Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1860 елLatinitsada uqu

| Еллар
 |
| --- |
|  1856 · 1857 · 1858 · 1859 —  **1860**  — 1861 · 1862 · 1863 · 1864
 |
| Унъеллык
 |
| 1840-еллар · 1850-еллар — **1860-еллар** — 1870-еллар · 1880-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1860 (бер мең сигез йөз алмышынчы) ел** — кәбисә ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1860 елы, II меңьеллыкның 860 елы, XIX гасырның 60 елы, XIX гасырның 6 унъеллыгының 10 елы, 1860 елларның 1 елы. 1860 елдан бирле **166** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1860 елда туганнар*

* 29 гыйнвар — Антон Чехов, рус язучысы.
* 13 март — Хуго Вольф (алман. *Hugo Wolf*), Австрия композиторы һәм музыка тәнкыйтьчесе.
* 9 май — Джеймс Барри, шотланд язучысы, драматург.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1860 елда вафатлар*

* Габделҗаббар Кандалый, татар шагыйре.
# Эволюция

| Эволюция |
| --- |
|  |
|  |
| Дәвамлыгы: 25 минут и 57 секунд25:57 |
| Нәрсәнең сәбәбе | табигый сайланыш, выживание наиболее приспособленных[d] һәм ясалма сайланыш |
| Кайда өйрәнелә | филогенетика[d], эволюция теориясе[d] һәм эволюцион биология[d] |
| Һәштәге | evolution |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Эволюцион биология[d], Проект:Генетика[d], Проект:Молекуляр биология[d], Википедия:Проект:Биология, Проект:Креационизм[d], Проект:Фән тарихы[d], Проект:Таксономия[d], Википедия:Проект:Диннәр һәм Проект:Фән |
|  |
| Моның каршысы | креационизм[d] |
|  Эволюция Викиҗыентыкта |

**Эволюция** (ингл. *Evolution*; төгәлрәк: **биологик эволюция** яки **органик эволюция**) — бер төркем галимнәр тарафыннан тере табигатьнең табигый үсеш процессы дип табылган тәгълимәт. Аларның фикеренчә, эволюция процессы популяцияләрнең генетик составы үзгәрүеннән, адаптацияләрдән, төр үзгәрешләреннән, юкка чыгулардан һәм экосистема белән биосфераның гомуми үзгәрешләреннән гыйбарәт.

Эволюция күренешен аңлатучы берничә теория бар. Бүгенге көндә иң киң таралганы — эволюциянең синтетик теориясе. Аның нигезендә Чарльз Дарвин теориясе ята.

## Эволюционизм тәнкыйте

Төрле галимнәр төркеме шулай ук эволюция теориясен тәнкыйтьләп, аның фәнгә каршы килгәнен дәлилли. Тәнкыйтьчеләр фикерләре нигезендә эволициянең дингә каршы булуы, археологик дәлилләр булмау, генетик яктан туры килмәү, фальсифицикациянең мөмкин булуы һәм башка фикерләр ята.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Вальтер Ульбрихт

| Вальтер Ульбрихт |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | алман. *Walter Ulbricht* |
| Туган | 30 июнь 1893(1893-06-30)[…] Лейпциг, Саксония кыйраллыгы[d], Алман рейхы[d] |
| Үлгән | 1 август 1973(1973-08-01)[…] (80 яшь) Гросс-Дөлн[d], Темплин, Демократик Алмания Җөмһүрияте |
| Үлем сәбәбе | инсульт |
| Күмү урыны | Социалислар мемориалы[d] |
| Ватандашлыгы |  Демократик Алмания Җөмһүрияте |
| Әлма-матер | Халыкара Ленин мәктәбе[d] |
| Һөнәре | сәясәтче, хәрби каршылык хәрәкәте сугышчысы, коммунист, өстәлче |
| Сәяси фирка | Almaniä sotsial-demokratik firqäse, Алманиянең бәйсез социал-демократлар фиркасе[d], Алмания коммунистлар фиркасе[d], Национальный комитет «Свободная Германия»[d] һәм Алманиянең бердәм социалистик фиркасе[d] |
| Җефет | Лотта Ульбрихт[d] |
| Балалар | Беата Ульбрихт[d] |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Беренче бөтендөнья сугышы |
|  |
|  **Вальтер Ульбрихт**  Викиҗыентыкта |

**Вальтер Ульбрихт** (30 июнь 1893(1893-06-30)[…], Лейпциг, Саксония кыйраллыгы[d], Алман рейхы[d] — 1 август 1973(1973-08-01)[…] (80 яшь), Гросс-Дөлн[d], Темплин, Демократик Алмания Җөмһүрияте) — сәясәтче, хәрби каршылык хәрәкәте сугышчысы, өстәлче, АДҖ дәүләт шурасы рәисе (12 сентябрь 1960 – 1 август 1973), (11 февраль 1960 – 25 июнь 1971).

## Искәрмәләр
# Себер

Географик координаталар: 60°0'Т 105°0'Кч

       Себер федераль бүᴫгeсе
       Географик Россия Себере
       Тарихи Себер (һәм күп кенә көнбатыш чыганакларда, Себер үзе)

**Себер** (рус. *Сибирь*; себ. *Төнйак Асия*) – бөтен Төньяк Азияне диярлек тәшкил итүче киң өлкәгә бирелгән атама, хәзерге вакытта күбесeнчә Россия Федерациясенең үзәк һәм көнчыгыш өлешләре булып хезмәт итә, шyлай ук С.С.Р.Б.ның (барлыкка килү вакытыннан) һәм Россия империясенeң (16 гаcырдан башлап) зур өлеше. Гeoгpaфик яктан, аңа Ауразия даласы киңлекләре керә һәм ул Урал тауларыннан Тын һәм Төньяк Боз елгa бaссейнары арасындагы субүләргә көнчыгышка таба, Төньяк Боз океаныннан төньяк-үзәк Казакъстанның һәм Монголия белән Кытай милли чикләренең калкулыкларына көньякка таба сузылган. Ул Россиянең 77% территoриясен (13.1 миллиoн квaдрат килoмeтр), ә халыкның быры тик 30%-н гынa алып тора (42.2 миллиoн кeшe).

## Атаманың килеп чыгу тарихы

Кайбeр чыганакларга кaрaганда, ул төрки теленнән кергән һәм "йокы иле"н аңлата. Икeнче версия буенча, аңа *Сибила* исемле ыруг атама биргән (бу төрки күчмә хaлыклар соңрак себeр татарлары белән aссимиләцияләнгән).

## Искәрмәләр
# Адольф Һитлер

| Адольф Гитлер |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Adolf Hitler |
| Әйтелеш |  |
| Туган | 20 апрель 1889(1889-04-20) Браунау-Инн, Австро-Венгрия империясе |
| Үлгән | 30 апрель 1945(1945-04-30) (56 яшь) Берлин, Өченче рейх |
| Үлем сәбәбе | выстрел в голову[d] |
| Яшәгән урын | Бергхоф[d] фюрербункер[d] Barackenkasernement Oberwiesenfeld[d] Hitler's Munich apartment[d] Волчье логово[d] New Chancellery[d] Крансберг[d] |
| Милләт | алман |
| Ватандашлыгы | / Австро-Венгрия империясе, - Алман империясе, / Веймар җөмһүрияте, / Өченче рейх |
| Әлма-матер | Ламбахское аббатство[d] һәм Федеральная земельная гимназия Линца на Фадингерштрассе[d] |
| Һөнәре | Алмания рейхсканцлеры |
| Сәяси фирка | Алман эшчеләр фиркасе[d] һәм Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе |
| Җефет | Ева Браун |
| Өйдәш | Мария Рейтер[d], Ева Браун[d] һәм Гели Раубаль[d] |
| Балалар | юк |
| Ата-ана | * Алоиз Гитлер (әти)
* Клара Гитлер (әни)
 |
| Кардәшләр | Ида Гитлер[d], Паула Гитлер[d], Густав Гитлер[d], Эдмунд Гитлер[d], Отто Гитлер[d], Алоис Гитлер[d] һәм Ангела Гитлер[d] |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Беренче бөтендөнья сугышы, Икенче бөтендөнья сугышы, Фландрия бәрелеше[d], Фромел бәрелеше[d], Сомм бәрелеше, Аррас бәрелеше[d], Пашендейл бәрелеше[d], Язгы һөҗүм[d], Марн бәрелеше[d], Вермахтның Польша кампаниясе һәм Пивной путч[d] |
| Хәрби дәрәҗә | ефрейтор[d] |
|  |
|  **Адольф Гитлер**  Викиҗыентыкта |

**Адольф Гитлер** (алман. *Adolf Hitler*, 1889 елның 20 апреле, Австро-Венгрия — 1945 елның 30 апреле, Берлин, Алмания) — национал-социализмга нигез салучы, Өченче рейх тоталитар диктатураның нигезчесе, Милли-социалистик алман эшчеләр фиркәсенең җитәкчесе (фюрер). 1933—1945 елларда Алманиянең рейхсканцлеры, 1934—1945 Алманиянең фюреры, Икенче дөнья сугышы вакытында Алмания хәрби көчләренең баш җитәкчесе. **Хәрби, диктатура һәм һуманитар җинаятьләре эшләүче.** Нацизм һәм расизм Гитлер идеологиясе Россиядә, Америка һәм Европа дәүләтләрендә рәсми рәвештә тыелган.

Шаһитлар сөйләвенчә Гитлер үз хатыны Ева Браун белән 1945 елның 30 апрелендә үз-үзенә кул салганнар.

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |