Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# AQŞ Senatı

| AQŞ Senatı |
| --- |
| ингл. *The United States Senate* |
| Байрак |
|  |
| Нигезләнү датасы | 1789 |
|  |
|  |
| Оешма җиткәчесе вазыйфасы | АКШ президенты урынбасары[d] һәм Majority Leader of the United States Senate[d] |
| Җитәкче | Джеймс Дэвид Вэнс |
| Дәүләт |  Америка Кушма Штатлары |
| Юрисдикциягә карый | Америка Кушма Штатлары |
| Штаб-фатирының урнашуы | Капитолий[d], Вашингтон, Америка Кушма Штатлары |
|  |
| Урыннар саны | 100 |
| Рәсми веб-сайт | senate.gov​(ингл.) |
| Элемтәгә керү бите | senate.gov/senators/senators-contact.htm​(ингл.) |
|  |
| Әгъзалары төркеме | Төркем:АКШ сенаторлары |
| Автор буларак авторлык хокуклары халәте | work of author in whom no copyright is vested[d] |
|  |
| Моның каршысы | АКШ вәкилләр пулаты |
|  AQŞ Senatı Викиҗыентыкта |

**AQŞ Senatı** (ингл. *the United States Senate*) - AQŞ Kongressı yuğarı pulatı.

Senat 100 äğzadan tora, ber ştattan ike äğza 6 yıl däwamına saylana.

Başta senat äğzaları ştatlar qanun çığaru cıyılışı tarafınnan saylanğan bulğan, läkin 1913 yıldan saylawlar turı bulğan.

## Saylawlar tärtibe

AQŞ wäkillär pulatına bergä saylawlar ütkärelä, här ike yılda senat öçtän bere yañadan saylana.

Härber 30 yäştän olıraq AQŞ watandaşı, 9 yıl däwamında ber ştatta yäşägännän soñ şuşı ştattan Senatka saylanıp bula.

## Wazifalar

Qarar senat küpçelege tarafınnan qabul itelä. Senat ğına impiçment tärtibendä qanunnarnı tikşerä ala.

Senat Waşington Kapitoliye binasında utıra.

## Tarix

Senat berençe tapqır 1789 yılda saylanğan, 1794 yılda - Senatnıñ berençe açıq cıyılışı bulğan.

## İskärmälär

## Sıltamalar

*
*
*
# Сәяси фиркаләр

## Фиркаләрнең төзелеше

Фирканең барлык әгзалары да акчалата *взнос* түлиләр. Фирка аппараты шулар хисабына яши. Фирка әгъзалары күбрәк булган саен аның казнасы да баерак була.

## Фиркаләрнең функцияләре

* Сәяси – дәүләт хакимиятен кулга төшерү.
* Вәкиллекле – халыкның аерым төркемнәре һәм катлаулары мәнфәгатләрен чагылдыру.
* Электорат – сайлау кампанияләрендә катнашу.
* Социальләштерү – тугрылыклы әгзалар тәрбияләү
* Рекруторлык – сәяси яктан белемле, кешеләрне парламентка һәм хөкүмәткә үткәрү өчен сайлап алу һәм тәкъдим итү.

## Россиядә фиркаләр

Хәзерге заманда Россиядә дистәләгән фиркаләр бар. Тик 2007 һәм 2011 елларда узган сайлауларда шуларның дүрте генә Дәүләт Думасына уза алды. Алар: ЛДПР, КПРФ, Бердәм Россия, Гадел Россия.
# Торак милекчеләре ширкәте

**Торак милекчеләре ширкәте** (рус. *Товарищество собственников жилья*)- торак милекчеләре белән төзелгән табышсыз оешма, шулай ук коммерция(ле) булмаган оешма, коммерция нигезендә булмаган оешма.

Русияда 1996 елда «Торак милекчеләре ширкәте турында» федераль канун чыкканнан соң әүвәле ТСЖ-лар барлыкка килде . Алар һәр йортта яки бер биләмәдәге күп катлы биналарда оештырылды. Аңа кадәр йорт идарәлекләре эшләп килеп, коммуналь хезмәтләр өчен кая, кемгә, ник түләгәнен дә билгесез кешеләр башта бу яңалыктан аптырап калды. Гомумән, һәр яңалык та кеше баласын икеләнүләргә, шикләнүләргә дучар итә − кешенең табигате шулай корулы. Шуңа да ТСЖ хәрәкәте тик 2002 − 2003 елларда гына әүземләште китә.

Реформа механизмы әлегә кадәр бер калыпка, көйгә салынмаган һәм ике якта да − торак-коммуналь хезмәтләр күрсәтүчеләрдә дә, аларның хезмәте белән кулланучыларда да шактый сорау тудыра. Элек күп фатирлы катлы биналарда яшәүчеләргә торак-коммуналь хезмәтләрне коммуналь хуҗалык күрсәтсә, хәзер бу сыктагы законнарга үзгәрешләр, өстәмәләр кертү аркасында ике якның үзара мөнәсәбәте бераз үзгәрешкә дучар булды: күп кенә йортлар белән хәзер ТСЖ (торак милекчеләре ширкәте), УК-лар (идарә итүче компания) эш итә. Һәм, тормыш күрсәтүенчә, дөрес, оста итеп оештырылган мондый оешмаларның эшмәкәрлегеннән халык, ягъни фатир хуҗалары − милекчеләр бик риза.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
* Мәкаләне викиләштерергә
* Мәкаләдәге фактларны тикшерергә
* Грамматик һәм орфографик хаталарны төзәтергә.
* Рәсемнәр өстәргә
* Тематик төркемнәрне куярга

**Әлеге мәкаләдә мәгълүмат чыганаклары күрсәтелмәгән.**Мәгълүматны тикшерү җиңел булырга тиеш, башка очракта ул, шик астына куелып, бетерелергә мөмкин.
Сез, мәкаләне төзәтеп, абруйлы чыганакларга сылтамалар куя аласыз.
# Викиханә

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

| Викиханә |
| --- |
| ингл. *Wikisource* |
| Нигезләнү датасы | 24 ноябрь 2003 |
|  |
|  |
|  |
| ... хөрмәтенә аталган | вики һәм чыганак[d] |
| Демоним | Wikisourceror һәм WikiScribe |
| Хуҗасы | Wikimedia |
| Басма яки тәрҗемәләре | языковой раздел Викитеки[d] |
| Булдыручы | Джимми Уэйлс[d] |
| Чыгару датасы | 24 ноябрь 2003 |
| Чыгыш иле |  Америка Кушма Штатлары |
| Әсәр яки аның атамасы теле | берничә тел[d] |
|  |
| Хезмәтләндерүче | Wikimedia |
| Йөрткеч програм тәэминат | MediaWiki[d] |
| Хаталар турында белдерү бите | phabricator.wikimedia.org/tag/wikisource |
| Рәсми ачылу датасы | 24 ноябрь 2003 |
| Рәсми веб-сайт | wikisource.org |
| Статус ограничения доступа | ачык керү[d] |
| Alexa урыны | 3824, 4009, 4976 һәм 4630 |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 1071 |
|  Викиханә Викиҗыентыкта |

**Викиханә** —  *Викимедиа фонды* проекты, вики технологиясе нигезендә эшләгән ирекле контент текст чыганакларының тупланмасы булган бөтендөнья пәрәвезендә урнашучы дижиталь китапханә.

Проект 2003 елның 24 ноябрь көнендә **Project Sourceberg** исеме астында эшли башлады, исеме Wikisource'ка (Викичыганак/Викиханә) шул ук ел дәвамында үзгәртелде һәм 7 айдан соң үзенең аерым домен исеменә хуҗа булды.

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Викиханә проектының татар телле бүлеге
# Bötendönya kileşterelgän waqıtıКириллицада уку

| Bötendönya kileşterelgän waqıtı |
| --- |
| Кыскача исем | UTC |
| Нәрсә нигезендә эшләнгән | Халыкара атомик вакыты[d] һәм галәми вакыт[d] |
| Алыштырган | галәми вакыт[d] |
| Стандартлаштыручы орган | Халыкара Җир әйләнүе хезмәте[d] |
|  Bötendönya kileşterelgän waqıtı Викиҗыентыкта |

Dönyanıñ Waqıt zonaları
**Bötendönya kileşterelgän waqıtı** yä **UTC** (inglizçä *Coordinated Universal Time*) - bötendönya tärtipkä saluçı standartı.

Atom waqıtınnan berniçä böten sekunda häm bötendönya **UT1** waqıtınnan waqlanma sekunda sanı belän ayırıla.

**UTC** sisteması **Grinviç** buyınça urtaça waqıt - **GMT** urınına kertelgän. GMT waqıtı Cir äylänüe säbäple tögäl bulmadı.

**UTC** waqıtı **atom waqıtı** tigez şkalası nigezendä yasalğan.

**UTC** häm **UT1** arasında ayırma **0,9 sekunda**ğa tigez, ägär zurraq tögällek kiräk bulmasa Bötendönya waqıtı - **UT** töşençäse qullanıla.

Köndälek tormışında sekundalar waqlanma öleşe kiräkmägän oçraqta **Grinviç urtaça GMT** - waqıtı **UTC** häm **UT1** ekvivalentı bulıp sanala.

Säğät zonaları **UTC** buyınça uñay häm tiskäre küçeş belän buldırılalar.

**UTC** cäyen häm qışın üzgärtelmi, tik qayber illärdä UTC waqıtına qarata küçeş üzgärä.

## UTC häm bütän waqıt ülçäw sistemaları

Bötendönya waqıtı **UT** - zamança **Grinviç buyınça urtaça waqıtı** versiäse.

* Grinviç buyınça urtaça waqıtı yä **GMT** - Grinviç meridianında urtaça qoyaş waqıtı. Cir bertörle bulmağan äylänüe säbäple Grinviç meridianı üze törleçä äylänä, şuña kürä bu waqıt tögäl tügel.
* **UT0** - ber mizgeldä ülçängän Grinviç meridianında waqıt, astronomiä küzätüläre yärdämendä ülçänä.
* **UT1** - urta Grinviç meridianında waqıt, Cir qotıpları xäräkäten isäpkä ala.

UT1 = UT0 + Δλ
* **UT2** - sezonlı Cir äylänüe törlelegen isäpkä ala.

UT2 = UT1 + ΔTs.
Şuşı şkala tigez bulmıy häm uñaysız, şuña kürä qullanılmıy.

## Sıltamalar

* Current UTC Time
* BIPM UTC/TAI Сервер Времени