. Иң танылганы: «Степь», «Скучная история», «Дуэль», «Палата № 6», «Рассказ неизвестного человека», «Мужики» (1897), «Человек в футляре» (1898), «В овраге», «Детвора», «Драма на охоте»; пьесалар: «Иванов», «Чайка», «Дядя Ваня», «Три сестры», «Вишнёвый сад».

## Сылтамалар

* Азатлык радиосы: Антон Чеховның тууына 150 ел
* Международный конкурс, посвященный 150-летию А. П. Чехова
* Биография А. П. Чехова в энциклопедии «Кругосвет»  2009 елның 9 февраль көнендә архивланган
* Афоризмы и высказывания А. П. Чехова  2010 елның 27 октябрь көнендә архивланган
* А. П. Чехов: биография, произведения, фотографии  2017 елның 26 май көнендә архивланган
* Могила А. П. Чехова (Новодевичье кладбище)
* Сайт Чеховской комиссии при Совете по мировой культуре РАН  2011 елның 8 июль көнендә архивланган
* Страничка А. П. Чехова на сайте Таганрогской Центральной городской публичной библиотеки имени А. П. Чехова  2010 елның 4 июль көнендә архивланган
* Тарасов А. Б. Праведники А. П. Чехова — образ религиозных сомнений и веры писателя
* Чеховский центр  2010 елның 11 октябрь көнендә архивланган
* peoples.ru
* Сайт Чеховской гимназии, посвящённый А. П. Чехову
* Ялта, город счастья — Неизвестный Чехов  2009 елның 23 август көнендә архивланган Калып:Недоступная ссылка
* Переписка Чехова с Сувориным
* 1904 год. Антон Чехов  2011 елның 4 июнь көнендә архивланган Калып:Недоступная ссылка «Исторические хроники с Николаем Сванидзе». Видео.
* Сочинения Чехова на сайте Lib.ru: Классика

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# 2002 елгы дөнья футбол чемпионатыLatinitsada uqu

2002 елгы дөнья футбол чемпионаты|  |
| Тулылыклар |
| Кабул итүче ил | Япония, Көньяк Корея |
| Вакыт | 30 май 2002 — 29 июн 2002 |
| Такымнар | 33 |
| Үткәрү урын(нары) | 20 (20 шәһәрдә) |
| Урыннар |
| Чемпион |  Бразилия |
| Икенче урын |  Алмания |
| Өченче урын |  Төркия |
| Дүртенче урын |  Корея Җөмһүрияте |
| Ярыш статистикасы |
| Уйналган мачлар | 64 |
| Кертелгән туплар | 161 (бер мачта 2.52) |
|

**2002 елгы дөнья футбол чемпионаты** (кор. 2002 FIFA 월드컵, яп. 2002 FIFAワールドカップ) — 2002 елда узган унҗиденче ФИФА дөнья футбол чемпионаты. Чара 31 майдан 30 июньгә кадәр Япония һәм Көньяк Кореянең егерме шәһәрендә (Сеул, Тегу, Бусан, Инчон, Улсан, Сувон, Кваңҗу, Чонҗу, Теҗон, Чеҗу, Йокоһама, Сайтама, Чиҗуока, Осака, Мияги, Ойта, Ниигата, Ибараки, Кобе, Саппоро) үткәрелгән.

Ярышта 32 җыелма такым катнашкан, шуларның 15 - Аурупадан, 5 - Көньяк Америкадан, 5 - Африкадан, 4 - Азиядән, 3 - Төньяк Америкадан. Кытай, Эквадор, Сенегал һәм Словения милли футбол җыелмалары дөнья чемпионтларында беренче тапкыр катнашканнар.

Ярыш ике этаптан торган: беренче этапта 32 такым сигез төркемгә бүленеп, әйләнмә система буенча уйнады. Икенче этапта төркемнәрдә беренче ике урын алган такымнар «җиңелгән очракта төшеп калу» системасы буенча җиңүчене ачыклаганнар.

Барлыгы 64 уен уйналган, 161 туп кертелгән. Иң күп туп кертүчеләр: Роналдо (Бразилия) - 8 туп, Ривалдо (Бразилия), Мирослав Клозе (Алмания) - 5 туп.

Финалда Бразилия җыелмасы Алманияне 2:0 исәбе белән җиңеп, бишенче тапкыр дөнья чемпионы исеменә лаек булган. Өченче урын өчен мачта Төркия җыелмасы Көньяк Кореяне 3:2 исәбе белән җиңгән.
# Футбол буенча дөнья чемпионаты 2010

Футбол буенча дөнья чемпионаты 2010|  |
| Тулылыклар |
| Кабул итүче ил | Көньяк Африка Җөмһүрияте |
| Вакыт | 11 июн 2010 — 11 июл 2010 |
| Такымнар | 32 |
| Урыннар |
| Чемпион |  Испания |
| Икенче урын |  Нидерландлар |
| Ярыш статистикасы |
| Уйналган мачлар | 64 |
| Кертелгән туплар | 145 (бер мачта 2.27) |
|

Чара логотибы
**Футбол буенча дөнья чемпионаты 2010** (ингл. *2010 FIFA World Cup*) — 2010 елда Көньяк Африка Җөмһүриятендә узган 19нчы ФИФА футбол буенча дөнья беренчелеге. Чара 11 июньнән — 11 июльгә кадәр узды. Финалда Испания такымы Нидерландлар такымын 1:0 исәбе белән җиңде.

## Катнашучылар

Финал турнирында барлыгы 32 ил такымы катнаша.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Такым финал турнирына чыкты |
|  | Такым финал турнирына чыкмады |
|  | Ил катнашырга теләк белдермәде |
|  | Ил ФИФАда әгъза түгел |

## Сылтамалар

* Көньяк Африкада футбол бәйрәме башлана

* Испания - дөнья чемпионы(үле сылтама)
* ФИФА
# 1834 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1830 · 1831 · 1832 · 1833 —  **1834**  — 1835 · 1836 · 1837 · 1838
 |
| Унъеллык
 |
| 1810-еллар · 1820-еллар — **1830-еллар** — 1840-еллар · 1850-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1834 (бер мең сигез йөз утыз дүртенче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1834 елы, II меңьеллыкның 834 елы, XIX гасырның 34 елы, XIX гасырның 4 унъеллыгының 4 елы, 1830 елларның 5 елы. 1834 елдан бирле **192** ел үтте.

## Вакыйгалар

* АКШ-да виглар партиясе нигезләнә.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1834 елда туганнар*

* 8 февраль — Дмитрий Менделеев, рус химигы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1834 елда вафатлар*
# Yohannes Diderik Van der WaalsКириллицада уку

| **Yohannes Diderik Van der Waals nid. *Johannes Diderik van der Waals |
| --- |
|  Yohannes Diderik Van der Waals |
| Tulı iseme | Johannes Diderik van der Waals |
| Hönäre | fizik |
| Tuu datası | 23 noyäber 1837(1837-11-23) |
| Tuu cire | Leyden, Nidirlan |
| Watandaşlığı | Nidirlan |
| Ülem datası | 8 mart 1923(1923-03-08) (85 yäş) |
| Büläk häm premiäläre |  Fizika ölkäsendä Nobel premiäse iäse (1910) |

**Yohannes Diderik Van der Waals** (niderlandça *Johannes Diderik van der Waals*, 1837-1923) — Nidirlan fiziğı, fizika ölkäsendä Nobel premiäse iäse (1910).

## Qazanışlar

Van der Waals teoretik molekulär fizikağa zur öleş kertä, 1869 yılda molekulaara tä'sir iteşü köçlären aça, soñraq Van der Waals köçläre atalğan.

Gazlar häm sıyıqça fazaların taswirlawçı modelne eşkärtä, xalät tigezlämäsen taba, kritik temperatura töşençäsen aça.

## Tormış yulı

1837 yılda Leyden şähärendä balta ostası ğailäsendä tua.

Mäktäpne tämamlağaç, uqıta başlılıy.

1862-1865 yıllarda räsmi bulmağan xäldä Leyden ünivirsititendä seminarlarnı tıñlıy (irekle tıñlawçı, *Abitur*).

1866 yılda Haaga mäktäbendä uqıta, soñraq anda direktorı bula.

1873 yılda Leyden ünivirsititendä fälsäfä doktorı däräcäsenä layıq bula.

1877 yılda Amsterdam ünivirsitite açılğannan soñ, anda 1908 yılğa qädär fizika professorı bulıp eşli.

1910 yılda "gazlar häm sıyıqçalar xalät tigezlämäse öçen" Nobel premiäsenä layıq bula.

## İstälek

1970 yılda Van der Waals xörmätenä Aynıñ kraterı atalğan.

## Ädäbiät

* Информация с сайта Нобелевского комитета (ингл.)
* Храмов Ю. А. Ван дер Ваальс Иоханнес Дидерик // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 55. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)
# Тиңдәшлек мәсләге

Тиңдәшлек мәсләге буенча беришле гравитацион кырда барлык хәрәкәтләр тигез тизләнгән гравитацион кырсыз хисап системасында кебек баралар.

**Өстә**: гравитацион кырда,

**Аста**: тизләнүче хисап системасында.
**Тиңдәшлек мәсләге** яки г**равитация һәм инерциянең эквивалентлык принцибы** — Гомуми чагыштырмалылык теориясен булдыру өчен Альберт Эйнштейн кулланган эвристик мәсләк. Кыскача тиңдәшлек мәсләге болай тасвирлана: инерцион масса гравитацион массага тигез.

Тәфсилле аңлатма: Гравитацион тәэсир итешү җисемнең гравитацион массасына туры пропорциональ, инерция көчләре инерцион массага туры пропорциональ. Әгәр гравитацион һәм инерцион массалар тигез икән, гравитацион көчне инерция көченнән аера белеп булмый.

Кырның квант теориясе карашы буенча тиңдәшлек мәсләге - **2** спинлы массасыз кисәкчекләрнең тәэсир итешүе өчен Лоренц-инвариантлыгы нәтиҗәсе булып тора. Лоренц инвариантлыгы - Лоренц рәвешүзгәртүен куланганда кайбер физик кануннарны тасвирлаучы тигезләмәләр үзгәрмиләр. Барлык физик кануннар әлеге инвариантлыкка буйсынырга тиеш булып санала.

**Тиңдәшлек мәсләге буенча беришле гравитацион кырда барлык хәрәкәтләр тигез тизләнгән гравитацион кырсыз хисап системасында кебек баралар.**

Эйнштейн тиңдәшлек мәсләген болай тасвирлаган:

>
> A little reflection will show that the law of the equality of the inertial and gravitational mass is equivalent to the assertion that the acceleration imparted to a body by a gravitational field is independent of the nature of the body. For Newton's equation of motion in a gravitational field, written out in full, it is:
>
>
> (Inertial mass) WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (Acceleration) WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (Intensity of the gravitational field) WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 (Gravitational mass).
> It is only when there is numerical equality between the inertial and gravitational mass that the acceleration is independent of the nature of the body.
>
>
>
>
>
>
>
>  — Albert Einstein,
>
>

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 инерция көче

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 гравитацион көч

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 тиңдәшлек мәсләге

## Эйнштейн лифты

Мәсләкне күрсәтү өчен Эйнштейн киләсе уйдырма тәҗрибәне тәкъдим иткән: гравитацион кырдан чиксез ераклашкан лифтта җисемнәр булсыннар, шул очракта а тизләнеше белән хәрәкәтләнүче лифтта бар җисемнәрдә инерция көче WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 тәэсир итәчак, ә җисемнәр идәнгә басачак, ягъни җисемнәр авырлыгына ия булачак.

Гравитацион кырда булган хәрәкәтсез лифтта да бар җисемнәр авырлыгына ия булачак. Лифтта булганда инерция көчен гравитацион көчтән аерып булмый, барлык механик күренешләр ике лифтта бертигез баралар. Эйнштейн бар физик күренешләр өчен әлеге принципны кулланган.

## Әдәбият

* Курс теоретической физики Ландау и Лифшица Том 2. Стр. 304
* Тредер Г.-Ю., Теория гравитации и принцип эквивалентности. М.: Атомиздат, 1973
* Иваненко, Д. Д., Сарданашвили, Г. А. Гравитация. Изд. 3-е. М.: ЛКИ, 2008
* Вейнберг, C. Гравитация и космология. — М.: Мир, 1975. — 696 с.
* Вейнберг, C. Квантовая теория полей, т. 1. — М.: Мир, 2001. — 800 с.
# Төш физикасы

| Төш физикасы |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | атом төше[d] |
|  Төш физикасы Викиҗыентыкта |

**Төш физикасы** - атом төше, төш әйләнүе һәм элементар кисәкчәләр структурасын һәм үзлекләрен өйрәнү белән шөгыльләнә торган физика өлкәсе. Төш техникасы, төш энергетикасы, радиоактив һәм стабил изотопларны җитештерүнең фәнни нигезе булып тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Тайга

Себер тайгасы
**Тайга** — ылыслы карурманнар өстенлек итүче табигый зона.

Алтай телләрендә *тайға*, *тайыға* «тайга, тау урманы» сүзеннән.

Иң зур урынны биләп торучы тайга зонасы барлык урман мәйданының 80% ын тәшкил итә. Ул тоташ полоса булып, Русиянең көнбатышыннан Тын океан ярларына кадәр сузылган. Русиянең төп агач запасының 50%ы тайгага туры килә.

Тайга бер яруслы агачлардан, кара һәм нарат җиләге куакларыннан, хәтфә кебек җиргә түшәлгән мүк катламыннан тора.

Климат шартлары көнбатыштан көнчыгышка таба кырыслана. Туфрагы ярлы – чөнки ылыс коелып черемәгә әйләнергә өлгермичә су белән юылып төшә. Көнбатышта тайга караңгы – монда чыршы, ак чыршы үсә, ә кискен континенталь климатлы һәм мәңгелек туң булган урыннарда карагайлар өстенлек итә. Көньякка киткән саен җылылык арта, җәй озаграк, кыш йомшаграк була бара. Тайга әкренләп катнаш һәм киң яфраклы урманга алышына. Мондый урман үсеше өчен һава температурасының кимендә 4 ай + 10 градустан да түбән булмавы, явым-төшем тиешенчә булу зарур.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Мусина Гөлнара Миркасыйм кызы. Теләкәй төп гомуми белем бирү мәктәбе. Тема: Урман һәм кеше.(үле сылтама)
# Невилл Чемберлен

| Артур Невилл Чемберлен |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Neville Chamberlian |
| Туган | 18 март 1869(1869-03-18) Эджбастон, Бирмингем |
| Үлгән | 9 ноябрь 1940(1940-11-09) (71 яшь) Хекфилд |
| Үлем сәбәбе | колоректаль яманшеш[d] |
| Күмү урыны | Вестминстер аббатлыгы[d] |
| Милләт | инглиз |
| Ватандашлыгы | Великобритания |
| Әлма-матер | Колледж естественных наук Мэйсон[d], Бирмингем университеты[d], Регби мәктәбе[d] һәм Лондон университеты[d] |
| Һөнәре | сәясәтче |
| Сәяси фирка | Konservativ firqä |
| Җефет | Анна Чемберлен[d] |
| Балалар | Дороти Чемберлен[d] һәм Фрэнсис Чемберлен[d] |
| Ата-ана | * Джозеф Чемберлен[d] (әти)
* Флоренс Кенрик[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Беатрис Чемберлен[d], Хильда Чемберлен[d], Ида Чемберлен[d] һәм Этель Чемберлен[d] |
|  |
|  **Артур Невилл Чемберлен**  Викиҗыентыкта |

**Артур Невилл Чемберлен** (ингл. *Arthur Neville Chamberlain* 1869 елның 18 марты Эджбастон, Бирмингем — 1940 елның 9 ноябрь, Рекфилд яныдагы Хекфилд) — Бөекбританиянең дәүләт эшлеклесе, Консерватив фирка, Тори фиркасе җитәкчесе.

1937-1940 елларда Бөекбританиянең 60 нчы премьер-министры. 1938 елда Адольф Гитлер, Бенито Муссолини һәм Эдуар Даладьебелән Мюнхен килешүенә кул куя. Лондонга кайткач, аэродромда ул «Мин сезгә тынычлык китердем», — дип әйтә. Ләкин бер елдан соң агрессорны тынычландыру сәясәте файдасыз булуы ачыклана: Икенче бөтендөнья сугышы башлана. 1940 елның 10 маенда нык авырган Чемберлен вазифасын Гитлер белән компромиссыз сугыш алып бару сәясәте тарафдары Уинстон Черчилльгә тапшыра. Шул ук елны экс-премьер-министр вафат була.

## Фотосурәтләр

* Чемберлен һәм Алманиянең Тышкы эшләр министы Иоахим фон Риббентроп, 1938
* Чемберлен һәм Гитлер, 1938
* «Мин сезгә тынычлык китердем», 1938

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Элгәре: **Стэнли Болдуин** | **Бөекбританиянең Консерватив фиркасе лидеры, Бөекбритания премьер министры** 1937–1940 | Аннары: **Уинстон Черчилль** |

## Шулай ук карагыз
# Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе

|  |
| --- |
| Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе |
| алман. *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (**NSDAP**)* |
|  |
| Җитәкче: |
Карл Һаррер (1919—1920) Антон Дрекслер (1920—1921) Адольф Һитлер (1921—1945) Мартин Борман (апрель — май 1945) |
| Нигезләүче: |
Антон Дрекслер
 |
| Нигезләү датасы: | 5 гыйнвар 1919 (Алмания эшчеләр фиркасе буларак) 24 февраль 1920  |
| Таратылу датасы: |
май 1945 (де-факто)
12 октябрь 1945 (де-юре) |
| Штаб-фатир: |
Мүнхен, Бриеннер Штрассе, 45
 |
| Идеология: |
алман национал-социализм
 |
| Хәрбиләштерлгән өлеш: |  СА  СС  НСФК  НСКК
 |
| Берлектәшләр һәм блоклар: |  Милли фашист фиркасе  Җөмһүрият фашист фиркасе
 |
| Яшьләр оешмасы: |  Һитлерюгенд (1926—1945)  Алман кызлары берлеге (1930—1945)
 |
| Әгъзалар саны: |
~ 50 (1919)
~3000 (1921)
~15 000 (1923)
~100 000 (1928)
~700 000 (1931)
~850 000 (1933)
~10 000 000 (1942)
~8 500 000 (1945)
 |
| Шигарь: |
Бер халык, бер рейх, бер фүрер (алман. *Ein Volk, ein Reich, ein Führer*)
 |
| Рейхстагта урыннар саны: | **12** / 491 (1928)
**107** / 577 (1930)
**230** / 608 (1932, июль)
**196** / 584 (1932, ноябрь)
**288** / 647 (1933, март)
**876** / 876 (1933—1945)
 |
| Һимн: |
Хорст Вессель Җыры (1930 елдан) |
| Фирка матбугаты: |
«Фөлькишер Беобахтер»
 |
| Шәхесләр: |
фирка әгъзалары төркемендә (13 чел.)
 |
|  **Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе**  Викиҗыентыкта |

**Национал-социалистик немец эшчеләр фиркасе** (алман. N**ational**s**ozialistische **D**eutsche **A**rbeiter**p**artei (**NSDAP**)*; кыскача НСДАП) — Германия ультрамилләтче экстремистик сәяси фиркасе. 1920 елдан 1945 елга кадәр булган. Национал-социализм идеологиясенең сәяси йөртүчесе; 1933 елның гыйнварыннан — идарә итүче фирка, 1933 елның июленнән 1945 елның маена кадәр нацист Алманиясендә бердәнбер законлы фирка. Икенче бөтендөнья сугышында Алмания җиңелгәннән соң 1945 елда Һитлерга каршы коалиция буенча союздашлар тарафыннан төзелгән оккупацион Контроль совет карары буенча таратылган. Нүрнберг процессында партиянең җитәкче составы җинаять дип игълан ителгән, ә НСДАП идеологиясе сугышның төп сәбәпләренең берсе дип табылган.

## Искәрмәләр
# Викиөзек

| Викиөзек |
| --- |
| Нигезләнү датасы | 27 июнь 2003 |
|  |
|  |
| Нигезләүче | Джимми Уэйлс[d] һәм Даниэль Олстон[d] |
| Шигарь тексты | the free quote compendium that anyone can edit |
| Хуҗасы | Wikimedia |
| Басма яки тәрҗемәләре | языковой раздел Викицитатника[d] |
| Булдыручы | Джимми Уэйлс[d] |
| Автор | Джимми Уэйлс[d] |
| Чыгыш иле |  Америка Кушма Штатлары |
| Дәвамлыгы: 2 минуты и 53 секунды2:53 |
| Талисман персонажы | Quote-tan[d] |
| Хезмәтләндерүче | Wikimedia |
| Йөрткеч програм тәэминат | MediaWiki[d] |
| Рәсми веб-сайт | wikiquote.org |
| Лицензия | 🅭🅯🄎 3.0[d] |
| Alexa урыны | 4197 |
|  Викиөзек Викиҗыентыкта |

**Викиөзек** —  *Викимедиа фонды*ның вики технологиясенә нигезләнгән проектларының берсе, 10 июль 2003 елда эшли башлады — MediaWiki программа тәэминатында эшли.

Проектның максаты — берләшеп билгеле кешеләрнең әйтүләрен, билгеле әйтемнәрне, китап, фильмнарда кулланылган мәшһүр фразаларны җыю һәм алар турында тирән мәгълүматны бирү. Бөтендөнья пәрәвезендә өземтәләр тупланмалары күп булсада, Викиөзек зыярәт итүчеләрнең үзгәртүләрне кертә алучы проектларның берсе булып тора. Викиөзек битләре мәшһүр шәхесләр турында Википедиядәге мәкаләләргә сылтамалар белән бәйле.

2003 елның 10 июнендә инглиз телендә генә барлыкка килгән проект, 2021 елның май ае башына төрле телләрдәге 67 актив сайт тәшкил итә, аларда тулаем алсаң 251 мең мәкалә һәм 1,8 мең актив редактор бар.
2021 елның май ае башында Викиөзекнең иң зур өлеше - инглиз телендә (39,4 мең мәкалә). Викиөзек проекты 89 телдә эшли һәм 251,8 мең мәкаләне үзенә туплый.

## Шулай ук карагыз

* Викикитап
* Викимедиа фонды

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт
* Викиөзек проектының инкубаторында татар телле бүлеге

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Wikiquote (ингл.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Викицитатник (рус.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.