# COVID-19 коронавирус авыруы

| COVID-19 коронавирус авыруы |
| --- |
|  |
| Рәсми исем | coronavirus disease |
| Кыскача исем | COVID-19 |
| Әһәмиятле кеше | Zhang Jixian[d] һәм Чжун Наньшань[d] |
| Үлүчеләр саны | 9840, 4899, 18 700, 47 256, 58 382, 69 527, 82 133, 102 774, 116 098, 126 681, 145 705, 160 952, 185 434, 202 880, 217 183, 238 775, 257 906, 282 872, 302 376, 315 283, 328 172, 345 122, 364 459, 375 656, 394 018, 416 201, 445 012, 465 462, 489 405, 511 851, 543 595, 571 444, 607 187, 639 000, 666 239, 697 998, 728 000, 771 518, 792 475, 819 609, 848 084, 874 708, 951 994, 981 808, 1 011 282, 1 038 423, 1 068 225, 1 094 591, 1 121 365, 1 155 653, 1 193 070, 1 227 666, 1 272 094, 1 312 356, 1 364 959, 1 417 319, 1 460 179, 1 524 569, 1 621 150, 1 687 975, 1 749 235, 1 810 360, 1 875 320, 1 931 382, 1 995 806, 2 074 629, 2 143 861, 2 225 302, 2 287 129, 2 347 000, 2 410 455, 2 460 726, 2 500 770, 2 572 353, 2 618 490, 2 665 597, 2 714 606, 2 757 339, 2 821 367, 2 856 632, 2 915 972, 2 971 539, 3 101 964, 3 160 617, 3 227 968, 3 296 584, 3 360 231, 3 417 961, 3 475 817, 3 530 159, 3 715 132, 3 759 536, 3 813 937, 3 862 271, 3 903 389, 3 941 475, 3 980 139, 4 019 368, 4 060 292, 4 101 590, 4 156 401, 4 203 926, 4 263 985, 4 310 553, 4 361 054, 4 408 713, 4 457 027, 4 505 400, 4 562 885, 4 611 170, 4 649 965, 4 694 578, 4 739 805, 4 777 581, 4 814 312, 4 850 245, 4 886 917, 4 916 334, 4 953 017, 4 993 576, 5 034 549, 5 067 975, 5 104 191, 5 141 738, 5 177 992, 5 207 397, 5 251 555, 5 292 503, 5 321 328, 5 358 194, 5 395 038, 5 433 469, 5 450 670, 5 490 117, 5 531 069, 5 569 646, 5 606 929, 5 667 715, 5 724 794, 6 001 261, 6 060 570, 6 096 914, 6 110 521, 6 134 401, 6 200 680, 6 215 860, 6 237 373 һәм 6 250 843 |
| Ачыш датасы | декабрь 2019 |
| Ачыш ясалган урын | Үһән |
| Саклык белгечлеге | инфектология[d], пульмонология[d], вирусология, эпидемиология һәм ашыгыч медицина[d] |
| Симптомнар | ютәл, бизгәк[d], сулыш алу җитлексезлеге[d], баш авыртуы, миалгия[d], артык талчыгу[d], кан какыру[d], эч китү, тын кысылу[d], лимфопения[d], аз канлылык, аносмия[d], агевзия[d], һипаксия[d], озноб[d], заложенность носа[d], анорексия[d], косасы килү[d], конъюнктивит, Эч авыртулары, вирусная пневмония[d], повреждение мозга[d], делирий[d], психоз[d], инсыфалит[d], Энантема[d], эмоциональное выгорание[d], эректильная дисфункция[d], thromboinflammation[d] һәм нерврологик авыру |
| Диагностика юллары | ПЦР с обратной транскрипцией[d], Иммунофермент анализы, CT, полимеразная цепная реакция[d] һәм Быстрый тест на антиген COVID-19[d] |
| Дәвалау юллары | симптоматическое лечение[d], вирусларга каршы дарулар[d], оксигенотерапия[d], иммунотерапия[d], иммуноглобулины для внутривенного введения[d], иммунодепрессант[d], имунная сыворотка[d] һәм treatment of COVID-19[d] |
| Дәвалануда кулланыла торган дару | nirmatrelvir/ritonavir[d], Ремдесивир[d], Молнупиравир[d], Фавипиравир[d], ruxolitinib[d], колхицин[d], флувоксамин[d], REGN-COV2[d], инфликсимаб[d], orencia[d], cenicriviroc[d], тофацитиниб[d], Lenzilumab[d], sargramostim[d], mavrilimumab[d], otilimab[d], tradipitant[d], aprepitant[d], remestemcel-L[d], ibudilast[d], апремиласт[d], ifenprodil[d], экулизумаб[d], ravulizumab[d], selinexor[d], празозин[d], losmapimod[d], leronlimab[d], nangibotide[d], piclidenoson[d], fenretinide[d], Эбселен[d], Фостаматиниб[d], vadadustat[d], lanadelumab[d], zilucoplan[d], apabetalone[d], Bucillamine[d], Энисамия йодид[d] һәм deuremidevir[d] |
| Үлүчеләр өлеше | 0,023 |
| Нигез репродукция күрсәткече | 5,7 ± 2,5 |
| Авыру тудыргычны тапшыру процессы | сулыш аркылы йоктыру[d][…], сулыш секрецияләре аркылы йоктыру[d], тию белән йоктыру[d], ташучыдан йоктыру[d], өслекләр аша йоктыру[d] һәм заражение глаз[d] |
| Кеше эчендә иң кечкенә инкубацион дәвер озынлыгы | 2 тәүлек |
| Кеше эчендә иң зур инкубацион дәвер озынлыгы | 14 тәүлек һәм 27 тәүлек |
| Очраклары саны | 234 073, 374 000, 509 164, 937 567, 1 088 878, 1 276 302, 1 430 453, 1 699 019, 1 872 073, 1 981 239, 2 165 500, 2 331 099, 2 658 387, 2 897 645, 3 116 992, 3 344 274, 3 682 968, 4 116 767, 4 440 989, 5 000 561, 5 411 498, 5 919 364, 6 271 577, 6 724 516, 7 360 239, 8 217 627, 8 842 537, 9 608 814, 10 495 019, 11 797 213, 12 945 505, 14 567 109, 15 736 499, 16 978 206, 18 445 787, 19 711 213, 21 480 111, 22 589 017, 23 903 870, 25 334 339, 26 622 706, 30 513 096, 32 141 225, 33 832 124, 35 274 475, 36 886 080, 38 701 030, 40 612 044, 43 187 134, 45 916 151, 48 261 898, 51 456 775, 54 006 870, 57 164 742, 60 186 902, 62 787 929, 66 250 018, 72 847 422, 76 381 409, 79 793 342, 82 994 220, 86 752 314, 90 005 787, 93 184 251, 96 857 826, 99 839 462, 102 840 181, 105 006 686, 107 105 704, 109 246 204, 111 085 606, 112 716 833, 115 781 179, 117 997 454, 120 505 974, 123 074 318, 125 614 782, 129 317 945, 131 593 180, 134 719 328, 138 056 297, 146 588 850, 150 076 081, 154 371 149, 158 517 386, 162 006 722, 164 913 259, 167 411 409, 169 785 879, 172 712 507, 174 509 849, 176 339 190, 178 333 628, 180 156 623, 182 009 062, 184 004 202, 186 082 418, 188 477 293, 191 216 295, 193 979 302, 196 995 824, 200 702 075, 203 802 993, 207 123 811, 210 325 635, 213 461 327, 216 664 634, 220 360 991, 223 514 206, 225 854 459, 228 688 628, 231 240 590, 233 479 934, 235 696 608, 237 757 256, 239 926 774, 241 745 902, 243 968 347, 246 278 507, 248 911 618, 251 029 971, 253 625 977, 256 751 439, 259 624 661, 262 143 965, 265 560 778, 268 882 298, 271 501 910, 275 099 577, 279 071 017, 287 365 929, 292 595 158, 307 346 252, 323 790 273, 339 165 987, 355 591 211, 375 977 659, 390 673 177, 446 793 223, 464 103 184, 472 884 310, 477 445 135, 485 324 712, 505 182 157, 508 743 608, 514 006 623 һәм 517 116 168 |
| Сәламәтләнүчеләр саны | 88 176, 123 947, 212 221, 356 480, 548 099, 756 528, 1 054 822, 1 365 140, 1 721 386, 2 109 730, 2 623 481, 3 286 003, 3 872 520, 4 546 801, 5 293 269, 6 162 552, 7 184 897, 8 279 054, 9 530 110, 10 930 846, 12 350 509, 14 140 697, 19 155 936, 17 931 490, 15 699 085, 43 536 986, 33 593 848, 50 007 028, 60 282 553, 67 361 614, 77 230 919, 90 228 716, 107 802 193, 137 389 609, 168 600 129, 197 142 802, 209 460 000, 222 522 561, 235 353 628, 249 880 466, 278 930 965, 355 954 338, 379 520 916, 396 411 905, 408 607 739, 412 802 372, 420 669 396, 456 516 518, 460 891 054, 467 602 203 һәм 471 603 183 |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019​(гар.)​(кыт.)​(ингл.)​(фр.)​(рус.)​(исп.), emcrit.org/ibcc/covid19/​(ингл.), rtve.es/noticias/20200324/mapa-mundial-del-coronavirus/1998143.shtml​(исп.), covid19bilgi.saglik.gov.tr/tr/​(төр.), scripps.edu/covid-19/​(ингл.), covid19.gov.ua​(укр.)​(ингл.), science.sciencemag.org/content/early/2020/04/02/science.abb7269​(ингл.), cdc.gov.tw/Category/List/AuFztf\_j5e4MaYz-sjteNQ һәм koronavirus.gov.hu​(маҗар.) |
| Һәштәге | COVID19 |
| Ташучы хайван | норка |
| Риск факторы | кан басымы артуы, симерү[…], шикәр авыруы[…], таҗсыман кызылтамырның җитешсезлеге[d], иммунодефицит[d], гиперхолестеринемия[d], үпкәләрнең озакка сузылган обструктив авыруы, аутоиммунные заболевания[d], гипергликемия[d], астматический статус[d], тәмәке тарту һәм быранхиял асмы |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Ковид[d] |
| Обрабатывается, смягчается или управляется | treatment of COVID-19[d] |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 2 282 897 һәм 357 740 |
|  COVID-19 коронавирус авыруы Викиҗыентыкта |

**COVID-19 коронавирус авыруы** (абберивиатура ингл. co**rona**vi**rus **d**isease 20**19) — кеше өчен хәвефле булырга мөмкин булган респиратор инфекция. Ярсытучысы —  коронавируслар гаиләлегенә караучы SARS-CoV-2 вирусы.

## Үзенчәлекләре

Авыру кешедә куркыныч булмаган җиңел формада да (үткен респиратор инфекция рәвешендә), үлем куркынычы яный торган авыр формаларда да үтә ала (сулыш житешсезлеге, үткен респиратор дистресс-синдром).

## Барлыкка килүе

2019 елның ахырында Кытай Халык Республикасының Хубэй провинциясе административ үзәге Үһән шәһәрендә хасил була.  Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы бу авыруның таралуын 2020 елның 30 гыйнварында *халыкара дәрәҗәдәге халык сәламәтлелеген саклау өлкәсендә гадәттән тыш вәзгыять* дип игълан итә, 11 март көнне исә статусны *пандемия* дәрәҗәсенә күтәрә. Гадәттән тыш хәлнең эпидемия дәрәҗәсенә тешүен 2023 елның 5 маенда игълан ителә.

## Исеме

Халыкара вируслар таксономиясе комитеты 2020 елның 11 февралендә аның чыганак вирусына SARS-CoV-2 исем кушты. Кешеләрдә бу вирус китереп чыгаручы авыруга исеме шул ук көнне Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы тарафыннан бирелә.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.