# 31 декабрь

**31 декабрь** – Милади тәкъвимендә декабрь аталган уникенче айның утыз беренче көне. Елның соңгы көне.

|  |
| --- |
| ← **декабрь** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

### Халыкара

### Милли

* Азәрбайҗан – *Бөтендөнья азәриләрнең теләктәшлек көне*.
* Кыргызстан – *Таможня хезмәткәрләре көне*.
* Филипин – *Елның соңгы көне бәйрәме, рәсми ял көне*.

2010-11 Яңа ел алды киче декорацияләре, tr:Nişantaşı, Истанбул/ Төркия
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* *Яңа ел алды киче (Халыкара)*.
	+ Шотландия – *Хогманэй (борынгы гадәт буенча Яңа ел) бәйрәме*.
* Щедрец – Православ (ортодокс) христиан святки гадәтенең соңгы көне.
* Уникенче төн – Йольның бетү, яңа ел, яңа тормыш циклын башлануы.
* «изге» Сильвестр яки Яңа Ел төне.

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

### Христианлык

* Көньбатыш Христианлыкның Раштуаның 12 көненен җиденчесе.
* француз телле lectionnaire de Jérusalem ятимнәрне кайгыручы Зотикны искә төшерергә киңәш итә, Ro. 1, 1(-17) һәм Mt. 2, 12(-15) укыла.

#### Бердәм  Католик һәм Православ изгеләре

#### Католик изгеләр һәм шатлыклылар

#### Православ изгеләре

#### Исем бәйрәмнәре

Алэн һәм ясалмалар: *Алан*, *Аланик*, *Аланнэ*, *Аллен*, һ.б.
Барбачьян
Вера
Виктор
Владимир
Георгий
Доната
Елизавета
Зотык
Зоя
Иван
Илья
Катарина
Коломб һәм ясалмалары: *Коломбин*, *Йона*, *Йонах*, *Йоние*, һ.б.
Корнелиуш
Мариуш
Марк
Мартин
Мелания һәм ясалмалар: “Мелани”
Михаил
Модест
Николай
Одилон
Палома
Паулина
Сатурнина
Себастьян
Сильвестр,  Сильвестра
Сильви һәм ясалмалары: *Сильвие*, *Сильфид*, *Сильветте*, *Сильвия*, *Сильвиана*, *Сильвина*, һ.б.
Творцыслав
Фаддей
Федор
Севастьян
Сергей
Софья

## Вакыйгалар

* 406 — Вандал, Алан һәм Суэбьян кабиләләр төркемнәре Рейн елгасын күчеп, Галлияга керәләр.
* 1600 — Британ Көньяк Индия Компаниясы оешыла.
* 1994 — Россия гаскәрләре Грозныйга һөҗүм итә. Шәһәр утка тотыла. Дистәләрчә мең кеше вафат.
* 1998 — Европа акчаларын алмаштыру механизмы элекке Еврозона валюталарынын алмашу курсын билгеләп яңа "Евро" бәясен билгели.
* 1999 — Борис Ельцин Россия президенты вазифасыннан үз теләге белән китә. Вакытлыча аның вазифаларын башкаручы булып Владимир Путин билгеләнә.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:31 декабрь көнне туганнар*

* 695 — Мөхәммәд бин Касыйм, Шам генералы (ү. 715 ел)
* 1844 — Константин Лаврский,
* 1852 — Владимир,
* 1854 — Пётр Владимиров,
* 1858 — Кудирка Винцас,
* 1869 — Анри Матисс, француз рәссам, сынчы.
* 1878 — Лизабет Ардэн, канадалы хатын кыз бизнесмен (ү. 1966 ел)
* 1880 — Джордж Маршалл,
* 1882 — Василий Глушков,
* 1891 — Василий Грацинский,
* 1899 — Александр Дейч,
* 1899 — Лазарь Люстерник,
* 1902 — Фатыйма Ильская, Татарстанның һәм Россиянең халык артисты.
* 1905 — Вәли Фатыйхов,
* 1905 — Татьяна Власова,
* 1908 — Бабаҗан Гафуров,
* 1909 — Корбан Галимов,
* 1918 — Җәүдәт Айдаров, музыкант, дирижер.
* 1920 — Владимир Оскал-оол,
* 1922 — Разия Мөэминова, тарихчы галим (*Ташкәнт*).
* 1927 — Назиф Бәхтизин, татар авыл хуҗалыгы галиме.
* 1928 — Гадел Вахитов, нефтьче галим, институт директоры.
* 1929 — Борис Иванов, органик химия галиме, профессор.
* 1932 — Санал Бадмаев,
* 1934 — Юрий Клячкин,
* 1935 — Салман ибн Габдел-Газиз әс-Согуд,
* 1937 — Аврам Һершко, израильле биологы, химия өлкәсендә Нобель бүләге лауреаты
* 1938 — Лев Зиннер,
* 1941 — Алекс Фергюсон, шотланд футболчысы, тренер.
* 1947 — Юрий (Хәлил) Бариев, шагыйрь (*Норильск*).
* 1955 — Давуд Ибрахим, индиялы җинәятче төркеменең башлыгы.
* 1956 — Юрий Борисов,
* 1958 — Бебе Ньювирт, американ актриса.
* 1959 — Ливерис Андритсос, грек баскетбол уйнаучысы.
* 1963 — Алексей Созинов,
* 1963 — Конишики, американ сумо көрәшчесе.
* 1976 — Вадим Тарасов,
* 1977 — Пак Чэ Сан, көньяккореялы җырлар авторы һәм башкаручы.
* 1979 — Вәсилә Фәттахова, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар җырчысы.
* 1980 — Ольга Любимова,
* 1984 — Грег Притчард, БөекБританияның "Сәләтең бар мы?" ярышы ярым-финалисты.
* 1984 — Пол Родригез көчесе, профессиональ скэйтбоард шуучысы.
* 1985 — Александра Герасименя,
* 1985 — Марат Закиров,
* 1992 — Артур Анисимов,
* 1997 — Илзат Әхмәтов,

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:31 декабрь көнне вафатлар*

* 192 — Коммод, Рим императоры (161 ел туган)
* 335 — Сильвестр I, Рим папасы
* 1384 — Джон Уайтклифф, инглиз теолог һәм Инҗил тәрҗемәчесе
* 1583 — Томас Эрастус, швейцар теолог (1524ел туган)
* 1610 — Людольф ван Сейлен, герман математик (1540 ел туган)
* 1679 — Джованни Альфонсо Борелли, итальян физиолог һәм физик (1608 ел туган)
* 1691 — Дадли Норт, инглиз икътисадчы (1641 ел туган)
* 1876 — Виктор Григорович,
* 1888 — Самсон Рафаэль Нирш, герман раввин (1808 ел туган)
* 1889 — Йон Креанга, румын язучысы.
* 1890 — Панча Карраско, Коста Рика сугыш хатын кыз герой (1826 ел туган)
* 1894 — Томас Йоаннес Штилтьес, Голландия математикчы (1856 ел туган)
* 1905 — Александр Попов, рус физигы (1859 ел туган)
* 1908 — Мөхәммәтҗан Галиев, сәүдәгәр, сәнәгатькәр, хәйрияче, иганәче.
* 1934 — Җәфәр Җаббарлы,
* 1940 — Николай Васильев, Казан университеты профессоры: матиматик, фәлсәфәче, психолог.
* 1942 — Ильяс Кудашев-Ашказарский, татар актеры һәм режиссеры, «Сәйяр» труппасына нигез салучы.
* 1955 — Лука Спасов,
* 1966 — Елена Стасова,
* 1971 — Викрам Сарабхай, Һинд физигы (1919 ел туган)
* 1975 — Шаһгали Чанборисов,
* 1976 — Пётр Пискарев,
* 1977 — Дмитрий Карев,
* 1977 — Сабах III Аль-Салим Аль-Сабах, Kувейт җитәкчесе (1924 ел туган)
* 1980 — Маршал МакЛухан, Канада язучысы (1911 ел туган)
* 1985 — Габит Мөсрепов,
* 1986 — Әгъзам Вәлиев, хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы.
* 1990 — Василий Лазарев, СССР космонавты (1928 елда туган).
* 1992 — Фәннур Сафин, татар шагыйре.
* 1993 — Звиад Гамсахурдия, беренче Грузия Президенты (1939 ел туган).
* 1993 — Шәмсинур Байбәкева,
* 1994 — Александр Баев, биохимия галиме.
* 1995 — Николай Дедушкин,
* 1997 — Алексей Авдышев,
* 2000 — Беньямин Зэев Каханэ, Израильның "Кач һәм Кахан Чай" партиясы җитәкчесе.
* 2002 — Сергей Князев, КПССның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе.
* 2005 — Әмирҗан Гәрәев,
* 2007 — Маркку Петрола, Финляндия актеры һәм музыкант (1956 ел туган)
* 2008 — Вера Торопова,
* 2008 — Шәрига Таһирова, татар язучысы.
* 2013 — Евдокия Багаева,
* 2016 — Яков Бергер,
* 2020 — Эльвира Кудрецкая,
* 2021 — Вадим Хамутцких,
* 2022 — Бенедикт XVI, 265-нче Рим папасы.
* 2023 — Назыйм Ханзафаров,

## Сынамышлар

* Утыз беренче декабрьдә бәс булса, ашлык уңар.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |