Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1965 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1961 · 1962 · 1963 · 1964 —  **1965**  — 1966 · 1967 · 1968 · 1969
 |
| Унъеллык
 |
| 1940-еллар · 1950-еллар — **1960-еллар** — 1970-еллар · 1980-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XIX гасыр — **XX гасыр** — XXI гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVIII гасыр — XIX гасыр — **XX гасыр** — XXI гасыр — XXII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910-еллар
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920-еллар
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930-еллар
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940-еллар
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950-еллар
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960-еллар
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970-еллар
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980-еллар
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990-еллар
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-еллар
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1965 (бер мең тугыз йөз алтмыш бишенче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 1965 елы, II меңьеллыкның 965 елы, XX гасырның 65 елы, XX гасырның 7 унъеллыгының 5 елы, 1960 елларның 6 елы. 1965 елдан бирле **61** ел үтте.

## Вакыйгалар

* 14 июнь — Пол Маккартни данлыклы «Yesterday» җырын яза.
* 31 июль — Бөекбритания телевидениесендә тәмәке рекламасы тыелган.
* 9 август — Сингапур Малайзиядән бүленеп чыга.
* 19 декабрь — Шарль де Голль Франция президенты буларак сайлана.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1965 елда туганнар*

* 18 апрель — Әлфинур Галиәкбәрова, ЯЧДПУ ректоры (2018 елдан).
* 31 июль — Джоан Роулинг, инглиз язучысы, Гарри Поттер турында китаплар авторы.
* 14 сентябрь — Дмитрий Медведев, Россия президенты.
* 24 сентябрь — Нәфисә Гыйльманова, рәссам, педагог (*Ташкәнт*).
* 29 сентябрь — Равил Сабиров, татар галиме.
* 4 ноябрь — Бахытжан Смагулов, балет артисты, КР һәм ТР халык артисты.
* 10 декабрь — Сылу Бәйрәмова, драма актрисасы, Әтнә татар дәүләт драма театры артисты.
* 16 декабрь — Сомерсет Моэм, инглиз язучысы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1965 елда вафатлар*

* 7 июль — Вероника Тушнова, рус совет шагыйрәсе.
* 30 июль — Дзюнъитиро Танидзаки, япон язучысы, драматург.
* 26 ноябрь — Зыя Ярмәки, татар шагыйре.
* 6 декабрь — Артём Айдинов, КАИ студенты Казан бандитлары кулыннан һәлак була.
# Византия империясе

|  |
| --- |
| **Византия империяселат. *Imperium Romanum* грек. *Βασιλεία Ῥωμαίων Империя |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 395 ел — 1453 ел

  |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Палеолог династиясенең байрагы | Палеолог династиянең гербы |  |

 |
|  Византия империясенең чикләр үзгәрешләре |
| **Башкала** | Константинополь |
| **Тел(ләр)** | латин теле, византия теле |
| **Акча берәмлеге** | солид, Византия акчасы, дукат |
| **Мәйдан** | 4 500 000 км² (VI гасырда) |
| **Халык** | 35 000 000 (VI гасырда) |
| **Идарә итү төре** | монархия |
|  |

**Византи́я империясе, Византи́я, Көнчыгыш Рим империясе** — урта гасырлар вакытында бүгенге Балкан дәүләтләре һәм Төркия җирендә урнашкан тарихи дәүләт. 395 елда **Көнчыгыш Рим империясе** исемен алып, Рим империясеннән бәйсезлек алды. Башкаласы — Константинополь (хәзерге Истанбул).

Византия дәүләте Рим империясеннән дини каршылыклар пәйда булу сәбәпле аерылып чыга. Византиянең рәсми дине — православие, христианлыкның көнчыгыш тармагы. 11 гасыр буе хариталарда яшәп, 1204 елда 5нче тәре походы нәтиҗәсендә рәсми рәвештә юкка чыгарыла һәм берничә дәүләткә бүленә, ләкин 1261 елда Алексей Стратигопул юлбашчылыгында беразга торгызыла.

1453 елында Константинополь госманнар яулап ала һәм империя тулысынча юк ителә.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Кир Стармер

| Кир Стармер |
| --- |
|  |
|  |
| Бөекбритания премьер-министры |
| **Вазыйфада** |
| **Вазыйфага керешкән**  2024 елның 5 июле |
| Аңа кадәр | Риши Сунак |
| Лейбористлар партиясе лидеры |
| **Вазыйфада** |
| **Вазыйфага керешкән**  2020 елның 4 апреле |
| Аңа кадәр | Джереми Корбин |
| Шәхси мәгълүмат |
| Туган | 2 сентябрь 1962(1962-09-02) (63 яшь) Бөекбритания, Англия, Лондон, Саутуарк[d] |
| Сәяси фирка | Лейбористлар партиясе |
| Җефет | Victoria Starmer[d] |
| Әни | Джозефина Стармер[d] |
| Әти | Родни Стармер[d] |
| Белем | Лидс университеты[d] |

**Сэр Кир Ро́дни Ста́рмер** (ингл. *Sir Keir Rodney Starmer*; *1962 елның 2 сентябре, Бөекбритания, Англия, Лондон, Саутуарк*) — британияле сәясәтче, 2024 елның 5 июленнән Бөекбританиянең 80нче премьер-министры. 2020 елның 4 апреленнән Лейбористлар партиясе лидеры. 2020―2024 елларда парламент оппозициясе лидеры.

## Тәрҗемәи хәле

1962 елның 2 сентябрендә Лондонның Саутуарк районында туган. Лидс университетын хокук бакалавры дәрәҗәсе белән тәмамлаган, аннары Оксфорд университетының Сент-Эдмунд-холлында хокук өйрәнгән, анда гражданлык хокукы бакалавры дәрәҗәсен алган. 1987 елда адвокатлар коллегиясенә кабул ителгән һәм кеше хокуклары буенча махсуслашкан. 2002 елда король адвокаты итеп билгеләнгән. 2008 елдан 2013 елга кадәр Король прокурор хезмәтен баш дәүләт гаепләүчесе вазыйфасында җитәкләгән.

## Сәяси карьера

2015 елда Лондонның Холборн һәм Сент-Панкрас округыннан, 52,9% тавыш җыеп, Җәмгыять палатасына депутат итеп сайланган.

2016 елның 7 октябрендә Лейбористлар партиясе лидеры (2015―2020 елларда) Джереми Корбинның күләгә кабинетында Евросоюздан чыгу буенча министр итеп билгеләнгән.

2019 елның 12 декабрендә Парламентка сайлауларда[d] үз округында (64,52 % нәтиҗә белән) консерватор Александр Хейвордны (15,63%) җиңгән.

2024 елда Британиядәге сайлауларда 14 елга беренче тапкыр парламентта урыннарның күпчелеген оппозициядәге Лейбористлар партиясе алган. 2024 елның 5 июлендә Кир Стармер Бөекбританиянең яңа премьер-министры вазыйфасын алган.

## Шәхси тормышы

2000-еллар башында адвокат Виктория Александер[d] (*Victoria Alexander*, 1973 елгы) белән танышкан, 2004 елда язылышканнар, 2007 елның 6 маенда өйләнешкәннәр. Ике балалары бар: уллары (2008 елгы) һәм кызлары (2010 елгы). Икесе дә әниләренең яһүд динендә тәрбияләнә. Даунинг-стритка күчәр алдыннан гаилә Лондонның төньягындагы Кентиш-Таунда яшәгән.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Keir Starmer. theyworkforyou.com. 2020-01-02 тикшерелгән.
# Тагал теле

| Тагал теле |
| --- |
| тагал. *wikang Tagalog* |
|  |
|  |
| ХФӘ билгесе | [tɐˈɡaːloɡ] һәм /təˈɡɑːlɒɡ/ |
| Дәүләт |  Филипин |
| Барлыкка килү урыны | Филипин һәм Лусон |
|  |
| Тел типологиясе | SVO[d], VSO[d], VOS[d], OVS[d], прилагательное, потом существительное[d], синтетик тел[d], агглютинатив тел, музыкальное ударение[d] һәм слоговой язык[d] |
| Килешләр | прямой падеж[d], абсолютив[d] һәм косвенный падеж[d] |
| Грамматик заманы | хәзерге заман, үткән заман, киләчәк заман һәм present perfect[d] |
| Язу | Филиппинский алфавит[d] |
| Сөйләшүчеләр саны | 23 600 000 кеше кеше (2019) |
| Ethnologue каталогында телнең статусы | 3 Wider Communication[d] |
|  |
|  |
| Бу телдәге музыка өчен төркем | [d] |
|  |
| Викимедиа проектларында тел коды | tl |
|  Тагал теле Викиҗыентыкта |

**Тагал теле** — Австронезия телләр гаиләсенә кергән тел. Язуы байбайин һәм латин язуына нигезләнгән. Филиппиннарның төп телләрнең берсе булып тора. Тагал теле Филиппиннарда һәм дөньяда Филиппин җәмәгатьләрендә лингва-франка булып тора.

## Искәрмәләр

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# BangkokКириллицада уку

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tailand başqalası
Bangkok tayça *กรุงเทพมหานคร*

|  |  |
| --- | --- |
| Bayraq | Gerb |
| Bayraq | Gerb |

|  |  |
| --- | --- |
| İl |
TailandTailand |
| Töbäk |
BangkokBangkok |
| Koordinatalar | 13°45′ т. к. 100°31′ кч. о. |
| Nigezlände | 1767 |
| Mäydan | 1565,2 km² |
| Märkäz bieklege | 5 m |
| Xalıq sanı | 8.249.117 keşe (2010) |
| Xalıq tığızlığı | 5270,3 keşe/km² |
| Aglomeratsiä | 14.565.520 keşe |
| Etnoxoronim | bangkoklı |
| UTC | UTC+7 |
| Poçta indeksı | 10100–10900 |
| Räsmi säxifä |  |

|  |
| --- |
| [[Файл:|300px|Bangkok (Җир)]] |

 |

**Bangkok** yäki **Krungtep** (tayça *กรุงเทพมหานคร*, şulay uq *Krung Thep Maxa Nakhon*) - Tailand başqalası häm iñ zur şähäre.

Xalıq sanı - 8 249 117 keşe (2010), şähär yanı (metrotöbäk) belän 14565520 keşe (2010).

Çaupxray yılğasında, **Siam** qultığınnan yaqın urnaşa.

Bangkok - Könyaq-könçığış Aziäneñ iñ tiz üsüçe şähäre.

Dönyanıñ turistik üzägeneñ berse.

Başqala töbäge häm 5 kürşe töbäge **Zur Bangkok**ka kerä.

## İsem

Bang Kok : "bang" - *awıl*, "kok" - *zäytün* dip tärcemä itelä, şulay itep Bangkok - **zäytünle urın** digän süz.

## Tarix

**Ayutxaya** - Tailand (Siam) berençe başqalası.

1767 yılda Birma ğäskärläre Ayutxaya şähären alıp cimergän häm başqala Bangkok şähärenä küçerelä.

1782 yılda Tailand patşası **Rama I** Bangkokta sarayğa salıp başqala itep iğlan itkän häm yaña isemen - "Krung Txep" - **Färiştälär şähäre** dip yörtä.

Şähärneñ tulı iseme - *กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยามหาดิลก ภพนพรัตน์ ราชธานีบุรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์ มหาสถาน อมรพิมาน อวตารสถิต สักกะทัตติยะ วิษณุกรรมประสิทธิ์* - dönyanıñ iñ ozın şähär iseme.

## Şähär klimatı

| **Bangkok klimatı** |
| --- |
| Kürsätkeç | Ği | Fev | Mar | Apr | May | İün | İül | Avg | Sen | Okt | Noya | Dek | Yıl |
| Absolüt maksimum,  °C | 37,6 | 38,8 | 40,0 | 40,2 | 39,7 | 38,3 | 37,9 | 38,5 | 37,2 | 37,9 | 38,8 | 37,1 | 40,2 |
| Urtaça maksimum, °C | 32,4 | 33,3 | 34,3 | 35,4 | 34,4 | 33,6 | 33,2 | 32,9 | 32,8 | 32,6 | 32,4 | 31,7 | 33,3 |
| Urtaça temperatura, °C | 27,1 | 28,4 | 29,6 | 30,6 | 30,0 | 29,6 | 29,1 | 28,9 | 28,4 | 28,2 | 27,8 | 26,6 | 28,7 |
| Urtaça minimum, °C | 23,1 | 24,7 | 26,0 | 27,0 | 26,6 | 26,4 | 26,0 | 25,9 | 25,5 | 25,2 | 24,3 | 22,5 | 25,3 |
| Absolüt minimum, °C | 10,0 | 14,0 | 15,7 | 20,0 | 21,1 | 21,1 | 21,8 | 21,1 | 20,0 | 18,3 | 15,0 | 10,5 | 10,0 |
| Yawım-töşem norması, mm | 12 | 18 | 39 | 85 | 209 | 140 | 149 | 203 | 293 | 269 | 54 | 7 | 1477 |

## Küreneş

Bangkok tönge küreneşe

## Sıltamalar

* Räsmi sayt
# Буэнос-Айрес 2018

**Буэнос-Айрес 2018** (*2018 Summer Youth Olympics*) — 2018 елның 6 октябрыннан 18 октябрына кадәр Аргинтинның Буэнос-Айрес шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы.

## Сылтамалар

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |
# Koreyaneñ öç patşalığıКириллицада уку

| Koretanıñ öç patşalığı |
| --- |
|  |
| Koreanıñ öç patşalığı xarítası (5. yöz axırı) |
| *Koreyçä* |
| Korey telen latínlaştıru | Samguk |
| McCune-Reischauer | Samguk |
| Hangul | 삼국 |
| Hanja | 三國 |

**Koreyaneñ öç patşalığı** - Koreya yarımutırawında häm Manjuriadä urnaşqan Goguryeo, Baekje häm Silla patşalıqları ide (MA 1.yöz - 7. yöz). Koreanıñ öç patşalığı däwerendä bulğan başqa keçe patşalıqlar menä mondí: Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, h.b.

Ğädättä, *Koreanıñ öç patşalığı* çorı MA 57dä başla, bu waqıtta yarımutırawınıñ Könyaq-Könçığışta urnaşqan Saro (soñraq Silla) patşalığı Han näselele Qıtaydan autonomínı ala. Yalu yılğası yarlarında urnaşqan Goguryeo patşalığı MA 37.dä Qıtaydan bäysezlegen ala. MA 18.dä ike waríslarnıñ konflikttan soñ utırawnıñ Könyaq-Könbatışta Beaekje patşalığı (xäzerge Seoul) oyıştırıla. Anıñ başqalası Ungjin (xäzerge Gongju yä Chongju), soñraq Sabi (xäzerge Puyo). Gaya patşalığı Beakje'dän 1. yözdä ayırıldı.

Han näsele axırında, 3. yöz başında, öç patşalığın alğa kitüe däwam itä. Bu däwlätlärdä oxşaş mädäniät üsä. 1. yözdä aqsöyäklärdä Konfusianizm cäyelä. Annan soñ böten Koreada anı Buddhizm almaştıra.

Öç patşalığınnan iñ zurısı Goguryeo patşalığında ike başqala bula: Nangnang (xäzerge Pyongyang) häm Yalu yılğası yarındağı Kungae. Qıtay belän ciktäş il bulşaç, bu däwlät az-azlap Qıtaydağı Manjurianıñ zur öleşe suğışıp ala häm Nangnang'dan Qıtaylarnı 313.tä qua. Buddhizm räsmi din bularaq qabul itüdän soñ (372.), Qıtaynıñ yoğıntısı zuraya.

4. yözdä Baekje patşalığı yarımutırawnıñ Könyağında iñ zurısı häm iñ ähämiätle bula.

Silla patşalığı Kaya (Gaya) patşalığın 4. yöz axırında yota. Sillanıñ başqalası - Gumsong şähäre (xäzerge Gyeongju yä Kyongju). Buddhizmne räsmi din bularaq 528. yılda qabul itä.

Tang näselele Qıtay belän berläşkäç, Silla 660.da Baekje'ne, 668.dä Goguryeo'nı suğışıp ala. Berdäm Silla däwere başlağaç, *Koreanıñ Öç patşalığı* däwere tämamlana.

"Samguk", yä "Öç Patşalıq" atı *Samguk Sagi* häm *Samguk Yusa* Korey klassik tekstlarında qullana.

## Monı da qara

* Koreya yörtüçeläre

*Bu bit mäqälä töpçege genä. Sez anı tulılandırıp, Wikipediägä yärdäm itä alasız.*
# Көньяк-Көнчыгыш Азия

Юго-Восточная Азия
**Көньяк-Көнчыгыш Азия** (бенг. দক্ষিণ-পূর্ব এশিয়া, кыт. 東南亞, тай. เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, кхмер. អាស៊ីអាគ្នេយ៍, вьетн. Đông Nam Á, мал.  һәм индон. *Asia Tenggara*, тагал. *Timog-silangang Asya*) — Кытай, Һиндстан һәм Австралия арасындагы континенталь һәм утрау территорияләрен үз эченә алучы зур регион. Континенталь өлешендә Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Мьянма, Таиланд, утрауларда — Бруней, Көнчыгыш Тимор, Индонезия, Сингапур, Филипин урнашкан. Малакка ярымутравының көньяк өлешен һәм Борнео утравының төньягын Малайзия биләп тора. Вьетнам, Камбоджа һәм Лаосны шулай ук һиндкытай дәүләтләре дип атыйлар.

## Халык

Регионда якынча 600 млн кеше яши, бу якынча Җир халкының 8% тәшкил итә. Ява утравы халкы тыгызлыгы аеруча югары.

* Көньяк-көнчыгыш Азиянең топографиясе
* Кинабалу тавы
* Индонезия
* Филипин
* Шривиджая архитектурасы