# 1 июль

**1 июль** — Милади тәкъвимендә җиденче айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 183 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **июль** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

### Халыкара

### Милли

* Болгария — Джулай яшьләр бәйрәме.
* Бурунди — бәйсезлек көне.
* Гана — җөмһүрият көне.
* Канада көне.
* Лесото — гаилә көне.[*чыганагы?*]
* Руанда — бәйсезлек көне.
* Сомали — Бердәмлек көне.
* Суринам — Азатлык көне.

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Әрмәнстан — прокуратура хезмәткәрләре көне.

## Вакыйгалар

* 1877 — беренче Уимблдон теннис беренчелеге башлана.
* 1917 — Россия беренче тапкыр җәйге вакытка күчә.
* 1952 — АКШта компартия эшчәнлеге тыела.
* 1966 — Франция НАТО хәрби оешмасыннан чыга.
* 1997 — Һоңкоң Кытай Халык Җөмһүриятенә керә.
* 1999 — 300 елдан соң беренче тапкыр Шотландия парламенты утырышы ачыла.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1 июль көнне туганнар*

* 798 — Бабәк,
* 1646 — Готфрид Лейбниц, — алман фәлсәфәчесе, математик.
* 1750 — Иван Миллер, тарихчы, географ.
* 1794 — Иван Симонов, Россия империясе астрономы, Антарктида кыйтгасын ачучыларның берсе.
* 1851 — Евгений Нефедьев, юрист, Мәскәү университетының атказанган профессоры (1907).
* 1865 — Владимир Кривош-Неманич, словак телләр белгече, тәрҗемәче, этнограф\.
* 1876 — Иван Михеев, драматург, Инҗилне ар теленә тәрҗемә итүче (1904).
* 1879 — Леон Жуо, француз һәм халыкара һөнәри хәрәкәтенең реформатор эшлеклесе, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
* 1881 — Нөсрәтулла Мәкъсүм, таҗик дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе.
* 1884 — Александр Базаревский, Россия империясе һәм cовет хәрби эшлеклесе.
* 1885 — Юлдаш Ахунбабаев, ҮзССР совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
* 1888 — Борис Иванов,
* 1889 — Вера Мухина,
* 1894 — Тамара Каценеленбоген,
* 1900 — Курт Фишер, Демократик Алмания Җөмһүрияте сәясәтчесе.
* 1905 — Гани Сафиуллин, генерал-лейтенант, Советлар Берлеге каһарманы (1943).
* 1906 — Николай Некрасов,
* 1908 — Соломон Смеркович, инженер, караблар төзүче, СССР дәүләт премиясе лауреаты (1949).
* 1909 — Михаил Сергейчик, СССР дәүләт эшлеклесе.
* 1910 — Эмилия Штина, альголог, профессор, РСФСР Югары шурасы депутаты.
* 1918 — Анатолий Хохлов, Советлар Берлеге каһарманы (1943).
* 1918 — Гыйз-әл Габид, татар шагыйре.
* 1919 — Василий Прокаев, география галиме, ландшафтлар белгече.
* 1924 — Иван Фёдоров, Советлар Берлеге каһарманы (1945).
* 1925 — Клара Лучко, ССРБ халык артисты.
* 1927 — Гыйльметдин Кырымгуҗин, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* 1929 — Вакыйф Зыятдинов, журналист, тәрҗемәче, ТАССРның атказанган мәктәп укытучысы.
* 1929 — Җеральд Эделман, иммунолог, нейробиолог, Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1972).
* 1930 — Галия Науразбаева,
* 1930 — Сәфүрә Суфиянова, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* 1932 — Рәис Низамов, язучы, Г. Сәләм премиясе лауреаты (1978).
* 1937 — Анатолий Кукубаев,
* 1938 — Диас Вәлиев, татар драматургы, прозаик.
* 1938 — Мөфтәдин Гыйләҗев, композитор, баянчы.
* 1939 — Флюра Бикмурзина, актёр, телевидение режиссёры, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 1940 — Алексей Берючевский, ССРБ футбол уенчысы һәм тренеры.
* 1940 — Җаһит Зарифоглу, төрек шагыйре, балалар язучысы.
* 1940 — Равил Шәймәрдәнов, ТАССР һәм РФ атказанган табибы, КДМУ профессоры.
* 1941 — Әлфред Гилмен, АКШ биологы, фармаколог, Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1994).
* 1941 — Майрон Шоулз, Канада математика галиме, Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1997).
* 1943 — Ирек Бәдретдинов,
* 1949 — Рафил Ногманов, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, Татарстанның атказанган юристы.
* 1950 — Василий Иванов, педагог, химик-технолог, РФ атказанган югары мәктәп хезмәткәре (2002).
* 1950 — Камил Кәримов, язучы-сатирик, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2018).
* 1952 — Нина Кошелева, композитор, Мордовия һимны музыкасы авторы.
* 1953 — Вилә Баймурзина,
* 1954 — Нургали Латыйпов,
* 1954 — Юрий Ковалёв, ССРБ һәм Украина футбол уенчысы һәм тренеры.
* 1955 — Андрей Баталов,
* 1955 — Ли Көтчәң, Кытай дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, КХҖ хөкүмәте башлыгы.
* 1955 — Людмила Казанцева, педагог, профессор (2000).
* 1955 — Мәсгудә Шәмсетдинова, татар композиторы.
* 1957 — Камил Фәткуллин, көрәшче (грек-рим өслүбе).
* 1958 — Юрий Зимин,
* 1961 — принцесса Диана, Уэльс принцессасы.
* 1962 — Гөлгенә Зәйнуллина,
* 1963 — Хәлил Сафин,
* 1967 — Памела Андерсон, АКШ кино актрисасы, модель.
* 1969 — Әскар Абдразаков, җырчы (бас).
* 1971 — Олег Антоненко, СССР һәм Беларус һоккейчесе, тренер.
* 1972 — Рамил Хәсәнгатин, РФ шаһматчысы, гроссемейстер (2003).
* 1972 — Фәнис Җиһанша, татар актеры.
* 1983 — Игорь Савельев, журналист, әдәби тәнкыйтьче, Шәехзадә Бабич премиясе лауреаты (2013).
* 1986 — Агнес Мо, Индонезия җырчысы һәм рәссамы.
* 1988 — Рафил Галимуллин, татар артисты.
* 1996 — Аделина Сотникова, тимераякта фигуралы шуучы.
* 1998 — Альбина Гашигуллина, драма актрисасы, Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1 июль көнне вафатлар*

* 1736 — III Әхмәт, Госман империясе солтаны.
* 1739 — Сергей Голицын, Россия патшалыгы һәм Россия империясе дәүләт эшлеклесе һәм дипломаты, кенәз.
* 1839 — II Мәхмүт, Госман империясе солтаны.
* 1876 — Михаил Бакунин,
* 1886 — Вилһелм Һерман Абих, геология галиме, табигый фәннәр белгече, сәяхәтче.
* 1905 — Җон Милтон Һей, дипломат, журналист, АКШ Дәүләт департаменты сәркәтибе.
* 1921 — Николай Мари, Россия империясе һәм СССР ветеринары, эпизоотолог һәм бактериолог.
* 1922 — Камалетдин Агафуров,
* 1929 — Йодок Финк,
* 1936 — Ованес Абелян, әрмән театр актеры.
* 1960 — Артур Бренинг,
* 1971 — Вильям Лоренс Брәгг, британ математик, кристаллограф, Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1915).
* 1977 — Александр Борин, химик-технолог, КазНИИтехфотопроект) институтына нигез салучыларның берсе.
* 1989 — Илгиз Кәлимуллин, шагыйрь, тәрҗемәче.
* 1995 — Ибраһим Нуруллин, татар язучысы, галим.
* 2001 — Николай Басов, физик, уйлап табучы, Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1964).
* 2005 — Евдокия Кириллова, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* 2009 — Людмила Зыкина, рус җырчысы.
* 2013 — Александр Котов,
* 2013 — Морат Камалетдинов, геология галиме, Башкортстан ФА академиге (1991).

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |